{"paper":{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":36,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (1 pkt)\nTkanka tłuszczowa jest utworzona z komórek gromadzących tłuszcz. Jej główną funkcją jest\nmagazynowanie substratów energetycznych. Występuje w różnych miejscach organizmu,\nwięc spełnia też inne funkcje.\nPodaj przykład miejsca występowania tkanki tłuszczowej w organizmie człowieka\ni funkcję tej tkanki związaną z podaną lokalizacją, inną niż magazynowanie substratów\nenergetycznych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nObszar standardów\nOpis wymagań\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie funkcji tkanki tłuszczowej na przykładzie jej\nwystępowania w różnych miejscach organizmu człowieka\n(I.1.a,c.3.P)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nTkanka tłuszczowa\nwystępuje wokół niektórych narządów, np. nerek / serca, gdzie ochrania / podtrzymuje\nnarządy / amortyzuje wstrząsy\ntworzy warstwę podskórną skóry, gdzie pełni rolę termoizolacyjną / chroni przed utratą\nciepła\n1 p. - za poprawne podanie przykładu występowania tkanki tłuszczowej w organizmie\nczłowieka i poprawne określenie funkcji tej tkanki związanej z podaną jej lokalizacją\n(innej niż magazynowanie substratów energetycznych)\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. podanie tylko przykładu występowania tkanki tłuszczowej\nbez określenia jej funkcji lub podanie tylko funkcji bez odniesienia jej do konkretnego\nprzykładu miejsca występowania tej tkanki, lub odpowiedź merytorycznie\nniepoprawną, np. pełni funkcję termoregulacyjną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nPo zakończeniu wzrostu komórki roślinne się różnicują. W trakcie tego procesu jest\nbudowana wtórna ściana komórkowa, w skład której mogą wchodzić różne substancje\nwpływające na właściwości ściany komórkowej, takie jak kutyna, lignina lub suberyna.\nPodkreśl nazwy tych tkanek roślinnych, których przystosowanie do pełnionej funkcji\npolega na obecności ścian komórkowych zbudowanych głównie z ligniny.\ndrewno, korek, kolenchyma, łyko, miazga, sklerenchyma","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWykazanie związku budowy tkanek roślinnych z ich\nprzystosowaniem do pełnionej funkcji (I.2.a.1)\nPoprawna odpowiedź:\ndrewno, korek, kolenchyma, łyko, miazga, sklerenchyma\n1 p. - za podkreślenie dwóch poprawnych przykładów wskazanych tkanek roślinnych\n0 p. - za poprawne podkreślenie tylko jednej tkanki lub podkreślenie więcej niż dwóch\ntkanek, lub podkreślenie tkanek niewłaściwych, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (2 pkt)\nPłynność błony to zdolność lipidów i białek błonowych do przemieszczania się w obrębie\npłaszczyzny dwuwarstwy. Stopień płynności jest czynnikiem istotnym dla funkcji błony i musi\nbyć utrzymany w określonych granicach.\nNa schemacie przedstawiono model budowy błony komórkowej komórki zwierzęcej.\nNa podstawie: http://cronodon.com/BioTech/Membranes.html\na) Określ, którą cyfrą (1 czy 2) oznaczono na schemacie zewnętrzną przestrzeń\nkomórki. Odpowiedź uzasadnij.\nb) Podaj, który ze związków chemicznych budujących błonę komórkową, poza obecnymi\nw fosfolipidach kwasami tłuszczowymi, powoduje zmniejszenie jej płynności.\nPoziom rozszerzony\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji przedstawionych na schemacie\ndotyczących budowy błony komórkowej komórki zwierzęcej\n(III.2.a, I.1.a.7)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nZewnętrzną przestrzeń komórki oznaczono cyfrą 1, ponieważ\nna zewnętrznej powierzchni błony / dwuwarstwy występują łańcuchy oligosacharydowe /\ncukrowe (których brak na powierzchni wewnętrznej).\nna zewnętrznej powierzchni błony występują glikoproteiny/ glikolipidy / grupy cukrowe\n(których brak na wewnętrznej powierzchni).\nw zewnętrznej warstwie błony jest więcej rozmieszczonego cholesterolu niż w warstwie\nwewnętrznej.\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n3\n1 p. - za poprawne wskazanie cyfry, którą oznaczono zewnętrzną przestrzeń komórki\ni poprawne uzasadnienie, odnoszące się do widocznych na schemacie elementów\nbudowy błony\n0 p. - za podanie tylko cyfry oznaczającej zewnętrzną przestrzeń komórki bez uzasadnienia\nlub z błędnym uzasadnieniem, lub odpowiedź w obu częściach niepoprawną, lub brak\nodpowiedzi\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie elementu budowy błony komórkowej\nzmniejszającej jej płynność (I.2.a.1, 1.b.5)\nPoprawna odpowiedź:\ncholesterol\n1 p. - za poprawne podanie nazwy związku chemicznego budującego błonę komórkową, który\nzmniejsza jej płynność\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną, np. odnoszącą się do białek lub odpowiedź, która\nuwzględnia związki wymienione w poleceniu, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nW otoczce jądrowej obecne są pory, jakich nie mają błony innych organelli komórkowych.\nPrzez te niewielkie otwory transportowane są różnego rodzaju substancje z jądra\nkomórkowego do cytoplazmy i z cytoplazmy do jądra. Liczba porów w otoczce jądrowej jest\nróżna w różnych rodzajach komórek i zależy od ich aktywności metabolicznej.\na) Podaj po jednym przykładzie substancji, które przenikają\nz jądra komórkowego do cytoplazmy ,\nz cytoplazmy do jądra komórkowego\nb) Wykaż związek pomiędzy aktywnością metaboliczną komórki a zwiększoną liczbą\nporów w otoczce jej jądra.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozróżnienie rodzaju substancji transportowanych w komórce\nprzez pory w otoczce jądrowej (I.1.c.7)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nSubstancje, które przenikają\nz jądra komórkowego do cytoplazmy: RNA / niektóre rodzaje RNA / mRNA / tRNA /\nkompleks białko-rRNA / podjednostki rybosomów / nukleotydy\nz cytoplazmy do jądra: białka / histony / enzymy / nukleotydy / ATP / kompleks białko-\nhormon steroidowy\n1 p. - za podanie po jednym poprawnym przykładzie substancji, która przenika z jądra\nkomórkowego do cytoplazmy oraz z cytoplazmy do jądra komórkowego wyłącznie\nprzez pory w otoczce jądrowej\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. podanie tylko poprawnego przykładu substancji, która\nprzenika z jądra komórkowego do cytoplazmy lub tylko poprawnego przykładu\nsubstancji, która przenika z cytoplazmy do jądra komórkowego, lub odpowiedź\nniepoprawną merytorycznie, np. z jądra do cytoplazmy przenika rRNA / pre-mRNA /\nhormony steroidowe / woda lub z cytoplazmy do jądra przenika woda / DNA /\nrestryktazy, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie związku pomiędzy aktywnością metaboliczną\nkomórki a liczbą porów w otoczce jej jądra (III.2.a, I.2.a.1)\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\nIm większa aktywność metaboliczna komórki, tym większa jest liczba porów w jej otoczce\njądrowej, ponieważ do przebiegu procesów metabolicznych niezbędne są enzymy\nwytwarzane w cytoplazmie w procesie biosyntezy białka, a do tego procesu konieczne są\ncząsteczki mRNA powstające w jądrze komórkowym.\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n4\n1 p. - za poprawne wykazanie związku pomiędzy liczbą porów w otoczce jądrowej\na aktywnością metaboliczną komórki uwzględniające syntezę białek / enzymów\nz odniesieniem się do transportowanej przez pory substancji, niezbędnej do tego\nprocesu\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. tylko stwierdzenie dotyczące aktywności metabolicznej\nkomórki bez odniesienia się do transportowanej przez pory substancji niezbędnej\ndo biosyntezy białka lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (2 pkt)\nUczniowie przygotowali pokaz ilustrujący zjawisko osmozy. Trzy woreczki (A, B, C)\nz tworzywa o własnościach błony półprzepuszczalnej, stanowiące modele komórek, wypełnili\nroztworami glukozy o stężeniach 1%, 5% oraz 10%. Szczelnie zamknięte woreczki umieścili\nw zlewce z 5% roztworem glukozy.\nZestaw do tego pokazu przedstawiono na rysunku.\nW odpowiednie miejsca tabeli wpisz określenia opisujące warunki, przebieg pokazu\noraz obserwacje.\nCecha\nKomórka\nRoztwór, w którym\nznajduje się komórka\nKierunek\nprzepływu wody\nObjętość komórki\nA\nhipertoniczny\nB\ndo komórki\ni z komórki\nC\nzwiększy się\nNr zadania\n1.\n2.\n3a)\n3b)\n4a)\n4b)\n5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n4","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nTworzenie informacji\nPlanowanie pokazu ilustrującego zjawisko osmozy - opisanie\nwarunków pokazu, jego przebiegu i przewidywanych\nwyników (III.1.a, I.4.a.7)\nPoprawne odpowiedzi:\nCecha\nKomórka\nRoztwór, w którym znajduje\nsię komórka\nKierunek\nprzepływu wody\nObjętość komórki\nA\nhipertoniczny\nz komórki\nzmaleje/\nzmniejszy się\nB\nizotoniczny / izoosmootyczny\ndo komórki\ni z komórki\nnie zmienia się\nC\nhipotoniczny /\nhipoosmotyczny\ndo komórki\nzwiększy się\n2 p. - za poprawne uzupełnienie wszystkich sześciu komórek tabeli\n1 p. - za poprawne uzupełnienie pięciu i czterech komórek tabeli\n0 p. - za uzupełnienie tylko trzech, dwóch lub jednej komórki tabeli, lub odpowiedź\ncałkowicie niepoprawną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (2 pkt)\nW inżynierii genetycznej w celu otrzymania określonych substancji, np. białek, najczęściej\nwprowadza się geny eukariontów do komórek bakteryjnych, których hodowla jest tania,\na jednocześnie efektywna, ponieważ otrzymuje się dużo organizmów w niewielkiej objętości.\nJednak w niektórych sytuacjach konieczne jest wprowadzanie genów do komórek\neukariotycznych, np. przy wytwarzaniu hormonu erytropoetyny (EPO), który jest glikoproteiną\npowstającą z udziałem struktur Golgiego.\na) Wyjaśnij, dlaczego glikoproteina EPO nie może być wytwarzana z wykorzystaniem\nkomórek prokariotycznych.\nb) Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących erytropoetyny. Wpisz w odpowiednie\nmiejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli\nstwierdzenie jest fałszywe.\nP/F\n1.\nErytropoetyna jest wytwarzana w organizmie człowieka przez nerki.\n2.\nErytropoetyna stymuluje wytwarzanie krwinek czerwonych w szpiku kostnym.\n3.\nWysokie ciśnienie parcjalne tlenu we krwi stymuluje wytwarzanie większej\nilości EPO.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji przedstawionych w tekście\ndotyczących wytwarzania EPO metodą inżynierii genetycznej\n(III.2.a, I.2.a.1, 4.a.22)\nPoprawna odpowiedź:\nKomórki prokariotyczne (bakterie) nie mają struktur Golgiego, w których zachodzi\nglikozylacja białka / które są konieczne do wytworzenia erytropoetyny (EPO).\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie braku możliwości wykorzystania komórek prokariotycznych\ndo wytwarzania glikoproteiny EPO uwzględniające brak struktur Golgiego\nw komórkach prokariotycznych, w których zachodzi glikozylacja białka\n0 p. - za odpowiedź niepełną, która nie odnosi się do struktur Golgiego lub ich roli\nw wytwarzaniu EPO, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n5\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nZweryfikowanie prawdziwości informacji dotyczących\nerytropoetyny (I.2.a.1. P)\nPoprawna odpowiedź:\n1. - P, 2. - P, 3. - F\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń\n0 p. - za błędną ocenę jednego, dwóch lub wszystkich stwierdzeń, lub odpowiedź niepełną,\nlub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (2 pkt)\nNa uproszczonym schemacie przedstawiono jeden ze szlaków metabolicznych aminokwasu\nfenyloalaniny.\na) Podaj nazwę choroby genetycznej spowodowanej mutacją genu kodującego enzym\nE3 oraz określ, na czym polega ta choroba.\nb) Wyjaśnij, dlaczego osoby z chorobą genetyczną spowodowaną mutacją genu\nkodującego enzym E3 są nadwrażliwe na promieniowanie UV.\nPoziom rozszerzony\n5","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nNa podstawie schematu reakcji enzymatycznej rozpoznanie\nchoroby genetycznej i określenie na czym ona polega (I.4.b.21,\n4.b.18.P)\nPoprawna odpowiedź:\nAlbinizm / bielactwo, który polega na\nniezdolności do syntezy / wytwarzania melanin.\nbraku melanin w skórze / w organizmie.\n1 p. - za podanie poprawnej nazwy choroby genetycznej spowodowanej mutacją genu\nkodującego enzym E3 oraz określenie, na czym polega ta choroba, odnoszące się\ndo braku melanin / niezdolności organizmu do ich wytwarzania\n0 p. - za podanie tylko nazwy choroby lub tylko określenie, na czym ta choroba polega bez\npodania jej nazwy, lub odpowiedź niepoprawną, np. odnoszącą się do mniejszej ilości\nwytwarzanych melanin, lub do braku melanin tylko we włosach, tęczówce oka bez\nuwzględnienia skóry, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przyczyny nadwrażliwości ludzi albinotycznych\nna promieniowanie UV (III.2.a, I.3.c.7.P)\nPoprawna odpowiedź:\nChorzy mają skórę pozbawioną melanin, które chronią organizm przed szkodliwym\ndziałaniem promieni UV, dlatego\nnawet niewielka ilość tych promieni może u nich powodować oparzenia skóry.\nsą bardziej narażeni na nowotwory skóry.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, dlaczego albinosi są nadwrażliwi na promieniowanie UV\nuwzględniające brak melanin / barwnika w ich skórze lub organizmie i ich rolę\nw ochronie przed promieniami UV\n0 p. - za odpowiedź niepełną, która odnosi się tylko do braku melanin bez określenia ich roli\nw ochronie przed promieniami UV, lub odpowiedź błędną, np. wytwarzane jest mniej\nmelanin / występują zaburzenia w wytwarzaniu melanin, lub inną odpowiedź\nmerytorycznie niepoprawną, np. odnoszącą się do melatoniny, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n6","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (1 pkt)\nW tabeli przedstawiono dane dotyczące czasu trwania faz pracy komór serca człowieka\nprzy normalnym oraz przyspieszonym tętnie.\nTętno\nCzas skurczu\nkomór (s)\nCzas rozkurczu\nkomór (s)\n70\n0,28\n0,58\n150\n0,25\n0,15\nNa podstawie: A. Michajlik, W. Ramotowski, Anatomia i fizjologia człowieka, Warszawa 2006.\nNa podstawie danych z tabeli określ, na czym polega zmiana w pracy komór serca, gdy\ntętno jest przyspieszone.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie danych z tabeli określenie zmiany w pracy\nkomór serca przy przyspieszonym tętnie (II.2.b, 2.a.1.P)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nPrzy przyspieszonym tętnie\nczas rozkurczu komór jest krótszy niż czas skurczu\nznacznie skraca się czas rozkurczu komór\nskraca się czas pomiędzy kolejnymi skurczami komór serca\nkomory kurczą się częściej, ponieważ skrócił się znacznie czas rozkurczu komór\n1 p. - za poprawne określenie zmiany pracy komór serca człowieka na podstawie danych\nw tabeli, odnoszące się do skrócenia czasu rozkurczu komór lub uwzględniające\nznaczniejsze skrócenie czasu rozkurczu komór w porównaniu do czasu ich skurczu\n0 p. - za odpowiedź, która nie wynika z przedstawionych danych lub odpowiedź\nnieuwzględniającą różnicy w czasie skurczu i rozkurczu komór, np. skraca się czas\nskurczu i rozkurczu komór, lub odpowiedź niepełną, np. odnoszącą się tylko\ndo skurczu komór, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, np. niższy / szybszy\nczas rozkurczu, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (2 pkt)\nSerce, wyizolowane z organizmu człowieka, np. przeznaczone do transplantacji, nadal kurczy\nsię rytmicznie, jeżeli zostanie umieszczone w odpowiednich warunkach. Odpowiada za to\nukład bodźcowo-przewodzący, zbudowany ze zmodyfikowanych włókien mięśniowych serca.\nNa schemacie przedstawiającym budowę serca opisano elementy układu bodźcowo-\n-przewodzącego.\nNa podstawie: W. Traczyk, Fizjologia człowieka w zarysie, Warszawa 1997.\na) Zaznacz, który z elementów opisanych na rysunku pełni funkcję nadrzędną\nw układzie bodźcowo-przewodzącym serca.\nA. węzeł zatokowo-przedsionkowy B. węzeł przedsionkowo-komorowy\nC. pęczek przedsionkowo-komorowy\nb) Wyjaśnij, dlaczego działanie układu bodźcowo-przewodzącego zapewnia pracę serca\numieszczonego poza organizmem człowieka.\nNr zadania\n6a)\n6b)\n7a)\n7b)\n8.\n9a)\n9b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n6\nInformacje do zadania 10. i 11.\nPrzeprowadzono badanie zmian stężenia glukozy i insuliny we krwi zdrowych ludzi. Podano\nna czczo 20 ochotnikom po 50 g roztworu glukozy i w czasie dwóch godzin dokonywano\npomiarów stężenia glukozy oraz insuliny we krwi. W tabeli przedstawiono uśrednione\nwartości ich stężeń.\nCzas od podania glukozy [min]\n0\n15\n30\n60\n90\n120\nStężenie glukozy we krwi [mg%]\n90\n120\n135\n100\n80\n75\nStężenie insuliny we krwi [mU/L]\n2,9\n10,1\n12,2\n10,5\n5,0\n2,9","answer":"A","answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie funkcji elementów budowy serca (I.1.a,c.4.P)\nPoprawna odpowiedź: A.\n1 p. - za\nzaznaczenie\npoprawnej\nnazwy\ngłównego\nelementu\nukładu\nbodźcowo-\nprzewodzącego serca\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi, lub brak\nodpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie działania układu bodźcowo-przewodzącego serca\n(III.2.a, I.2.a.1.P)\nPoprawna odpowiedź:\nW komórkach tego układu są generowane / wytwarzane i przewodzone impulsy wywołujące\nrytmiczne skurcze mięśnia sercowego (niezależnie od układu nerwowego).\n1 p. - za\npoprawne\nwyjaśnienie\ndziałania\nukładu\nbodźcowo-przewodzącego\nserca\nuwzględniające generowanie / samodzielne wytwarzanie impulsów przez komórki tego\nukładu\n0 p. - za odpowiedź zbyt ogólną lub niepełną, która nie uwzględnia samoistnego wytwarzania\nimpulsów przez układ bodźcowo-przewodzący, lub odpowiedź niepoprawną,\nnp. generuje impulsy nerwowe, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n7","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nNa podstawie danych z tabeli sporządź liniowy wykres ilustrujący zmiany stężenia\nglukozy we krwi badanych ludzi w czasie od momentu jej podania.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie danych z tabeli skonstruowanie wykresu\nliniowego ilustrującego zmiany stężenia glukozy we krwi\nbadanych ludzi (II.3.a, I.4.b.11.P)\nPoprawna odpowiedź:\nPrzykład wykresu\n2 p. - za poprawne w całości wykonanie wykresu, czyli:\n- prawidłowe przyporządkowanie oraz opis obu osi: X - czas od podania glukozy,\nw minutach, Y - stężenie glukozy we krwi, w mg%\n- prawidłowe wyskalowanie osi i naniesienie danych na wykres liniowy\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie oraz opis osi, ale bez wyskalowania osi lub\nz błędnym ich wyskalowaniem i błędnym naniesieniem danych, lub za poprawne\nwyskalowanie osi i naniesienie danych przy niepełnym opisie osi, np. czas\nw minutach, lub brak jednostek\n0 p. - za wykres całkowicie niepoprawny lub za wykres o odwróconych osiach, lub wykres\nuwzględniający stężenie insuliny i glukozy, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (1 pkt)\nWyjaśnij, w jaki sposób insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy we krwi.\nPoziom rozszerzony\n7","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie mechanizmu obniżania poziomu glukozy we krwi\nczłowieka (I.4.b.11.P)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nInsulina\npobudza pobieranie i magazynowanie glukozy w postaci glikogenu, np. w wątrobie /\nmięśniach szkieletowych\nzwiększa transport glukozy przez błony komórkowe\nhamuje glukoneogenezę\npobudza procesy utleniania glukozy / glikolizę\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, w jaki sposób insulina przyczynia się do obniżania poziomu\nglukozy we krwi\n0 p. - za wyjaśnienie, które nie wskazuje sposobu obniżania przez insulinę poziomu glukozy\nwe krwi lub odpowiedź błędną merytorycznie, np. przekształca / zamienia glukozę\n(w glikogen), lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n8","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (1 pkt)\nDo poradni rodzinnej zgłosił się pacjent, u którego stwierdzono następujące objawy:\nnadmierną masę ciała, osłabienie, ospałość oraz trudności z termoregulacją. Lekarz,\npodejrzewając niedoczynność tarczycy, zlecił zbadanie poziomu tyreotropiny (TSH) we krwi\npacjenta.\nOkreśl, jaki poziom TSH, zbyt wysoki czy zbyt niski w stosunku do normy, może\nświadczyć o niedoczynności tarczycy. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając sprzężenie\nzwrotne ujemne.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie zależności pomiędzy funkcjonowaniem tarczycy\na poziomem hormonu tyreotropowego (TSH) wydzielanego\nprzez przysadkę (III.2.a, I.4.b.11.P)\nPoprawna odpowiedź:\nO niedoczynności tarczycy będzie świadczył zbyt wysoki poziom TSH we krwi pacjenta,\nponieważ wydzielanie tego hormonu przez przysadkę zwiększa się\npod wpływem sygnału, jakim jest zbyt niski poziom hormonów tarczycy we krwi.\naby pobudzić do wydzielania tarczycę, gdy poziom hormonów tarczycy jest zbyt niski.\n1 p. - za poprawne podanie, że o niedoczynności świadczy zbyt wysoki poziom TSH oraz\npoprawne uzasadnienie wskazujące na sposób zwiększania się ilości tego hormonu\ndrogą ujemnego sprzężenia zwrotnego na skutek zbyt niskiego poziomu hormonów\ntarczycy, wynikającego z niedoczynności tarczycy\n0 p. - za poprawne określenie poziomu TSH bez uzasadnienia lub odpowiedź merytorycznie\nniepoprawną, np. wskazującą na niski poziom TSH, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (1 pkt)\nStała Michaelisa (Km) jest miarą powinowactwa enzymu do substratu - im większe\npowinowactwo wykazuje enzym, tym mniejsze jest stężenie substratu, przy którym szybkość\nreakcji jest równa połowie szybkości maksymalnej.\nW tabeli przedstawiono wartości stałej Michaelisa dla czterech różnych substratów reakcji\nkatalizowanych przez określony enzym.\nUszereguj substraty według wzrastającego powinowactwa enzymu do tych substratów,\nwpisując w tabelę numery 1-4.\nSubstrat\nWartość Km(mol/l)\nNumer\nA\n6,5 x 10-5\nB\n7,1 x 10-5\nC\n1,2 x 10-5\nD\n4,7 x 10-5\nNa podstawie: J. Witwicki, W. Ardelt, Elementy enzymologii, Warszawa 1989.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nUporządkowanie substratów według ich powinowactwa\ndo enzymu (II.2.a, I.4.a.2)\nPoprawna odpowiedź:\nSubstrat\nWartość Km(mol/l)\nNumer\nA\n6,5 x 10-5\n2\nB\n7,1 x 10-5\n1\nC\n1,2 x 10-5\n4\nD\n4,7 x 10-5\n3\n1 p. - za poprawne uporządkowanie w tabeli wszystkich substratów według wskazanego\nkryterium\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną, np. z inną kolejnością, lub niepełną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nPodczas przemian metabolicznych w komórkach ważną rolę odgrywają związki chemiczne\npełniące funkcję przenośników.\nKażdej z wymienionych reakcji (A-C) przyporządkuj właściwy związek chemiczny\n(1-4), który w niej uczestniczy.\nReakcje chemiczne\nZwiązki chemiczne\nA. redukcja\nB. fosforylacja\nC. dehydrogenacja\n1. ATP\n2. ADP\n3. NAD\n4. NADH\nA B C\nNr zadania\n10.\n11.\n12.\n13.\n14.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n8","answer":"A","answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nPrzyporządkowanie związków chemicznych pełniących\nfunkcję przenośników do odpowiednich przemian\nmetabolicznych w komórce (II.2.a, I.4.a.2)\nPoprawna odpowiedź:\nA. - 4 lub 4 i 1\nB. - 1 lub 2, lub 1 i 2\nC. - 3\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie związków chemicznych wszystkim trzem reakcjom\nchemicznym, w których uczestniczą\n0 p. - za błędne przyporządkowanie związków chemicznych do jednej lub dwóch, lub trzech\nreakcji chemicznych, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n9","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (1 pkt)\nNiektóre bakterie i grzyby uzyskują energię w procesie fermentacji mleczanowej (mlekowej).\nPierwszym etapem fermentacji jest glikoliza, w czasie której glukoza jest przekształcana\ndo pirogronianu i zostaje uwolniona energia. W następnym etapie pirogronian jest\nprzekształcany w mleczan. Mleczan jest związkiem szkodliwym dla komórki, natomiast\npirogronian to związek kluczowy w przemianach metabolicznych.\nNa schemacie przedstawiono przebieg fermentacji mleczanowej.\nNa podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, C. Villee, Biologia, Warszawa 1996.\nWyjaśnij, jakie znaczenie dla przebiegu fermentacji mleczanowej ma przekształcanie\npirogronianu w mleczan podczas tego procesu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie znaczenia przekształcania pirogronianu\nw mleczan podczas fermentacji mleczanowej dla przebiegu\ntego procesu (III.2.a, I.4.a.6)\nPoprawna odpowiedź:\nPodczas przekształcania pirogronianu w mleczan NADH jest utleniany do NAD+ / zachodzi\ndehydrogenacja NADH i w ten sposób odzyskiwany jest NAD+, niezbędny do pierwszego\netapu fermentacji mleczanowej / do glikolizy.\n1 p. - za\npoprawne\nwyjaśnienie,\nuwzględniające\nregenerację\nNAD+\npotrzebnego\ndo pierwszego etapu fermentacji mleczanowej / procesu glikolizy\n0 p. - za odpowiedź, która nie uwzględnia odzyskiwania NAD+ koniecznego do procesu\nglikolizy lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, np. NAD+ służy do syntezy ATP,\nlub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (1 pkt)\nPrzechowywanie warzyw i owoców w odpowiednich warunkach jest gwarancją ich\ndostępności na rynku z zachowaniem wysokiej jakości. Temperatura to jeden\nz najważniejszych\nczynników\nabiotycznych,\nktóre\nwpływają\nna\ndługość\nczasu\nprzechowywania warzyw i owoców. Przechowywanie w chłodniach, w temperaturze\n1 - 6 °C, zapobiega rozwojowi bakterii będących przyczyną psucia się warzyw i owoców,\na także ogranicza ubytki ich biomasy.\nWyjaśnij, dlaczego niska temperatura ogranicza ubytki masy przechowywanych\nwarzyw i owoców.\nPoziom rozszerzony\n9","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu niskiej temperatury na biomasę\nprzechowywanych warzyw i owoców (III.3.b, I.4.a.6)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nW niskiej temperaturze są mniejsze ubytki masy przechowywanych owoców lub warzyw,\nponieważ\nzmniejsza się intensywność procesu oddychania / tempo metabolizmu zachodzącego\nw komórkach warzyw i owoców, dlatego w mniejszym stopniu zużywane są materiały\nzapasowe.\ndochodzi do obniżenia aktywności enzymów związanych z rozkładem materiałów\nzapasowych znajdujących się w warzywach i owocach.\njest mniejsze tempo parowania i tak przechowywane warzywa i owoce wolniej tracą wodę.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie związku między niską temperaturą przechowywania warzyw\ni owoców a ograniczeniem ubytku ich masy odnoszące się do obniżenia aktywności\nenzymów rozkładających materiały zapasowe / obniżenia tempa metabolizmu /\nintensywności procesów oddychania lub ograniczenia procesu parowania\n0 p. - za odpowiedź, która uwzględnia inne czynniki zmniejszające masę przechowywanych\nwarzyw niż metabolizm / oddychanie lub parowanie, lub odpowiedź merytorycznie\nniepoprawną, np. odnoszącą się do spowolnionego rozwoju bakterii, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (2 pkt)\nPlastydy są organellami występującymi w komórkach roślinnych. Formą wyjściową dla\nwszystkich\nrodzajów\nplastydów\nsą\nproplastydy,\ncharakterystyczne\ndla komórek\nmerystematycznych. Na schemacie przedstawiono rodzaje plastydów oraz możliwości ich\nprzekształcania się.\na) Podaj, jaką funkcję pełnią leukoplasty w komórce roślinnej.\nb) Korzystając ze schematu, wyjaśnij, dlaczego bulwy ziemniaków wystawione\nna działanie światła zielenieją po pewnym czasie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie roli leukoplastów w komórce roślinnej (I.1.c.7)\nPoprawna odpowiedź:\nLeukoplasty\nmagazynują materiały zapasowe\nmagazynują skrobię / białka / tłuszcze\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n10\n1 p. - za poprawne określenie funkcji leukoplastów w komórce roślinnej\n0 p. - za odpowiedź błędną, np. odnoszącą się do wytwarzania innych plastydów lub zbyt\nogólną, np. funkcja zapasowa, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie analizy informacji przedstawionych\nna schemacie wyjaśnienie przyczyny zmiany koloru bulw\nziemniaka pod wpływem światła (III.2.a, I.4.a.3)\nPoprawna odpowiedź:\nPod wpływem światła proplastydy / leukoplasty / etioplasty (występujące w komórkach pod tkanką\nokrywającą bulwy) przekształcają się w chloroplasty zawierające zielony barwnik / chlorofil.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające przekształcanie się pod wpływem światła\nproplastydów / leukoplastów / etioplastów w chloroplasty\n0 p. - za odpowiedź, która nie uwzględnia chloroplastów lub odpowiedź merytorycznie\nniepoprawną, np. odnoszącą się do chromoplastów, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (3 pkt)\nNa rysunku przedstawiono fragment budowy anatomicznej korzenia.\nNa podstawie: Biologia, pod red. A. Czubaja, Warszawa 1999.\na) Podaj nazwy oraz funkcje tkanek oznaczonych na rysunku literami A i B.\nNazwa tkanki\nFunkcja tkanki\nA\nB\nb) Spośród cech budowy korzenia widocznych na rysunku podaj jedną, która świadczy\no tym, że zilustrowano na nim budowę pierwotną tego organu.\nNr zadania\n15.\n16.\n17a)\n17b)\n18a)\n18b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n2\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n10","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-3)\na) (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie tkanek przewodzących wskazanych na rysunku\nprzekroju poprzecznego korzenia i określenie ich funkcji\n(I.1.a.c.9)\nPoprawne odpowiedzi:\nNazwa tkanki\nFunkcja tkanki\nA.\nŁyko (pierwotne)/ (proto)floem\nTransport asymilatów / związków organicznych\nB.\nDrewno (pierwotne) / (proto)ksylem\nTransport wody z solami mineralnymi\n2 p. - za podanie poprawnych nazw i funkcji dwóch tkanek\n1 p. - za podanie poprawnej nazwy i funkcji jednej tkanki\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. podanie niepoprawnej nazwy tkanki przy poprawnie\npodanej funkcji lub za podanie poprawnej nazwy tkanki, ale z błędnie lub w sposób\nogólny określoną funkcją, np. łyko - transport substancji pokarmowych / odżywczych,\nlub odpowiedź całkowicie niepoprawną, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie na rysunku cechy identyfikującej budowę\npierwotną korzenia (I.2.b.3)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nobecność skórki z włośnikami / skórki / włośników\nnaprzemianległy / radialny układ wiązek przewodzących\nwystępuje śródskórnia i okolnica\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n11\n1 p. - za poprawne podanie widocznej na rysunku cechy budowy korzenia charakterystycznej\ndla jego budowy pierwotnej\n0 p. - za odpowiedź merytorycznie niepoprawną lub odpowiedź, która nie odnosi się do cech\nbudowy korzenia widocznych na rysunku, np. brak miazgi / brak wtórnego łyka / brak\nwtórnego drewna, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (2 pkt)\nUczniowie przygotowali do doświadczenia dwa zestawy (A i B) przedstawione na rysunku.\nZlewkę i probówki w zestawie A napełnili odstaną wodą wodociągową, natomiast zlewkę\ni probówki w zestawie B - odstaną wodą wodociągową, w której rozpuścili niewielką ilość\nwodorowęglanu potasu (KHCO3). Oba zestawy umieścili obok siebie, w tej samej odległości\nod źródła światła. Po pewnym czasie stwierdzili, że proces fotosyntezy przebiegał\nintensywniej w roślinach z zestawu B niż w roślinach umieszczonych w zestawie A.\na) Podaj parametr, za pomocą którego można określić intensywność fotosyntezy w tym\ndoświadczeniu.\nb) Wyjaśnij, dlaczego w roślinach z zestawu B fotosynteza przebiegała intensywniej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nPlanowanie przebiegu doświadczenia - ustalenie sposobu\nzbierania wyników doświadczenia (III.1.a, I.4.a.3)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nParametrem w tym doświadczeniu może być\nliczba pęcherzyków wydzielonego tlenu / gazu\nobjętość / ilość wydzielonego tlenu / gazu (zebranego w probówce)\npoziom wody w probówce / w zlewce\n1 p. - za poprawne podanie parametru, za pomocą którego można określić intensywność\nfotosyntezy\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną, np. odnoszącą się do objętości powietrza zebranego\nw probówce / niskiego poziomu wody w zlewce lub parametrów nieujętych w opisie\ndoświadczenia, np. pH / stężenie jonów HCO3\n-/ długość łodygi / masa roślin, lub brak\nodpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wyniku doświadczenia na podstawie jego opisu\n(III.1.a, I.4.a.3)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nW roślinach z zestawu B fotosynteza przebiegała intensywniej, ponieważ\nrośliny miały więcej CO2 niezbędnego do tego procesu / lepszy dostęp do CO2 pod\npostacią jonów wodorowęglanowych.\ndla roślin wodnych źródłem CO2 do procesu fotosyntezy są jony wodorowęglanowe.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie większej intensywności fotosyntezy w zestawie B niż\nw zestawie A, uwzględniające znaczenie wodorowęglanu potasu (KHCO3) jako\ndodatkowego źródła CO2\n0 p. - za odpowiedź niepełną, która nie odnosi się do roli KHCO3 w tym doświadczeniu lub\nodpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (1 pkt)\nNa\nrysunkach\nprzedstawiono\nróżnego\ntypu\ndiaspory,\nczyli\nstruktury\nsłużące\ndo rozprzestrzeniania się roślin.\nNa podstawie: Biologia, pod red. A. Czubaja, Warszawa 1999.\nPodaj, w jaki sposób rozprzestrzeniane są diaspory przedstawione na rysunkach.\nOdpowiedź uzasadnij.\nPoziom rozszerzony\n11","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie sposobu rozprzestrzeniania się diaspor\nprzedstawionych na rysunku (I.3.b.2, 2.a.2)\nPoprawna odpowiedź:\nDiaspory te są rozprzestrzeniane są przez zwierzęta, ponieważ posiadają struktury czepne /\nhaczyki, za pomocą których przyczepiają się, np. do sierści ssaków.\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n12\n1 p. - za podanie, że przedstawione diaspory rozprzestrzeniane są przez zwierzęta, wraz\nz poprawnym uzasadnieniem uwzględniającym struktury czepne w sposobie\nprzenoszenia ich przez zwierzęta\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. tylko określenie sposobu rozprzestrzeniania się diaspor bez\njego uzasadnienia lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, np. rozprzestrzenianie\nsię tych diaspor przez wiatr / przez organizmy / na odnóżach owadów, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (2 pkt)\nDo doświadczenia, którego celem było zbadanie roli liścieni we wzroście i rozwoju rośliny,\nużyto 30 skiełkowanych nasion fasoli (siewek posiadających kilkumilimetrowy korzeń),\numieszczonych w odrębnych naczyniach z wodą wodociągową. Siewki podzielono\nna trzy zestawy (I-III) po 10 sztuk:\nI - siewki, którym pozostawiono oba liścienie,\nII - siewki, którym usunięto jeden liścień,\nIII - siewki, którym usunięto oba liścienie.\nWszystkie zestawy umieszczono w jednakowych warunkach temperatury i oświetlenia.\nPodczas doświadczenia obserwowano rozwój roślin, a po tygodniu zmierzono długość ich\nliści, łodyg i korzeni.\nNa rysunku przedstawiono przebieg i wyniki doświadczenia.\na) Określ, który zestaw jest w doświadczeniu próbą kontrolną. Odpowiedź uzasadnij.\nb) Sformułuj wniosek uwzględniający funkcję liścieni we wzroście i rozwoju siewki.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nPlanowanie przebiegu doświadczenia - określenie próby\nkontrolnej (III.1.a, I.4.a.9)\nPoprawna odpowiedź:\nZestaw I, ponieważ siewkom w tym zestawie pozostawiono oba liścienie, a więc rośliny\nnie zostały poddane żadnym zmianom.\n1 p. - za poprawne wskazanie zestawu kontrolnego w przedstawionym doświadczeniu oraz\nuzasadnienie wyboru tego zestawu\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. wskazanie tylko zestawu kontrolnego bez jego uzasadnienia\nlub odpowiedź błędną w obu częściach, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie wyników doświadczenia sformułowanie\nwniosku dotyczącego funkcji liścieni we wzroście i rozwoju\nrośliny (III.3.b, I.4.a.9)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nLiścienie zapewniają prawidłowy wzrost i rozwój siewek, dzięki zmagazynowanym\nmateriałom zapasowym.\nW liścieniach zgromadzone są materiały zapasowe, które zapewniają prawidłowy wzrost\ni rozwój młodej rośliny / siewki fasoli.\nBrak liścieni ogranicza rozwój siewek, ponieważ nie mają dostarczanych materiałów\nzapasowych, które są tam zmagazynowane.\n1 p. - za\nsformułowanie\npoprawnego\nwniosku\nwynikającego\nz\ndoświadczenia\ni uwzględniającego rolę substancji zapasowych w liścieniach we wzroście i rozwoju\nroślin\n0 p. - za wniosek niepoprawny, który nie wynika z przedstawionego doświadczenia lub nie\nuwzględnia roli substancji zapasowych w liścieniach albo odnosi się wyłącznie\ndo fotosyntezy lub wniosek błędny, np. im więcej liścieni tym lepszy rozwój siewki,\nlub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n13","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (1 pkt)\nU zwierząt obojnaczych (hermafrodytycznych), np. dżdżownicy lub ślimaka winniczka,\npodczas rozmnażania płciowego dwa osobniki łączą się ze sobą, żeby przekazać sobie\nwzajemnie nasienie.\nPodaj nazwę opisanego procesu i wyjaśnij, dlaczego wymiana gamet pomiędzy\nosobnikami obojnaczymi jest korzystna.\nNr zadania\n19a)\n19b)\n20.\n21a)\n21b)\n22.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n12","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie sposobu rozmnażania płciowego u zwierząt\nobojnaczych i określenie jego znaczenia biologicznego\n(I.4.a,b.9)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi\nOpisany proces to zaplemnienie krzyżowe / zapłodnienie krzyżowe, które\nskutkuje większą różnorodnością genetyczną potomstwa.\nzmniejsza prawdopodobieństwo ujawniania się mutacji recesywnych u osobników\npotomnych.\n1 p. - za podanie poprawnej nazwy opisanego procesu oraz właściwe wyjaśnienie wskazujące\nna korzyść w postaci genetycznego zróżnicowania potomstwa / osobników potomnych /\nosobników powstających w wyniku rozmnażania.\n0 p. - za odpowiedź niepełną, w której brak jednej części (nazwy procesu lub wyjaśnienia),\nlub podana jest poprawna nazwa procesu, ale wyjaśnienie jest niepełne - nie odnosi się\ndo potomstwa, lub odnosi się ogólnie do zmienności genetycznej / różnorodności\ngenetycznej / bioróżnorodności,\nlub\nwyjaśnienie\nniepoprawne\nodnoszące\nsię\ndo populacji / gatunku, lub odpowiedź w obu częściach niepoprawną, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (2 pkt)\nNa wykresie przedstawiono stężenie hemoglobiny we krwi (hemolimfie) rozwielitek\n(Daphnia) hodowanych w wodzie o różnej zawartości tlenu.\nNa podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt. Adaptacja do środowiska, Warszawa 2008.\na) Sformułuj zależność wynikającą z tego wykresu.\nb) Określ znaczenie adaptacyjne tego zjawiska dla przeżywania rozwielitek w różnych\nwarunkach środowiska.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nSformułowanie przedstawionej na wykresie zależności\npomiędzy zawartością tlenu w wodzie a stężeniem\nhemoglobiny we krwi rozwielitek (II.3.b, I.3.b.2)\nPoprawna odpowiedź:\nIm mniej tlenu jest w wodzie, tym większe jest stężenie hemoglobiny w hemolimfie / krwi\nrozwielitek.\n1 p. - za poprawne sformułowanie przedstawionej na wykresie zależności pomiędzy\nzawartością tlenu w wodzie a stężeniem hemoglobiny w hemolimfie rozwielitek\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia warunków zależności lub zależność, która nie wynika\nz wykresu, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie znaczenia adaptacyjnego przedstawionego\nna wykresie zjawiska dla przeżywania rozwielitek w różnych\nwarunkach środowiska (I.3.b.2)\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\nZjawisko to / zwiększanie się stężenia hemoglobiny w hemolimfie rozwielitek wraz\nze spadkiem zawartości tlenu w ich środowisku, pomaga rozwielitkom przeżyć w wodach\no różnej / bardzo niskiej / niskiej zawartości tlenu.\n1 p. - za poprawne określenie znaczenia adaptacyjnego tego zjawiska dla rozwielitek,\nodnoszącego się do zawartości tlenu w środowisku ich życia\n0 p. - za odpowiedź zbyt ogólną, która nie odnosi się do zawartości tlenu w wodzie a tylko\ndo środowiska życia rozwielitek lub odpowiedź niepoprawną, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n14","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (3 pkt)\nW wymianie gazowej u płazów istotne znaczenie ma skóra. U większości gatunków tą drogą\nodbywa się 30 - 50% całkowitej wymiany gazowej. Istnieją nawet gatunki nieposiadające\npłuc, np. rodzina salamander bezpłucnych (Plethodontidae). Przedstawiciele tej rodziny mają\nniewielkie rozmiary - najczęściej kilka centymetrów długości, największe osiagają niewiele\nponad 20 cm.\na) Na przykładzie dwóch cech budowy skóry płazów wykaż jej przystosowanie\ndo wymiany gazowej.\n1\n2\nb) Wyjaśnij związek niewielkich rozmiarów ciała salamander bezpłucnych ze sposobem\nwymiany gazowej u tych płazów.\nPoziom rozszerzony\n13","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-3)\na) (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nWykazanie na przykładach związku budowy skóry płazów\nz przystosowaniem do wymiany gazowej (I.2.a.2)\nPrzykłady poprawnych odpowiedzi:\nSkóra płazów ma cienki naskórek / nabłonek, który umożliwia / ułatwia dyfuzję gazów.\nW skórze płazów występują liczne gruczoły śluzowe, których wydzielina zapewnia jej\nwilgotność umożliwiającą wymianę gazową.\nSkóra jest silnie ukrwiona, co zwiększa efektywność wymiany gazowej.\n2 p. - za poprawne podanie dwóch cech skóry wraz z poprawnym wyjaśnieniem związku\nz wymianą gazową każdej z nich\n1 p. - za poprawne podanie jednej cechy skóry wraz z poprawnym wyjaśnieniem jej związku\nz wymianą gazową\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. podanie tylko cechy skóry bez wykazania jej związku\nz wymianą gazową (np. uwzględnienie tylko nagiej skóry) lub błędne wskazanie jej\nzwiązku\nz\nwymianą\ngazową,\nlub\nodpowiedź\nniepoprawną\nmerytorycznie,\nnp. odnoszącą się do występowania jednowarstwowego nabłonka w skórze płazów /\nobecności porów w skórze / braku łusek, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie związku niewielkich rozmiarów ciała salamander\nbezpłucnych ze sposobem wymiany gazowej (III.2.a, I.2.a.2)\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\nPonieważ wymiana gazowa u salamander bezpłucnych odbywa się tylko przez skórę, musi\nona mieć odpowiednio dużą powierzchnię w stosunku do jego masy / objętości, aby zapewnić\nzaopatrzenie w tlen.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające korzystny stosunek powierzchni ciała\nzwierzęcia do jego objętości / masy\n0 p. - za odpowiedź, która nie uwzględnia stosunku dużej powierzchni ciała do jego małej\nmasy / objętości lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (1 pkt)\nW tabeli przedstawiono rodzaje oraz procentowy udział związków azotowych, wydalanych\nprzez trzy gatunki kręgowców (A, B i C), które żyją w różnych środowiskach.\nWydalane związki azotowej przemiany materii (w %)\nGatunek\nkręgowca\namoniak\nmocznik\nkwas moczowy\nA\n96\n2,5\n1,5\nB\n21\n75\n4\nC\n1,5\n3,5\n95\nOkreśl, który gatunek kręgowca (A, B czy C) żyje w środowisku słodkowodnym.\nUzasadnij odpowiedź, wykazując związek wydalanych produktów azotowej przemiany\nmaterii ze środowiskiem życia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie związku pomiędzy rodzajem wydalanego przez\nkręgowca azotowego produktu przemiany materii a jego\nśrodowiskiem życia (III.2.a, I.3.b.6)\nPoprawna odpowiedź:\nGatunek A, ponieważ amoniak musi być wydalany w postaci silnie rozcieńczonej\n(jest toksyczny), a tylko\nw środowisku słodkowodnym zwierzęta mogą wydalać tak silnie rozcieńczony mocz.\nu zwierząt żyjących w wodach słodkich może być usuwany razem z nadmiarem wody,\nktóra osmotycznie napływa do jego organizmu.\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n15\n1 p. - za poprawne wskazanie gatunku A i poprawne uzasadnienie uwzględniające\nkonieczność silnego rozcieńczenia amoniaku przy równoczesnej dostępności wody\nw środowisku ich życia\n0 p. - za wybór gatunku innego niż gatunek A, niezależnie od uzasadnienia, lub\nza odpowiedź niepełną, np. poprawne wskazanie tylko gatunku kręgowca bez\nuzasadnienia, lub uzasadnienie odnoszące się wyłącznie do właściwości amoniaku,\nnp. ponieważ amoniak jest silnie toksyczny, a więc musi być wydalany w dużym\nrozcieńczeniu, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (1 pkt)\nNa rysunku przedstawiono (w sposób uproszczony) strzępki dwóch odmiennych płciowo,\nhaploidalnych grzybni pieczarki biorących udział w procesie płciowym (somatogamii).\nZaznacz rysunek przedstawiający grzybnię, z której są zbudowane owocniki tej\npieczarki.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie rysunku ilustrującego budowę grzybni owocnika\npieczarki (I.4.a.9)\nPoprawna odpowiedź:\n1 p. - za poprawne wskazanie rysunku przedstawiającego grzybnię, z której zbudowane są\nowocniki pieczarki\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub za zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (1 pkt )\nPrzeczytaj uważnie poniższą informację.\n„Wi-fi z laptopa zmienia kod genetyczny plemników”. Do takich wniosków doszli\nbadacze, którzy zaobserwowali wpływ promieniowania elektromagnetycznego z laptopa\nna męską spermę - donosi „Daily Telegraph”.\nŹródło: www.polskieradio.pl/23/3/Artykul/490491.\nWyjaśnij, dlaczego podkreślone sformułowanie zostało błędnie użyte.\nNr zadania\n23a)\n23b)\n24a)\n24b)\n25.\n26.\n27.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n14","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-1)\nTworzenie informacji\nKrytyczne odniesienie się do informacji dotyczącej\nznajomości podstawowych pojęć genetycznych\n(III.2.b, I.4.c.14.P)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nBłędnie użyto określenia kod genetyczny, ponieważ\nzmieniać można informację zapisaną (i odczytywaną) za pomocą kodu genetycznego,\na nie sposób zapisywania tej informacji.\nkod genetyczny jest stały / uniwersalny dla wszystkich organizmów i nie może być\nzmieniony, gdyż jest to sposób zapisywania informacji genetycznej.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie błędnie użytego sformułowania, uwzględniające umiejętność\nrozróżniania podstawowych pojęć genetycznych: „informacja genetyczna” i „kod\ngenetyczny”\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną wskazującą na nieznajomość wymienionych wyżej pojęć\nlub brak umiejętności ich rozróżniania, lub odpowiedź nieprawidłową, np. kod jest\njednoznaczny, brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (2 pkt)\nEfekt dziedziczenia zmutowanego allelu powodującego defekt organizmu zależy od tego, czy\nallel ten jest dominujący, czy - recesywny.\nNa schematach przedstawiono dwa modele dziedziczenia (I i II) autosomalnej cechy\njednogenowej. W obu rodowodach w pokoleniu F1 nie zaznaczono osób chorych.\na) Uzupełnij tabelę, wpisując oznaczenia cyfrowe zdrowych osób z pokolenia F1.\nFenotyp\nModel dziedziczenia I\nModel dziedziczenia II\nzdrowy\nb) Określ prawdopodobieństwo (w %) wystąpienia choroby u kolejnego dziecka\nw pokoleniu F1, w obu zilustrowanych przypadkach.\nModel dziedziczenia I Model dziedziczenia II","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie zależności pomiędzy genotypem i fenotypem\nw różnych modelach dziedziczenia przedstawionych\nrodowodów (III.2.c, I.4.b.18)\nPoprawna odpowiedź:\nFenotyp\nModel dziedziczenia I\nModel dziedziczenia II\nzdrowy\n2\n2, 3\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n16\n1 p. - za wpisanie w tabeli wszystkich poprawnych oznaczeń cyfrowych osób zdrowych\nw pokoleniu F1\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną nawet w jednym przypadku lub niepełną, lub brak\nodpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nObliczenie prawdopodobieństwa wystąpienia choroby w obu\nprzedstawionych modelach dziedziczenia (III.2.c, I.4.b.18)\nPoprawna odpowiedź:\nModel dziedziczenia I - 50% Model dziedziczenia II - 25%\n1 p. - za\npoprawne\nokreślenie\nprawdopodobieństwa\nwystąpienia\nchoroby\nw\nobu\nzilustrowanych modelach dziedziczenia\n0 p. - za poprawne określenie prawdopodobieństwa wystąpienia choroby tylko w jednym\nmodelu dziedziczenia lub błędne określenie w obu modelach, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (2 pkt)\nDystrofia mięśniowa typu Duchenne’a jest chorobą genetyczną uwarunkowaną allelem\nrecesywnym, sprzężonym z płcią.\nNa schemacie przedstawiono rodowód ilustrujący dziedziczenie dystrofii mięśniowej\nw pewnej rodzinie.\na) Wymień numery wszystkich osób, które na pewno są nosicielami dystrofii\nmięśniowej Duchenne’a.\nb) Uzasadnij, dlaczego rodzice oznaczeni numerami 6 i 7 mogą mieć pewność, że ich\ncórka nie będzie chora na dystrofię mięśniową.\nPoziom rozszerzony\n15","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie analizy rodowodu wskazanie osób będących\nnosicielami dystrofii mięśniowej (III.2.c, I.4.b.18)\nPoprawna odpowiedź: 1, 7, 9\n1 p. - za poprawne podanie numerów wszystkich trzech osób, które są nosicielami dystrofii\nmięśniowej\n0 p. - za odpowiedź błędną nawet w jednym przypadku lub niepełną, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nSformułowanie argumentu uzasadniającego, dlaczego córka\nwskazanej w rodowodzie pary nie będzie chora na dystrofię\nmięśniową (III.3.a, I.4.b.18)\nPoprawna odpowiedź:\nAby zachorować, kobieta musi otrzymać od obojga rodziców zmutowany allel warunkujący\ndystrofię, a jest to niemożliwe w sytuacji, gdy ojciec jest zdrowy, ponieważ zawsze otrzyma\nod niego chromosom X z prawidłowym / dominującym allelem.\n1 p. - za poprawne uzasadnienie, dlaczego córka rodziców 6 i 7 na pewno nie będzie chora\nna dystrofię, uwzględniające sposób dziedziczenia cech sprzężonych z płcią\n0 p. - za odpowiedź niepełną, w której nie ma odniesienia do sposobu dziedziczenia dystrofii\nlub za odpowiedź merytorycznie niepoprawną, np. odnoszącą się do nosicielstwa\nmężczyzn, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (2 pkt)\nBarwa tłuszczu u królików zależy od jednej pary alleli oraz od rodzaju pokarmu. Osobniki\nheterozygotyczne oraz homozygoty dominujące mają enzym rozkładający ksantofil (barwnik\nbędący przyczyną żółtego zabarwienia tłuszczu). U homozygot recesywnych ten enzym jest\nnieaktywny, ale karmienie paszą pozbawioną ksantofilu powoduje, że ich tłuszcz jest biały.\nSkrzyżowano parę królików heterozygotycznych pod względem genu warunkującego barwę\ntłuszczu i otrzymano potomstwo o różnym zabarwieniu tłuszczu.\nOkreśl procentowy udział fenotypów (barwa tłuszczu) wśród potomstwa tej pary\nkrólików w zależności od rodzaju otrzymywanej paszy.\nProcentowy udział fenotypów (tłuszcz biały i żółty) wśród potomstwa karmionego paszą\nzawierającą ksantofil ,\nbez ksantofilu","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-2)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - określenie\nprocentowego udziału fenotypów wśród potomstwa opisanej\npary królików (III.2.c, I.4.b.18)\nPoprawne odpowiedzi:\npasza zawierająca ksantofil: 75% tłuszcz biały i 25% tłuszcz żółty\npasza bez ksantofilu: 100% tłuszcz biały (0% tłuszcz żółty)\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n17\n2 p. - za poprawne określenie procentowego udziału każdego z wymienionych fenotypów\n(tłuszcz biały i tłuszcz żółty) wśród potomstwa przy obydwu rodzajach paszy\n1 p. - za poprawne określenie procentowego udziału fenotypów tylko dla jednego rodzaju\npaszy\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną, np. podanie jednego prawdopodobieństwa przy każdej\nz dwóch sytuacji, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (2 pkt)\nModraszek arion składa jaja na kwiatach różnych gatunków macierzanki. Z jaja po kilku\ndniach wylęga się gąsienica, która żywi się macierzanką, przechodzi linienia, rosnąc jednak\nniewiele. Po pewnym czasie gąsienica opuszcza roślinę; musi jednak w ciągu doby zostać\nznaleziona przez robotnicę mrówki wścieklicy. Gdy dojdzie do takiego kontaktu, gąsienica\nwydziela słodki płyn, spijany przez mrówkę, która następnie transportuje gąsienicę\ndo mrowiska. Wewnątrz kolonii gąsienica modraszka przestaje wydzielać słodki płyn\ni zaczyna odżywiać się larwami mrówek. W ciągu 10 miesięcy życia w mrowisku, zanim\nprzeobrazi się w poczwarkę, zjada nawet 300 larw.\nNa podstawie: M. Selezniew Modraszek arion. www.uwb.edu.pl\na) Zaznacz poprawne dokończenie zdania.\nOpisana zależność między larwami modraszka ariona i larwami mrówki wścieklicy to\nA. drapieżnictwo.\nB. komensalizm.\nC. konkurencja.\nD. mutualizm.\nb) Wymień poziomy troficzne, do których należy larwa modraszka ariona w kolejnych\netapach rozwoju.\n1 2","answer":"A","answer_text":"Zadanie 31. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie zależności międzygatunkowej pomiędzy larwami\ngatunków owadów opisanych w tekście (I.4.a.13)\nPoprawna odpowiedź: A.\n1 p. - za wskazanie poprawnej nazwy opisanej zależności międzygatunkowej\n0 p. - za odpowiedź błędną lub zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi, lub brak\nodpowiedzi\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie poziomów troficznych, do których należy\norganizm opisany w tekście (I.3.b.2.P)\nPoprawna odpowiedź:\n1. konsument I-rzędu / roślinożerca\n2. konsument II-rzędu (lub wyższych rzędów) / drapieżnik\n1 p. - za poprawne podanie dwóch poziomów troficznych, do których należy larwa\nmodraszka w kolejnych etapach rozwoju\n0 p. - za poprawne podanie tylko jednego poziomu troficznego lub zapisanie poziomów\ntroficznych w odwrotnej kolejności, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną,\nnp. użycie niejednolitego nazewnictwa dla obu poziomów, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/32","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"32","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (1 pkt)\nW skład ekosystemu jeziora wchodzą między innymi populacje trzech gatunków rybożernych\nptaków: czapli siwej, kormorana czarnego i rybołowa. Czapla czatuje na swoje ofiary przy\nbrzegu, kormoran nurkuje i łapie je pod wodą, natomiast rybołów chwyta z powietrza ryby\npływające przy powierzchni wody.\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nKonkurencja o pokarm między czaplami, kormoranami i rybołowami jest niewielka,\nponieważ\nA. łańcuchy pokarmowe, do których należą te gatunki, nie mają wspólnych ogniw.\nB. nisze ekologiczne tych gatunków tylko nieznacznie się pokrywają.\nC. przedstawione gatunki ptaków są konsumentami różnych rzędów.\nD. przedstawione gatunki reprezentują różne poziomy troficzne.\nNr zadania\n28a)\n28b)\n29a)\n29b)\n30.\n31a)\n31b)\n32.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n2\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n16","answer":"B","answer_text":"Zadanie 32. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie przyczyny niewielkiej konkurencji o pokarm\nmiędzy opisanymi gatunkami rybożernych ptaków\nw ekosystemie jeziora (I.4.a.13)\nPoprawna odpowiedź: B.\n1 p. - za poprawne zaznaczenie właściwego dokończenia zdania wyjaśniającego przyczynę\nniewielkiej konkurencji o pokarm w opisanym ekosystemie\n0 p. - za zaznaczenie odpowiedzi błędnej lub zaznaczenie więcej niż jednej odpowiedzi, lub\nbrak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n18","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/33","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"33","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 33. (2 pkt)\nPrzykładem występowania mechanizmów izolacji rozrodczej prezygotycznej są dwa gatunki\nszałwii o pokrywających się zasięgach, występujące w południowej Kalifornii: kwitnąca\nwczesną wiosną Salvia mellifera oraz kwitnąca na przełomie wiosny i lata Salvia apiana. Oba\nte gatunki różnią się budową kwiatów, które są zapylane przez różne gatunki pszczół.\nNa płatkach S. mellifera mogą siadać tylko małe pszczoły, gdyż duże się na nich nie\nmieszczą. Większe płatki i dłuższe pręciki szałwii S. apiana umożliwiają jej zapylanie przez\nduże pszczoły innego gatunku. Jeśli na kwiatach S. apiana usiądzie mała pszczoła,\nto do zapylenia nie dojdzie, gdyż jej ciało nie ociera się o pylniki.\nNa podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, C. Villee, Biologia, Warszawa 2000.\na) Na podstawie tekstu określ, na czym polega izolacja prezygotyczna.\nb) Zaznacz dwa rodzaje izolacji prezygotycznej występujące w przypadku opisanych\ngatunków szałwii.\nA. geograficzna B. mechaniczna C. sezonowa D. siedliskowa","answer":"B","answer_text":"Zadanie 33. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWyjaśnienie, na podstawie tekstu, na czym polega izolacja\nprezygotyczna (I.4.b.26)\nPoprawna odpowiedź:\nIstotą\ntego\ntypu\nizolacji\njest\nuniemożliwienie\nzapłodnienia / zapylenia\npomiędzy\nspokrewnionymi gatunkami.\n1 p. - za poprawne określenie, na czym polega izolacja prezygotyczna uwzględniające\nniedopuszczenie do zapłodnienia / zapylenia pomiędzy opisanymi gatunkami roślin\n0 p. - za odpowiedź niepełną, np. odnoszącą się tylko do uniemożliwienia krzyżowania się\nroślin / różnic w budowie ich kwiatów lub za odpowiedź zbyt ogólną, np. odnoszącą się\ndo rozmnażania się roślin, lub merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOkreślenie rodzaju izolacji prezygotycznej opisanej w tekście\n(II.1.a, I.4.b.26)\nPoprawna odpowiedź: B., C.\n1 p. - za poprawne wskazanie nazw dwóch rodzajów izolacji rozrodczej prezygotycznej\n0 p. - za poprawne wskazanie tylko nazwy jednego rodzaju izolacji prezygotycznej lub\nzaznaczenie więcej niż dwóch nazw, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-33.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/34","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"34","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 34. (2 pkt)\nGdyby nie naturalny efekt cieplarniany, za którego powstanie odpowiadają głównie para wodna\ni dwutlenek węgla, to średnia temperatura na Ziemi wynosiłaby około -18 °C. Jednak w ostatnich\nlatach zaobserwowano zwiększanie efektu cieplarnianego, spowodowane stałym wzrostem stężenia\ngazów cieplarnianych, pochodzących z antropogenicznych źródeł emisji.\na) Podaj przykład gazu cieplarnianego, innego niż podane w tekście.\nb) Wyjaśnij, w jaki sposób zwiększona emisja gazów cieplarnianych przyczynia się\ndo zwiększenia efektu cieplarnianego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 34. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozróżnianie gazów cieplarnianych (I.3.a.4.P)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nmetan / CH4\nozon / O3\nfreony / freon\nhalony / halon\ntlenek azotu(I) / podtlenek azotu / N2O\n1 p. - za podanie poprawnego przykładu gazu cieplarnianego, innego od wymienionych\nw tekście\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną odnoszącą się do związków będących prekursorami gazów\ncieplarnianych, np. SO2, NO2 lub podanie nazwy gazu uwzględnionego w tekście, lub\nbrak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n19\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu wzrostu stężenia gazów cieplarnianych\nw atmosferze ziemskiej na zwiększenie efektu cieplarnianego\n(III.2.a, I.3.a.4.P)\nPrzykład poprawnej odpowiedzi:\nZwiększenie ilości gazów cieplarnianych powoduje większe zatrzymywanie ciepła /\nzmniejsza wypromieniowywanie ciepła, co skutkuje wzrostem temperatury atmosfery\ni globalnym ociepleniem.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, w jaki sposób zwiększona emisja gazów cieplarnianych\nprzyczynia się do zwiększenia efektu cieplarnianego\n0 p. - za odpowiedź niepoprawną lub błędną merytorycznie, np. odnoszącą się do dziury\nozonowej, lub brak odpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-34.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/35","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"35","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 35. (2 pkt)\nPrzykładami pośrednich dowodów ewolucji, których dostarcza anatomia porównawcza,\nsą narządy homologiczne i analogiczne występujące u różnych grup organizmów.\nZaznacz dwie pary narządów, które są narządami homologicznymi.\nA. listek mchu płonnika, liść tulipana\nB. liść pułapkowy rosiczki, płatek róży\nC. oko karpia, oko człowieka\nD. odnóże grzebiące owada turkucia, przednia kończyna kreta\nE. skrzydło motyla, skrzydło nietoperza\nPoziom rozszerzony\n17","answer":"B, C","answer_text":"Zadanie 35. (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nRozróżnienie narządów homologicznych i analogicznych\n(I.4.b.23)\nPoprawne odpowiedzi: B., C.\n2 p. - za poprawne zaznaczenie dwóch par narządów homologicznych\n1 p. - za poprawne zaznaczenie jednej pary narządów homologicznych\n0 p. - za odpowiedź błędną lub zaznaczenie więcej niż dwóch odpowiedzi, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-35.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad/36","paper_id":"biologia-2013-maj-matura-rozszerzona","number":"36","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2013,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 36. (3 pkt)\nSkrobia ziemniaczana jest stosowana na szeroką skalę w przemyśle papierniczym\ni włókienniczym, ale aby móc ją wykorzystać, należy ze skrobi usunąć amylozę. Ten proces\nwymaga dużych ilości energii i wody, jest więc kosztowny, jednak uzyskane produkty\nsą jakościowo lepsze i trwalsze. Jednym z osiągnięć biotechnologii jest zmodyfikowany\ngenetycznie ziemniak, zwany amflorą, do którego wprowadzono jedynie dodatkową kopię\njego\nwłasnego\ngenu,\nco\nspowodowało\nzahamowanie\nekspresji\nbiałka\nGBSS,\nodpowiedzialnego za biosyntezę amylozy - dlatego jego skrobia składa się wyłącznie\nz amylopektyny. Amflora została dopuszczona przez Komisję Europejską do uprawy\nw krajach Europy jedynie dla celów przemysłowych. Rolnicy, którzy uprawiają amflorę,\nsą zobowiązani do przestrzegania wielu zasad, m.in. do zbioru plonów przed\nwyprodukowaniem nasion przez rośliny oraz zapobiegania pozostawianiu bulw ziemniaków\nna polu po zbiorach.\nNa podstawie: GMO dla opornych, Wiedza i Życie, wrzesień 2010.\na) Określ, czy ziemniak amflora jest organizmem transgenicznym. Odpowiedź\nuzasadnij.\nb) Wyjaśnij, dlaczego rolnicy są zobowiązani do zbierania z uprawy bulw amflory\nprzed wyprodukowaniem nasion.\nc) Biorąc pod uwagę możliwe skutki dla środowiska przyrodniczego, podaj jeden\nargument „za” uprawą amflory.\nNr zadania\n33a)\n33b)\n34a)\n34b)\n35.\n36a)\n36b)\n36c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n2\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n18\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":"Zadanie 36. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji dotyczących technik inżynierii\ngenetycznej na przykładzie ziemniaka amflory\n(III.2.a, I.4.b.22)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nAmflora nie jest organizmem transgenicznym, ponieważ\nmodyfikacja genetyczna prowadząca do jej wytworzenia nie polegała na wprowadzeniu\ngenów innego organizmu do jej genomu.\nmodyfikacja genetyczna, dzięki której otrzymano tę odmianę polegała na zahamowaniu\nekspresji własnego genu (a nie na wprowadzeniu genów innego organizmu).\n1 p. - za poprawne określenie, czy ziemniak amflora jest organizmem transgenicznym wraz\nz uzasadnieniem odnoszącym się do pochodzenia wprowadzonego genu do organizmu\nmodyfikowanego\n0 p. - za odpowiedź twierdzącą, niezależnie od uzasadnienia, lub za odpowiedź\nmerytorycznie niepoprawną, która wskazuje na nieznajomość techniki otrzymywania\norganizmów transgenicznych, lub brak odpowiedzi\nKryteria oceniania odpowiedzi - poziom rozszerzony\n20\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa przykładzie ziemniaka amflory wyjaśnienie znaczenia\nokreślonych zasad uprawy organizmu genetycznie\nzmodyfikowanego (III.2.a, I.4.b.22)\nPoprawna odpowiedź:\nRolnicy są zobowiązani do zbierania ziemniaków przed wytworzeniem nasion, aby uniknąć\nniekontrolowanego rozprzestrzeniania się amflory w środowisku.\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, dlaczego rolnicy muszą zbierać plony amflory przed\nwytworzeniem nasion, uwzględniające możliwość rozprzestrzeniania się organizmów\nmodyfikowanych genetycznie\n0 p. - za odpowiedź merytorycznie niepoprawną lub brak odpowiedzi\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nSformułowanie argumentu „za” uprawą przedstawionej\nodmiany ziemniaka genetycznie zmodyfikowanego\n(III.3.a., I.4.b.22)\nPrzykłady poprawnej odpowiedzi:\nMniejsze zanieczyszczenie środowiska spowodowane mniejszym zużyciem energii\ni wytwarzaniem mniejszej ilości ścieków przez przemysł papierniczy i włókienniczy.\nOchrona zasobów wody / kopalin przez mniejsze ich zużycie przez przemysł papierniczy\ni włókienniczy.\n1 p. - za podanie odpowiedniego argumentu za uprawą amflory, odnoszącego się\ndo środowiska\n0 p. - za podanie niepoprawnego argumentu, który nie odnosi się do ochrony środowiska,\nale, np. do korzyści dla człowieka lub odnosi się do ochrony lasów / wycinania\nmniejszej ilości drzew, lub za odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak\nodpowiedzi","solution":null,"image":"img/biologia-2013-maj-matura-rozszerzona/zad-36.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2013 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}