{"paper":{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa.pdf","key_pdf":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa-odpowiedzi/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa-odpowiedzi.pdf","question_count":30,"source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},"questions":[{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/1","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 1. (2 pkt)\nSkóra jest narażona na działanie wielu czynników środowiska zewnętrznego, między innymi\npromieniowania słonecznego. Są różne poglądy dotyczące wpływu promieni słonecznych\nna organizm człowieka. Jedni uważają, że mają one wpływ pozytywny, inni - że negatywny.\nPrzedstaw po jednym argumencie uzasadniającym:\na) pozytywny wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka:\nb) negatywny wpływ promieni słonecznych na zdrowie człowieka:","answer":null,"answer_text":"1.\nZa każdy z dwóch trafnych argumentów po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n1. wpływ pozytywny: pod wpływem promieni słonecznych powstaje w skórze witamina D / D3 /\nzapobieganie krzywicy (1 pkt),\n2. wpływ negatywny: (promieniowanie słoneczne / opalanie) może prowadzić do:\n- oparzeń skóry / udar słoneczny/cieplny (1pkt),\n- chorób nowotworowych skóry / czerniaka skóry (1 pkt),\n- przedwczesnego starzenia się skóry / wysuszenia (nadmiernego) skóry (1 pkt),\n- mutacji / uszkodzeń DNA (1pkt).\n2\nPróbny egzamin maturalny z biologii - arkusz standardowy i dla osób słabo widzących\nOdpowiedzi i schemat punktowania - poziom podstawowy","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/2","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 2. (2 pkt)\nNa rysunkach w sposób schematyczny przedstawiono budowę włókien mięśnia szkieletowego\n(A) i mięśnia sercowego (B).\nRys. A Włókna mięśnia szkieletowego\nRys. B Włókna mięśnia sercowego\nPorównując informacje z przedstawionych rysunków, podaj jedną wspólną cechę\nbudowy dla obu rodzajów włókien mięśniowych i jedną cechę różniącą budowę tych\nwłókien.\nCecha wspólna:\nCecha różniąca:\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n3","answer":null,"answer_text":"2.\nZa poprawnie podaną jedną cechę wspólną i jedną cechę różniącą przedstawione włókna mięśniowe\npo 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nCecha wspólna: obecność (poprzecznych) prążków/ jąder komórkowych / cylindryczny kształt\nkomórek (1 pkt).\nCecha różniąca:\n- włókna A / mięśnia szkieletowego są wielojądrowe, B / mięśnia sercowego są jednojądrowe /\njedno- lub dwujądrowe / liczba jąder (1 pkt),\n- włókna A są nierozgałęzione w odróżnieniu od włókien B / włókna mięśnia sercowego są\nrozgałęzione, a włókna mięśnia szkieletowego nie (1 pkt),\n- wyraźniejsze prążkowanie w mięśniu szkieletowym/ grubość prążków (1pkt),\n- wstawki we włóknach B w odróżnieniu od A (1 pkt),\n- włókna mięśnia sercowego nie przylegają ściśle do siebie, jak włókna mięśnia szkieletowego\n(1 pkt).\n2\nNie zalicza się\nodp., w której\nzamiast włókien\nmięśniowych użyto\nmięśnie, np.\nmięsień sercowy\njest rozgałęziony.\n3.\nZa poprawnie podane i we właściwym miejscu wpisane dwie nazwy kości oraz nazwę stawu\npo 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\na) nazwy kości: kość udowa, kość piszczelowa (1 pkt).\nb) nazwa stawu: staw biodrowy (1 pkt).\n2\n4.\nZa poprawne usytuowanie wymienionych rodzajów gruczołów trawiennych w ścianie i poza ścianą\nprzewodu pokarmowego po 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\nżołądkowe żołądkowe\nw ścianie przewodu pokarmowego: lub (1 pkt)\njelitowe jelitowe\ngruczoły trawienne\nślinianki ślinianki\npoza ścianą przewodu pokarmowego: trzustka lub trzustka (1 pkt)\nwątroba wątroba\n2\n5.\nZa prawidłowy wybór każdego z dwóch zdań po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\nA (1 pkt), D (1 pkt).\n2\nPróbny egzamin maturalny z biologii - arkusz standardowy i dla osób słabo widzących\nOdpowiedzi i schemat punktowania - poziom podstawowy","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/3","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"3","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 3. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono szkielet kończyny dolnej (wraz z częścią kości miednicznej) i kość\nkrzyżową człowieka.\na) Uzupełnij opis rysunku o nazwy wskazanych kości.\nb) Wybierz z opisu rysunku i zapisz nazwę stawu, który umożliwia największy zakres\nruchomości kończyny dolnej.","answer":"staw biodrowy","answer_text":null,"solution":"a) Kość wskazana strzałką na udzie: kość udowa. Kość wskazana strzałką przy kości strzałkowej/kościach stopy: kość piszczelowa.\nb) Największy zakres ruchomości kończyny dolnej umożliwia staw biodrowy (staw kulisty, panewkowy) – jego budowa pozwala na ruchy we wszystkich płaszczyznach (zginanie, prostowanie, odwodzenie, przywodzenie, obroty), w przeciwieństwie np. do zawiasowego stawu kolanowego.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/4","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nGruczoły trawienne występujące w układzie pokarmowym człowieka można pogrupować\nna leżące w ścianie i poza ścianą przewodu pokarmowego. Do pierwszych należą gruczoły\nżołądkowe i jelitowe, do drugich - ślinianki, trzustka i wątroba. Wydzieliny gruczołów\nwprowadzane są do określonych odcinków przewodu pokarmowego, gdzie spełniają\nokreśloną rolę biologiczną.\nDokończ schemat, tak aby poprawnie ilustrował pogrupowanie gruczołów trawiennych\nprzedstawionych w powyższym tekście.\ngruczoły\ntrawienne\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n4","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Schemat powinien być uzupełniony w następujący sposób:\ngruczoły trawienne\n├── leżące w ścianie przewodu pokarmowego: gruczoły żołądkowe, gruczoły jelitowe\n└── leżące poza ścianą przewodu pokarmowego: ślinianki, trzustka, wątroba","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/5","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"5","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 5. (2 pkt)\nPoszczególne odcinki przewodu pokarmowego swoją budową przystosowane są do pełnienia\nokreślonych funkcji.\nWśród poniższych zdań od A do E zaznacz dwa, które są prawdziwe.\nA. Obecny w jamie ustnej język ułatwia mieszanie i połykanie przeżutego pokarmu.\nB. W przełyku występują gruczoły, które produkują enzymy trawiące skrobię.\nC. Komórki gruczołowe żołądka wytwarzają kwas solny, który trawi tłuszcze.\nD. Gruczoły żołądkowe wytwarzają enzym trawiący białka.\nE. Liczne kosmki jelitowe ułatwiają przesuwanie pokarmu przez cały przewód pokarmowy.","answer":"A, D","answer_text":null,"solution":"Prawdziwe są zdania A i D. A – język rzeczywiście ułatwia mieszanie pokarmu ze śliną i jego połykanie. D – gruczoły żołądkowe wytwarzają pepsynogen/pepsynę, enzym trawiący białka. B jest fałszywe (w przełyku nie ma gruczołów trawiennych wydzielających enzymy trawiące skrobię – skrobię trawi amylaza ślinowa w jamie ustnej), C jest fałszywe (kwas solny nie trawi tłuszczów, aktywuje pepsynogen i tworzy kwaśne środowisko), E jest fałszywe (kosmki jelitowe zwiększają powierzchnię wchłaniania, a nie przesuwają pokarmu – to zadanie perystaltyki jelita).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/6","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"6","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 6. (2 pkt)\nWątroba w organizmie człowieka pełni wiele funkcji.\nUzupełnij poniższe sformułowania (A i B) dotyczące funkcji wątroby.\nA. Wątroba ułatwia trawienie tłuszczów, produkując\nB. W wątrobie jest magazynowany nadmiar w postaci glikogenu.","answer":null,"answer_text":"6.\nZa poprawne dokończenie każdego z dwóch sformułowań po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nA. kwasy żółciowe / żółć (1 pkt),\nB. glukozy (1 pkt).\n2\nNie uznaje się\nodpowiedzi B:\ncukier.\n7.\nZa zaznaczenie odpowiedzi B - 1 pkt.\n1\n8.\nZa podanie poprawnej nazwy mięśnia - 1 pkt.\nPoprawna odpowiedź: przepona.\n1\n9.\nZa podanie prawidłowych wartości każdej z dwóch objętości powietrza po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\na) 2500 (cm3) (1 pkt),\nb) 4200 (cm3) (1 pkt).\n2\n10.\nZa podanie poprawnej nazwy składnika dymu tytoniowego i poprawne wyjaśnienie - 1pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\na) składnik dymu: tlenek węgla / czad - (1 pkt),\nb) wyjaśnienie:\nTlenek węgla / ta substancja blokuje hemoglobinę / łączący się nieodwracalnie / trwale\nz hemoglobiną / uniemożliwia łączenie się hemoglobiny z tlenem / ma większe powinowactwo\ndo hemoglobiny niż tlen (1 pkt).\n2\n11.\nZa poprawne opisanie osi - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi: oś X (lub Y) - grupy wiekowe / wiek w latach, wtedy odpowiednio oś Y (lub\nX) - liczba zachorowań na gruźlicę/zachorowalność na gruźlicę.\nZa prawidłowe wyskalowanie osi, narysowanie wykresu i podanie legendy - 1 pkt.\nPrzykład wykresu:\n2\nNie zalicza się\ndiagramu\nsporządzonego\noddzielnie dla\nkobiet i\nmężczyzn (musi\nbyć porównanie)\nI II III grupy\ni k\nzachorowalność na gruźlicę/\nPróbny egzamin maturalny z biologii - arkusz standardowy i dla osób słabo widzących\nOdpowiedzi i schemat punktowania - poziom podstawowy","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/7","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7. (1 pkt)\nWitaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Niedobór\nnawet jednej z nich może prowadzić do poważnych zaburzeń fizjologicznych. Można tego\nuniknąć, stosując odpowiednie zasady racjonalnego odżywiania.\nWśród zamieszczonych niżej sformułowań od A do D zaznacz to, które określa sposób\nkomponowania składu posiłków sprzyjający dostarczeniu organizmowi różnych\nwitamin.\nA. Codzienne przyrządzanie surówki z marchwi.\nB. Podawanie do każdego posiłku warzyw lub/i owoców.\nC. Zastępowanie tłuszczów roślinnych tłuszczami zwierzęcymi.\nD. Używanie produktów wysokobiałkowych.","answer":"B","answer_text":null,"solution":"Prawidłowa odpowiedź to B – codzienne podawanie do posiłków warzyw i/lub owoców zapewnia różnorodność (a więc i różne rodzaje) witamin, podczas gdy pozostałe sformułowania (A, C, D) dotyczą jednostronnego, ubogiego w witaminy sposobu odżywiania.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/8","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8. (1 pkt)\nRytmiczną zmianę objętości klatki piersiowej podczas wdechów i wydechów umożliwiają\ndwa rodzaje mięśni oddechowych: przepona i mięśnie międzyżebrowe.\nPodaj nazwę mięśnia, który będzie głównie umożliwiał oddech człowiekowi\nz ograniczoną ruchomością klatki piersiowej (np. przez założony na niej opatrunek\ngipsowy).\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n5","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Głównym mięśniem oddechowym będzie wówczas przepona – przy unieruchomionej (usztywnionej opatrunkiem gipsowym) klatce piersiowej mięśnie międzyżebrowe nie mogą unosić i opuszczać żeber, dlatego zmiany objętości klatki piersiowej (i płuc) zapewnia głównie ruch przepony (jej obniżanie i unoszenie).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/9","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 9. (2 pkt)\nNa schemacie przedstawiono wartości objętości powietrza składające się na całkowitą\npojemność płuc.\nNa podstawie informacji ze schematu:\na) podaj wartość objętości powietrza, która może być dodatkowo pobrana, ponad\nobjętość oddechową, w czasie maksymalnego wdechu ,\nb) podaj wartość objętości powietrza, która może być usunięta z płuc w czasie\nmaksymalnego wydechu (po wcześniejszym maksymalnym wdechu)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"a) Dodatkowa objętość powietrza, jaką można pobrać ponad objętość oddechową w czasie maksymalnego wdechu, to objętość zapasowa wdechowa (dopełniająca) = 2500 cm3.\nb) Objętość powietrza usuwana z płuc podczas maksymalnego wydechu po wcześniejszym maksymalnym wdechu to pojemność życiowa płuc, czyli suma objętości dopełniającej, oddechowej i zapasowej wydechowej: 2500 cm3 + 500 cm3 + 1200 cm3 = 4200 cm3 (w płucach pozostaje tylko objętość zalegająca 1200 cm3, której nie można usunąć).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/10","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nSzacuje się, że w Polsce pali papierosy co drugi mężczyzna i co trzecia kobieta. Szkodliwy\nwpływ dymu tytoniowego na organizm człowieka nie podlega dyskusji.\na) Podaj nazwę składnika dymu tytoniowego, który ogranicza przenoszenie tlenu\nprzez hemoglobinę.\nb) Wyjaśnij, dlaczego ten składnik dymu tytoniowego ogranicza przenoszenie tlenu\nprzez hemoglobinę.\nPALENIE\nTYTONIU\nWybrane składniki dymu tytoniowego:\nnikotyna, tlenek węgla, substancje drażniące,\nsubstancje smołowate\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n6","answer":null,"answer_text":null,"solution":"a) Tlenek węgla (CO).\nb) Tlenek węgla łączy się z hemoglobiną znacznie silniej i trwalej niż tlen, tworząc karboksyhemoglobinę. Zajmuje w ten sposób miejsca wiązania przeznaczone dla tlenu, przez co hemoglobina traci zdolność przyłączania i transportowania tlenu do tkanek.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/11","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11. (2 pkt)\nW tabeli przedstawiono przybliżone dane z 2004 roku dotyczące liczby zachorowań\n(w Polsce) na gruźlicę płuc kobiet i mężczyzn w wybranych trzech grupach wiekowych.\nLiczba zachorowań na gruźlicę płuc w wybranych\ngrupach wiekowych\nGrupy wiekowe\nI\n30-39 lat\nII\n40-49 lat\nIII\n50-59 lat\nkobiety\n400\n500\n400\nmężczyźni\n700\n1500\n1500\nPrzedstaw, w jednym układzie współrzędnych, powyższe dane w formie diagramu\nsłupkowego, porównując zachorowalność na gruźlicę płuc kobiet i mężczyzn w każdej\nz podanych grup wiekowych.\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n7","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Diagram słupkowy należy sporządzić w jednym układzie współrzędnych: na osi poziomej (X) trzy grupy wiekowe (I 30–39 lat, II 40–49 lat, III 50–59 lat), na osi pionowej (Y) liczba zachorowań na gruźlicę płuc (w skali np. co 200–300 przypadków). Dla każdej grupy wiekowej należy narysować obok siebie dwa słupki – jeden dla kobiet, drugi dla mężczyzn (różniące się np. kolorem/rodzajem wypełnienia, z legendą objaśniającą oznaczenia), o wysokościach odpowiadających danym z tabeli:\nGrupa I (30–39 lat): kobiety – 400, mężczyźni – 700\nGrupa II (40–49 lat): kobiety – 500, mężczyźni – 1500\nGrupa III (50–59 lat): kobiety – 400, mężczyźni – 1500\nWykres powinien mieć tytuł, opisane i wyskalowane osie oraz legendę pozwalającą odróżnić słupki kobiet od słupków mężczyzn.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/12","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nNa rysunkach A, B, C przedstawiono rozmieszczenie naczyń krwionośnych i limfatycznych\nw wybranych strukturach organizmu człowieka.\nA. Kosmek jelitowy B. Pęcherzyki płucne C. Nefron\nUzupełnij tabelę określeniami wybranymi spośród podanych niżej (od 1 do 6) tak, żeby\npoprawnie określić różnice między układem krwionośnym i limfatycznym na\nprzykładzie struktur przedstawionych na rysunkach.\n1. - jeden rodzaj naczyń, 2. - dwa rodzaje naczyń, 3. - trzy rodzaje naczyń, 4. składniki\npokarmowe, 5. - gazy oddechowe, 6. - zbędne produkty przemiany materii.\nCechy\nUkład krwionośny\nUkład limfatyczny\nLiczba rodzajów naczyń\n(ze względu na kierunek przepływu\npłynów)\nRodzaj transportowanych\nsubstancji","answer":null,"answer_text":"12.\nZa poprawne podanie każdej z dwóch różnic (poprawne wypełnienie każdego z dwóch wierszy\ntabeli) po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\nCechy\nUkład krwionośny\nUkład limfatyczny\nliczba rodzajów naczyń (ze względu na\nkierunek przepływu płynów)\ndwa rodzaje naczyń / 2\njeden rodzaj naczyń / 1\nrodzaj transportowanych substancji\nskładniki pokarmowe,\ngazy oddechowe, zbędne\nprodukty przemiany\nmaterii / 4, 5, 6\nskładniki pokarmowe / 4\n2\n13.\nZa poprawne opisanie zmiany w budowie tętnicy i przedstawienie następstwa tej zmiany po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\na) zwężenie / zmniejszenie światła tętnicy / zgrubienie ściany tętnicy (przez rozrost blaszki\nmiażdżycowej, złogi cholesterolu) (1 pkt),\nb) utrudnienie / spowolnienie/ ograniczenie/zatrzymanie/zmniejszenie / zablokowanie przepływu\nkrwi / niewydolność krążenia / zwiększenie ciśnienia krwi (1 pkt).\n2\n14.\nZa stwierdzenie, że organizm nie jest w stanie odwodnienia oraz właściwe uzasadnienie - 1 pkt.\nPrzykład odpowiedzi:\n(organizm tego człowieka) nie / nie jest w stanie odwodnienia, ponieważ tyle samo wody pozyskał /\npobrał co utracił / jego bilans wodny jest zrównoważony / jest równy 0 / nie jest ujemny / straty\nwody są równe ilości wody pobranej.\n1\n15.\nZa podanie poprawnej nazwy krwinek - 1 pkt.\nPoprawna odpowiedź:\nkrwinki czerwone / erytrocyty/czerwone ciałka krwi.\n1\n16.\nZa poprawne podanie każdych dwóch cech odzwierciedlających zróżnicowanie i podobieństwo\nbudowy po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- Zróżnicowanie budowy: dwie spośród 1., 4., 5. (1 pkt),\n- Podobieństwo budowy: 2., 3. (1 pkt).\n2\n17.\nZa poprawne przyporządkowanie każdym dwóm elementom budowy pełnionych przez nie funkcji\npo 1 pkt.\n2\nPróbny egzamin maturalny z biologii - arkusz standardowy i dla osób słabo widzących\nOdpowiedzi i schemat punktowania - poziom podstawowy\nPoprawne odpowiedzi: A. - II, B. - IV, C. - V, D. - I (2 pkt).","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/13","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13. (2 pkt)\nPoniżej w sposób uproszczony przedstawiono przekrój przez tętnicę człowieka zdrowego (A)\ni przez tętnicę człowieka, u którego stwierdzono miażdżycę ściany tętnicy (B).\nInterpretując informacje z rysunków,\na) opisz zmianę w budowie tętnicy wywołaną odkładaniem się w niej cholesterolu.\nb) przedstaw możliwy wpływ tej zmiany na krążenie krwi w naczyniach.\na)\nb)\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n8\nKrwotoki lub przebywanie\nna dużych wysokościach\nTworzenie określonego\ntypu krwinek\nNiskie ciśnienie\n(parcjalne) tlenu\nWytworzenie\nw nerce\nerytropoetyny\nWzrost dopływu tlenu\ndo tkanek\nZmniejszona ilość\ntlenu dostarczanego\ndo tkanek","answer":null,"answer_text":null,"solution":"a) Odkładanie się cholesterolu w ścianie tętnicy powoduje powstanie i rozrost blaszki miażdżycowej (złogu cholesterolu) w jej wewnętrznej warstwie, co prowadzi do pogrubienia (zgrubienia) ściany tętnicy i zwężenia jej światła w porównaniu z tętnicą zdrową.\nb) Zwężenie światła naczynia utrudnia i zwalnia przepływ krwi, zwiększa opór naczyniowy, a tym samym podnosi ciśnienie krwi; sprzyja też tworzeniu się zakrzepów, które mogą całkowicie zamknąć naczynie i doprowadzić do niedotlenienia (np. zawału serca lub udaru mózgu).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/14","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nW różnych sytuacjach zdrowotnych i zmieniających się warunkach środowiskowych\nw zależności od rodzaju pracy i aktywności ruchowej organizm człowieka może być narażony\nna nadmierne uwodnienie lub odwodnienie.\nW poniższej tabeli przedstawiono dobowe zestawienie źródeł pobieranej wody i jej\nfizjologicznych strat w organizmie człowieka.\nŹródła wody (przeciętnie)\nStraty wody (przeciętnie)\n1200 cm3 - napoje\n1000 cm3 - woda z pokarmu\n300 cm3 - woda będąca produktem\nmetabolizmu\n1500 cm3 - z moczem\n900 cm3 - na skutek parowania przez skórę\ni z dróg oddechowych\n100 cm3 - z kałem\nPodaj, czy organizm człowieka, którego dotyczy powyższe zestawienie jest w stanie\nodwodnienia? Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Nie, organizm nie jest w stanie odwodnienia. Suma pobieranej wody (1200 + 1000 + 300 = 2500 cm3) jest równa sumie strat wody (1500 + 900 + 100 = 2500 cm3), czyli bilans wodny organizmu jest zrównoważony (ilość wody przyjmowanej równa się ilości wody traconej).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/15","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"15","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 15. (1 pkt)\nPrawidłowy skład krwi jest jednym z warunków dobrego funkcjonowania organizmu\nczłowieka. Na schemacie przedstawiono regulację ilości jednego ze składników krwi u osób\npo krwotokach lub przebywających na dużych wysokościach.\nPodaj nazwę krwinek, których wytwarzanie pobudza erytropoetyna.","answer":"erytrocyty","answer_text":null,"solution":"Erytropoetyna pobudza wytwarzanie krwinek czerwonych (erytrocytów).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/16","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 16. (2 pkt)\nPodstawową jednostką strukturalną układu nerwowego jest neuron. Na rysunkach\nprzedstawiono kilka przykładów tych komórek.\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n9\nPorównaj przedstawione neurony i podaj po dwie ich cechy, wybrane spośród\nod 1. do 5., które odzwierciedlają zróżnicowanie lub podobieństwo budowy tych\nkomórek.\n1. - kształt neuronu, 2. - części składowe neuronu (ciało komórki, dwa rodzaje wypustek),\n3. - obecność jądra komórkowego, 4. - długość wypustek, 5. - liczba dendrytów.\nZróżnicowanie budowy:\nPodobieństwo budowy:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Zróżnicowanie budowy: neurony różnią się cechą 1. – kształtem (pierwszy neuron ma wydłużony, jednobiegunowy/dwubiegunowy kształt z pojedynczym długim dendrytem, pozostałe dwa mają kształt gwiaździsty, wielobiegunowy) oraz cechą 5. – liczbą dendrytów (pierwszy neuron ma jeden dendryt, pozostałe dwa mają liczne, rozgałęzione dendryty).\nPodobieństwo budowy: wszystkie neurony mają wspólną cechę 2. – są zbudowane z ciała komórki i dwóch rodzajów wypustek (dendrytów i aksonu) oraz cechę 3. – każdy z nich posiada jądro komórkowe w ciele komórki.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/17","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"17","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 17. (2 pkt)\nUkład nerwowy człowieka jest zbudowany z części ośrodkowej (mózg i rdzeń kręgowy)\ni obwodowej (nerwy obwodowe). W obrębie każdej z części wyróżnia się elementy\nodpowiedzialne za pełnienie określonych funkcji.\nPrzyporządkuj określonym elementom budowy układu nerwowego (od A do D)\npo jednej pełnionej przez nie funkcji, wybranej spośród oznaczonych od I do V.\nElement budowy\nFunkcja\nA. Kora mózgowa\nI.\nPrzewodzi impulsy z ośrodkowego układu nerwowego\ndo mięśni i gruczołów.\nB. Móżdżek\nII. Odpowiada między innymi za świadomość, pamięć,\nmowę.\nC. Nerw czuciowy\nIII. Odpowiada za przewodzenie impulsów z mózgu\ni do mózgu.\nD. Nerw ruchowy\nIV. Koordynuje złożone ruchy, odpowiada za postawę\ni równowagę ciała.\nV. Przewodzi impulsy z narządów zmysłu do ośrodkowego\nukładu nerwowego.","answer":"A-II, B-IV, C-V, D-I","answer_text":null,"solution":"A – II (kora mózgowa odpowiada za świadomość, pamięć, mowę), B – IV (móżdżek koordynuje złożone ruchy, odpowiada za postawę i równowagę), C – V (nerw czuciowy przewodzi impulsy z narządów zmysłu do OUN), D – I (nerw ruchowy przewodzi impulsy z OUN do mięśni i gruczołów).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/18","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"18","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 18. (2 pkt)\nŚciana gałki ocznej jest trójwarstwowa. W jednej z warstw występuje obszar zwany plamką\nżółtą.\na) Podaj nazwę warstwy gałki ocznej, której częścią jest plamka żółta:\nb) Przedstaw rolę plamki żółtej w procesie widzenia.","answer":null,"answer_text":"18.\nZa poprawnie podaną nazwę warstwy gałki ocznej, (w której zlokalizowana jest żółta plamka)\ni przedstawienie roli żółtej plamki w procesie widzenia po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\na) nazwa warstwy gałki ocznej: siatkówka / centralna część siatkówki (1 pkt),\nb) rola żółtej plamki:\nodpowiada za / umożliwia ostre widzenie kształtów i barw / ostre widzenie / widzenie barw (1 pkt),\njest obszarem najostrzejszego widzenia / najlepszego widzenia (1 pkt).\n2\n19.\nZa podkreślenie dwóch właściwych cech odruchów warunkowych - 1 pkt.\nPoprawna odpowiedź: niepowtarzane zanikają, nabyte w ciągu życia.\n1\n20.\nZa każdy z dwóch poprawnie podanych elementów planu obserwacji po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\na) nazwa parametru: tętno / puls / liczba uderzeń serca w jednostce czasu (1 pkt),\nb) dokonanie pomiaru:\n- przed zapowiedzeniem sprawdzianu i po zapowiedzeniu /rozpoczęciu sprawdzianu (1 pkt),\n- przed zadziałaniem stresora / czynnika stresogennego i po zadziałaniu stresora / czynnika\nstresogennego (1 pkt).\n2\n21.\nZa poprawne przedstawienie obliczenia liczby punktów przyznanej opisanemu noworodkowi -\n1 pkt.\nPoprawna odpowiedź:\nkolejność wg kryteriów: 1p + 2p + 2p + 1p + 2p = 8p\n1\nNie uznaje się\nodpowiedzi 8 p.\nbez punktów\ncząstkowych\n22.\nZa zaznaczenie odpowiedzi D - 1 pkt.\n1\n23.\nZa każdą z dwóch poprawnie podanych nazw - po 1 pkt.\nPoprawna odpowiedź:\n1. transkrypcja / przepisanie informacji (z DNA na RNA / mRNA) (1 pkt),\n2. translacja / biosynteza białka / synteza białka / synteza polipeptydu (1 pkt).\n2\n24.\nZa każdą z dwóch poprawnie podanych różnic po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\na) zespół Turnera: brak / obecność jednego chromosomu płciowego / brak chromosomu Y /\nobecność chromosomu X (1 pkt),\nb) zespół Downa: występuje dodatkowy 21 autosom / chromosom / w 21 parze jest dodatkowy /\ntrzeci chromosom (1 pkt).\n2\n25.\nZa prawidłowe zapisanie genotypów rodziców i dziecka po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi:\n- genotypy rodziców: Aa, (Aa) (1 pkt),\n2\nPróbny egzamin maturalny z biologii - arkusz standardowy i dla osób słabo widzących\nOdpowiedzi i schemat punktowania - poziom podstawowy\n- genotyp dziecka: aa (1 pkt).","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/19","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"19","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 19. (1 pkt)\nOdruchy (bezwarunkowe i warunkowe) są odpowiedzią układu nerwowego na bodźce.\nWśród wymienionych niżej cech odruchów podkreśl dwie, które charakteryzują\nodruchy warunkowe.\nniepowtarzane zanikają, wrodzone, uwarunkowane genetycznie, nabyte w ciągu życia,\nw ich powstawaniu nie uczestniczy mózg\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n10","answer":"nabyte w ciągu życia; niepowtarzane zanikają","answer_text":null,"solution":"Cechy charakteryzujące odruchy warunkowe: „nabyte w ciągu życia” oraz „niepowtarzane zanikają” (odruchy warunkowe muszą być utrwalane przez powtarzanie, inaczej wygasają). Pozostałe cechy (wrodzone, uwarunkowane genetycznie, w ich powstawaniu nie uczestniczy mózg) dotyczą odruchów bezwarunkowych.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/20","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"20","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 20. (2 pkt)\nOddziaływujące na organizm czynniki stresogenne mogą wywoływać różne reakcje.\nNa grupie uczniów zaplanowano przeprowadzenie obserwacji, której celem było sprawdzenie\nsłuszności stwierdzenia, że reakcją na niezapowiedziany sprawdzian jest przyspieszenie akcji\nserca.\nUzupełnij plan obserwacji, podając\na) nazwę parametru, który należy mierzyć: ,\nb) kiedy w trakcie obserwacji należy dokonać pomiarów:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"a) Parametrem, który należy mierzyć, jest tętno (częstość akcji serca na minutę).\nb) Pomiaru należy dokonać dwukrotnie: przed poinformowaniem uczniów o sprawdzianie (w spokoju, jako wartość odniesienia) oraz bezpośrednio po ogłoszeniu niezapowiedzianego sprawdzianu, aby móc porównać obie wartości tętna.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/21","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 21. (1 pkt)\nStan organizmu noworodka tuż po urodzeniu można ocenić na przykład wg skali Apgar.\nKryteria tej oceny zamieszczono w tabeli.\nPunktacja\nPunktacja\nopisanego\nnoworodka\nKryteria oceny\n0\n1\n2\npkt\nCzynność serca\nbrak\nponiżej 100\nuderzeń/min.\nponad 100\nuderzeń/min.\npkt\nOddychanie\nbrak\nnieregularne,\nsłaby krzyk\nprawidłowe,\ngłośny krzyk\npkt\nNapięcie mięśni\nbrak, wiotkie\nsłabe\nprawidłowe,\nkończyny zgięte\npkt\nReakcja na bodźce\n- wprowadzenie\ncewnika do nosa\nbrak\ngrymas\nkrzyk, kichanie\npkt\nBarwa skóry\nsina, blada\nsina barwa\nkończyn\nróżowa\nRazem: pkt\nOblicz, ile punktów wg skali Apgar przyznano by opisanemu niżej noworodkowi. Zapisz\nwszystkie punktacje w pierwszej kolumnie tabeli.\nNoworodek po urodzeniu zapłakał głośno, jego oddech był regularny, a serce biło 95 razy\nna minutę. Grymasem twarzy zareagował na wprowadzenie cewnika do nosa. Na zgiętych\nrękach i nogach skóra była koloru różowego.","answer":"8 pkt","answer_text":null,"solution":"Czynność serca 95 uderzeń/min → 1 pkt; oddychanie regularne, głośny krzyk → 2 pkt; napięcie mięśni – kończyny zgięte (prawidłowe) → 2 pkt; reakcja na bodźce – grymas → 1 pkt; barwa skóry różowa (całego ciała, łącznie z kończynami) → 2 pkt. Suma punktów: 1 + 2 + 2 + 1 + 2 = 8 pkt.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/22","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"22","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 22. (1 pkt)\nNiektóre układy narządów w organizmie człowieka (ze względu na strukturę i sposób\nfunkcjonowania) poza rolą związaną z określonym procesem życiowym oddziaływują też na\ninne układy, pełniąc przez to w organizmie funkcję koordynującą, regulującą lub integrującą\n(scalającą).\nUwzględniając powyższe informacje, zaznacz wśród zestawów układów od A do D ten,\nktóry zawiera wyłącznie nazwy układów, z których każdy pełni przynajmniej jedną\nspośród wymienionych funkcji (koordynującą, regulującą, integrującą).\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n11\nA. Układy: pokarmowy, krwionośny, nerwowy.\nB. Układy: oddechowy, nerwowy, hormonalny.\nC. Układy: wydalniczy, nerwowy, krwionośny.\nD. Układy: nerwowy, hormonalny, krwionośny.","answer":"D","answer_text":null,"solution":"Prawidłowa odpowiedź to D – układ nerwowy, hormonalny i krwionośny pełnią funkcje koordynujące/regulujące/integrujące w organizmie (nerwowy i hormonalny bezpośrednio regulują pracę innych narządów, a krwionośny integruje organizm, transportując hormony, substancje odżywcze i sygnały chemiczne między układami). Pozostałe zestawy zawierają układy (pokarmowy, oddechowy, wydalniczy), które takiej funkcji nie pełnią.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/23","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 23. (2 pkt)\nNa schemacie przedstawiono dwa etapy ekspresji informacji genetycznej.\nPodaj nazwy etapów oznaczonych cyframi 1 i 2.\n1 ,\n2\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n12","answer":null,"answer_text":null,"solution":"1. Transkrypcja (przepisanie informacji genetycznej z DNA na mRNA).\n2. Translacja (synteza białka na rybosomie na podstawie sekwencji mRNA, z udziałem tRNA przenoszącego aminokwasy).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/24","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 24. (2 pkt)\nPoniżej przedstawiono zespoły chromosomów (kariotypy) trzech osób. Literą A oznaczono\nkariotyp prawidłowy, B - kariotyp osoby z zespołem Turnera, C - kariotyp osoby z zespołem\nDowna.\nPorównaj przedstawione na rysunkach zespoły chromosomów i podaj po jednej różnicy\nmiędzy kariotypem prawidłowym a kariotypami osób:\na) z zespołem Turnera:\nb) z zespołem Downa:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"a) Zespół Turnera: kariotyp zawiera tylko 45 chromosomów – brak jednego chromosomu płci (zamiast pary XX występuje pojedynczy chromosom X, monosomia X).\nb) Zespół Downa: kariotyp zawiera 47 chromosomów – w parze 21. występuje dodatkowy, trzeci chromosom (trisomia chromosomu 21) zamiast prawidłowej pary.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/25","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"25","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 25. (2 pkt)\nZałóżmy, że wrodzone bielactwo, inaczej albinizm, (objawiający się brakiem barwnika\ngłównie w skórze, włosach i tęczówce oka) jest warunkowane recesywnym allelem genu\nniesprzężonego z płcią i dziedziczy się według praw Mendla. Heterozygoty nie wykazują\nalbinizmu. Cecha ta występuje tylko u homozygot recesywnych.\nZapisz genotypy rodziców i dziecka, jeżeli wiadomo, że u dziecka wystąpiły objawy\nalbinizmu, chociaż jego rodzice nie byli albinotyczni.\nGenotypy rodziców: , genotyp dziecka:\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n13","answer":"rodzice: Aa x Aa; dziecko: aa","answer_text":null,"solution":"Ponieważ rodzice nie są albinotyczni, a ich dziecko jest homozygotą recesywną (aa), oboje rodzice muszą być heterozygotami (nosicielami allelu recesywnego). Genotypy rodziców: Aa i Aa, genotyp dziecka: aa.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/26","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"26","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 26. (1 pkt)\nU ludzi, metody inżynierii genetycznej w ramach terapii genowej, ze względów etycznych są\nwykorzystywane tylko do modyfikowania genomów komórek somatycznych (budujących\nciało). Z terapią genową duże nadzieje wiążą lekarze, ponieważ dzięki niej będzie można na\nprzykład naprawić defekty komórkowe. Zwolennicy tej metody leczenia uważają, że w\nprzyszłości będzie ona coraz częściej stosowana w medycynie. Są już na świecie ośrodki\nnaukowe, w których podjęto badania z udziałem chętnych osób.\nSformułuj argument uzasadniający celowość prowadzenia badań nad stosowaniem\nw medycynie terapii genowej.","answer":null,"answer_text":"26.\nZa sformułowanie trafnego argumentu - 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- umożliwia skuteczne leczenie (niektórych) chorób genetycznych / usuwa ich przyczyny,\n- otwiera nowe możliwości w leczeniu chorób genetycznych / umożliwia zahamowanie rozwoju\nchoroby genetycznej,\n- stwarza możliwości hodowli tkanek / organów do autoprzeszczepów / przeszczepów.\nterapia genowa może być niebezpieczna, (gdyż do końca nie można przewidzieć jej skutków),\ndlatego wymaga badań klinicznych.\n1\n27.\nZa poprawnie podaną nazwę zależności - 1 pkt.\nPoprawna odpowiedź:\ndrapieżnictwo.\n1\n28.\nZa zaznaczenie odpowiedzi C - 1 pkt.\n1\n29.\nZa poprawną ocenę każdych dwóch z czterech sformułowań po 1 pkt.\nPoprawne odpowiedzi: 1. - P, 2. - F, 3. - F, 4. - P (2 pkt).\n2\n30.\nZa przedstawienie każdego z dwóch trafnych powodów rozwijania skupu i przetwarzania\nmakulatury po 1 pkt.\nPrzykłady odpowiedzi:\n- zmniejszenie wycinki drzew / wyrębu lasów / ochrona lasów (1 pkt),\n- zmniejszenie zaśmiecenia środowiska / ilości śmieci zanieczyszczających środowisko /\nzmniejszenie obszarów wykorzystanych do składowania makulatury / śmieci (1 pkt).\n2\nPowody muszą\nmieć związek\nz ochroną\nśrodowiska. Nie\nuznaje się\nodpowiedzi, np.\nprzetwarzanie\nmakulatury na\npapier.","solution":null,"image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/27","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"27","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 27. (1 pkt)\nNa rysunku w uproszczony sposób zobrazowano pogoń okoni za płociami.\npłocie okonie\nPodaj nazwę międzypopulacyjnej zależności antagonistycznej zilustrowanej rysunkiem.","answer":"drapieżnictwo","answer_text":null,"solution":"Jest to drapieżnictwo (relacja drapieżca–ofiara między okoniami a płociami).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/28","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"28","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 28. (1 pkt)\nSkutki oddziaływań międzypopulacyjnych mogą być różne. Na przykład w Ameryce\nPółnocnej jedną z granic występowania łosia kanadyjskiego wyznacza granica występowania\njelenia wirginijskiego, mimo że nie ma żadnego bezpośredniego oddziaływania między\nłosiem i jeleniem. Cała populacja jelenia jest zarażona drobnym, pasożytniczym nicieniem.\nJaja nicieni są usuwane na zewnątrz i po zjedzeniu przez roślinożercę rozwijają się w jego\norganizmie. Pasożyt ten dla jeleni jest nieszkodliwy, a dla łosi śmiertelny.\nNa podstawie informacji z powyższego tekstu, wśród zdań od A do D zaznacz to, które\nw sposób prawidłowy przedstawia ciąg zdarzeń, prowadzący do ograniczenia\nwystępowania populacji łosia kanadyjskiego na terenie zasięgu populacji jelenia\nwirginijskiego.\nA. Zarażone nicieniem jelenie wydalają na zewnątrz jaja pasożyta, które są zjadane przez\nłosie.\nB. Łosie zjadają jaja nicieni wraz z pokarmem, którym się odżywiają i dlatego teren ich\nwystępowania w Ameryce Północnej jest ograniczony.\nC. Zjedzenie przez łosie, z trawą, jaj nicieni wydalonych przez jelenie prowadzi do śmierci\nłosi spowodowanej rozwojem w ich organizmie tych pasożytów.\nD. Usuwanie jaj pasożytniczych nicieni na zewnątrz i ich zjedzenie przez roślinożercę\nwpływa na zasięg łosi.\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n14","answer":"C","answer_text":null,"solution":"Prawidłowa odpowiedź to C – łosie zjadają wraz z trawą jaja nicieni wydalane przez zarażone (ale zdrowe wobec pasożyta) jelenie; pasożyt rozwijający się w organizmie łosia jest dla niego śmiertelny, co ogranicza występowanie łosi na terenach zasiedlonych przez jelenie. Pozostałe zdania (A, B, D) nie oddają poprawnie pełnego łańcucha przyczynowo-skutkowego (nie wskazują skutku w postaci śmierci łosi).","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/29","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"29","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 29. (2 pkt)\nPoniższy schemat ilustruje przykładowe zależności pokarmowe w biocenozie wodnej.\nZałóżmy, że wskutek nieprzemyślanej działalności człowieka w krótkim czasie wyginęły\nw tej biocenozie ryby planktonożerne. Przykłady następstw wyginięcia tych ryb dla populacji\nwiększych zwierząt bezkręgowych (wraz z uzasadnieniem) przedstawiono w poniższej tabeli.\nOceń prawdziwość sformułowań (w odniesieniu do podanych wyżej informacji),\nwpisując w wolną kratkę tabeli literę P, jeżeli obie części sformułowania są prawdziwe,\nliterę F - jeżeli nawet jedna z części jest fałszywa.\nLp.\nMożliwe następstwa dla populacji większych\nzwierząt bezkręgowych wkrótce\npo wyginięciu ryb planktonożernych\nUzasadnienie\nP lub F\n1. Może wzrosnąć liczebność większych\nzwierząt bezkręgowych,\nponieważ będą miały dostęp\ndo większych zasobów\npokarmu.\n2. Może wzrosnąć liczebność większych\nzwierząt bezkręgowych,\nponieważ ryby drapieżne nie\nmają wpływu na liczebność tych\nbezkręgowców.\n3.\nWyginięcie ryb planktonożernych\nnie będzie miało żadnego wpływu\nna liczebność większych zwierząt\nbezkręgowych,\nponieważ nie uległa zmianie ich\nbaza pokarmowa.\n4. Może zmniejszyć się liczebność większych\nzwierząt bezkręgowych,\nponieważ będą jedynym\npokarmem dla ryb drapieżnych.","answer":"1-F, 2-F, 3-F, 4-P","answer_text":null,"solution":"1. F – uzasadnienie jest błędne: większe zwierzęta bezkręgowe odżywiają się planktonem roślinnym, a nie zasobami zwolnionymi po ubytku ryb planktonożernych (te żywiły się planktonem zwierzęcym), więc nie zyskują większej bazy pokarmowej.\n2. F – uzasadnienie jest fałszywe: ze schematu wynika, że ryby drapieżne żywią się większymi zwierzętami bezkręgowymi, a więc mają wpływ na ich liczebność.\n3. F – po wyginięciu ryb planktonożernych ryby drapieżne żywią się w większym stopniu większymi zwierzętami bezkręgowymi (rośnie presja drapieżnictwa), więc liczebność bezkręgowców jednak ulegnie zmianie – stwierdzenie o braku wpływu jest fałszywe.\n4. P – po wyginięciu ryb planktonożernych większe zwierzęta bezkręgowe stają się jedynym pozostałym źródłem pokarmu ryb drapieżnych, więc presja drapieżnictwa na nie wzrasta i ich liczebność może się zmniejszyć – oba elementy zdania są prawdziwe.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ai","answer_source":"ai","answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"},{"id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad/30","paper_id":"biologia-2009-styczen-probna-podstawowa","number":"30","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"probna","year":2009,"month":"styczen","level":"podstawowa","text":"Zadanie 30. (2 pkt)\nMakulatura jest głównym składnikiem śmieci na świecie. W Stanach Zjednoczonych już\nw 1990 roku stanowiła 50% ogółu śmieci. Należy sądzić, że i u nas składowanie makulatury\nzacznie urastać do rangi problemu. Tymczasem sposób jej wykorzystania do produkcji\npapieru jest dobrze znany od dawna i nie trzeba opracowywać żadnych nowych technologii.\nUżycie makulatury do produkcji papieru zmniejsza zapotrzebowanie na drewno.\nNa podstawie informacji zawartych w tekście, podaj dwa powody związane z ochroną\nśrodowiska przyrodniczego, dla których warto rozwijać sprawną organizację skupu\ni przetwarzania makulatury.\n1\n2\nryby drapieżne\nryby planktonożerne\nplankton zwierzęcy\nplankton roślinny\nwiększe\nzwierzęta bezkręgowe\nPróbny egzamin maturalny z biologii\nPoziom podstawowy\n15\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":null,"solution":"1. Ograniczenie wyrębu lasów (mniejsze zapotrzebowanie na drewno jako surowiec do produkcji papieru) – dzięki temu zachowane zostają lasy i związana z nimi różnorodność biologiczna.\n2. Zmniejszenie ilości odpadów (makulatury) trafiających na składowiska śmieci, co ogranicza zajmowanie terenu pod wysypiska oraz zanieczyszczenie środowiska (gleby, wód) przez rozkładające się odpady, a dodatkowo zmniejsza zużycie wody i energii potrzebnych do produkcji papieru z surowca pierwotnego.","image":"img/biologia-2009-styczen-probna-podstawowa/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"ai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura próbna · styczeń 2009 (podstawowa)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura próbna"}]}