{"paper":{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":33,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (2 pkt)\nSkrobia i celuloza, należące do węglowodanów, są polimerami zbudowanymi z monomerów\nglukozy. W skrobi cząsteczki glukozy łączą się wiązaniem α-1,4-glikozydowym, tworząc\nłańcuchy, które się rozgałęziają (dzięki powstawaniu wiązania α-1,6-glikozydowego)\ni zwijają się w helisę.\nCeluloza, w której monomery glukozy są wydłużone i łączą się wiązaniem\nβ-1,4-glikozydowym, tworzy długie, proste łańcuchy ułożone równolegle. Między grupami\nhydroksylowymi (-OH) monomerów glukozy powstają liczne wiązania wodorowe.\nWykaż, że budowa opisanych polimerów ma związek z ich funkcją w komórce roślinnej.\n1. Skrobia:\n2. Celuloza:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nWykazanie zależności między budową i funkcją składników\nchemicznych komórki roślinnej (I.2a.1)\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne wykazanie związku budowy skrobi z pełnioną funkcją zapasową\ni celulozy z pełnioną funkcją strukturalną w komórce roślinnej.\n1 p. - za poprawne wykazanie związku budowy skrobi z pełnioną funkcją zapasową\nlub celulozy z pełnioną funkcją strukturalną w komórce roślinnej.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n1.\n• Skrobia jest materiałem zapasowym, który ze względu na obecność wiązań α może być\nstosunkowo łatwo rozłożony na monomery.\n• Skrobia jest energetycznym materiałem zapasowym. Jej forma helisy ułatwia dostęp\nenzymów hydrolitycznych, uwalniających ze skrobi glukozę.\n• Skrobia jest energetycznym materiałem zapasowym o rozgałęzionej budowie cząsteczki,\nco ułatwia jej trawienie i uwalnianie glukozy.\n• Jest materiałem zapasowym roślin, ponieważ dzięki budowie rozgałęzionych łańcuchów\nmniej czasu zajmuje dołączanie lub odłączanie wielu cząsteczek glukozy.\n• Jest zbudowana z wielu monomerów glukozy i nie jest czynna osmotycznie, przez co\nnie zmienia stężenia substancji zawartych w soku komórkowym, dzięki czemu może\npełnić funkcję spichrzową.\n2.\n• Celuloza pełni funkcje strukturalne dzięki temu, że tworzy długie i proste łańcuchy\nukładające się równolegle we włókna, które mają dużą wytrzymałość na rozciąganie.\n• Cząsteczki celulozy budują ścianę komórkową. Ich długie łańcuchy ułożone we włókna\nbiegną w określonych kierunkach, co umożliwia wzrost elongacyjny młodych komórek.\n• Celuloza pełni funkcje strukturalne. Jej monomery są powiązane wiązaniami\nβ-glikozydowymi, które są trudno dostępne dla enzymów hydrolitycznych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odwołujących się wyłącznie do właściwości skrobi lub celulozy bez\nwskazania na konkretne cechy budowy cząsteczki warunkujące te właściwości, np. „Skrobia\njest nierozpuszczalna w wodzie, więc nie jest osmotycznie czynna”,\noraz\nodpowiedzi odwołujących się do wykorzystania budowy skrobi do lepszego upakowania jej\ncząsteczek, np. „Skrobia pełni funkcję zapasową, dlatego jej cząsteczki ze względu na swoją\nrozgałęzioną strukturę zajmują niewielką przestrzeń w komórce i można ją zmagazynować”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (3 pkt)\nNa zdjęciu spod transmisyjnego mikroskopu elektronowego przedstawiono fragment komórki\npochodzącej z kory nadnerczy i wydzielającej hormony.\nNa podstawie: http://www.informatics.jax.org\njądro\nkomórkowe\nkrople tłuszczu\nzawierające estry\ncholesterolu\nmitochondria\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\na) Wykaż związek pomiędzy funkcją wewnątrzwydzielniczą komórek kory nadnerczy\na występowaniem w nich licznych:\n1. kropel tłuszczu zawierających estry cholesterolu\n2. mitochondriów\nb) Wybierz i zaznacz nazwy dwóch hormonów wydzielanych przez korę nadnerczy\ndorosłego człowieka.\nA. glukagon B. kortyzol C. aldosteron D. parathormon E. wazopresyna","answer":"B","answer_text":"Zadanie 2. (0-3)\na) (0-2)\nTworzenie informacji\nWykazanie związku między funkcją komórek kory nadnerczy\na występowaniem w nich licznych kropel tłuszczu\ni mitochondriów. (III.2a., I.2a.1)\nSchemat punktowania\n2 p. - za odpowiedź uwzględniającą rolę cholesterolu jako prekursora syntezy hormonów\nsteroidowych i rolę mitochondriów w dostarczaniu energii do syntezy lub wydzielania\nhormonów.\n1 p. - za odpowiedź uwzględniającą jedynie rolę cholesterolu lub mitochondriów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n1.\nCholesterol\n(występujący\nw\nkroplach\ntłuszczu)\njest\nprekursorem\nhormonów\nsteroidowych.\nZ cholesterolu wytwarzane są glikokortykoidy.\nEstry te są substratem do syntezy kortyzolu, wydzielanego przez komórki kory\nnadnerczy.\nCholesterol jest steroidem służącym do syntezy hormonów kory nadnerczy.\nUwagi:\nUznaje się podanie nazwy konkretnego hormonu steroidowego lub grupy hormonów\nsteroidowych syntetyzowanych w korze nadnerczy.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, pomijających rolę cholesterolu, np. „Komórki kory\nnadnerczy wykorzystują krople tłuszczu do produkcji hormonów pochodzenia tłuszczowego”,\nalbo niepodających nazwy hormonu lub grupy hormonów, np. „Cholesterol jest niezbędny\ndo syntezy hormonów kory nadnerczy”.\n2.\nMitochondria dostarczają energii chemicznej potrzebnej do syntezy hormonów kory\nnadnerczy.\nW mitochondriach powstaje ATP niezbędny do syntezy hormonów kory nadnerczy.\nWydzielanie hormonów wymaga dużo energii, którą uwalniają mitochondria.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zdający odnosi się do wytwarzania energii, a nie\nprzetwarzania jednej postaci w inną. W szczególności nie uznaje się odpowiedzi\nstwierdzających, że w mitochondriach energia powstaje lub energia jest produkowana,\nwytwarzana lub generowana.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie nazw hormonów kory nadnerczy. (I.1c.1, I.2a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie dwóch nazw hormonów wydzielanych przez komórki kory nadnerczy\ndorosłego człowieka.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB, C.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nPoniższym składnikom (A-C) budującym błony komórkowe w komórkach zwierzęcych\nprzyporządkuj pełnione przez nie funkcje (1.-4.).\nSkładnik błony komórkowej\nFunkcja\nA. glikolipidy\nB. cholesterol i tłuszcze nasycone\nC. białka tworzące pompy jonowe\n1. Umożliwiają dyfuzję ułatwioną.\n2. Zmniejszają płynność błony komórkowej.\n3. Biorą udział w rozpoznawaniu komórek.\n4. Umożliwiają transport aktywny.\nA B C\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2a)\n2b)\n3.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie funkcji składników błony komórkowej komórek\nzwierzęcych. (I.1c.5)\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne przyporządkowania funkcji do wskazanych składników błony\nkomórkowej.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. - 3, B. - 2, C. - 4.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nKolageny to białka będące głównym składnikiem macierzy zewnątrzkomórkowej zwierząt. Ich\ngłówną funkcją jest utrzymanie integralności strukturalnej i sprężystości tkanki łącznej. Kolagen\njest syntetyzowany w formie łańcuchów α, będących produktem ekspresji odrębnych genów.\nTe łańcuchy zawierają duże ilości lizyny i proliny - głównych składników kolagenu stabilizujących\njego cząsteczkę. Aminokwasy te następnie ulegają hydroksylacji z udziałem hydroksylaz, których\nkofaktorem w tym procesie jest witamina C, pobudzająca także bezpośrednio syntezę kolagenu\nprzez aktywację transkrypcji kodujących go genów. W kolejnym etapie łańcuchy α łączą się\ntrójkami za pomocą mostków dwusiarczkowych, w wyniku czego powstaje prokolagen.\nZ cząsteczek prokolagenu wydzielonych poza komórkę powstają cząsteczki kolagenu, które mogą\nagregować w większe struktury, takie jak włókienka, włókna lub sieci.\nNa podstawie: J. Kawiak, J. Zabel, Seminaria z cytofizjologii, Wrocław 2002;\nK.A. Czubak, H.M. Żbikowska, Struktura, funkcja i znaczenie biomedyczne kolagenów, Ann. Acad. Med. Siles.,\n4/2014.\na) Na podstawie przedstawionych informacji określ najwyższą rzędowość struktury\nbiałka - prokolagenu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do cechy budowy\ntego białka.\nb) Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy wyjaśnij, dlaczego przy\nniedoborze witaminy C mogą pękać naczynia krwionośne. W odpowiedzi uwzględnij\nbudowę naczyń krwionośnych.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie i uzasadnienie rzędowości struktury opisanego\nbiałka. (III.2a., I.1a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe określenie, że prokolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej wraz\nz poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do liczby tworzących go łańcuchów\npolipeptydowych\nalbo\nzwiązania\nłańcuchów\npolipeptydowych\nmostkami\ndisiarczkowymi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nProkolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej, ponieważ zbudowany jest z trzech\nłańcuchów polipeptydowych α (połączonych mostkami disiarczkowymi).\nProkolagen jest białkiem o strukturze 4-rzędowej, ponieważ składa się z trzech\nłańcuchów polipeptydowych, a białko o strukturze 4-rzędowej musi mieć co najmniej dwa\npolipeptydy.\nStruktura 4-rzędowa, gdyż w jego skład wchodzą łańcuchy polipeptydowe, połączone\nze sobą za pomocą mostków disiarczkowych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi niepełnych - nieodwołujących się do struktury prokolagenu,\nale tylko do definicji struktury 4-rzędowej, np. „Prokolagen ma strukturę 4-rzędową,\nponieważ ma więcej niż jeden łańcuch polipeptydowy” albo „Struktura 4-rzędowa, ponieważ\nzbudowany jest z łańcuchów polipeptydowych α”.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie związku między niedoborem witaminy C\nw organizmie człowieka a pękaniem naczyń krwionośnych.\n(III.2a., I.2a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające funkcję kolagenu w naczyniach\nkrwionośnych i upośledzenie jego syntezy wskutek niedoboru witaminy C.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Witamina C jest niezbędna do funkcjonowania hydroksylaz katalizujących syntezę\nkolagenu, nadającego rozciągliwość tkance łącznej budującej ściany naczyń krwionośnych.\n• Niedobór witaminy C upośledza syntezę kolagenu, który zapewnia wytrzymałość ścian\nnaczyń krwionośnych na rozciąganie. Niedobór kolagenu powoduje, że naczynia\nkrwionośne tracą swoją wytrzymałość.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku kolagenu lub braku witaminy C albo\ndo zahamowania syntezy kolagenu, ponieważ upośledzenie syntezy kolagenu ma charakter\nilościowy.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (2 pkt)\nŹródłem energii w większości procesów endoergicznych jest rozkład ATP do ADP.\nPrzekształcenie ATP do ADP wiąże się z odłączeniem jednej reszty fosforanowej.\nW komórkach ATP jest ciągle odnawiany poprzez przyłączenie do ADP reszty kwasu\nfosforowego. Wzajemne przekształcenia ATP i ADP tworzą cykl, który w uproszczeniu\nprzedstawiono na schemacie.\nNa podstawie: B. Alberts i inni, Podstawy biologii komórki, Warszawa 2007.\na) Dokończ poniższe zdanie - wybierz właściwe typy reakcji spośród wymienionych\nponiżej i wpisz ich nazwy w wyznaczone miejsca.\ndehydratacja hydroliza fosforylacja karboksylacja\nReakcja oznaczona na schemacie numerem I, w której ATP przekształca się w ADP, jest\nprzykładem , a reakcja oznaczona numerem II, w której ADP\nprzekształca się w ATP, jest przykładem\nb) Podaj nazwy związków chemicznych, które wchodzą w skład ATP, oznaczonych\nna schemacie kółkami 1 i 2.\nZwiązek 1.: Związek 2.:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4a)\n4b)\n5a)\n5b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na schemacie reakcji hydrolizy i fosforylacji\nw cyklu przekształcania ATP i ADP. (I.2a.1, 4a.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie zdania.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nReakcja oznaczona cyfrą I, w której ATP przekształca się w ADP, jest przykładem hydrolizy\na reakcja oznaczona cyfrą II, w której ADP przekształca się w ATP, jest przykładem\nfosforylacji.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie związków chemicznych wchodzących w skład\nATP. (I.1a.1, 4a.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie nazw związków składowych ATP.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nZwiązek 1.: adenina Związek 2.: ryboza\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zawierających zamiast nazw związków chemicznych nazwy grup\nzwiązków chemicznych, np. „zasada azotowa”, „cukier”, „pentoza”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (2 pkt)\nSkurcz mięśnia szkieletowego jest procesem aktywnym i wymaga nakładu energii, której\nbezpośrednim źródłem jest ATP. Zapas ATP w wypoczętym mięśniu wystarcza na ok. 1-2 s,\ndlatego ten związek musi być stale odnawiany. Zmęczenie mięśni, poza subiektywnym\nodczuciem, przejawia się spadkiem szybkości i siły ich skurczu. Mechanizm zmęczenia mięśni\nnie został w pełni wyjaśniony, ale decydującą rolę wydają się odgrywać dwa czynniki:\nkumulacja protonów (spadek pH) w sarkoplazmie włókien mięśniowych oraz spadek\nzawartości ATP na skutek znacznej przewagi jego zużycia nad produkcją.\nNa podstawie: Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej, pod red. W.Z. Traczyka\ni A. Trzebskiego, Warszawa 2001.\na) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące procesów zachodzących podczas skurczu\nmięśnia szkieletowego są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nGrupy fosforanowej niezbędnej do odtworzenia ATP we włóknie\nmięśniowym pracującego mięśnia może dostarczyć bezpośrednio\nfosfokreatyna.\nP\nF\n2. ATP we włóknach mięśnia szkieletowego jest odtwarzany wyłącznie\nw procesie glikolizy.\nP\nF\n3. ATP we włóknach mięśnia szkieletowego jest odtwarzany m.in. przez\nfosforylację oksydacyjną.\nP\nF\nb) Podaj przyczynę spadku pH (kumulacji protonów) w sarkoplazmie włókien mięśnia\nszkieletowego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZanalizowanie procesów zachodzących podczas skurczu\nmięśnia szkieletowego. (III.2a., I.4a.2).\nSchemat oceniania\n1 p. - za poprawna ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - F, 3. - P.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie przyczyny spadku pH w pracującym mięśniu\nszkieletowym. (III.1a., I.4a.6)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie przyczyny spadku pH, którym jest nagromadzenie się kwasu\nmlekowego.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Nagromadzenie się kwasu mlekowego.\n• Podwyższenie stężenia mleczanu.\n• Fermentacja mleczanowa.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, uwzględniających tylko oddychanie beztlenowe\nlub fermentację.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (2 pkt)\nNa\nrysunku\nprzedstawiono\nbudowę\npantofeleka\njednokomórkowego\norganizmu\nheterotroficznego, zaliczanego do Protista. Występuje on pospolicie w strefie przybrzeżnej\ni otwartej toni wodnej zbiorników słodkowodnych.\nNa podstawie: http://www.ekologia.pl/wiedza/slowniki/leksykon-ekologii-i-ochrony-srodowiska/orzeski\na) Podaj nazwy elementów budowy pantofelka oznaczonych na rysunku numerami 1 i 2.\n1.: 2.:\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nb) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące pantofelka są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\ninformacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Pantofelek pobiera pokarm na drodze fagocytozy, która może zachodzić\nw każdej części błony komórkowej.\nP\nF\n2. Zawartość wody w komórce pantofelka regulują wodniczki tętniące.\nP\nF\n3. Podczas rozmnażania bezpłciowego mikronukleus dzieli się mitotycznie,\na makronukleus ulega przewężeniu i rozdziałowi na dwie części.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na schemacie wskazanych elementów budowy\npantofelka. (I.1a. 9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie nazw wskazanych elementów budowy pantofelka.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1.: cytofarynks / nibygardziel / cytostom / nibygęba / komórkowy otwór gębowy /\nperystom.\n2.: makronukleus.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nScharakteryzowanie procesów fizjologicznych zachodzących\nw organizmie pantofelka. (I.4a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (1 pkt)\nMikoryzacja to zabieg polegający na wprowadzeniu do podłoża, na którym rosną rośliny,\nokreślonej ilości zarodników i strzępek wyselekcjonowanych grzybów mikoryzowych. Badano\nwpływ mikoryzacji roślin na ilość mikroelementów pobieranych z roztworu glebowego: żelaza,\nmanganu i cynku - przez wilca wodnego (Ipomoea aquatica). Badania przeprowadzono\nna próbie 20 roślin uprawianych na podłożu ze szczepionką mikoryzową i na próbie 20 roślin\nuprawianych na podłożu bez szczepionki mikoryzowej. Wyniki doświadczenia przedstawiono\nna poniższym wykresie.\nNa podstawie: M. Halder, A.S.M. Mujib, M.S. Khan, J.C. Joardar, S. Akhter, P.P. Dhar, Effect of arbuscular\nmycorrhiza fungi inoculation on growth and uptake of mineral nutrition in Ipomoea aquatica, „Current World\nEnvironment” 2015, 10 (1);\nhttp://dx.doi.org/10.12944/CWE\nSformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego doświadczenia.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6a)\n6b)\n7a)\n7b)\n8.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nrośliny uprawiane na podłożu\nze szczepionką mikoryzową\nrośliny uprawiane na podłożu\nbez szczepionki mikoryzowej\nśrednia ilość mikroelementów\npobranych przez roślinę [µg]\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nTworzenie informacji\nSformułowanie wniosku na podstawie wyników\nprzedstawionego doświadczenia. (III.1a., I.1a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego dodatni wpływ mikoryzacji\nna pobieranie badanych mikroelementów przez wilca wodnego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Mikoryzacja pobudza pobieranie Fe, Mn i Zn przez wilca wodnego.\n• Grzyby mikoryzowe zwiększają pobieranie badanych mikroelementów przez wilca\nwodnego.\n• Mikoryzacja ma dodatni wpływ na pobieranie Fe, Mn i Zn przez badaną roślinę.\n• Badana roślina dzięki mikoryzie pobiera więcej badanych mikroelementów.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi opisujących jedynie wyniki doświadczenia, np. „Wilec wodny\nrosnący na podłożu ze szczepionką mikoryzową pobrał większą ilość Fe, Mn, Zn, niż rosnący\nna podłożu bez szczepionki mikoryzowej” oraz odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Mikoryzacja\nwpływa na zwiększenie pobierania mikroelementów przez roślinę.”","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nDla grzybów saprofitycznych źródłem substancji pokarmowych są związki organiczne, które\ngrzyby pobierają z martwych szczątków organizmów całą powierzchnią ciała. W tym procesie\nu grzybów wielokomórkowych ważną rolę odgrywają: budowa morfologiczna (długie, cienkie\nstrzępki grzybni, które się szybko rozrastają) oraz enzymy (celulazy, proteazy, chitynazy,\nenzymy rozkładające ligninę).\nWykaż, że budowa grzybni oraz zdolność wytwarzania enzymów uwalnianych\ndo otoczenia są przystosowaniem do sposobu odżywiania się wielokomórkowych grzybów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie przystosowania grzybów do saprofitycznego\nsposobu odżywiania. (III.2a., I.1a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wykazanie przystosowania grzybów do saprofitycznego odżywiania się, uwzględniające\ntrawienie substratu i dużą powierzchnię wchłaniania cząsteczek pokarmowych\nlub uwalniania enzymów, albo penetrację podłoża przez długie i cienkie strzępki.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Grzybnia zbudowana z cienkich i długich strzępek zapewnia dużą powierzchnię wchłaniania,\na enzymy uwalniane do otoczenia rozkładają złożone związki organiczne.\n• Długie i cienkie strzępki grzybni umożliwiają penetrację dużego obszaru środowiska,\nco zwiększa szanse znalezienia odpowiedniego substratu, który trawią dzięki działaniu\nenzymów wydzielanych do środowiska.\n• Dzięki temu, że wytwarzają celulazy trawiące substancje budujące ściany komórkowe roślin,\nmogą łatwiej uzyskać dostęp do substancji odżywczych, a cienkie i długie strzępki zwiększają\npowierzchnię ich wchłaniania.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (3 pkt)\nU drzew odległość między liśćmi asymilującymi CO2 i eksportującymi produkty fotosyntezy\na korzeniami pobierającymi wodę i składniki mineralne z podłoża dochodzi nawet\ndo kilkudziesięciu metrów. Koniecznością jest więc sprawne funkcjonowanie transportu tych\nsubstancji w całej roślinie. Za transport wody i składników mineralnych odpowiadają naczynia\ndrewna, a przez łyko jest przemieszczana główna masa związków organicznych, w tym - produkty\nfotosyntezy. Wyjątek stanowi transport wiosenny u drzew okrytonasiennych, gdy nie ma jeszcze\nliści. Wówczas cukry są przemieszczane przez drewno.\nNa podstawie: Podstawy fizjologii roślin, pod red. J. Kopcewicza i S. Lewaka, Warszawa 1998.\na) Uporządkuj poszczególne elementy uczestniczące w transporcie cukrów u roślin\nokrytonasiennych w okresie letnim - zgodnie z kierunkiem transportu. Wpisz numery\n2.-6. we właściwe miejsca tabeli.\nElementy uczestniczące w transporcie cukrów w roślinie\nKolejność\nkomórki miękiszu spichrzowego\nkomórka przyrurkowa w liściu\nstroma chloroplastu\n1\ncytoplazma komórki miękiszu asymilacyjnego\nczłony rurki sitowej\nkomórka przyrurkowa w korzeniu\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nb) Wyjaśnij, dlaczego ograniczony dostęp wody w podłożu skutkuje ograniczeniem\npobierania CO2 przez roślinę. W odpowiedzi uwzględnij funkcjonowanie aparatów\nszparkowych.\nc) Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący wiosennego\ntransportu cukrów przez elementy drewna rośliny. Podkreśl w każdym nawiasie\nwłaściwe określenie.\nTransport wiosenny cukrów u drzew okrytozalążkowych, gdy nie ma jeszcze liści, zachodzi\nz udziałem drewna. Te cukry pochodzą z rozkładu (glikogenu / skrobi) - wielocukru, który\nzostał zmagazynowany w okresie jesiennym w komórkach miękiszowych pnia lub korzeni\ndrzewa. Siłą napędową tego transportu jest (siła ssąca / parcie korzeniowe).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nUporządkowanie według wskazanego kryterium etapów\ntransportu cukrów w roślinie. (II.2a., I.4a.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne ustalenie kolejności elementów, przez które transportowane są cukry\nw roślinie okrytonasiennej, w okresie letnim.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nElementy uczestniczące w transporcie cukrów w roślinie\nKolejność\nkomórka miękiszu spichrzowego\n6\nkomórka przyrurkowa w liściu\n3\nstroma chloroplastu\n1\ncytoplazma komórki miękiszu asymilacyjnego\n2\nczłony rurki sitowej\n4\nkomórka przyrurkowa w korzeniu\n5\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu ograniczonego dostępu wody w podłożu\nna pobieranie CO2 przez roślinę. (III.2a., I.4a.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wpływ niedoboru wody na zamykanie\naparatów szparkowych i w konsekwencji ograniczone wnikanie CO2 przez szparki.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Ograniczony transport wody do komórek liści przyczynia się do zmniejszenia turgoru\nkomórek szparkowych, co sprawia, że aparaty szparkowe się zamykają, a przez nie jest\npobierane CO2.\n• Jeżeli roślina nie może pobrać wody, to chroni się przed jej utratą, zamykając aparaty\nszparkowe, przez które także dostaje się do mezofilu CO2 z atmosfery.\n• Niedobór wody powoduje zamykanie się aparatów szparkowych, co ogranicza wymianę\ngazową.\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nOpisanie wiosennego transportu cukrów przez elementy\ndrewna rośliny. (III.2b., I.4a.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń w obydwu nawiasach.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nTransport wiosenny cukrów u drzew okrytozalążkowych, gdy nie ma jeszcze liści, zachodzi\nz udziałem drewna. Cukry te pochodzą z rozkładu (glikogenu / skrobi) - wielocukru,\nktóry został zmagazynowany w okresie jesiennym w komórkach miękiszowych pnia\nlub korzeni drzewa. Siłą napędową tego transportu jest (siła ssąca / parcie korzeniowe).","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (1 pkt)\nOkreśl, na czym polega współdziałanie korzenia, łodygi i liścia w procesie fotosyntezy\nu rośliny okrytonasiennej.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9.\n10a)\n10b)\n10c)\n11.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie współdziałania korzenia, łodygi i liści w procesie\nfotosyntezy u rośliny okrytonasiennej. (I.4a.1,3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie współdziałania liścia, korzenia i łodygi w procesie fotosyntezy,\nuwzględniające pobieranie wody lub odpowiednich soli mineralnych przez korzeń,\ntransport tych substancji przez łodygę do liścia, w którym odbywa się fotosynteza z ich\nudziałem.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Liść asymiluje CO2, a łodyga dostarcza do tego procesu wodę pobieraną przez korzeń.\n• Fotosynteza zachodzi w liściu. Do procesu tego jest potrzebna woda, która jest pobierana\nprzez korzeń i transportowana do liści przez łodygę.\n• Korzeń dzięki włośnikom pobiera wodę z gleby, która jest transportowana przez naczynia\nw łodydze do liści, gdzie wykorzystywana jest jako substrat do procesu fotosyntezy\nzachodzącego w miękiszu asymilacyjnym liści.\n• Korzeń pobiera jony magnezu, które są transportowane przez łodygę do liści, gdzie\nwchodzą w skład chlorofilu.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się tylko do losów produktów fotosyntezy, np. „Liście\nwytwarzają w procesie fotosyntezy asymilaty, które łodyga transportuje do korzenia, gdzie są\ngromadzone”.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych - odnoszących się do pobierania soli mineralnych,\nbez podania konkretnych pierwiastków lub bez wskazania ich roli w procesie fotosyntezy,\nnp. „Korzenie pobierają sole mineralne np. magnez, bez dostarczenia którego, przez łodygę\ndo liści, fotosynteza będzie zatrzymana”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nKserofity to rośliny żyjące w warunkach okresowego niedoboru wody. Wyróżnia się wśród\nnich dwa sposoby przystosowania do życia w suchym środowisku:\n• jeden - polega na ograniczaniu transpiracji (sklerofityzm)\n• drugi - na pobieraniu w krótkim czasie i gromadzeniu dużej ilości wody (sukulentność).\nDo kserofitów należą np. kaktusy, wawrzyny, oleandry, rozchodniki, wrzośce oraz aloesy.\nNa poniższych rysunkach przedstawiono budowę liści roślin należących do różnych grup\nekologicznych.\nNa podstawie: http://www.biologydiscussion.com/botany/ecological-anatomy-with-diagrams-botany/20610;\nA. Szweykowska, J. Szweykowski, Botanika, t.1. Morfologia, Warszawa 1992.\nOkreśl, który z rysunków: A, B czy C przedstawia przekrój przez liść sukulenta, a który -\nsklerofita. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do cech widocznych na rysunku.\n1. Sukulent:\n2. Sklerofit:\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nKorzystanie z informacji\nRozpoznanie na rysunkach liści sukulenta i sklerofita\ni uzasadnienie ich przynależności do tych grup ekologicznych\n(I.3b.3).\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne wskazanie oznaczeń liści sukulenta i sklerofita, wraz z podaniem\ncharakterystycznej cechy widocznej na rysunkach dla każdego z nich.\n1 p. - za poprawne wskazanie liścia sukulenta albo liścia sklerofita wraz z podaniem\ncharakterystycznej dla niego cechy widocznej na rysunku.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi\n1. Sukulent: rysunek A, ponieważ ma miękisz wodonośny.\n2. Sklerofit: rysunek B, ponieważ ma\naparaty szparkowe zagłębione w skórce.\nwielowarstwową skórkę / epidermę.\ngrubą kutykulę.\nwielowarstwowy miękisz palisadowy.\n(martwe) włoski wokół aparatu szparkowego.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (1 pkt)\nStawonogi i większość mięczaków to bezkręgowce wytwarzające szkielet zewnętrzny.\nWyjaśnij, odwołując się do budowy szkieletu, dlaczego u stawonogów występuje wzrost\nskokowy, a mięczaki rosną w sposób ciągły aż do osiągnięcia stadium dojrzałości.\nInformacja do zadań 14. i 15.\nNa schematach przedstawiono układ krwionośny dżdżownicy (I) i układ krwionośny ryby (II).\nNa podstawie: http://zoology2014rylee.weebly.com/annalida-earthworm.html;\nN.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2012.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie przyczyny występowania różnych sposobów\nwzrostu u stawonogów i mięczaków. (III.2a., I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające różnicę pomiędzy całkowitym zamknięciem\nciała stawonogów przez szkielet, a tylko częściowym u mięczaków.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• U stawonogów szkielet otacza całe ciało i dlatego mogą rosnąć dopiero wtedy, gdy linieją,\nnatomiast u mięczaków muszla nie ogranicza całego ciała.\n• U stawonogów występuje wzrost skokowy, gdyż cała powierzchnia ich ciała jest okryta\nsztywnym szkieletem zewnętrznym, który jest zrzucany okresowo, natomiast mięczaki\nmają wolny brzeg muszli, wzdłuż którego odkładają się kolejne warstwy budujących ją\nsubstancji.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (2 pkt)\nUzupełnij tabelę, w której porównasz budowę obu układów przedstawionych\nna schematach - wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nCecha układu\nUkład krwionośny\ndżdżownicy\nryby\nTyp układu\n(zamknięty / otwarty)\nObecność\nwyodrębnionego serca\n(obecne / brak)\nLiczba obiegów krwi\n(jeden / dwa)\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.\n13.\n14.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nKorzystanie z informacji\nPorównanie budowy układu krążenia dżdżownicy i ryby.\n(II.2b., I.2b.9)\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy tabeli.\n1 p. - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nCecha układu\nUkład krwionośny\ndżdżownicy\nryby\nTyp układu\n(zamknięty / otwarty)\nzamknięty\nzamknięty\nObecność\nwyodrębnionego serca\n(obecne / brak)\nbrak\nobecne\nLiczba obiegów krwi\n(jeden / dwa)\njeden\njeden","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (2 pkt)\na) Podaj nazwy części serca ryby oznaczone na schemacie II literami A i B.\nA B\nb) Określ, jaką funkcję pełnią naczynia włosowate występujące w powłoce ciała\ndżdżownicy.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie budowy serca ryby. (I.1a.1, 1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne rozpoznanie i podanie nazw wskazanych części serca.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. komora, B. przedsionek.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie funkcji naczyń włosowatych w powłoce ciała\ndżdżownicy. (I.1a.1, 1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie funkcji naczyń włosowatych, uwzględniające wymianę gazową\nlub dostarczanie substancji odżywczych do powłok ciała.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNaczynia włosowate w powłoce ciała dżdżownicy:\npobierają tlen dyfundujący z powietrza i oddają do otoczenia CO2.\nuczestniczą w dostarczaniu substancji odżywczych do mięśni w powłokach ciała.\numożliwiają wymianę gazową.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się tylko do pobierania tlenu lub tylko do oddawania CO2.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (3 pkt)\nNa poniższym zdjęciu przedstawiono budowę skóry typową dla wielu przedstawicieli pewnej\ngromady kręgowców lądowych.\nNa podstawie: www.savalli.us/BIO370/Anatomy\na) Określ przynależność systematyczną - gromadę - zwierzęcia, od którego pobrano\ntkankę, a następnie wykonano przedstawiony preparat. Odpowiedź uzasadnij,\nwskazując jedną cechę budowy skóry charakterystyczną dla wszystkich zwierząt\nzaliczanych do tej gromady.\nb) Dla każdej z wymienionych warstw skóry podaj nazwę listka zarodkowego, z którego\nta warstwa się rozwija.\n1. Skóra właściwa:\n2. Naskórek:\nnaskórek\ngruczoły\nśluzowe\ngruczoły\njadowe\nskóra\nwłaściwa\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nc) Wykaż, że gruczoły jadowe spełniają istotną rolę w funkcjonowaniu organizmu,\nktórego budowę skóry przedstawiono na zdjęciu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie zdjęcia budowy skóry rozpoznanie\ni uzasadnienie gromady kręgowców. (II.1a.1, I.1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy gromady wraz z poprawnym uzasadnieniem\nodnoszącym się do obecności gruczołów śluzowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniająca powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nPłazy, ponieważ (w skórze) są obecne liczne gruczoły śluzowe.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi dotyczące obecności ukrwionego naskórka.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do cienkiego naskórka.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie listków zarodkowych wskazanych elementów\nbudowy skóry. (I.2b.3, 1a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnych nazw listków zarodkowych dla obu warstw skóry.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. Skóra właściwa: mezoderma.\n2. Naskórek: ektoderma.\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie roli gruczołów jadowych dla prawidłowego\nfunkcjonowania płazów. (III.2a.1, I.1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź, uwzględniającą rolę gruczołów jadowych w obronie przed\ndrapieżnikami.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWydzielają one na powierzchnię skóry substancje toksyczne, które służą do obrony przed\ndrapieżnikami.\nGruczoły jadowe chronią przed pożarciem przez drapieżnika.\nJad może być trujący dla drapieżnika, który chciałby zjeść takiego płaza, dlatego chroni\ngo przed pożarciem.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „pełnią funkcję ochronną”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (1 pkt)\nWybierz i zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania.\nCechą odróżniającą wszystkie ssaki od innych kręgowców jest\nA. stałocieplność.\nB. obecność gruczołów mlekowych.\nC. żyworodność.\nD. wykształcenie łożyska.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie cech ssaków odróżniających je od innych\nkręgowców. (I.1a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (2 pkt)\nZwierzęta stałocieplne, w celu utrzymania stałej temperatury ciała w warunkach, gdy jest zbyt\nchłodno, muszą zatrzymywać ciepło w organizmie i chronić się przed jego utratą.\na) Zaznacz prawidłowe dokończenie poniższego zdania.\nFutro pokrywające ciało ssaków jest dobrym izolatorem ciepła, ponieważ\nA. warstwy zewnętrzne włosa zbudowane są z płaskich, zrogowaciałych komórek, które\npochłaniają ciepło.\nB. włosy zawierają barwnik pochłaniający promieniowanie UV, które dodatkowo ogrzewa\norganizm.\nC. włosy faliście powyginane, tzw. wełniste, ogrzewają najbardziej zewnętrzną część skóry.\nD. między włosami znajduje się warstwa powietrza, które jest izolatorem ciepła.\nb) Opisz, w jaki sposób reakcja naczyń krwionośnych ogranicza utratę ciepła przez skórę\nw sytuacji, gdy jest zbyt chłodno.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15a)\n15b)\n16a)\n16b)\n16c)\n17.\n18a)\n18b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"D","answer_text":"Zadanie 18. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie znaczenia włosów ssaków w procesie\ntermoregulacji. (I.3b.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie prawidłowego dokończenia zdania.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOpisanie roli naczyń krwionośnych w procesie termoregulacji.\n(III.2a., I.3b.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowy opis uwzględniający skurcz naczyń i mniejszy przepływ krwi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nGdy jest chłodno, naczynia krwionośne kurczą się, przez co ograniczona jest utrata ciepła\npoprzez skórę, ponieważ dopływa do niej mniej krwi.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia powierzchni, przez którą tracone\njest ciepło.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":3,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (3 pkt)\nRytmiczne skurcze serca przebiegają pod wpływem bodźców powstających w samym sercu.\nWłókna mięśnia sercowego, tworzące układ bodźcowo-przewodzący, mają charakterystyczną\nbudowę. Ich błona komórkowa odznacza się zdolnością do rytmicznej depolaryzacji, co jest\nprzyczyną wytwarzania impulsów elektrycznych pobudzających skurcze serca. Na pracę serca\nwpływają również bodźce fizjologiczne oraz sygnały z autonomicznego układu nerwowego,\nktóre mogą hamować lub pobudzać jego własny rytm.\nNa schemacie przedstawiono elementy (A-C) układu bodźcowo-przewodzącego serca\nczłowieka.\nNa podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2012.\na) Wybierz ze schematu i zapisz literę: A, B lub C, którą oznaczono element układu\nbodźcowo-przewodzącego serca odgrywający rolę nadrzędną, i podaj jego nazwę.\nb) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące układu bodźcowo-przewodzącego serca\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\nc) Uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie opisywały regulujące działanie\nmechanizmów fizjologicznych wpływających na pracę serca. Podkreśl w każdym\nnawiasie właściwe określenie.\nAdrenalina wydzielana przez nadnercza (zwalnia / przyśpiesza) pracę serca.\nWzrost temperatury ciała (hamuje / pobudza) aktywność układu bodźcowo-przewodzącego,\ndlatego gdy mamy gorączkę, nasze tętno jest (niższe / wyższe).\n1. Praca układu bodźcowo-przewodzącego podlega regulacji ze strony\nukładu nerwowego.\nP\nF\n2. Układ bodźcowo-przewodzący decyduje o częstotliwości i synchronizacji\nskurczów całego mięśnia sercowego.\nP\nF\n3. Praca układu bodźcowo-przewodzącego powoduje, że serce wyjęte\nz organizmu człowieka i umieszczone w płynie fizjologicznym nadal bije.\nP\nF\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 19. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nRozpoznanie na schemacie budowy serca i podanie nazwy\nelementu układu bodźcowo-przewodzącego pełniącgo rolę\nnadrzędną. (I.1a.1, 1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie właściwej litery i nazwy opisanego elementu budowy serca.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA - węzeł zatokowo-przedsionkowy / węzeł Keitha-Flacka / węzeł SA (ang. sinoatrial node).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZanalizowanie mechanizmu pracy układu bodźcowo-\n-przewodzącego serca. (III.1a., I.1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - P.\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nZanalizowanie procesów fizjologicznych wpływających\nna pracę serca. (III.1a., I.1c.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie wszystkich właściwych określeń.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nAdrenalina wydzielana przez nadnercza (zwalnia / przyśpiesza) pracę serca.\nWzrost temperatury ciała (hamuje/ pobudza) aktywność układu bodźcowo-przewodzącego,\ndlatego gdy mamy gorączkę, nasze tętno jest (niższe / wyższe).","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (1 pkt)\nObjętość moczu wydalanego przez organizm człowieka jest zależna od stopnia nawodnienia\norganizmu. W regulacji wydalania moczu uczestniczą podwzgórze i hormon antydiuretyczny\nADH, uwalniany przez przysadkę mózgową.\nNa poniższym schemacie przedstawiono regulację wydalania moczu w organizmie człowieka\nw sytuacji niedoboru wody.\nUzupełnij schemat tak, aby zawierał informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie\nwłaściwe określenie.\nNa podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n19a)\n19b)\n19c)\n20.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOpisanie mechanizmu regulacji wydalania moczu w sytuacji\nniedoboru wody w organizmie człowieka. (II.3b., I.4a.8,10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie schematu.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1 - zwiększenie, 2. - stymulowanie, 3 - zwiększenie, 4 - małej.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono nefron połączony z kanalikiem zbiorczym. W miejscach oznaczonych\nliterami A-C badano odpowiednio stężenie: glukozy, białka, mocznika i kwasu moczowego.\nNa podstawie: M.B.V. Roberts, T.J. King, Biology. A Functional Approach. Students Manual, Hong Kong 1990.\na) Podaj nazwę części nefronu oznaczoną na rysunku literą X oraz określ jej funkcję\nw procesie powstawania moczu.\nNazwa:\nFunkcja:\nb) Uzupełnij tabelę ilustrującą zawartość badanych substancji w płynach występujących\nw miejscach oznaczonych na rysunku literami A, B i C - wpisz nazwy tych substancji.\nNazwa substancji\nA\nosocze krwi\n[g / 100 cm3]\nB\nmocz pierwotny\n[g / 100 cm3]\nC\nmocz ostateczny\n[g / 100 cm3]\n1\n0,10\n0,10\n0,00\n2\n0,004\n0,004\n0,05\n3\n0,03\n0,03\n2,00\n4\n8,00\n0,00\n0,00\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na rysunku elementów budowy nefronu\ni określanie ich funkcji. (I.1a,c., 4a.8)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie nazwy wskazanego elementu budowy nefronu i określenie jego\nfunkcji sekrecyjnej lub resorpcyjnej.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nNazwa: kanalik II-go rzędu / kanalik dalszy / kanalik dystalny\nFunkcja:\n• Wchłanianie jonów (sodu / chloru / wodorowęglanowych).\n• Zachodzi w nim proces resorpcji (nieobowiązkowej / nadobowiązkowej).\n• Zachodzi w nim proces sekrecji.\n• Wydzielanie jonów (potasu / protonów).\n• Regulacja gospodarki mineralnej.\nUwaga:\nDopuszcza się podanie resorpcji wody lub zagęszczania moczu jako funkcji kanalika\ndystalnego (mimo że nie jest to podstawową funkcją tego odcinka nefronu).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie wyników badania stężenia substancji\nw różnych odcinkach nefronu podczas wytwarzania moczu.\n(III.1a., I.4a.8)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie wszystkich czterech wierszy tabeli.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nNazwa substancji\nA\nosocze krwi\n[g / 100 cm3]\nB\nmocz pierwotny\n[g / 100 cm3]\nD\nmocz ostateczny\n[g / 100 cm3]\n1. glukoza\n0,10\n0,10\n0,00\n2. kwas moczowy\n0,004\n0,004\n0,05\n3. mocznik\n0,03\n0,03\n2,00\n4. białka\n8,00\n0,00\n0,00","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (3 pkt)\nKwas foliowy (witamina z grupy B) jest niezbędny przy podziale komórkowym i dlatego\nodgrywa szczególną rolę w tkankach, w których podziały komórkowe są intensywne. Pełni on\nfunkcję koenzymu w reakcjach przenoszenia grup jednowęglowych w procesie syntezy zasad\npurynowych i pirymidynowych. Podczas tych reakcji kwas foliowy ulega utlenieniu,\na regenerowanie polega na ponownej jego redukcji. Antagonistą kwasu foliowego jest\nmetotreksat (MTX). Wiąże się on z centrum aktywnym enzymu odpowiedzialnego za reakcję\nredukcji kwasu foliowego 10 000 razy silniej niż naturalny substrat. Metotreksat działa\nswoiście na dzielące się komórki, głównie w fazie S cyklu komórkowego, i dlatego jest\nstosowany w leczeniu wielu chorób nowotworowych. Ubocznym skutkiem opisanej\nchemioterapii okazuje się wpływ leku na inne prawidłowo dzielące się komórki organizmu,\nnp. na niewyspecjalizowane komórki szpiku kostnego.\nNa podstawie: J. Berg, J. Tymoczko, L. Stryer, Biochemia, Warszawa 2009.\na) Zaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A-B oraz jego poprawne\nuzasadnienie wybrane spośród 1.-3.\nPo podaniu MTX zachodzi inhibicja\nA.\nkompetycyjna,\nponieważ\n1.\nmetotreksat, podobnie jak kwas foliowy, pełni\nfunkcję koenzymu w reakcjach redukcji grup\njednowęglowych.\n2.\nmetotreksat wiąże się z centrum aktywnym\nenzymu odpowiedzialnego za reakcję redukcji\nkwasu foliowego.\nB.\nniekompetycyjna,\n3.\nmetotreksat zmienia kształt centrum aktywnego\nenzymu katalizującego redukcję kwasu foliowego,\nco jest przyczyną wypierania cząsteczek tego\nkwasu.\nb) Określ, czy podczas leczenia pacjenta chemioterapią, z wykorzystaniem dużych dawek\nMTX, można odwrócić inhibicję reakcji redukcji kwasu foliowego za pomocą wysokiej\ndawki tego kwasu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do właściwości metotreksatu.\nc) Podaj, dlaczego jednym ze skutków ubocznych stosowania małych dawek metotreksatu\njest zahamowanie wytwarzania przeciwciał w organizmie. W odpowiedzi odnieś się do\nkomórek układu odpornościowego.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21a)\n21b)\n22a)\n22b)\n22c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie sposobu regulacji katalizy enzymatycznej\nopisanej w tekście. (III.2a., I.4a.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania i poprawnego jego uzasadnienia.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA2.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przyczyny nieodwracalności inhibicji reakcji\nredukcji kwasu foliowego w opisanych warunkach.\n(III.2a., I.4a.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie, że podczas leczenia pacjenta chemioterapią niemożliwe jest\nodwrócenie efektu inhibicji opisanego enzymu, odwołujące się do bardzo silnego\npowinowactwa MTX do centrum aktywnego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNie, ponieważ MTX łączy się z centrum aktywnym 10 000 razy silniej niż kwas foliowy.\nNie można, ponieważ niemożliwe jest osiągnięcie w komórce na tyle wysokich stężeń\nkwasu foliowego, aby skutecznie współzawodniczył o miejsce aktywne enzymu z MTX,\nktóry ma do niego 10 tys. razy większe powinowactwo.\nInhibicja opisanego enzymu przez MTX jest praktycznie nieodwracalna, ponieważ ma on\nsilne powinowactwo do centrum aktywnego enzymu. Odwrócenie inhibicji wymagałoby\nniemożliwego do osiągnięcia w organizmie, znacznego zwiększenia stężenia utlenionej\nformy kwasu foliowego.\nChociaż ten typ inhibicji jest odwracalny, to ze względu na bardzo silne powinowactwo\nMTX do centrum aktywnego enzymu inhibicja tej konkretnej reakcji nie może być\nzniesiona w organizmie pacjenta.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zdający wykazuje niezrozumienie mechanizmu inhibicji\nkompetycyjnej, np. „Nawet duża dawka kwasu foliowego nie zdoła odłączyć MTX od centrum\naktywnego enzymu.”\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie przyczyny zhamowania wytwarzania przeciwciał\nw organizmie wskutek stosowania małych dawek\nmetotreksatu. (III.2a., I.4a.8 PP)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie przyczyny zahamowania wytwarzania przeciwciał pod wpływem\nmetotreksatu, uwzględniającej hamowanie podziałów linii komórek produkujących\nprzeciwciała.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Metotreksat\npowoduje\nzahamowanie\npodziałów\nkomórkowych\nlimfocytów\nB,\nsyntetyzujących przeciwciała.\n• Małe dawki MTX hamują podział komórek szpiku kostnego, z których powstają komórki\nukładu odpornościowego produkujące przeciwciała.\n• MTX hamuje podziały komórek, przez co powstaje mniej plazmocytów.\n• Ponieważ następuje zahamowanie podziałów macierzystych komórek limfocytów B\nw szpiku kostnym.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Małe dawki MTX hamują podział komórek\nukładu odpornościowego”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (1 pkt)\nEkspresja genów to wieloetapowy proces prowadzący do ujawnienia informacji zawartej\nw genie, odczytywanej w procesie transkrypcji i wykorzystywanej do syntezy białka\nw procesie translacji. Na schemacie przedstawiono sposób regulacji ekspresji genów u bakterii\nna przykładzie operonu laktozowego.\nNa podstawie: https://www.britannica.com/science/operon\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące regulacji ekspresji genów operonu laktozowego\nu bakterii są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest\nfałszywa.\n1. Represor - białko kodowane przez gen regulatorowy - łączy się ze swoistym\nmiejscem DNA i zapobiega transkrypcji określonych genów.\nP\nF\n2. Synteza enzymów rozkładających laktozę zachodzi w odpowiedzi\nna pojawienie się laktozy w pożywce.\nP\nF\n3. Po zniesieniu represji dochodzi do transkrypcji operatora i trzech genów\nstruktury.\nP\nF\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie regulacji ekspresji genów u bakterii na przykładzie\noperonu laktozowego (I.4b.19)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/24","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (1 pkt)\nNa rysunku przedstawiono parę chromosomów homologicznych i położenie czterech genów\n(I-IV).\nOkreśl, w przypadku których par loci - I i II czy III i IV - występuje większe\nprawdopodobieństwo sprzężonego dziedziczenia alleli. Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie sposobu dziedziczenia genów w zależności od ich\npołożenia na chromosomie. (I. 4b.17)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie pary loci I i II oraz poprawne uzasadnienie, odwołujące się do mniejszego\nprawdopodobieństwa zachodzenia procesu crossing-over lub mniejszej odległości\nmiędzy nimi niż w przypadku drugiej pary loci.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWiększe prawdopodobieństwo sprzężonego dziedziczenia alleli występuje w przypadku\nloci I i II, ponieważ:\nsą w mniejszej odległości od siebie na chromosomie.\nodległość między nimi jest niewielka w porównaniu do pary loci III i IV.\nprawdopodobieństwo, że zostaną rozdzielone w procesie crossing-over, jest niewielkie,\nw przeciwieństwie do pary loci III i IV.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do małej odległości, ponieważ nie\nstanowi to ani porównania, ani realizacji polecenia, np. „Para I i II, ponieważ między nimi\njest mała odległość i mała szansa, że zajdzie crossing-over, więc będzie mała ilość\nrekombinantów”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/25","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (2 pkt)\nDaltonizm jest chorobą genetyczną uwarunkowaną allelem recesywnym sprzężonym z płcią.\nNa schemacie przedstawiono rodowód ilustrujący dziedziczenie daltonizmu w pewnej rodzinie.\na) Zapisz genotypy osób oznaczonych numerami 5 i 16. Allel warunkujący chorobę oznacz\nliterą d.\nOsoba nr 5.: Osoba nr 16.:\nb) Podaj przykład objawów tej choroby.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.\n24.\n25a)\n25b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie rodowodu ilustrującego dziedziczenie\ndaltonizmu. (III.2b., I.4b.18)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zapisanie genotypów wskazanych osób.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nOsoba nr 5.: XDXd. Osoba nr 16.: XDXd.\nUwagi:\nUznaje się pominięcie oznaczenia allelu dzikiego „D” przy oznaczeniu jednego\nz chromosomów: XXd lub X+Xd.\nNie uznaje się zapisów: XDXd, XDXd.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie objawów daltonizmu. (I.4c.18)\n1 p. - za poprawne podanie przykładu objawów daltonizmu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nZaburzenia w rozpoznawaniu barw.\nNierozpoznawanie barwy czerwonej i zielonej.\nCałkowita ślepota barw.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi dotyczących braku rozróżniania barwy niebieskiej od żółtej,\nponieważ jest związana z dziedziczeniem autosomalnym (chromosom 7).","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/26","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"26","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (3 pkt)\nU kotów brytyjskich produkcja eumelaniny, czyli czarnego barwnika, jest modyfikowana przez\ntrzy allele genu autosomalnego, które w zależności od układu, w jakim pojawiają się\nw genotypie kota, determinują kolor włosa:\nB - allel dominujący w stosunku do pozostałych, warunkujący barwę czarną,\nb - allel recesywny w stosunku do B, ale dominujący w stosunku do b1, warunkujący barwę\nczekoladową,\nb1 - allel recesywny zarówno w stosunku do B, jak i do b, warunkujący barwę cynamonową.\nEkspresja genu odpowiedzialnego za produkcję eumelaniny modyfikowana jest przez\nautosomalny gen z innego chromosomu, którego allel D warunkuje równomierne rozproszenie\nbarwnika, co daje normalną barwę włosa, natomiast recesywny allel d sprawia, że pigment\nwystępuje w skupiskach, co skutkuje rozjaśnieniem (rozmyciem) kolorów: czarnego - do\nniebieskiego, czekoladowego - do liliowego, a cynamonowego - do płowego.\nNa podstawie: http://www.agiliscattus.pl/podstawy-genetyki-kotow.html\na) Zapisz, stosując podane oznaczenia alleli genów, genotypy kotów brytyjskich:\ncynamonowej samicy i czarnego samca, w których potomstwie znajdują się kocięta\nczarne, czekoladowe, niebieskie oraz liliowe.\nGenotyp cynamonowej samicy: Genotyp czarnego samca:\nb) Zapisz krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta) cynamonowej samicy\ni czarnego samca (rodziców z zadania 26a) i na podstawie tej krzyżówki określ\nprawdopodobieństwo, że kolejne kocię tych rodziców będzie niebieskie.\nKrzyżówka:\nPrawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie:\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - zapisanie genotypów\nwskazanych kotów brytyjskich. (III.2b., I.4b.18)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zapisanie genotypów obojga rodziców (cynamonowej samicy i czarnego\nsamca).\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nGenotyp cynamonowej kotki: b1b1Dd.\nGenotyp czarnego samca: BbDd.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których obok prawidłowych genotypów zdający zapisał także\nwłaściwe chromosomy płci, np.: b1b1Dd XX oraz BbDd XY.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zastosowano inne oznaczenia alleli, niż podane\nw tekście lub zdający zapisał tę cechę jako sprzężoną z płcią.\nb) (0-2)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - zapisanie krzyżówki\ngenetycznej i obliczenie prawdopodobieństwa. (III.2b., I.4b.18)\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej (szachownicy Punnetta) oraz\nza określenie na jej podstawie właściwego prawdopodobieństwa, że kolejne kocię\nbędzie niebieskie.\n1 p. - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej, ale niewłaściwe określenie\nprawdopodobieństwa.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n(♂)\n(♀)\nBD\nBd\nbD\nbd\nb1D\nBb1DD\n(czarny)\nBb1Dd\n(czarny)\nbb1DD\n(czekoladowy)\nbb1Dd\n(czekoladowy)\nb1d\nBb1Dd\n(czarny)\nBb1dd\n(niebieski)\nbb1Dd\n(czekoladowy)\nbb1dd\n(liliowy)\nPrawdopodobieństwo, że kolejne kocię będzie niebieskie = 1/8 lub 0,125 lub 12,5%\nOdpowiedź dopuszczalna: 12% lub 13%\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których zdający użył innego oznaczenia literowego alleli genu, np. „A”\ni „C” ale podał legendę w zadaniu 26a, pod warunkiem, że poprawnie rozwiązał i zinterpretował\nkrzyżówkę (otrzymuje 2 p.)\nZastosowanie innych oznaczeń bez legendy z poprawnym rozwiązaniem krzyżówki (otrzymuje 1 p.)\nJeżeli zdający zapisze gen jako sprzężony z płcią - otrzymuje 0 p. za całe zadanie, bez\nwzględu na otrzymaną wartość prawdopodobieństwa.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/27","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (2 pkt)\nObecnie głównym źródłem enzymów stosowanych w różnych dziedzinach gospodarki są\nrekombinowane mikroorganizmy. Preparaty enzymatyczne dodawane do pasz mają zdolność\nrozkładu, np. celulozy, skrobi i pektyn. Natomiast w produkcji środków piorących stosuje się\nlipazy i proteinazy, które zwiększają ich efektywność i pozwalają na pranie w niższej\ntemperaturze. Środki piorące wzbogacone w enzymy zawierają mniejszą ilość fosforanów\nniż jeszcze 20 lat temu.\na) Wyjaśnij, dlaczego wzbogacanie pasz pochodzenia roślinnego w preparaty\nenzymatyczne skutkuje przyspieszonym wzrostem hodowanych zwierząt, zwłaszcza\ndrobiu i trzody chlewnej. W odpowiedzi uwzględnij właściwości preparatów\nenzymatycznych.\nb) Podaj przykład korzyści dla środowiska naturalnego wynikającej ze stosowania\nśrodków piorących zawierających enzymy.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26a)\n26b)\n27a)\n27b)\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu stosowania pasz wzbogacanych\npreparatami enzymatycznymi na przyspieszenie wzrostu\nzwierząt hodowlanych. (III. 3a., I.4a.22)\nSchemat punktowania\n1 p. - za\npoprawne\nwyjaśnienie,\nuwzględniające\nwspomaganie\ntrawienia\nskładników\npokarmowych przez enzymy dodane do paszy.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Enzymy zawarte w paszy wspomagają trawienie pokarmu przez zwierzęta, dzięki czemu\nmogą one przyswoić więcej składników pokarmowych.\n• Enzymy zawarte we wzbogacanych paszach pozwalają na efektywniejsze wykorzystanie\npokarmu, gdyż rozkładają niestrawialne składniki w pokarmie roślinnym, np. celulozę,\npektyny.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nPrzedstawienie korzyści dla środowiska naturalnego\nwynikającej ze stosowania środków piorących zawierających\nenzymy. (III.3a., I.4a.22)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne podanie przykładu korzyści dla środowiska wynikającej ze stosowania\nśrodków piorących zawierających enzymy.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Dzięki enzymom można prać w niższej temperaturze, a tym samym zużywa się mniej\nenergii elektrycznej, której produkcja jest szkodliwa dla środowiska.\n• Stosowanie tych środków piorących będzie powodowało mniejsze zanieczyszczenie wód\nfosforanami.\n• Ograniczona zostanie eutrofizacja wód.\n• Enzymy są białkami, a zatem enzymatyczne środki piorące są łatwiej biodegradowalne\nod tradycyjnych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Mniejsze zanieczyszczenie środowiska”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/28","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (2 pkt)\nSpośród wielu substancji chemicznych, które przedostają się do środowiska morskiego, wysoką\ntoksycznością i trwałością cechują się polichlorowane bifenyle (PCB). Wchłanianie PCB przez\norganizmy następuje w różny sposób, ale najwięcej PCB przyjmują one wraz ze spożywanym\npokarmem. Na schemacie przedstawiono fragment sieci pokarmowej ekosystemu Bałtyku oraz\nstężenie PCB [µg/kg] w różnych organizmach tworzących tę sieć.\nNa podstawie: M. Szymelfenig, J. Urbański, Morze Bałtyckie - o tym warto wiedzieć, Gdynia 2008.\na) Na podstawie przedstawionych danych sformułuj wniosek dotyczący zależności między\npoziomem\ntroficznym\nzajmowanym\nprzez\ngatunek\na\nstężeniem\nPCB\nw organizmie.\nb) Wypisz ze schematu dwa przykłady organizmów, między którymi występuje\nkonkurencja międzygatunkowa.\n1 i\n2 i\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie fragmentu sieci troficznej sformułowanie\nwniosku dotyczącego stężenia PCB w organizmach.\n(III.1a., I.4a.14)\nSchemat punktowania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego wniosku, wskazującego na wzrost stężenia PCB przy\nprzejściu z niższego na wyższy poziom troficzny.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nIm wyższy poziom troficzny organizmu w łańcuchu pokarmowym, tym wyższe stężenie\nPCB.\nPCB kumulują się w kolejnych ogniwach łańcucha pokarmowego.\nPoziom PCB wzrasta przy przejściu z niższego na wyższy poziom troficzny.\nOrganizmy z wyższych poziomów troficznych zawierają większe stężenia PCB\nniż organizmy z niższych poziomów troficznych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „PCB kumulują się w organizmach”.\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nRozpoznanie przykładów konkurencji międzygatunkowej\nna schemacie fragmentu sieci troficznej. (II.2a., I.3b.2. PP)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe podanie dwóch przykładów organizmów, między którymi występuje\nkonkurencja międzygatunkowa.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• mewa i perkoz\n• chełbia i śledź\n• alka i mewa\n• edredon i okoń","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/29","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (2 pkt)\nPrzeprowadzono badania w celu określenia wpływu liczebności populacji wilka na populację\nrysia. Wykazały one, że obie populacje mogą bytować na tym samym obszarze. Rysie żywią\nsię głównie sarnami. Upolowaną zdobycz (jeśli jej nie zjedzą) ukrywają, wciągając np.\nna drzewo lub przykrywając trawą. Wataha wilków poluje przede wszystkim na jelenie\n(łanie i cielęta).\na) Na podstawie tekstu określ, dlaczego populacje rysia i wilka mogą bytować na tym\nsamym obszarze.\nb) Wyjaśnij, w jaki sposób zmniejszenie zagęszczenia ofiar obu gatunków (np. na skutek\nnadmiernych polowań) może wpłynąć na relacje między tymi drapieżnikami.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie przyczyny współbytowania na tym samym\nobszarze populacji rysia i wilka. (III.2a., I.4a.13)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie przyczyny współbytowania obu gatunków uwzględniające\nczęściowe rozdzielenie nisz pokarmowych rysia i wilka.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Bytowanie rysia i wilka na tym samym obszarze jest możliwe dzięki częściowemu\nrozdzieleniu nisz pokarmowych tych zwierząt.\n• Współbytowanie rysia i wilka jest możliwe, ponieważ w ich diecie dominują inne gatunki\nzwierząt.\nUwaga:\nNie uznaje się odniesienia do braku konkurencji między rysiem i wilkiem albo do odżywiania\nsię różnymi gatunkami zwierząt lub innym pokarmem, ponieważ z tekstu wynika, że różnice\nmają charakter ilościowy, a nie jakościowy.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie zależności między organizmami opisanymi\nw tekście. (III.2a., I.4a.13)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające nasilenie się konkurencji o pokarm.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W wyniku zmniejszenia zagęszczenia ofiar obu gatunków może nasilić się konkurencja\no pokarm.\n• Gdy ofiar będzie mniej, to nakładanie się nisz obu gatunków będzie większe,\nco spowoduje wzrost konkurencji międzygatunkowej.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmiany charakteru relacji między rysiem\ni wilkiem, np. „Gdy ofiar będzie mniej, to będą na siebie polować”, lub odnoszących się do\npojawienia się konkurencji o pokarm między nimi, np. „W wyniku zmniejszenia zagęszczenia\nofiar oba gatunki zaczynają konkurować ze sobą”.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/30","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"30","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (1 pkt)\nOceń, czy poniższe informacje opisujące tajgę (borealny las iglasty) są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nLasy tego typu występują głównie na półkuli północnej.\nP\nF\n2.\nW ich drzewostanie występują nieliczne drzewa liściaste.\nP\nF\n3.\nW tych lasach nie obserwuje się sezonowej rytmiki zmian fenologicznych.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n28a)\n28b)\n29a)\n29b)\n30.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie cech charakterystycznych tajgi. (I.3a.4)\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/31","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"31","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (2 pkt)\nNa poniższym wykresie przedstawiono wyniki badania, którego celem było określenie\nczynników wpływających na bogactwo gatunkowe wybranych wysp Karaibów.\nNa podstawie: Philip J. Darlington Jr, Zoogeography: The Geographic Distribution of Animals, 1980.\na) Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników.\nb) Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące czynników wpływających na różnorodność\ngatunkową zwierząt na wyspach są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest\nprawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1. Na wyspie różnorodność gatunkowa zwierząt rośnie wraz ze wzrostem\nróżnorodności siedlisk.\nP\nF\n2. Pojawienie się nowych gatunków na wyspie jest konsekwencją dwóch\nzjawisk: imigracji oraz specjacji.\nP\nF\n3.\nW okresie zasiedlania nowo powstałej wyspy przez organizmy tempo\nwzrostu różnorodności gatunkowej zależy od odległości wyspy\nod kontynentów.\nP\nF\nKuba\nHaiti\nJamajka\nPortoryko\nMontserrat\nSaba\nRedonda\nliczba gatunków płazów\ni gadów\npowierzchnia wyspy [km\n2]\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie przedstawionych informacji sformułowanie\nwniosku dotyczącego różnorodności biologicznej.\n(III.2a., I.4a.12. PP)\nSchemat punktowania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego wniosku, odnoszącego się do wpływu wielkości\npowierzchni wyspy na bogactwo gatunkowe płazów i gadów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWielkość wyspy jest czynnikiem wpływającym na bogactwo gatunkowe płazów i gadów\nwysp Karaibów.\nRóżnorodność gatunkowa płazów i gadów zależy od wielkości powierzchni wyspy.\nWraz ze wzrostem powierzchni wysp wzrasta liczba gatunków płazów i gadów.\nIm większa powierzchnia wyspy, tym większa różnorodność gatunkowa badanych\nkręgowców.\nIm mniejsza powierzchnia wyspy, tym mniejsza różnorodność gatunkowa płazów\ni gadów.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi określających zależność między powierzchnią wyspy a liczbą\ngatunków jako wprost proporcjonalną, ponieważ na wykresie obie skale są logarytmiczne\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZanalizowanie czynników wpływających na różnorodność\ngatunkową zwierząt na wyspach. (III.2a., I.4a.12. PP)\nSchemat punktowania\n1 p.- za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/32","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"32","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (1 pkt)\nMechanizmy\nizolacji\nrozrodczej\nograniczają\nprzepływ\ngenów\npomiędzy\nblisko\nspokrewnionymi gatunkami. Wytworzone w ten sposób bariery dzielimy na: prezygotyczne\ni postzygotyczne. Poniżej przedstawiono przykłady mechanizmów izolacji rozrodczej\nspokrewnionych gatunków.\n1. Mieszaniec międzygatunkowy zamiera na wczesnym etapie rozwoju.\n2. Gamety blisko spokrewnionych gatunków są chemicznie niezgodne.\n3. Spokrewnione gatunki odbywają gody w różnym czasie.\n4. Mieszaniec międzygatunkowy przeżywa, lecz jest niezdolny do rozrodu.\nSpośród wymienionych mechanizmów izolacji rozrodczej (1-4) wybierz i zapisz numery\ntych, które tworzą bariery prezygotyczne.\nBariery prezygotyczne:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 32. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie wskazanych mechanizmów izolacji rozrodczej.\n(I.4b. 25)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny wybór mechanizmów izolacji rozrodczej tworzących bariery prezygotyczne.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n2, 3.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/33","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"33","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 33. (1 pkt)\nW jeziorach Ameryki Północnej występują dwie formy ciernika (Gasterosteus aculeatus)\nprzystosowane do odżywiania się odmiennym pokarmem: jedna żyje przy dnie, druga -\nw toni wodnej. Różnią się one kształtem i wielkością ciała. Ta ostatnia różnica jest też\nprzyczyną izolacji rozrodczej - pary dobierają się według podobnej wielkości ciała.\nNa podstawie: H. Krzanowska i inni, Zarys mechanizmów ewolucji, Warszawa 2002.\nZaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania.\nOpisany przykład zachowań ciernika może wskazywać na rozpoczynającą się\nA. izolację geograficzną.\nB. specjację allopatryczną.\nC. specjację sympatryczną.\nD. specjację parapatryczną.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n31a)\n31b)\n32.\n33.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":"C","answer_text":"Zadanie 33. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOkreślenie typu specjacji dla przykładu opisanego w tekście.\n(II.1a., I.4.a.26)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zaznaczenie dokończenia zdania.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":null,"image":"img/biologia-2018-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-33.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}