komórki. fp\nR a\n= z a\nĘ 3, Mi\nN\n
|\nae]\n3 Cy\noC\noO\no\n= JES tO - oouo aaa aaa aznaccy ZACHOJZI W „aaa owania\nW jego efekcie powstają - -ue eee een\nc) Przedstaw dwa przykłady znaczenia fotosyntezy dla świata organizmów żywych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23 (0 - 6 pkt.)\nDo organelli autonomicznych należą plastydy.\na) Rysunek przedstawia jeden z rodzajów plastydów. Podaj jego nazwę i przedstaw jego\npodstawową funkcję.\nPES foe ht\nC i 4 \\ | ie rd 2a (© p o\nIJ ko” ee =a _ ©\nMS =] fusoła fo\nziempink = Lo\nb) Podaj nazwę procesu przedstawionego na poniższym schemacie. Określ dokładne\nmiejsce, w którym on przebiega oraz podaj jego końcowy efekt.\n3\n3\nE\nE\n5 c\n2 Cs karboksylacja R\nS\nN\nZ NADPH: M\nEj ATP M\nN w\n$\n>|\nae]\n3 Cy\noC\noO\no\n= JES tO - oouo aaa aaa aznaccy ZACHOJZI W „aaa owania\nW jego efekcie powstają - -ue eee een\nc) Przedstaw dwa przykłady znaczenia fotosyntezy dla świata organizmów żywych.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/24","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"24","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 24 (0 - 2 pkt.)\nChemosynteza jest procesem, w wyniku którego komórka nie zawierająca chlorofilu może\njednak przyswajać dwutlenek węgla.\na) Wymień rodzaj energii, dzięki której może odbywać się ten proces.\nb) Podaj nazwę jednego związku, który jest utleniany przez bakterie nitryfikacyjne.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24 (0 - 2 pkt.)\nChemosynteza jest procesem, w wyniku którego komórka nie zawierająca chlorofilu może\njednak przyswajać dwutlenek węgla.\na) Wymień rodzaj energii, dzięki której może odbywać się ten proces.\nb) Podaj nazwę jednego związku, który jest utleniany przez bakterie nitryfikacyjne.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/25","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"25","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 25 (0 - 6 pkt.)\na) Podaj nazwę składnika A\nkomórki przedstawionego na wa. Al\nrysunku oraz podpisz obie ; 7 | = PT,\nzaznaczone na nim LSS a z\nb) Podaj miejsce przebiegu\nglikolizy. Napisz, który to AA\njest etap procesu oddychania\nkomórkowego.\nSs Glikoliza OdbywWa SiG W AE\nE\n2 c) Określ z uzasadnieniem, czy oddychanie komórkowe zawsze wymaga dostarczenia\n8 tlenu.\ns\nN\n&\ns\nE\n$\n& Zadanie 26 (0 - I pkt.)\n3 Strzałka wodna to roślina charakteryzująca się aż trzema rodzajami liści.\n2\n= >=\n‘i iy lsc nadwodne\nBA\nSees AP ZE=5- iście pływające\nU y WZ liście podwodne\nkot Rye\n| J A\nfla Te,\nPodaj nazwę rodzaju zmienności, który ilustruje powyższy rysunek.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25 (0 - 6 pkt.)\na) Podaj nazwę składnika A\nkomórki przedstawionego na wa. Al\nrysunku oraz podpisz obie ; 7 | = PT,\nzaznaczone na nim LSS a z\nb) Podaj miejsce przebiegu\nglikolizy. Napisz, który to AA\njest etap procesu oddychania\nkomórkowego.\nSs Glikoliza OdbywWa SiG W AE\nE\n2 c) Określ z uzasadnieniem, czy oddychanie komórkowe zawsze wymaga dostarczenia\n8 tlenu.\ns\nN\n&\ns\nE\n$\n& Zadanie 26 (0 - I pkt.)\n3 Strzałka wodna to roślina charakteryzująca się aż trzema rodzajami liści.\n2\n= >=\n‘i iy lsc nadwodne\nBA\nSees AP ZE=5- iście pływające\nU y WZ liście podwodne\nkot Rye\n| J A\nfla Te,\nPodaj nazwę rodzaju zmienności, który ilustruje powyższy rysunek.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/27","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"27","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 27 (0 - I pkt.)\nPary alleli różnych genów dziedziczą się niezależnie.\nNapisz, kiedy przedstawiona hipoteza jest słuszna.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27 (0 - I pkt.)\nPary alleli różnych genów dziedziczą się niezależnie.\nNapisz, kiedy przedstawiona hipoteza jest słuszna.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/28","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"28","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 28 (0 - 4 pkt.)\na) Napisz, jaki będzie wynik krzyżówki roślin grochu 0 cechach nasion\nprzedstawionych poniżej. W odpowiedzi uwzględnij odpowiedni zapis gamet,\ngenotypów i fenotypów.\nA - gładki 0. m\n= a - pomarszczony gładkie, zielone pomarszczone, żółte\n© C3\n3\n& R\n3 b ~ żółty AAbb x aaBB\n>) - zielony\n5\ng\nS\nN\n©\n‘N\nG\nE\nN\n$\nŹ\nGd\n8\n= b) Podaj nazwę prawa ilustrującego powyższą krzyżówkę.","answer":"A, C, E","answer_text":"Zadanie 28 (0 - 4 pkt.)\na) Napisz, jaki będzie wynik krzyżówki roślin grochu 0 cechach nasion\nprzedstawionych poniżej. W odpowiedzi uwzględnij odpowiedni zapis gamet,\ngenotypów i fenotypów.\nA - gładki 0. m\n= a - pomarszczony gładkie, zielone pomarszczone, żółte\n© C3\n3\n& R\n3 b ~ żółty AAbb x aaBB\n>) - zielony\n5\ng\nS\nN\n©\n‘N\nG\nE\nN\n$\nŹ\nGd\n8\n= b) Podaj nazwę prawa ilustrującego powyższą krzyżówkę.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/29","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"29","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 29 (0 - 5 pkt.)\nMutacją nazywamy trwałą zmianę dziedziczną, która może być obojętna, szkodliwa lub\nkorzystna dla organizmu.\na) Przedstaw rodzaje mutacji uzupełniając poniższy schemat.\n>\n(dot. gamet) (dot. komórek ciała)\n(powstaje nowy allel) (dot. struktury chromosomów) (dot. zmiany liczby chromqsoméw)\nb) Podaj jeden przykład choroby u ludzi wywołanej mutacją genomową.\nc) Zdefiniuj pojęcie mutacji letalnej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29 (0 - 5 pkt.)\nMutacją nazywamy trwałą zmianę dziedziczną, która może być obojętna, szkodliwa lub\nkorzystna dla organizmu.\na) Przedstaw rodzaje mutacji uzupełniając poniższy schemat.\n>\n(dot. gamet) (dot. komórek ciała)\n(powstaje nowy allel) (dot. struktury chromosomów) (dot. zmiany liczby chromqsoméw)\nb) Podaj jeden przykład choroby u ludzi wywołanej mutacją genomową.\nc) Zdefiniuj pojęcie mutacji letalnej.","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad/30","paper_id":"biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2","number":"30","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2002,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 30 (0 - 4 pkt.)\nTolerancja organizmu na różne czynniki Środowiska jest zakodowana w jego DNA.\nOrganizmy mogą mieć wąskie zakresy tolerancji (stenobionty) lub szerokie zakresy tolerancji\n(eurybionty).\ni\nNS liczebność I\n3 osobników Il\n8 Hil\n2\nE\n5\ng\na\nN\n©\nE\ns 0% 40%C\n5 temperatura\n$\n£ a) Dopasuj do każdego z wykresów (I, II i III) najbardziej odpowiedni przykład opisu\n= warunków życia organizmu z wymienionych poniżej:\n3 o o\nZ A. Większość organizmów wodnych (np. raki) żyje w temperaturze od -2 C do +45 C.\n= B. Mucha domowa jest aktywna w granicach temperatur od 5°C do 45°C.\nC. Niektóre ryby polarne tolerują temperaturę tylko między -2 C i +2°C.\nD. Znane są przykłady bakterii żyjących w gorących źródłach w temperaturze powyżej 45°C.\nb) Podaj, które z przedstawionych zakresów tolerancji organizmów (I, II lub III) należą\ndo stenobiontów, a które do eurybiontów.\nStenobionty ee eeeeeeteeeeeeeeeeees\nEurybionty ccceeseeseeeereeeeeeeee\nSuma punktów: 103 pkt.\nKO II SPg B/II Pf\npoufne\negzemplarz pojedynczy\nMałopolski Kurator Oświaty\nMateriały dla Państwowej Komisji Egzaminacyjnej\ndo pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii\nWszystkie typy szkół Średnich dla dorosłych\nTermin: 10 maja 2002 r. Godzina: 20.30\na\n3 Model ODPOWIEDZI\nŹ\nGd\n8 SCHEMAT OCENIANIA\nĘ\n[oj\na\n: KARTY OCENY\nE\na PROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 1:\nJ\nE Wykaż na dowolnych przykładach, że budowa i czynności układu\n8 pokarmowego sq przystosowane do rodzaju pobieranego pokarmu.\no\noO\n= Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:\n1. Scharakteryzowanie istoty metabolizmu.\n2. Wyjaśnienie znaczenia procesu odżywiania dla organizmów (dostarczenie materii,\nenergii, zapewnienie odpowiedniego środowiska dla przemian biochemicznych).\n3. Określenie rodzajów substancji odżywczych zwierząt i ich znaczenia dla organizmów:\na) węglowodany i tłuszcze - źródło energii,\nb) białka - materiał do syntezy własnych białek,\nc) woda - podłoże reakcji metabolicznych,\nd) składniki mineralne i witaminy - funkcje regulacyjne.\n4. Wyróżnienie podstawowych grup zwierząt ze względu na jakość pobieranego pokarmu\n(roślinożercy, mięsożercy, wszystkożercy), zilustrowane po jednym przykładzie.\n5. Przedstawienie budowy i funkcji układu pokarmowego w ujęciu ewolucyjnym, ilustrujące\nróżne sposoby trawienia:\na) trawienie wewnątrzkomórkowe,\nb) trawienie zewnątrzkomórkowe (jelitowe i pozajelitowe).\n6. Scharakteryzowanie budowy i funkcji poszczególnych elementów układu pokarmowego,\nnp. na przykładzie ssaka (wyróżnienie odcinków związanych z pobieraniem, trawieniem\ni wchłanianiem pokarmu oraz opisanie ich przystosowań do tego celu).\n7. Opisanie roli gruczołów układu pokarmowego zwierząt w procesie trawienia pobieranych\npokarmów (gruczoły ślinowe, wątroba, trzustka).\nWymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:\n1. Wyjaśnienie znaczenia faktu pojawienia się drożnego układu pokarmowego i potokowej\nobróbki pokarmu dla rozwoju zwierząt.\n2. Podanie większej ilości przykładów dodatkowych elementów układu pokarmowego,\nusprawniających jego funkcje, np.:\n- pijawki - wole magazyn pokarmu, hirudyna,\n- dzdzownica - gruczoły wapienne,\n- wieloryby - fiszbiny zagęszczające pokarm,\n- ślimaki - tarka ułatwiająca zeskrobywanie pokarmu,\na - owady - różne typy aparatów gębowych,\n8 - ptaki - wole, żołądek mięśniowy itp.\n& 3. Wyróżnienie i opisanie wraz z przystosowaniami rozmaitych sposobów pobierania\n8 pokarmu (rozdrabnianie, filtracja, zasysanie, połykanie w całości).\n2 4. Wyjaśnienie różnic w budowie i funkcjonowaniu układu pokarmowego roślinożerców\ne i mięsożerców, wynikających z różnej jakości pobieranego pokarmu (pokarm mięsny jest\nz łatwo strawny, bogaty w białko, uboższy w cukry, nie zawiera celulozy).\nR 5. Scharakteryzowanie powyższych różnie pod względem długości przewodu pokarmowego,\n6 pojemności układu pokarmowego, budowy żołądków, rodzaju zębów).\n3 6. Przedstawienie przebiegu procesu trawienia u zwierzat przezuwajacych, z podkresleniem\n2 roli symbiotycznej mikroflory.\nĄ 7. Wykazanie na dowolnym przykładzie, że również skład enzymów jest przystosowany do\nE rodzaju pobieranego przez zwierzęta pokarmu, np.:\n‘> - pszczoły - sacharaza obecna w jamie gębowej rozkłada sacharozę zawartą w nektarze,\nEe - owady odżywiające się krwią - przewaga enzymów rozkładających białka,\nz - owady roślinożerne - przewaga enzymów rozkładających węglowodany.\nPROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 2:\nKonsumpcyjny styl życia człowieka stanowi zagrożenie dla naturalnego\nśrodowiska. Zweryfikuj powyższą hipotezę, analizując wpływ człowieka na\nożywione i nieożywione elementy środowiska przyrodniczego.\nWymagania podstawowe na ocenę dostateczną:\n1. Zdefiniowanie pojęcia „naturalne środowisko”.\n2. Przeanalizowanie przyczyn negatywnego wpływu człowieka na stan Środowiska\nnaturalnego (np. przeludnienie, wygórowane potrzeby konsumpcyjne, nierównomierny\npodział dóbr, urbanizacja, uprzemysłowienie itp.).\n3. Scharakteryzowanie źródeł zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego, wody i gleby.\n4. Ocenienie konsekwencji tego stanu rzeczy.\n5. Zaproponowanie sposobów ochrony powietrza, wód i gleby omówione na dowolnych\nprzykładach.\n6. Powiązanie szkodliwej działalności człowieka z wymieraniem gatunków roślin i zwierząt.\n7. Ogólna charakterystyka dowolnie wybranego zjawiska związanego ze szkodliwą\ndziałalnością człowieka w ujęciu globalnym np. efekt cieplarniany, smogi, dziura\nozonowa.\nWymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:\n1. Wyróżnienie cech współczesnego wymierania: spowodowane przez człowieka,\nskoncentrowane w czasie, obejmuje znacznie więcej gatunków roślin.\n2. Scharakteryzowanie problemów związanych z utylizacją śmieci (odpadów komunalnych):\nnp. brak miejsca, uwalnianie toksycznych substancji, zatrucie wód gruntowych, źródło\nniepożądanych gazów itp., podanie sposobów bezpiecznego składowania i utylizacji.\n3. Wskazanie przynajmniej kilku przyczyn zanikania lasów (np. pozysk drewna, nowych\nA terenów rolniczych, pastwisk).\n8 4. Omówić zagrożenia związane z procesem wylesiania (ze szczególnym uwzględnieniem\n4 problemu wycinania lasów tropikalnych) - np. obniżenie żyzności gleby, erozja,\nĘ wymieranie gatunków, zmiany klimatu.\n„8 5. Wyjaśnienie zjawiska eutrofizacji wód i jego przyczyn.\n5 6. Scharakteryzowanie istoty takich procesów, jak:\na - efekt cieplarniany,\n8 - smogi,\n> - dziura ozonowa\n5 oraz wyjaśnienie ich przyczyn, spowodowanych działalnością człowieka.\n\"= 7. Zaproponowanie dodatkowych sposobów powstrzymania degradacji środowiska przez\nŃ człowieka (nie wymienionych wcześniej).\n3 8. Ocenienie wad i zalet rolnictwa ekologicznego.\n£ MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA DO TEMATU 3:\nGd\n3 Przedstaw nadrzędną role jądra komórkowego w regulacji czynności\n= życiowych każdej komórki.\nZASADY OCENIANIA:\n1. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, a nie jest ścisłym wzorcem\nsformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).\nZnakiem ,,/” oznaczono inną, również poprawną wersję takiej odpowiedzi.\n2. Zapis części odpowiedzi w nawiasie ( ) oznacza wypowiedź, która nie jest konieczna do\nuzyskania pełnego punktu i traktowana powinna być jako wypowiedź dodatkowa lub\nuzupełniająca.\n3. Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się tylko pełne punkty zgodnie\nz zamieszczonym modelem oceniania.\n4. Za zadania otwarte, za które można przyznać jeden punkt, przyznaje się punkt wyłącznie\nza odpowiedź w pełni poprawną.\n5. Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle\npunktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi (zgodnie z wyszczególnieniem\nw kluczu) przedstawił zdający.\n6. Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia\nw zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest w\npoleceniu.\n7. Jeżeli podane w odpowiedzi informacje (również dodatkowe, _które_nie_ wynikają\nz polecenia w zadaniu) świadczą o zupełnym braku zrozumienia omawianego zagadnienia\ni zaprzeczają udzielonej prawidłowej odpowiedzi, odpowiedź taką należy ocenić na zero\npunktów.\nMODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA\nMaksymalna\nNumer . RE .\n. Oczekiwana odpowiedź: punktacja za\nzadania A\nzadanie\n2 1 Za prawidłowy wybór i podkreślenie wszystkich czterech 2\na organizmów - 2 pkt.\n2 Za podkreślenie trzech prawidłowych organizmów - | pkt.\n-A (Uwaga na 6 zasadę oceniania! ).\nd : .\n3 Odpowiedzi:\nE Gronkowiec złocisty, laseczki tężca, prątki gruźlicy, sinice.\n= 2 Za prawidłowe wskazanie strzałką właściwej struktury - 1 pkt. 2\na Za poprawny podpis - 1 pkt: nukleoid / genofor / kolista\nN cząsteczka DNA / splątana nić DNA.\noO\nZ Gaul (Tere EO\nE Z\n8\n= 3 |a) Za wszystkie prawidłowe podpisy 2 pkt: (w kolejności od góry) jąderko,| 5\nnukleoplazma / kariolimfa / karioplazma / sok jądrowy, por (w błonie\njądrowej / otoczce jądrowej). Za dwa prawidłowe podpisy 1 pkt\nb) Za prawidłowe zdefiniowanie komórczaka - Ipkt. Przykład:\nJest to komórka posiadająca wiele jąder (komórkowych).\nZa podanie właściwego przykładu - | pkt. Przykłady:\n- pleśniak,\n- pełzatka,\n- gałęzatka.\nc) Odpowiedź: D (1 pkt\na) Za podanie właściwej nazwy - 1 pkt: nukleotyd. 7\nZa podanie obu poprawnych nazw - I pkt:\nD - deoksyryboza / dezoksyryboza\nP - reszta kwasu (orto)fosforowego / reszta fosforanowa / fosforan\nb) Za w pełni poprawne przedstawienie sposobu połączenia nukleotydów\nuwzględniające: ich połączenie wiązaniami wodorowymi między\nodpowiednimi rodzajami zasad azotowych (1 pkt) oraz przedstawienie\nrodzajów wiązań w parach pomiędzy zasadami (1 pkt). Przykład:\nPolega ona na tym, że nukleotydy z obu łańcuchów DNA połączone są\nwiązaniami wodorowymi: podwójnymi między tyminą i adeniną oraz\npotrójnymi między guaniną i cytozyną.\nZa podanie poprawnej nazwy reguły - 1 pkt: zasada komplementarności /\nuzupełniania\nc) Za wskazanie wszystkich prawidłowych par - | pkt: Ib, 2d, 3a.\nd) Za podanie poprawnego argumentu - | pkt. Przykłady:\n- DNA ma dwa łańcuchy nukleotydów, a RNA tylko jeden.\n- W DNA występuje tymina, a w RNA uracyl.\n- W DNA występuje deoksyryboza / dezoksyryboza, a w RNA ryboza.\na 5 |a) Za podanie nazwy dowolnej cechy kodu genetycznego - I pkt. 3\n8 Za właściwe zdefiniowanie tej cechy - I pkt. Przykłady:\n3\n&\na - Jest trójkowy tzn., że 3 leżące obok siebie nukleotydy tworzą\n2 podstawową jednostkę informacyjną / kodon, która koduje jeden\nE aminokwas.\nĘ - Jest niezachodzacy / nienakładający się tzn., że ten sam nukleotyd nie jest\nN składnikiem sąsiadujących trójek, ale tylko jednej.\nŚ - Jest bezprzecinkowy tzn., ze nie istnieją nukleotydy spełniające rolę\n3, znaku przestankowego, oddzielającego kodony.\na - Jest niejednoznaczny / wieloznaczny / zdegenerowany tzn., ze jeden\n> aminokwas może być wyznaczony przez kilka różnych kodonów.\nE - Jest uniwersalny / powszechny tzn., ze te same kodony u roślin, zwierząt,\nĘ bakterii oznaczają ten sam aminokwas.\nEj b) Zaw całości poprawne podanie nazwy oraz za określenie miejsca - 1 pkt:\n= Transkrypcja, jądro komórkowe\na) Za prawidłowe określenie sposobu działania enzymu - 1 pkt. Przykłady: 3\n- Każdy enzym działa na określony rodzaj substancji, która jest\nprzestrzennie ściśle dopasowana do centrum aktywnego enzymu.\n- Każdy enzym działa zgodnie z regułą „klucza i zamka” dopasowując się\ndo substratu.\nb) Za podanie poprawnego przykładu - 1 pkt. Przykłady:\n- witamina np. By, Bz, Be, Biz, PP, biotyna,\n- jony metali np. żelaza, wapnia, magnezu,\n- koenzym A,\n- NAD,\n- NADP,\n- FAD.\nc) Odpowiedz: C. (1 pkt)\n- HCl,\n- pepsyna / pepsynogen,\n- lipaza żołądkowa,\n- podpuszezka / renina.\nZa określenie poprawnej funkcji jednego ze składników - Ipkt. Przykłady:\n- HCl dezynfekuje pokarm i zakwasza go.\n- HCl aktywuje pepsynogen.\n- Pepsyna trawi białko w pokarmie.\n- _ Podpuszczka Ścina kazeinę mleka w żołądkach młodych ssaków.\n- Lipaza żołądkowa rozkłada tłuszcze.\nb) Za prawidłowe wskazanie enzymu A - | pkt.\nZa poprawne uzasadnienie - | pkt. Przykłady:\nw żołądku jest pH poniżej 7 / kwaśny odczyn / pH około 3, a maksimum\ndziałalności tego enzymu jest właśnie w takim przedziale.\n_ a) Za prawidłowe wskazanie probówki B - | pkt. 3\nĄ Za poprawne uzasadnienie - | pkt. Przykłady:\n£ - W probówce B, gdzie była ślina, w której jest enzym rozkładający\nx skrobię / amylaza ślinowa.\nE - Tylko w probówce B nie pojawiło się zabarwienie świadczące\nĘ o obecności skrobi, czyli musiała zostać rozłożona przez enzym\nz znajdujący się w ślinie.\nu b) Za sformułowanie prawidłowej hipotezy badawczej - 1 pkt. Przykłady:\niS - WsSlinie jest enzym rozkładający skrobię.\n- - Wysoka temperatura niszczy enzymy / unieczynnia enzymy.\n| PRESSE sentir\n& 1 - prawda, 2 - prawda, 3 - fałsz, 4 - fałsz\nGd\n8\n= 10 | Za prawidłowo określone miejsce - 1 pkt. Za podanie poprawnej funkcji danego | 2\nhormonu - 1pkt. Przykłady:\n- Przewód pokarmowy / żołądek - reguluje czynności trawienne żołądka /\nuaktywnia pepsynogen (gastryna).\n- Przewód pokarmowy / dwunastnica - reguluje czynnościami trawiennymi\ndwunastnicy / pobudza trzustkę (sekretyna).\n- _ Podwzgórze - hormony pobudzające lub hamujące pracę przysadki.\n- Naczynia krwionośne - pobudzanie naczyń do skurczu zwężającego średnicę\nnaczynia.\n12 |a) Za prawidłowe wskazanie na rysunku trzustki - I pkt. ; 10\nj . „|\nO\na p|\nw, |\nZa podanie nazwy jednego hormonu - 1 pkt. Przykłady: do\n- insulina,\n- glukagon.\nb) Za każde w całości prawidłowe wypełnienie pustej rubryki w tabeli po 1 pkt.\n(W kolejności od góry). Przykłady:\n= - Tarczyca - reguluje tempo przemian metabolicznych.\nG - Parathormon - niedobór wapnia we krwi / zwiększenie pobudliwości\n2 nerwow i miesni szkieletowych / tezyczka.\nĘ - Gruczoły przytarczyczne - przesuwa wapń z krwi do kości, obniżając\nu jego poziom (UWAGA! U ssaków, za wyjątkiem człowieka, jest\nE produkowana przez tarczycę).\nz - Przysadka mózgowa - karłowatość.\nEj 13 | Za każdy w pełni prawidłowo podany rodzaj tropizmu po 1 pkt. Przykłady: 3\nPA - Liść / łodyga / ped - geotropizm ujemny.\naS! - Korzeń - geotropizm dodatni.\nEJ Za prawidłową nazwę hormonów - | pkt: auksyny.\nR 14 |a) Za prawidłową nazwę procesu - | pkt: mitoza.\nĄ b) Za wszystkie cztery prawidłowe podpisy w kolejności z góry na dół - 2 pkt.:\n“4 profaza, metafaza, anafaza, telofaza.\n= Za trzy prawidłowe podpisy - | pkt.\n3. c) Za poprawnie przedstawiony opis anafazy uwzględniający pękanie\n= centromerów (1 pkt), skracanie włókienek wrzeciona i odciąganie chromatyd\n/ chromosomów potomnych do przeciwległych biegunów wrzeciona (1 pkt).\nPrzykład:\nNa skutek kurczenia się włókienek wrzeciona pękają centromery i do\nprzeciwległych biegunów odciągane są chromosomy potomne / chromatydy.\nd) Za prawidłową nazwę procesu - I pkt: cytokineza\n15 |a) Za prawidłową nazwę procesu - 1 pkt: replikacja. 2\nb) Za podanie prawidłowego znaczenia procesu - 1 pkt. Przykład:\nPowoduje on podwojenie materiału genetycznego do następnego podziału,\ndzięki temu w jądrze komórki potomnej jest tyle samo DNA co w jądrze\nkomórki macierzystej.\n16 |a) Za zaznaczenie miejsca zachodzenia mejozy na każdym schemacie po | pkt.\nZa każde dwie prawidłowo umieszczone nazwy (sporofit, gametofit) na\nkażdym schemacie pc\n[żel (\nmł 4 | mejoza |\npe\" | U arodniki {nl\ngu\nIr |\ni\no\n3 Gj\n3\nE\n|| Lit) A\n5 a awraóraa |,\nn | daj\n[oj ii\nS\nZ\nGd\nE\nN\nE b) Za każdą z dwóch prawidłowo wskazanych różnic po | pkt. Przykłady:\n5 - Mitoza zachodzi w komórkach somatycznych, mejoza w komórkach\na macierzystych gamet i zarodników.\nZ - _ Mitoza dzieli się na 4 fazy, mejoza na dwa podziały a każdy z nich na 4 fazy.\n= - W mitozie liczba chromosomów po podziale się nie zmienia, a w mejozie\npo podziale jest o połowę mniejsza.\n- Profaza mitozy trwa krótko, profaza mejozy jest wieloetapowa.\n- Wprofazie mejozy jest crossing-over, w mitozie nie ma takiego procesu.\n- W mitozie w metafazie chromosomy podzielone są na chromatydy,\nw metafazie I mejozy na tetrady / są pary chromosomów\nhomologicznych.\n- W mejozie pojawiają się chiazmy między chromosomami\nhomologicznymi w mitozie ich nie ma.\n- W anafazie mitozy do biegunów rozchodzą się chromatydy, w anafazie I\nmejozy do biegunów rozchodzą się chromosomy.\n- W telofazie mitozy zaczyna się cytokineza, w telofazie I mejozy nie ma\nnajczęściej cytokinezy, która jest dopiero w telofazie II.\n17 | Za każdy z dwóch prawidłowo podanych przykładów po I pkt. Przykłady: 2\n- Powoduje wzrost organizmu.\n- Powoduje przyrost masy ciała.\n- Wytwarza komórki o takiej samej liczbie chromosomów.\n- Na drodze mitozy powstają gamety u roślin (zarodnikowych).\n19 |a) Zaw pełni prawidłową nazwę procesu - 1pkt: crossing over / crossing-over.\nęzznzazacnwaa |\nb) Za podanie prawidłowej nazwy genów - I pkt: allele.\nc) Za podanie prawidłowej nazwy organizmu - I pkt: homozygota.\n21 | Za podanie prawidłowej nazwy - | pkt: anabolizm. 2\nZa wymienienie właściwego przykładu - 1 pkt. Przykłady:\n- fotosynteza,\n- chemosynteza,\n- biosynteza białka.\n22 | Za trafne uzasadnienie - 1 pkt. Przykład: 1\nRSE nen meme\n8 zależnie od jądra funkcjonować np. dzielić się.\n& 23 |a) Za w całości prawidłowe podanie nazwy i przedstawienie funkcji - I pkt.\na Przykłady:\n2 Leukoplasty / amyloplasty\no Pełnią funkcje magazynującą materiały odżywcze. / Magazynują substancje\nz odżywcze. / Magazynują skrobię w organach spichrzowych roślin.\nR b) Za poprawne podanie nazwy procesu - 1 pkt. Przykłady:\n„8 cykl Calvina / faza niezależna od światła / faza ciemna fotosyntezy\n3\n2 Za prawidłowe określenie miejsca procesu - | pkt:\nĄ stroma chloroplastu\nae]\n= Za prawidłowe określenie efektu końcowego - | pkt:\n% asymilaty / produkty asymilacji / trioza / glukoza\n= c) Za każdy z dwóch poprawnie podanych przykładów po | pkt. Przykłady:\n- Produkty asymilacji są składnikami pożywienia zwierząt i człowieka.\n- Tlen potrzebny jest do oddychania wszystkich organizmów.\n- Prawie wszystkie surowce energetyczne (poza paliwem jądrowym) ludzie\nzawdzięczają fotosyntezie.\n24 |a) Zaokreślenie właściwego rodzaju energii - 1 pkt: energia chemiczna. 2\nb) Za podanie prawidłowej nazwy związku chemicznego - 1 pkt: Przykłady:\n- amoniak,\n- azotyny / azotany(III)\n25 |a) Za podpisanie prawidłowej nazwy: mitochondrium - 1 pkt.\nZa podpisanie obu struktur - I pkt.\nmitochondrium\nA\ntj ‘a mls r 8\n= KA U Eo\nb) Za właściwe określenie miejsca - I pkt: cytoplazma komórki.\nZa poprawne podanie numeru etapu - 1 pkt. Przykłady:\npierwszy etap oddychania / etap wstępny oddychania / etap beztlenowy\noddychania.\nc) Za właściwe określenie warunków oddychania i trafne uzasadnienie - 2 pkt.\nPrzykład:\nOddychanie nie zawsze wymaga dostarczenia tlenu (1 pkt), bo może istnieć\nĄ oddychanie beztlenowe u organizmów żyjących w środowisku beztlenowym\n& (1 pkt).\nd\nE 26 | Za określenie rodzaju zmienności - I pkt: Przykłady: 1\nE zmienność modyfikacyjna / środowiskowa / fluktuacyjna.\na 27 |Za prawidłowe określenie warunków słuszności hipotezy wynikających z| 1\nu chromosomowej teorii dziedziczności Morgana - 1 pkt. Przykład:\n> Hipoteza ta jest słuszna tylko wtedy, gdy badane geny znajdują się w różnych\nZ parach chromosomów homologicznych.\nR 28 |a) Za prawidłowy zapis krzyżówki uwzględniający prawidłowy zapis pokolenia\n| F,, gamety i zapis pokolenia F, - 3 pkt. Przykład:\n>|\nĘ gładki, zielony pomarszczony, żółty\ne\nF\ngładki, żółty 1 pkt\n(Odp. Powstaną osobniki wszystkie o nasionach gładkich i żółtych.)\nb) Za prawidłową nazwę prawa genetycznego - 1 pkt: II prawo Mendla.\n29 |a) Za każde prawidłowe uzupełnienie po | pkt. 5\nOdpowiedzi (w kolejności od lewej):\ngenowe / punktowe, chromosomowe, somatyczne\nb) Za prawidłowy przykład choroby - 1 pkt. Przykłady:\n- Zespół Downa,\n- Zespół Patau,\n- Zespół Edwardsa,\n- Zespół Turnera,\n- Zespół Klinefeltera,\n- Zespół XXX / Zespół XYY.\nc) Za prawidłowo sformułowaną definicję - 1 pkt. Przykład:\nJest to mutacja wywołująca śmierć organizmu.\n30 |a) Zawszystkie trzy prawidłowe dopasowania - 2 pkt.\nZa dwa prawidłowe dopasowania - | pkt. Odpowiedzi:\ni\n8 I-C, IID, I-A\nE b) Za każde prawidłowe przyporządkowanie po 1 pkt.\n= Stenobionty - I, II Eurybionty - III\ns\ng\nz SUMA PUNKTÓW: 103 pkt.\n= % max. liczby punktów\n2\n8 41-54 42-56\n5 55-69 57-71\n5 70-84 72 - 87\nb 85-96 bardzo dob 88 - 99\n2 97-100 100 - 103\ncz)\nŚ Wykaz źródeł: rysunków i schematów, danych liczbowych i informacji słownych, które w formie\n8 zmodyfikowanej zostały wykorzystane w konstrukcji zadań:\nZ e L. Hausbrandt, W. Kot: Biologia dla techników i liceów ogólnokształcących dla pracujących. WSiP,\n= Warszawa 1995 - zad: 4, 6, 8, 12, 13, 14, 15, 16, 19, 23, 25, 26, 28.\ne E.Pyłka - Gutowska: Vademecum maturzysty. Biologia. Wydawnictwo Oświata, Warszawa 1988 - zad. 2, 3.\ne T. Uminski: Biologia część 2. Podręcznik do klasy drugiej liceum ogólnokształcącego. WSiP, Warszawa\n1988 - zad: 30.\n« H. Wiśniewski: Biologia z higieną i ochroną środowiska. Podręcznik do klasy trzeciej. Wydawnictwo\nAgmen, Warszawa 1995 - zad: 7, 9, 12.\nOdpowiedzi do wszystkich (z wyjątkiem problemowych) zadań są z godne z treściami zawartymi\nw podręcznikach do biologii dla liceum ogólnokształcącego o profilu podstawowym zatwierdzonymi przez\nMEN dla klasy I-IV. Większość odpowiedzi można znaleźć w ,,Podreczniku do biologii dla techników i liceów\nogólnokształcących dla pracujących” L. Hausbrandt i in., WSiP, 1995.\nZgodność zadań z Podstawą programową:\n1. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n2. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n3. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n4. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Fizjologia organizmów roślinnych\ni zwierzęcych (transport substancji i płyny ustrojowe - T2.3).\n5. Elementy cytologii i genetyki (T3). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin\nniezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n6. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n7. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n8. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02). Umożliwienie\nuczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doświadczeń biologicznych (Z1). Formułowanie hipotez.\nAnalizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności (O1).\n9. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\nElementy cytologii i genetyki (T3). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin\nniezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n10. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n11. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n12. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n13. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5, regulacja\ni koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n14. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\norganizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\nwyjaśnienia procesów życiowych (02).\n15. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\na organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\n8 wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n2 16. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\nx organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\nG wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n„o 17. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5).\n8 18. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\na organizmów - T2.5).\njj 19. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\nN organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\n„8 wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n3 20. Elementy cytologii i genetyki (T3).\nKcy 21. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nN opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n| 22. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\n4 23. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\nc= Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1).\n3 a - FEE PA FE Ss\n> 24. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1).\n2. 25. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\n= Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (oddychanie i wymiana gazowa - T2.2).\n26. Elementy ewolucjonizmu (T4). Świadomość zmienności świata organicznego (C2). Rozumienie zależności\nistniejących w środowisku przyrodniczym (C1).\n27. Elementy cytologii i genetyki (T3). Rozumienie podstawowych zasad dziedziczenia (C8).\n28. Elementy cytologii i genetyki (T3). Rozumienie podstawowych zasad dziedziczenia (C8).\n29. Elementy cytologii i genetyki (T3). Elementy ewolucjonizmu (T4). Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu\nzdrowia człowieka (07). Rozumienie podstaw działania własnego organizmu (C7).\n30. Ekologia i ochrona środowiska (TS). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu\na jego budową i funkcjonowaniem (04).\nKARTA OCENY DO TEMATU I LUB 2\ndo pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla dorosłych\nLICZBA\nKRYTERIUM MNIÓW | UZYSKANYCH\nPUNKTÓW\n1. Zrozumienietematu a\n|_2. Stopień wyczerpaniatematu a\n3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu ee WNN A\n4. Terminologia naukowa Po\n5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd 1 punkt ujemn ee KA\n6. Selekcja materiału rzeczowego Po\n7. Ilustracja konkretnymi przykładami ee ee NA\n8. Logiczne powiązanie faktów Po\n9. Szata graficzna, estetyka Po\n10. Prawidłowa interpretacja zjawisk Do 4 es\n|. Kompozycjapracy || ||| |a| (|\n12. Poprawna polszczyzna po a ||\nRAZEM: [88 | (|\n_ PRZELICZENIE PUNKTOW NA SKALE OCEN:\na 35 - 38 pkt. = celujacy 17 - 23 pkt. = dostateczny\n8 30 - 34 pkt. = bardzo dobry 12 - 16 pkt. = dopuszczający\nE 24 - 29 pkt. = dobry 0-11 pkt. = niedostateczny\nee\n3\nKo RECENZJA\ns\n3) EE\nn\ns\nN\nn 4404000004000000000000000000000000000000004000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000\no\n‘N\nKcy\nJ\ne\n3 NE\ne\n0.\n= WYNIK EGZAMINU\npo Ocena (słownie) | 0000 Podpis |_|\n2. Ustalenie oceny przez\nPrzewodniczącego Komisji\nKRYTERIA OCENY PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z BIOLOGII\n1. Zrozumienie tematu\n+ dogłębne zrozumienie tematu - 4 pkt.\n+ zrozumienie niezbędne do prawidłowego przedstawienia tematu - 3 pkt.\n+ słabe zrozumienie tematu - 2 pkt.\n+ brak zrozumienia - O pkt.\n2. Stopień wyczerpania materiału\n+ całkowite wyczerpanie materiału dotyczącego danego tematu - 4 pkt.\n+ przedstawienie większości materiału wiążącego się z tematem - 3 pkt.\n+ niepełne przedstawienie materiału wiążącego się z tematem - 2 pkt.\n+ brak podstawowych wiadomości związanych z tematem - 0 pkt.\n3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu (dotyczy wyłącznie wiadomości\nzwiązanych z tematem)\n+ bardzo duża ilość i różnorodność przedstawionych zagadnień - 4 pkt.\n+ duża ilość i znaczna różnorodność przedstawionych zagadnień - 3 pkt.\n+ pojedyncze treści programowe - 2 pkt.\n+ brak treści programowych - O pkt.\n4. Terminologia naukowa\n+ swobodnie stosowana bogata terminologia naukowa - 4 pkt.\n+ właściwie stosowana podstawowa terminologia naukowa - 3 pkt.\n+ terminologia naukowa stosowana we fragmentach pracy - 2 pkt.\n+ błędnie stosowana podstawowa terminologia naukowa lub jej brak - 0 pkt.\n_ 5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd jeden punkt ujemny\na + błędna interpretacja zjawisk,\n2 + ewidentne błędy merytoryczne, nie wynikające z przejęzyczeń czy błędnego\nĘ przepisywania z brudnopisu.\nE Uwagi:\n5 + za błędy w treściach wykraczających poza materiał nie ujmuje się punktów, ale też\nEj nie przyznaje dodatkowych,\nN + ten sam błąd powtarzany liczony jest za jeden.\no\nZ 6. Selekcja materiału rzeczowego\nR + trafny dobór treści niezbędnych do opracowania danego tematu z równoczesnym\nB niewystępowaniem treści nie związanych z nim - 4 pkt.\nE + większa część pracy związana z tematem - 3 pkt.\n3 + dobór treści przypadkowy, przynajmniej w połowie na temat - 2 pkt.\n3 @ dobór treści nie związanych z tematem - 0 pkt.\n2 7. Ilustracja konkretnymi przykładami\n+ wszystkie omawiane zagadnienia poparte trafnie dobranymi przykładami - 4 pkt.\n+ większa część pracy ilustrowana dobrze dobranymi przykładami - 3 pkt.\n+ niewielka ilość przykładów - 2 pkt.\n+ brak jakichkolwiek przykładów - 0 pkt.\n8. Logiczne wiązanie faktów\n+ logiczne wiązanie treści pracy świadczące o zrozumieniu omawianych zjawisk\ni umiejętności wnioskowania - 4 pkt.\n+ większa część pracy opiera się na logicznym wiązaniu faktów - 3 pkt.\n+ praca we fragmentach oparta na logicznym wiązaniu faktów - 2 pkt.\n+ praca chaotyczna - 0 pkt.\n9. Szata graficzna, estetyka\n+ zamieszczenie w pracy prawidłowo podpisanych i opisanych rysunków, wykresów,\nschematów itp., praca czytelna i przejrzysta - 2 pkt.\n+ część pracy ilustrowana graficznie, drobne usterki w opisach, pismo czytelne -1 pkt.\n+ brak koniecznych rysunków lub poważne usterki w ich wykonaniu bądź opisie - 0 pkt.\n10. Prawidłowa interpretacja zjawisk\n+ wszystkie opisywane zjawiska interpretowane są zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.\nUczeń dostrzega związki przyczynowo-skutkowe - 4 pkt.\n+ większa część pracy zawiera właściwą interpretację zjawisk - 3 pkt.\n+ przynajmniej połowa faktów interpretowana jest właściwie - 2 pkt.\n+ brak lub błędna interpretacja większości faktów - 0 pkt.\n11. Kompozycja\n+ praca posiada wstęp, rozwinięcie i zakończenie z uwzględnieniem odpowiednich\nproporcji - 2 pkt.\n+ praca albo nie zawiera wszystkich części albo ich proporcje są niewłaściwe - | pkt.\n+ całkowity brak podstawowych części, chaotyczność układu treści - 0 pkt.\n12. Poprawna polszczyzna\n- + brak błędów stylistycznych, gramatycznych, ortograficznych, interpunkcyjnych, język\na własny, zwięzły, precyzyjny - 2 pkt.\n2 + nieliczne ww. błędy - | pkt.\nĘ + liczne ww. błędy, niejasne sformułowania - 0 pkt.\nE A\nE PRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:\n[oj\nR 35-38 celujący\n6 30-34 bardzo dobry\n3, 24-29 dobry\n| 17-23 dostateczny\n> 12-16 dopuszczający\nea 0-11 niedostateczny\nke\nGd\n\"e KARTA OCENY DO TEMATU NR 3\nEe do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla dorosłych\nNr Maksymalna Liczba uzyskanych U . jell\nzadania suma punktów punktów wagi nauczyciela\na KWZZENENENEEA\npT\na ENNETENNKNNNNNNNA KONZE\n|A| TJT\nPS] 3 [TĄ\nPp\n|OD] 4 ||\n| 8] 3 ||\n| 9] 4 |||\nPA | 2 ||\npe\nPAD |A| T |\nNECHA NONE NONNNNNN KOKON\na 6 | H |\nPAS | 2] T |\nPAG | 6 | T |\nNECHNENEY WANA NONE KOKON\nDAB DR a\na NON KONNA\np20\nPODA ee f |\n2 a DR KNNNNNN KOKENENENEEEEEEEEEEA\na || 6 | f |\nPd ee H |\nOS | 6 | f |\n| 26 |A| f]\na ee KONNE KOKENEEEEEEEEEEKA\n| 08 De |]\n| 9 | OS |]\nPB | 4] f |\na. | Razem: | | 108 |||]\n3\nE Proponowana ocena:\n5 [Ocena |Liczba punktów\nĘ)\na Podpis egzaminatora\n8 | Dobry [72-87\n8\nSs\n5\nj\n4\noc\n3\nz","answer":"D","answer_text":"Zadanie 30 (0 - 4 pkt.)\nTolerancja organizmu na różne czynniki Środowiska jest zakodowana w jego DNA.\nOrganizmy mogą mieć wąskie zakresy tolerancji (stenobionty) lub szerokie zakresy tolerancji\n(eurybionty).\ni\nNS liczebność I\n3 osobników Il\n8 Hil\n2\nE\n5\ng\na\nN\n©\nE\ns 0% 40%C\n5 temperatura\n$\n£ a) Dopasuj do każdego z wykresów (I, II i III) najbardziej odpowiedni przykład opisu\n= warunków życia organizmu z wymienionych poniżej:\n3 o o\nZ A. Większość organizmów wodnych (np. raki) żyje w temperaturze od -2 C do +45 C.\n= B. Mucha domowa jest aktywna w granicach temperatur od 5°C do 45°C.\nC. Niektóre ryby polarne tolerują temperaturę tylko między -2 C i +2°C.\nD. Znane są przykłady bakterii żyjących w gorących źródłach w temperaturze powyżej 45°C.\nb) Podaj, które z przedstawionych zakresów tolerancji organizmów (I, II lub III) należą\ndo stenobiontów, a które do eurybiontów.\nStenobionty ee eeeeeeteeeeeeeeeeees\nEurybionty ccceeseeseeeereeeeeeeee\nSuma punktów: 103 pkt.\nKO II SPg B/II Pf\npoufne\negzemplarz pojedynczy\nMałopolski Kurator Oświaty\nMateriały dla Państwowej Komisji Egzaminacyjnej\ndo pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii\nWszystkie typy szkół Średnich dla dorosłych\nTermin: 10 maja 2002 r. Godzina: 20.30\na\n3 Model ODPOWIEDZI\nŹ\nGd\n8 SCHEMAT OCENIANIA\nĘ\n[oj\na\n: KARTY OCENY\nE\na PROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 1:\nJ\nE Wykaż na dowolnych przykładach, że budowa i czynności układu\n8 pokarmowego sq przystosowane do rodzaju pobieranego pokarmu.\no\noO\n= Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:\n1. Scharakteryzowanie istoty metabolizmu.\n2. Wyjaśnienie znaczenia procesu odżywiania dla organizmów (dostarczenie materii,\nenergii, zapewnienie odpowiedniego środowiska dla przemian biochemicznych).\n3. Określenie rodzajów substancji odżywczych zwierząt i ich znaczenia dla organizmów:\na) węglowodany i tłuszcze - źródło energii,\nb) białka - materiał do syntezy własnych białek,\nc) woda - podłoże reakcji metabolicznych,\nd) składniki mineralne i witaminy - funkcje regulacyjne.\n4. Wyróżnienie podstawowych grup zwierząt ze względu na jakość pobieranego pokarmu\n(roślinożercy, mięsożercy, wszystkożercy), zilustrowane po jednym przykładzie.\n5. Przedstawienie budowy i funkcji układu pokarmowego w ujęciu ewolucyjnym, ilustrujące\nróżne sposoby trawienia:\na) trawienie wewnątrzkomórkowe,\nb) trawienie zewnątrzkomórkowe (jelitowe i pozajelitowe).\n6. Scharakteryzowanie budowy i funkcji poszczególnych elementów układu pokarmowego,\nnp. na przykładzie ssaka (wyróżnienie odcinków związanych z pobieraniem, trawieniem\ni wchłanianiem pokarmu oraz opisanie ich przystosowań do tego celu).\n7. Opisanie roli gruczołów układu pokarmowego zwierząt w procesie trawienia pobieranych\npokarmów (gruczoły ślinowe, wątroba, trzustka).\nWymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:\n1. Wyjaśnienie znaczenia faktu pojawienia się drożnego układu pokarmowego i potokowej\nobróbki pokarmu dla rozwoju zwierząt.\n2. Podanie większej ilości przykładów dodatkowych elementów układu pokarmowego,\nusprawniających jego funkcje, np.:\n- pijawki - wole magazyn pokarmu, hirudyna,\n- dzdzownica - gruczoły wapienne,\n- wieloryby - fiszbiny zagęszczające pokarm,\n- ślimaki - tarka ułatwiająca zeskrobywanie pokarmu,\na - owady - różne typy aparatów gębowych,\n8 - ptaki - wole, żołądek mięśniowy itp.\n& 3. Wyróżnienie i opisanie wraz z przystosowaniami rozmaitych sposobów pobierania\n8 pokarmu (rozdrabnianie, filtracja, zasysanie, połykanie w całości).\n2 4. Wyjaśnienie różnic w budowie i funkcjonowaniu układu pokarmowego roślinożerców\ne i mięsożerców, wynikających z różnej jakości pobieranego pokarmu (pokarm mięsny jest\nz łatwo strawny, bogaty w białko, uboższy w cukry, nie zawiera celulozy).\nR 5. Scharakteryzowanie powyższych różnie pod względem długości przewodu pokarmowego,\n6 pojemności układu pokarmowego, budowy żołądków, rodzaju zębów).\n3 6. Przedstawienie przebiegu procesu trawienia u zwierzat przezuwajacych, z podkresleniem\n2 roli symbiotycznej mikroflory.\nĄ 7. Wykazanie na dowolnym przykładzie, że również skład enzymów jest przystosowany do\nE rodzaju pobieranego przez zwierzęta pokarmu, np.:\n‘> - pszczoły - sacharaza obecna w jamie gębowej rozkłada sacharozę zawartą w nektarze,\nEe - owady odżywiające się krwią - przewaga enzymów rozkładających białka,\nz - owady roślinożerne - przewaga enzymów rozkładających węglowodany.\nPROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 2:\nKonsumpcyjny styl życia człowieka stanowi zagrożenie dla naturalnego\nśrodowiska. Zweryfikuj powyższą hipotezę, analizując wpływ człowieka na\nożywione i nieożywione elementy środowiska przyrodniczego.\nWymagania podstawowe na ocenę dostateczną:\n1. Zdefiniowanie pojęcia „naturalne środowisko”.\n2. Przeanalizowanie przyczyn negatywnego wpływu człowieka na stan Środowiska\nnaturalnego (np. przeludnienie, wygórowane potrzeby konsumpcyjne, nierównomierny\npodział dóbr, urbanizacja, uprzemysłowienie itp.).\n3. Scharakteryzowanie źródeł zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego, wody i gleby.\n4. Ocenienie konsekwencji tego stanu rzeczy.\n5. Zaproponowanie sposobów ochrony powietrza, wód i gleby omówione na dowolnych\nprzykładach.\n6. Powiązanie szkodliwej działalności człowieka z wymieraniem gatunków roślin i zwierząt.\n7. Ogólna charakterystyka dowolnie wybranego zjawiska związanego ze szkodliwą\ndziałalnością człowieka w ujęciu globalnym np. efekt cieplarniany, smogi, dziura\nozonowa.\nWymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:\n1. Wyróżnienie cech współczesnego wymierania: spowodowane przez człowieka,\nskoncentrowane w czasie, obejmuje znacznie więcej gatunków roślin.\n2. Scharakteryzowanie problemów związanych z utylizacją śmieci (odpadów komunalnych):\nnp. brak miejsca, uwalnianie toksycznych substancji, zatrucie wód gruntowych, źródło\nniepożądanych gazów itp., podanie sposobów bezpiecznego składowania i utylizacji.\n3. Wskazanie przynajmniej kilku przyczyn zanikania lasów (np. pozysk drewna, nowych\nA terenów rolniczych, pastwisk).\n8 4. Omówić zagrożenia związane z procesem wylesiania (ze szczególnym uwzględnieniem\n4 problemu wycinania lasów tropikalnych) - np. obniżenie żyzności gleby, erozja,\nĘ wymieranie gatunków, zmiany klimatu.\n„8 5. Wyjaśnienie zjawiska eutrofizacji wód i jego przyczyn.\n5 6. Scharakteryzowanie istoty takich procesów, jak:\na - efekt cieplarniany,\n8 - smogi,\n> - dziura ozonowa\n5 oraz wyjaśnienie ich przyczyn, spowodowanych działalnością człowieka.\n\"= 7. Zaproponowanie dodatkowych sposobów powstrzymania degradacji środowiska przez\nŃ człowieka (nie wymienionych wcześniej).\n3 8. Ocenienie wad i zalet rolnictwa ekologicznego.\n£ MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA DO TEMATU 3:\nGd\n3 Przedstaw nadrzędną role jądra komórkowego w regulacji czynności\n= życiowych każdej komórki.\nZASADY OCENIANIA:\n1. Model odpowiedzi uwzględnia jej zakres merytoryczny, a nie jest ścisłym wzorcem\nsformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).\nZnakiem ,,/” oznaczono inną, również poprawną wersję takiej odpowiedzi.\n2. Zapis części odpowiedzi w nawiasie ( ) oznacza wypowiedź, która nie jest konieczna do\nuzyskania pełnego punktu i traktowana powinna być jako wypowiedź dodatkowa lub\nuzupełniająca.\n3. Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się tylko pełne punkty zgodnie\nz zamieszczonym modelem oceniania.\n4. Za zadania otwarte, za które można przyznać jeden punkt, przyznaje się punkt wyłącznie\nza odpowiedź w pełni poprawną.\n5. Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle\npunktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi (zgodnie z wyszczególnieniem\nw kluczu) przedstawił zdający.\n6. Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia\nw zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest w\npoleceniu.\n7. Jeżeli podane w odpowiedzi informacje (również dodatkowe, _które_nie_ wynikają\nz polecenia w zadaniu) świadczą o zupełnym braku zrozumienia omawianego zagadnienia\ni zaprzeczają udzielonej prawidłowej odpowiedzi, odpowiedź taką należy ocenić na zero\npunktów.\nMODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA\nMaksymalna\nNumer . RE .\n. Oczekiwana odpowiedź: punktacja za\nzadania A\nzadanie\n2 1 Za prawidłowy wybór i podkreślenie wszystkich czterech 2\na organizmów - 2 pkt.\n2 Za podkreślenie trzech prawidłowych organizmów - | pkt.\n-A (Uwaga na 6 zasadę oceniania! ).\nd : .\n3 Odpowiedzi:\nE Gronkowiec złocisty, laseczki tężca, prątki gruźlicy, sinice.\n= 2 Za prawidłowe wskazanie strzałką właściwej struktury - 1 pkt. 2\na Za poprawny podpis - 1 pkt: nukleoid / genofor / kolista\nN cząsteczka DNA / splątana nić DNA.\noO\nZ Gaul (Tere EO\nE Z\n8\n= 3 |a) Za wszystkie prawidłowe podpisy 2 pkt: (w kolejności od góry) jąderko,| 5\nnukleoplazma / kariolimfa / karioplazma / sok jądrowy, por (w błonie\njądrowej / otoczce jądrowej). Za dwa prawidłowe podpisy 1 pkt\nb) Za prawidłowe zdefiniowanie komórczaka - Ipkt. Przykład:\nJest to komórka posiadająca wiele jąder (komórkowych).\nZa podanie właściwego przykładu - | pkt. Przykłady:\n- pleśniak,\n- pełzatka,\n- gałęzatka.\nc) Odpowiedź: D (1 pkt\na) Za podanie właściwej nazwy - 1 pkt: nukleotyd. 7\nZa podanie obu poprawnych nazw - I pkt:\nD - deoksyryboza / dezoksyryboza\nP - reszta kwasu (orto)fosforowego / reszta fosforanowa / fosforan\nb) Za w pełni poprawne przedstawienie sposobu połączenia nukleotydów\nuwzględniające: ich połączenie wiązaniami wodorowymi między\nodpowiednimi rodzajami zasad azotowych (1 pkt) oraz przedstawienie\nrodzajów wiązań w parach pomiędzy zasadami (1 pkt). Przykład:\nPolega ona na tym, że nukleotydy z obu łańcuchów DNA połączone są\nwiązaniami wodorowymi: podwójnymi między tyminą i adeniną oraz\npotrójnymi między guaniną i cytozyną.\nZa podanie poprawnej nazwy reguły - 1 pkt: zasada komplementarności /\nuzupełniania\nc) Za wskazanie wszystkich prawidłowych par - | pkt: Ib, 2d, 3a.\nd) Za podanie poprawnego argumentu - | pkt. Przykłady:\n- DNA ma dwa łańcuchy nukleotydów, a RNA tylko jeden.\n- W DNA występuje tymina, a w RNA uracyl.\n- W DNA występuje deoksyryboza / dezoksyryboza, a w RNA ryboza.\na 5 |a) Za podanie nazwy dowolnej cechy kodu genetycznego - I pkt. 3\n8 Za właściwe zdefiniowanie tej cechy - I pkt. Przykłady:\n3\n&\na - Jest trójkowy tzn., że 3 leżące obok siebie nukleotydy tworzą\n2 podstawową jednostkę informacyjną / kodon, która koduje jeden\nE aminokwas.\nĘ - Jest niezachodzacy / nienakładający się tzn., że ten sam nukleotyd nie jest\nN składnikiem sąsiadujących trójek, ale tylko jednej.\nŚ - Jest bezprzecinkowy tzn., ze nie istnieją nukleotydy spełniające rolę\n3, znaku przestankowego, oddzielającego kodony.\na - Jest niejednoznaczny / wieloznaczny / zdegenerowany tzn., ze jeden\n> aminokwas może być wyznaczony przez kilka różnych kodonów.\nE - Jest uniwersalny / powszechny tzn., ze te same kodony u roślin, zwierząt,\nĘ bakterii oznaczają ten sam aminokwas.\nEj b) Zaw całości poprawne podanie nazwy oraz za określenie miejsca - 1 pkt:\n= Transkrypcja, jądro komórkowe\na) Za prawidłowe określenie sposobu działania enzymu - 1 pkt. Przykłady: 3\n- Każdy enzym działa na określony rodzaj substancji, która jest\nprzestrzennie ściśle dopasowana do centrum aktywnego enzymu.\n- Każdy enzym działa zgodnie z regułą „klucza i zamka” dopasowując się\ndo substratu.\nb) Za podanie poprawnego przykładu - 1 pkt. Przykłady:\n- witamina np. By, Bz, Be, Biz, PP, biotyna,\n- jony metali np. żelaza, wapnia, magnezu,\n- koenzym A,\n- NAD,\n- NADP,\n- FAD.\nc) Odpowiedz: C. (1 pkt)\n- HCl,\n- pepsyna / pepsynogen,\n- lipaza żołądkowa,\n- podpuszezka / renina.\nZa określenie poprawnej funkcji jednego ze składników - Ipkt. Przykłady:\n- HCl dezynfekuje pokarm i zakwasza go.\n- HCl aktywuje pepsynogen.\n- Pepsyna trawi białko w pokarmie.\n- _ Podpuszczka Ścina kazeinę mleka w żołądkach młodych ssaków.\n- Lipaza żołądkowa rozkłada tłuszcze.\nb) Za prawidłowe wskazanie enzymu A - | pkt.\nZa poprawne uzasadnienie - | pkt. Przykłady:\nw żołądku jest pH poniżej 7 / kwaśny odczyn / pH około 3, a maksimum\ndziałalności tego enzymu jest właśnie w takim przedziale.\n_ a) Za prawidłowe wskazanie probówki B - | pkt. 3\nĄ Za poprawne uzasadnienie - | pkt. Przykłady:\n£ - W probówce B, gdzie była ślina, w której jest enzym rozkładający\nx skrobię / amylaza ślinowa.\nE - Tylko w probówce B nie pojawiło się zabarwienie świadczące\nĘ o obecności skrobi, czyli musiała zostać rozłożona przez enzym\nz znajdujący się w ślinie.\nu b) Za sformułowanie prawidłowej hipotezy badawczej - 1 pkt. Przykłady:\niS - WsSlinie jest enzym rozkładający skrobię.\n- - Wysoka temperatura niszczy enzymy / unieczynnia enzymy.\n| PRESSE sentir\n& 1 - prawda, 2 - prawda, 3 - fałsz, 4 - fałsz\nGd\n8\n= 10 | Za prawidłowo określone miejsce - 1 pkt. Za podanie poprawnej funkcji danego | 2\nhormonu - 1pkt. Przykłady:\n- Przewód pokarmowy / żołądek - reguluje czynności trawienne żołądka /\nuaktywnia pepsynogen (gastryna).\n- Przewód pokarmowy / dwunastnica - reguluje czynnościami trawiennymi\ndwunastnicy / pobudza trzustkę (sekretyna).\n- _ Podwzgórze - hormony pobudzające lub hamujące pracę przysadki.\n- Naczynia krwionośne - pobudzanie naczyń do skurczu zwężającego średnicę\nnaczynia.\n12 |a) Za prawidłowe wskazanie na rysunku trzustki - I pkt. ; 10\nj . „|\nO\na p|\nw, |\nZa podanie nazwy jednego hormonu - 1 pkt. Przykłady: do\n- insulina,\n- glukagon.\nb) Za każde w całości prawidłowe wypełnienie pustej rubryki w tabeli po 1 pkt.\n(W kolejności od góry). Przykłady:\n= - Tarczyca - reguluje tempo przemian metabolicznych.\nG - Parathormon - niedobór wapnia we krwi / zwiększenie pobudliwości\n2 nerwow i miesni szkieletowych / tezyczka.\nĘ - Gruczoły przytarczyczne - przesuwa wapń z krwi do kości, obniżając\nu jego poziom (UWAGA! U ssaków, za wyjątkiem człowieka, jest\nE produkowana przez tarczycę).\nz - Przysadka mózgowa - karłowatość.\nEj 13 | Za każdy w pełni prawidłowo podany rodzaj tropizmu po 1 pkt. Przykłady: 3\nPA - Liść / łodyga / ped - geotropizm ujemny.\naS! - Korzeń - geotropizm dodatni.\nEJ Za prawidłową nazwę hormonów - | pkt: auksyny.\nR 14 |a) Za prawidłową nazwę procesu - | pkt: mitoza.\nĄ b) Za wszystkie cztery prawidłowe podpisy w kolejności z góry na dół - 2 pkt.:\n“4 profaza, metafaza, anafaza, telofaza.\n= Za trzy prawidłowe podpisy - | pkt.\n3. c) Za poprawnie przedstawiony opis anafazy uwzględniający pękanie\n= centromerów (1 pkt), skracanie włókienek wrzeciona i odciąganie chromatyd\n/ chromosomów potomnych do przeciwległych biegunów wrzeciona (1 pkt).\nPrzykład:\nNa skutek kurczenia się włókienek wrzeciona pękają centromery i do\nprzeciwległych biegunów odciągane są chromosomy potomne / chromatydy.\nd) Za prawidłową nazwę procesu - I pkt: cytokineza\n15 |a) Za prawidłową nazwę procesu - 1 pkt: replikacja. 2\nb) Za podanie prawidłowego znaczenia procesu - 1 pkt. Przykład:\nPowoduje on podwojenie materiału genetycznego do następnego podziału,\ndzięki temu w jądrze komórki potomnej jest tyle samo DNA co w jądrze\nkomórki macierzystej.\n16 |a) Za zaznaczenie miejsca zachodzenia mejozy na każdym schemacie po | pkt.\nZa każde dwie prawidłowo umieszczone nazwy (sporofit, gametofit) na\nkażdym schemacie pc\n[żel (\nmł 4 | mejoza |\npe\" | U arodniki {nl\ngu\nIr |\ni\no\n3 Gj\n3\nE\n|| Lit) A\n5 a awraóraa |,\nn | daj\n[oj ii\nS\nZ\nGd\nE\nN\nE b) Za każdą z dwóch prawidłowo wskazanych różnic po | pkt. Przykłady:\n5 - Mitoza zachodzi w komórkach somatycznych, mejoza w komórkach\na macierzystych gamet i zarodników.\nZ - _ Mitoza dzieli się na 4 fazy, mejoza na dwa podziały a każdy z nich na 4 fazy.\n= - W mitozie liczba chromosomów po podziale się nie zmienia, a w mejozie\npo podziale jest o połowę mniejsza.\n- Profaza mitozy trwa krótko, profaza mejozy jest wieloetapowa.\n- Wprofazie mejozy jest crossing-over, w mitozie nie ma takiego procesu.\n- W mitozie w metafazie chromosomy podzielone są na chromatydy,\nw metafazie I mejozy na tetrady / są pary chromosomów\nhomologicznych.\n- W mejozie pojawiają się chiazmy między chromosomami\nhomologicznymi w mitozie ich nie ma.\n- W anafazie mitozy do biegunów rozchodzą się chromatydy, w anafazie I\nmejozy do biegunów rozchodzą się chromosomy.\n- W telofazie mitozy zaczyna się cytokineza, w telofazie I mejozy nie ma\nnajczęściej cytokinezy, która jest dopiero w telofazie II.\n17 | Za każdy z dwóch prawidłowo podanych przykładów po I pkt. Przykłady: 2\n- Powoduje wzrost organizmu.\n- Powoduje przyrost masy ciała.\n- Wytwarza komórki o takiej samej liczbie chromosomów.\n- Na drodze mitozy powstają gamety u roślin (zarodnikowych).\n19 |a) Zaw pełni prawidłową nazwę procesu - 1pkt: crossing over / crossing-over.\nęzznzazacnwaa |\nb) Za podanie prawidłowej nazwy genów - I pkt: allele.\nc) Za podanie prawidłowej nazwy organizmu - I pkt: homozygota.\n21 | Za podanie prawidłowej nazwy - | pkt: anabolizm. 2\nZa wymienienie właściwego przykładu - 1 pkt. Przykłady:\n- fotosynteza,\n- chemosynteza,\n- biosynteza białka.\n22 | Za trafne uzasadnienie - 1 pkt. Przykład: 1\nRSE nen meme\n8 zależnie od jądra funkcjonować np. dzielić się.\n& 23 |a) Za w całości prawidłowe podanie nazwy i przedstawienie funkcji - I pkt.\na Przykłady:\n2 Leukoplasty / amyloplasty\no Pełnią funkcje magazynującą materiały odżywcze. / Magazynują substancje\nz odżywcze. / Magazynują skrobię w organach spichrzowych roślin.\nR b) Za poprawne podanie nazwy procesu - 1 pkt. Przykłady:\n„8 cykl Calvina / faza niezależna od światła / faza ciemna fotosyntezy\n3\n2 Za prawidłowe określenie miejsca procesu - | pkt:\nĄ stroma chloroplastu\nae]\n= Za prawidłowe określenie efektu końcowego - | pkt:\n% asymilaty / produkty asymilacji / trioza / glukoza\n= c) Za każdy z dwóch poprawnie podanych przykładów po | pkt. Przykłady:\n- Produkty asymilacji są składnikami pożywienia zwierząt i człowieka.\n- Tlen potrzebny jest do oddychania wszystkich organizmów.\n- Prawie wszystkie surowce energetyczne (poza paliwem jądrowym) ludzie\nzawdzięczają fotosyntezie.\n24 |a) Zaokreślenie właściwego rodzaju energii - 1 pkt: energia chemiczna. 2\nb) Za podanie prawidłowej nazwy związku chemicznego - 1 pkt: Przykłady:\n- amoniak,\n- azotyny / azotany(III)\n25 |a) Za podpisanie prawidłowej nazwy: mitochondrium - 1 pkt.\nZa podpisanie obu struktur - I pkt.\nmitochondrium\nA\ntj ‘a mls r 8\n= KA U Eo\nb) Za właściwe określenie miejsca - I pkt: cytoplazma komórki.\nZa poprawne podanie numeru etapu - 1 pkt. Przykłady:\npierwszy etap oddychania / etap wstępny oddychania / etap beztlenowy\noddychania.\nc) Za właściwe określenie warunków oddychania i trafne uzasadnienie - 2 pkt.\nPrzykład:\nOddychanie nie zawsze wymaga dostarczenia tlenu (1 pkt), bo może istnieć\nĄ oddychanie beztlenowe u organizmów żyjących w środowisku beztlenowym\n& (1 pkt).\nd\nE 26 | Za określenie rodzaju zmienności - I pkt: Przykłady: 1\nE zmienność modyfikacyjna / środowiskowa / fluktuacyjna.\na 27 |Za prawidłowe określenie warunków słuszności hipotezy wynikających z| 1\nu chromosomowej teorii dziedziczności Morgana - 1 pkt. Przykład:\n> Hipoteza ta jest słuszna tylko wtedy, gdy badane geny znajdują się w różnych\nZ parach chromosomów homologicznych.\nR 28 |a) Za prawidłowy zapis krzyżówki uwzględniający prawidłowy zapis pokolenia\n| F,, gamety i zapis pokolenia F, - 3 pkt. Przykład:\n>|\nĘ gładki, zielony pomarszczony, żółty\ne\nF\ngładki, żółty 1 pkt\n(Odp. Powstaną osobniki wszystkie o nasionach gładkich i żółtych.)\nb) Za prawidłową nazwę prawa genetycznego - 1 pkt: II prawo Mendla.\n29 |a) Za każde prawidłowe uzupełnienie po | pkt. 5\nOdpowiedzi (w kolejności od lewej):\ngenowe / punktowe, chromosomowe, somatyczne\nb) Za prawidłowy przykład choroby - 1 pkt. Przykłady:\n- Zespół Downa,\n- Zespół Patau,\n- Zespół Edwardsa,\n- Zespół Turnera,\n- Zespół Klinefeltera,\n- Zespół XXX / Zespół XYY.\nc) Za prawidłowo sformułowaną definicję - 1 pkt. Przykład:\nJest to mutacja wywołująca śmierć organizmu.\n30 |a) Zawszystkie trzy prawidłowe dopasowania - 2 pkt.\nZa dwa prawidłowe dopasowania - | pkt. Odpowiedzi:\ni\n8 I-C, IID, I-A\nE b) Za każde prawidłowe przyporządkowanie po 1 pkt.\n= Stenobionty - I, II Eurybionty - III\ns\ng\nz SUMA PUNKTÓW: 103 pkt.\n= % max. liczby punktów\n2\n8 41-54 42-56\n5 55-69 57-71\n5 70-84 72 - 87\nb 85-96 bardzo dob 88 - 99\n2 97-100 100 - 103\ncz)\nŚ Wykaz źródeł: rysunków i schematów, danych liczbowych i informacji słownych, które w formie\n8 zmodyfikowanej zostały wykorzystane w konstrukcji zadań:\nZ e L. Hausbrandt, W. Kot: Biologia dla techników i liceów ogólnokształcących dla pracujących. WSiP,\n= Warszawa 1995 - zad: 4, 6, 8, 12, 13, 14, 15, 16, 19, 23, 25, 26, 28.\ne E.Pyłka - Gutowska: Vademecum maturzysty. Biologia. Wydawnictwo Oświata, Warszawa 1988 - zad. 2, 3.\ne T. Uminski: Biologia część 2. Podręcznik do klasy drugiej liceum ogólnokształcącego. WSiP, Warszawa\n1988 - zad: 30.\n« H. Wiśniewski: Biologia z higieną i ochroną środowiska. Podręcznik do klasy trzeciej. Wydawnictwo\nAgmen, Warszawa 1995 - zad: 7, 9, 12.\nOdpowiedzi do wszystkich (z wyjątkiem problemowych) zadań są z godne z treściami zawartymi\nw podręcznikach do biologii dla liceum ogólnokształcącego o profilu podstawowym zatwierdzonymi przez\nMEN dla klasy I-IV. Większość odpowiedzi można znaleźć w ,,Podreczniku do biologii dla techników i liceów\nogólnokształcących dla pracujących” L. Hausbrandt i in., WSiP, 1995.\nZgodność zadań z Podstawą programową:\n1. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n2. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n3. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1).\n4. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Fizjologia organizmów roślinnych\ni zwierzęcych (transport substancji i płyny ustrojowe - T2.3).\n5. Elementy cytologii i genetyki (T3). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin\nniezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n6. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n7. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n8. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nopracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02). Umożliwienie\nuczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doświadczeń biologicznych (Z1). Formułowanie hipotez.\nAnalizowanie i interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności (O1).\n9. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\nElementy cytologii i genetyki (T3). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin\nniezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n10. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n11. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n12. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (regulacja i koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n13. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5, regulacja\ni koordynacja procesów życiowych - T2.6).\n14. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\norganizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\nwyjaśnienia procesów życiowych (02).\n15. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\na organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\n8 wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n2 16. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\nx organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\nG wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n„o 17. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5).\n8 18. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\na organizmów - T2.5).\njj 19. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój\nN organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do\n„8 wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n3 20. Elementy cytologii i genetyki (T3).\nKcy 21. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1). Gromadzenie, integrowanie,\nN opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych (02).\n| 22. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\n4 23. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\nc= Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1).\n3 a - FEE PA FE Ss\n> 24. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (odżywianie - T2.1).\n2. 25. Struktura organizmu (komórki, ich budowa i pełnione funkcje - T1). Elementy cytologii i genetyki (T3).\n= Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (oddychanie i wymiana gazowa - T2.2).\n26. Elementy ewolucjonizmu (T4). Świadomość zmienności świata organicznego (C2). Rozumienie zależności\nistniejących w środowisku przyrodniczym (C1).\n27. Elementy cytologii i genetyki (T3). Rozumienie podstawowych zasad dziedziczenia (C8).\n28. Elementy cytologii i genetyki (T3). Rozumienie podstawowych zasad dziedziczenia (C8).\n29. Elementy cytologii i genetyki (T3). Elementy ewolucjonizmu (T4). Analizowanie przyczyn zakłóceń stanu\nzdrowia człowieka (07). Rozumienie podstaw działania własnego organizmu (C7).\n30. Ekologia i ochrona środowiska (TS). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu\na jego budową i funkcjonowaniem (04).\nKARTA OCENY DO TEMATU I LUB 2\ndo pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla dorosłych\nLICZBA\nKRYTERIUM MNIÓW | UZYSKANYCH\nPUNKTÓW\n1. Zrozumienietematu a\n|_2. Stopień wyczerpaniatematu a\n3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu ee WNN A\n4. Terminologia naukowa Po\n5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd 1 punkt ujemn ee KA\n6. Selekcja materiału rzeczowego Po\n7. Ilustracja konkretnymi przykładami ee ee NA\n8. Logiczne powiązanie faktów Po\n9. Szata graficzna, estetyka Po\n10. Prawidłowa interpretacja zjawisk Do 4 es\n|. Kompozycjapracy || ||| |a| (|\n12. Poprawna polszczyzna po a ||\nRAZEM: [88 | (|\n_ PRZELICZENIE PUNKTOW NA SKALE OCEN:\na 35 - 38 pkt. = celujacy 17 - 23 pkt. = dostateczny\n8 30 - 34 pkt. = bardzo dobry 12 - 16 pkt. = dopuszczający\nE 24 - 29 pkt. = dobry 0-11 pkt. = niedostateczny\nee\n3\nKo RECENZJA\ns\n3) EE\nn\ns\nN\nn 4404000004000000000000000000000000000000004000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000\no\n‘N\nKcy\nJ\ne\n3 NE\ne\n0.\n= WYNIK EGZAMINU\npo Ocena (słownie) | 0000 Podpis |_|\n2. Ustalenie oceny przez\nPrzewodniczącego Komisji\nKRYTERIA OCENY PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z BIOLOGII\n1. Zrozumienie tematu\n+ dogłębne zrozumienie tematu - 4 pkt.\n+ zrozumienie niezbędne do prawidłowego przedstawienia tematu - 3 pkt.\n+ słabe zrozumienie tematu - 2 pkt.\n+ brak zrozumienia - O pkt.\n2. Stopień wyczerpania materiału\n+ całkowite wyczerpanie materiału dotyczącego danego tematu - 4 pkt.\n+ przedstawienie większości materiału wiążącego się z tematem - 3 pkt.\n+ niepełne przedstawienie materiału wiążącego się z tematem - 2 pkt.\n+ brak podstawowych wiadomości związanych z tematem - 0 pkt.\n3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu (dotyczy wyłącznie wiadomości\nzwiązanych z tematem)\n+ bardzo duża ilość i różnorodność przedstawionych zagadnień - 4 pkt.\n+ duża ilość i znaczna różnorodność przedstawionych zagadnień - 3 pkt.\n+ pojedyncze treści programowe - 2 pkt.\n+ brak treści programowych - O pkt.\n4. Terminologia naukowa\n+ swobodnie stosowana bogata terminologia naukowa - 4 pkt.\n+ właściwie stosowana podstawowa terminologia naukowa - 3 pkt.\n+ terminologia naukowa stosowana we fragmentach pracy - 2 pkt.\n+ błędnie stosowana podstawowa terminologia naukowa lub jej brak - 0 pkt.\n_ 5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd jeden punkt ujemny\na + błędna interpretacja zjawisk,\n2 + ewidentne błędy merytoryczne, nie wynikające z przejęzyczeń czy błędnego\nĘ przepisywania z brudnopisu.\nE Uwagi:\n5 + za błędy w treściach wykraczających poza materiał nie ujmuje się punktów, ale też\nEj nie przyznaje dodatkowych,\nN + ten sam błąd powtarzany liczony jest za jeden.\no\nZ 6. Selekcja materiału rzeczowego\nR + trafny dobór treści niezbędnych do opracowania danego tematu z równoczesnym\nB niewystępowaniem treści nie związanych z nim - 4 pkt.\nE + większa część pracy związana z tematem - 3 pkt.\n3 + dobór treści przypadkowy, przynajmniej w połowie na temat - 2 pkt.\n3 @ dobór treści nie związanych z tematem - 0 pkt.\n2 7. Ilustracja konkretnymi przykładami\n+ wszystkie omawiane zagadnienia poparte trafnie dobranymi przykładami - 4 pkt.\n+ większa część pracy ilustrowana dobrze dobranymi przykładami - 3 pkt.\n+ niewielka ilość przykładów - 2 pkt.\n+ brak jakichkolwiek przykładów - 0 pkt.\n8. Logiczne wiązanie faktów\n+ logiczne wiązanie treści pracy świadczące o zrozumieniu omawianych zjawisk\ni umiejętności wnioskowania - 4 pkt.\n+ większa część pracy opiera się na logicznym wiązaniu faktów - 3 pkt.\n+ praca we fragmentach oparta na logicznym wiązaniu faktów - 2 pkt.\n+ praca chaotyczna - 0 pkt.\n9. Szata graficzna, estetyka\n+ zamieszczenie w pracy prawidłowo podpisanych i opisanych rysunków, wykresów,\nschematów itp., praca czytelna i przejrzysta - 2 pkt.\n+ część pracy ilustrowana graficznie, drobne usterki w opisach, pismo czytelne -1 pkt.\n+ brak koniecznych rysunków lub poważne usterki w ich wykonaniu bądź opisie - 0 pkt.\n10. Prawidłowa interpretacja zjawisk\n+ wszystkie opisywane zjawiska interpretowane są zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.\nUczeń dostrzega związki przyczynowo-skutkowe - 4 pkt.\n+ większa część pracy zawiera właściwą interpretację zjawisk - 3 pkt.\n+ przynajmniej połowa faktów interpretowana jest właściwie - 2 pkt.\n+ brak lub błędna interpretacja większości faktów - 0 pkt.\n11. Kompozycja\n+ praca posiada wstęp, rozwinięcie i zakończenie z uwzględnieniem odpowiednich\nproporcji - 2 pkt.\n+ praca albo nie zawiera wszystkich części albo ich proporcje są niewłaściwe - | pkt.\n+ całkowity brak podstawowych części, chaotyczność układu treści - 0 pkt.\n12. Poprawna polszczyzna\n- + brak błędów stylistycznych, gramatycznych, ortograficznych, interpunkcyjnych, język\na własny, zwięzły, precyzyjny - 2 pkt.\n2 + nieliczne ww. błędy - | pkt.\nĘ + liczne ww. błędy, niejasne sformułowania - 0 pkt.\nE A\nE PRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:\n[oj\nR 35-38 celujący\n6 30-34 bardzo dobry\n3, 24-29 dobry\n| 17-23 dostateczny\n> 12-16 dopuszczający\nea 0-11 niedostateczny\nke\nGd\n\"e KARTA OCENY DO TEMATU NR 3\nEe do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla dorosłych\nNr Maksymalna Liczba uzyskanych U . jell\nzadania suma punktów punktów wagi nauczyciela\na KWZZENENENEEA\npT\na ENNETENNKNNNNNNNA KONZE\n|A| TJT\nPS] 3 [TĄ\nPp\n|OD] 4 ||\n| 8] 3 ||\n| 9] 4 |||\nPA | 2 ||\npe\nPAD |A| T |\nNECHA NONE NONNNNNN KOKON\na 6 | H |\nPAS | 2] T |\nPAG | 6 | T |\nNECHNENEY WANA NONE KOKON\nDAB DR a\na NON KONNA\np20\nPODA ee f |\n2 a DR KNNNNNN KOKENENENEEEEEEEEEEA\na || 6 | f |\nPd ee H |\nOS | 6 | f |\n| 26 |A| f]\na ee KONNE KOKENEEEEEEEEEEKA\n| 08 De |]\n| 9 | OS |]\nPB | 4] f |\na. | Razem: | | 108 |||]\n3\nE Proponowana ocena:\n5 [Ocena |Liczba punktów\nĘ)\na Podpis egzaminatora\n8 | Dobry [72-87\n8\nSs\n5\nj\n4\noc\n3\nz","solution":null,"image":"img/biologia-2002-maj-matura-stara-podstawowa-2/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2002 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}