{"paper":{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":30,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (2 pkt)\nTriacyloglicerole, czyli tłuszcze właściwe, są przede wszystkim materiałami zapasowymi dla\nróżnych organizmów. W organizmie człowieka o wadze ciała 70 kg masa tłuszczów właściwych\nwynosi ok. 11 kg. Głównym miejscem przechowywania triacylogliceroli jest cytoplazma\nkomórek tłuszczowych. U ludzi o prawidłowej masie ciała największe nagromadzenie tych\nkomórek występuje w tkance podskórnej.\nNa schemacie przedstawiono budowę cząsteczki pewnego triacyloglicerolu.\nNa podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.\na) Wymień nazwy dwóch enzymów trawiących tłuszcze w przewodzie pokarmowym\nczłowieka i określ liczbę cząsteczek różnych kwasów tłuszczowych, która powstanie\npo całkowitym strawieniu przedstawionej na schemacie cząsteczki.\nEnzymy trawiące triacyloglicerole:\nLiczba cząsteczek różnych kwasów tłuszczowych:\nb) Podaj przykład funkcji, którą pełnią tłuszcze zgromadzone w podskórnej tkance\ntłuszczowej człowieka, innej niż stanowienie materiału zapasowego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie enzymów trawiących triacyloglicerole w układzie\npokarmowym człowieka i opisanie ich działania. (I.4a.4)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch nazw enzymów trawiących tłuszcze w układzie pokarmowym\nczłowieka i za określenie, że w wyniku hydrolizy przedstawionej cząsteczki\ntriacyloglicerolu powstaną trzy cząsteczki różnych kwasów tłuszczowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nEnzymy trawiące triacyloglicerole (dwa z czterech): lipaza językowa / lipaza ślinowa,\nlipaza żołądkowa, lipaza trzustkowa, lipaza jelitowa.\nLiczba cząsteczek różnych kwasów tłuszczowych: 3 / trzy\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie funkcji tłuszczów w podskórnej tkance\ntłuszczowej organizmu człowieka. (I.2a.1,2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie funkcji tłuszczów zgromadzonych w podskórnej tkance tłuszczowej\norganizmu człowieka, innej niż magazynowanie energii.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Tłuszcze zgromadzone w podskórnej tkance tłuszczowej pełnią rolę termoizolacyjną /\nfunkcja termoizolacyjna / izolacja termiczna.\n• Tworzą warstwę chroniącą organizm przed wyziębieniem z powodu utraty ciepła.\n• Ochrona mechaniczna narządów / amortyzuje wstrząsy.\n• Funkcja termoizolacyjna.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nTłuszcze właściwe zawarte w pokarmie oraz produkty ich trawienia wchłaniane są z jelita\ncienkiego człowieka głównie do naczyń limfatycznych (ok. 90%). Wraz z nimi wchłaniane są\nniektóre witaminy.\nSpośród wymienionych witamin wybierz i podkreśl te, które są wchłaniane wraz z tłuszczami\nw jelicie cienkim. Określ wspólną cechę tych witamin powodującą, że są one wchłaniane\nw taki sposób.\nwitamina A witamina B1 witamina B6 witamina C witamina D3 witamina E\nWspólna cecha wybranych witamin:\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie i opisanie witamin wchłanianych wraz\nz tłuszczami w jelicie cienkim człowieka. (PP I.3c.8, I.4a.4)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe podkreślenie wszystkich trzech witamin i za wskazanie rozpuszczalności\nw tłuszczach jako cechy powodującej, że są wchłaniane wraz z tłuszczami.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nwitamina A witamina B1 witamina B6 witamina C witamina D3 witamina E\nWspólna cecha wybranych witamin:\n• rozpuszczalność w tłuszczach\n• mają budowę niepolarną\n• są hydrofobowe\n• lipofilność","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono budowę błony komórkowej.\nNa podstawie: C. Hickman, L. Roberts, A. Larson, Integrated principles of zoology, New York 2001.\na) Określ, która z widocznych na rysunku cech budowy przedstawionej błony świadczy\no tym, że jest to błona komórki zwierzęcej.\nb) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące budowy błony komórkowej są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Zewnętrzna i wewnętrzna warstwa błony komórkowej mają budowę\nsymetryczną względem siebie.\nP\nF\n2. Cząsteczki fosfolipidów mogą zmieniać swoje położenie w obrębie\ndwuwarstwy.\nP\nF\n3. Dwuwarstwa fosfolipidowa jest tym bardziej płynna im więcej występuje\nw niej fosfolipidów zawierających nasycone kwasy tłuszczowe.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1a)\n1b)\n2.\n3a)\n3b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWskazanie widocznej na rysunku cechy budowy błony\nkomórkowej komórki zwierzęcej. (I.1a.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie widocznej na rysunku cechy budowy świadczącej o tym, że jest to błona\nkomórki zwierzęcej, czyli obecności cząsteczek cholesterolu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nobecność cholesterolu\nUwaga:\nDo uznania: „obecność glikokaliksu” „obecność glikoprotein powierzchniowych”,\n„obecność glikoprotein”.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie budowy błony komórkowej. (I.1a.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - F","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nKomórki charakteryzujące się wysokim tempem syntezy białek, np. komórki trzustki, zawierają\nszczególnie dużo rybosomów. Takie komórki mają również dobrze widoczne aktywne jąderka\noraz liczne mitochondria. Część rybosomów jest zawieszona w cytozolu komórki, a część\nprzyłącza się do cytozolowej powierzchni błon siateczki śródplazmatycznej. Rybosomy\nwystępują również w matriks mitochondriów.\na) Wykaż związek między obecnością licznych rybosomów w komórkach trzustki\na obecnością dobrze widocznych jąderek w jej komórkach.\nb) Określ, na czym polega różnica między rybosomami występującymi w cytozolu\na rybosomami występującymi w matriks mitochondriów komórek trzustki.\nW odpowiedzi porównaj oba typy rybosomów.\nInformacja do zadań: 5. i 6.\nChromosomy są najlepiej widoczne w komórce podczas metafazy podziału mitotycznego. Mają\nwtedy zwartą strukturę, są krótkie i grube. Po ich wybarwieniu przy użyciu specjalnych\nbarwników uzyskuje się charakterystyczny dla każdego chromosomu homologicznego wzór\nprążków, co ułatwia rozpoznanie pod mikroskopem poszczególnych chromosomów\ni obserwację ich struktury.\nNa rysunku przedstawiono budowę metafazowego chromosomu 2 człowieka.\nNa podstawie: www. basicmedicalkey.com/genetic-and-developmental-disorders/\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie związku między budową komórki trzustki a jej\nfunkcją. (III.2a., I.1a.7, 4a.20)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne\nwykazanie\nzwiązku\nmiędzy obecnością\nlicznych\nrybosomów\nw komórkach trzustki a obecnością dobrze widocznych jąderek, uwzględniające rolę\njąderek w syntezie rRNA lub składania podjednostek rybosomów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, który buduje rybosomy, dlatego jąderka są lepiej\nwidoczne, gdyż są aktywne.\n• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, dlatego w sytuacji, kiedy powstaje dużo rRNA,\nto jąderka są bardziej wyraźne.\n• W jąderkach syntezowany jest rRNA.\n• Jąderka odpowiadają za syntezę podjednostek rybosomów.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do dojrzewania mRNA w jąderku, jeżeli zdający\njednocześnie wykazał związek między mRNA a syntezą białek na rybosomach.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Jąderka uczestniczą w powstawaniu\nrybosomów”, „W jąderkach syntezowany jest RNA”, lub zawierających błędne uogólnienie,\nnp. „Jąderka odpowiadają za syntezę rybosomów”, „W jąderkach powstają rybosomy”, albo\nniewykazujących związku określonego w poleceniu, np. „W jąderkach zawarty jest rRNA”.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie różnicy między rybosomami występującymi\nw cytozolu a rybosomami występującymi w mitochondriach\nkomórek trzustki. (III.2a.,1.a,b.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie różnicy polegającej na występowaniu w mitochondriach rybosomów typu\nprokariotycznego, a w cytozolu rybosomów typu eukariotycznego albo określenie\nróżnicy w wielkości obu typów rybosomów lub współczynnika sedymentacji obu tych\nstruktur.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, które są mniejsze\nod rybosomów występujących w cytozolu komórek eukariotycznych.\n• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, a w cytoplazmie - typu\neukariotycznego.\n• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze od rybosomów występujących w cytozolu\nkomórek eukariotycznych.\n• Rybosomy cytoplazmatyczne mają stałą sedymentacji 80S, a mitochondrialne - 55S.\n• Stosunek rRNA do białek w rybosomach mitochondrialnych jest niższy (1 : 3) niż\nw rybosomach cytoplazmatycznych (1 : 1).\n• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze.\n• Rybosomy cytoplazmatyczne mają większą stałą sedymentacji.\nUwagi:\nUznaje\nsię\nodpowiedzi,\nw\nktórych\nwspółczynnik\nsedymentacji\ndla\nrybosomów\nmitochondrialnych został podany jako 70S zamiast 55S.\nNie uznaje się odpowiedzi nieokreślających kierunku różnicy, np.: „różnią się\nwspółczynnikiem sedymentacji”, „różnią się wielkością” lub „rybosomy cytoplazmatyczne\nmają stałą sedymentacji 80S”.\nNie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do różnicy w funkcji wynikającej bezpośrednio\nz odmiennej lokalizacji rybosomów cytoplazmatycznych i mitochondrialnych, np. „Rybosomy\nmitochondrialne syntezują białka dla mitochondrium, a cytoplazmatyczne - dla całej\nkomórki”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (2 pkt)\na) Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis przedstawionego\nna rysunku chromosomu. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.\nMetafazowy chromosom 2 składa się z dwóch (takich samych / różnych) chromatyd. Ramiona\nchromatydy (mają różną długość / taką samą długość). Miejsce oznaczone X, w którym\ndo chromosomu\nprzyczepiają\nsię\nwłókna\nwrzeciona\nkariokinetycznego\nto\n(centromer / centrosom).\nb) Podaj liczbę autosomów występujących w prawidłowej komórce somatycznej\nczłowieka:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie budowy chromosomu metafazowego. (I.4a.16)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nMetafazowy chromosom 2 składa się z dwóch (takich samych / różnych) chromatyd.\nRamiona chromatydy mają (różną długość / taką samą długość). Miejsce oznaczone X,\nw którym do chromosomu przyczepiają się włókna wrzeciona kariokinetycznego,\nto (centromer / centrosom).\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie liczby autosomów występujących w komórce\nsomatycznej człowieka. (PP I.4c.16)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie właściwej liczby autosomów występujących w komórce somatycznej\nczłowieka.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• 44\n• 22 pary\n• 22 + 22","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (1 pkt)\nOceń prawdziwość stwierdzenia: „Przedstawiony na rysunku chromosom metafazowy\nzawiera dwie cząsteczki DNA, z których jedna pochodzi od ojca, a druga - od matki”.\nOdpowiedź uzasadnij.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4a)\n4b)\n5a)\n5b)\n6.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji dotyczącej pochodzenia DNA\nw chromosomie metafazowym. (III.2b., I.4b.16)\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie, że stwierdzenie jest nieprawdziwe, i za poprawne uzasadnienie\nodnoszące się do procesu replikacji DNA poprzedzającego powstanie chromosomu\nmetafazowego albo odnoszące się do występowania w chromosomie dwóch cząsteczek\nDNA pochodzących tylko od jednego z rodziców.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Stwierdzenie to jest nieprawdziwe, ponieważ dwie cząsteczki DNA występujące\nw chromosomie metafazowym są identyczne, gdyż powstały w wyniku procesu replikacji\nw fazie S i zawierają albo DNA matki, albo DNA ojca.\n• Jest fałszywe, ponieważ chromosomy dziedziczymy całościowo, a więc jeden chromosom\npochodzi od ojca lub od matki, natomiast obie cząsteczki DNA w chromosomie\nmetafazowym są identyczne, gdyż powstały drogą replikacji DNA macierzystego\nw fazie S.\n• Nieprawdziwe, ponieważ obie cząsteczki DNA w chromosomie metafazowym są\nidentyczne, gdyż powstały drogą replikacji DNA macierzystego.\n• Nieprawdziwe, ponieważ cały zawarty w tym chromosomie DNA pochodzi od jednego\nz rodziców (albo tylko od ojca albo tylko od matki).","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (3 pkt)\nPodczas fazy fotosyntezy zależnej od światła ATP powstaje na drodze fosforylacji.\nNa schemacie A przedstawiono fosforylację, której towarzyszy cykliczny transport elektronów,\na na schemacie B - fosforylację, której towarzyszy niecykliczny transport elektronów.\nNa podstawie: http://www.tutorvista.com/content/biology/biology-iv/photosynthesis/photophosphorylation.php\na) Na podstawie schematów uzupełnij tabelę, w której porównasz oba typy fosforylacji\ni transportu elektronów zachodzące podczas fotosyntezy.\nProces na schemacie A\nProces na schemacie B\nFotosystemy, które uczestniczą\nw tych procesach\nFotoliza wody\n(zachodzi / nie zachodzi)\nWszystkie produkty\nb) Wyjaśnij, dlaczego do zajścia fotosyntezy konieczny jest niecykliczny transport\nelektronów, a niewystarczający jest sam transport cykliczny. W odpowiedzi uwzględnij\nprodukty fazy zależnej od światła i ich znaczenie w procesie fotosyntezy.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-3)\na) (0-2)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematów porównanie obu typów fosforylacji\nzachodzących podczas fotosyntezy. (II.2b., I.4a.3)\n2 p. - za poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.\n1 p. - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nProces na schemacie A\nProces na schemacie B\nFotosystemy, które uczestniczą\nw tych procesach\nPS I / I\nPS I i PS II / I i II\nFotoliza wody\n(zachodzi / nie zachodzi)\nnie zachodzi / nie\nzachodzi / tak\nWszystkie produkty\nATP\nATP, NADPH + H+, O2\nUwagi:\nUznaje się zapisy „NADPH”, „NADPH2” lub „NADPH, H+” zamiast „NADPH + H+” oraz\n„½ O2” zamiast „O2”.\nUznaje się cyfry arabskie w oznaczeniach fotosystemów oraz oznaczenia P700 i P680\nzamiast, odpowiednio, PS I i PS II.\nNie uznaje się określenia „siła asymilacyjna” zamiast: „ATP i NADPH + H+”.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie znaczenia niecyklicznego transportu elektronów\ndla przebiegu procesu fotosyntezy. (III.2a., I.4a.3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do powstawania podczas fosforylacji\nniecyklicznej NADPH + H+ (zredukowanego przenośnika wodoru) i jego roli w cyklu\nCalvina.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W transporcie cyklicznym nie powstaje NADPH + H+, który jest niezbędny do redukcji\nwęgla (CO2) w cyklu Calvina.\n• Tylko podczas fosforylacji niecyklicznej powstaje zredukowany NADP, który jest\nniezbędny w fazie niezależnej od światła do wytworzenia PGAl z PGA.\n• Tylko podczas fosforylacji niecyklicznej powstaje pełna siła asymilacyjna, czyli ATP\ni NADPH + H+, które są niezbędne do (etapu) redukcji w cyklu Calvina.\nUwaga:\nNie uznaje się określenia, że NADPH + H+ jest niezbędny w procesie regeneracji w cyklu\nCalvina, np. „ATP i NADPH + H+ biorą udział w redukcji i regeneracji w cyklu Calvina”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (2 pkt)\nFitochrom - niebieskozielone białko - występuje w liściach roślin i jest fotoreceptorem\nuczestniczącym w wielu reakcjach fizjologicznych wywoływanych przez światło,\nnp. w reakcjach fotoperiodycznych. Kwitnienie roślin krótkiego dnia (RKD) i roślin długiego\ndnia (RDD) jest związane z działaniem aktywnej formy fitochromu.\nNa schemacie przedstawiono mechanizm powstawania dwóch form fitochromu.\nNa podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, Biology, Belmont 2008.\na) Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące fitochromu\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPrzekształcanie się form fitochromu pod wpływem światła jest\nzwiązane ze zmianą struktury przestrzennej jego cząsteczki.\nP\nF\n2.\nW ciemności forma aktywna fitochromu (P730) jest mniej stabilna niż\nnieaktywna forma (P660).\nP\nF\n3.\nDaleka czerwień powoduje przekształcenie formy aktywnej (P730)\nw formę nieaktywną (P660).\nP\nF\nb) Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę dotyczącą zakwitania roślin\nkrótkiego dnia (RKD).\nCzas trwania\ndnia i nocy\nStężenie\nfitochromu P730\n(wysokie / niskie)\nWpływ danego stężenia\nP730 na przejście RKD\nw fazę generatywną\nReakcja\nfotoperiodyczna RKD\ndługa noc,\nkrótki dzień\nstymulacja\nkrótka noc,\ndługi dzień\nbrak stymulacji\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7a)\n7b)\n8a)\n8b)\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematu opisanie działania fitohormonów\nw regulacji hormonalnej u roślin. (II.1b., I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - P\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa przykładzie fitohormonów wyjaśnienie mechanizmu\nregulacji hormonalnej u roślin. (III.2a., I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie wszystkich czterech komórek tabeli.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nCzas trwania\ndnia i nocy\nStężenie\nfitochromu P730\n(wysokie / niskie)\nWpływ danego stężenia P730\nna przejście RKD\nw fazę generatywną\nReakcja\nfotoperiodyczna RKD\ndługa noc,\nkrótki dzień\nniskie\nstymulacja\nkwitnie\nkrótka noc,\ndługi dzień\nwysokie\nbrak stymulacji\nbrak kwitnienia\nUwaga:\nUznaje się określenia w ostatniej kolumnie tabeli: „tak” i „nie”, „jest” i „nie ma”, albo „+”\ni „-”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono zestaw doświadczalny ilustrujący siłę imbibicyjną, czyli siłę\nwytwarzaną przez pęczniejące nasiona. Uczniowie umieścili suche nasiona grochu jadalnego\nw kolbie, którą następnie napełnili wodą, szczelnie zamknęli korkiem i pozostawili na kilka\ngodzin.\nNa podstawie: W. Czerwiński, Fizjologia roślin, Warszawa 1976.\nUczniowie postawili dwie alternatywne hipotezy, wyjaśniające wynik tego doświadczenia:\n1. proces pęcznienia jest zjawiskiem czysto fizycznym;\n2. proces pęcznienia wymaga aktywności metabolicznej nasion.\nAby sprawdzić te hipotezy, postanowili przygotować kolejny zestaw badawczy.\na) Zaznacz poprawne dokończenie zdania - wybierz odpowiedź spośród A-C oraz\nodpowiedź spośród 1.-3.\nZestaw badawczy umożliwiający rozstrzygnięcie, która z hipotez postawionych przez uczniów\njest trafna, powinien zawierać\nA. suche nasiona grochu\numieszczone\nw kolbie\n1.\nwypełnionej wodą i otwartej.\nB. namoczone i ugotowane\nnasiona grochu\n2.\nbez wody i zamkniętej korkiem.\nC. suche nasiona grochu\nwyprażone w piekarniku,\n3.\nwypełnionej wodą i zamkniętej\nkorkiem.\nb) Wybierz spośród A-E i zaznacz poprawne dokończenie zdania.\nProces pęcznienia nasion jest warunkowany obecnością zmagazynowanych w nich związków\norganicznych, a przede wszystkim obecnością\nA. sacharozy. B. glicerolu. C. glikogenu. D. białek. E. triglicerydów.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie wyników doświadczenia - opisanie\nzestawu badawczego weryfikującego postawione hipotezy.\n(III.1a., I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie obu właściwych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC 3.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nScharakteryzowanie sposobów rozmnażania się i rozwoju\nroślin - określenie czynników wpływających na kiełkowanie\nnasion. (I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie właściwego dokończenia zdania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nSkrzyp polny (Equisetum arvense) jest uciążliwym chwastem na polach i w ogrodach.\nWytwarza rozgałęziające się w glebie kłącza, z których wyrastają dwa rodzaje pędów:\n• letnie - zielone, rozgałęzione pędy asymilacyjne,\n• wiosenne - bezzieleniowe, jasnobrązowe pędy zarodnionośne, na których szczytach\nznajdują się kłosy zarodniowe, zbudowane z tarczowatych sporofili (liści zarodnionośnych).\nNa spodniej stronie sporofili tworzą się workowate zarodnie, w których po mejozie powstają\nzarodniki, opatrzone elaterami - krzyżującymi się taśmami, które wykonują ruchy\nhigroskopijne, tzn. zwijają się i rozwijają w zależności od wilgotności środowiska. Zarodniki\nskrzypu są jednakowe morfologicznie, jednak różnią się fizjologicznie, ponieważ z jednych\nwyrastają przedrośla żeńskie, z innych - męskie. Przedrośla są łatkowate i samożywne.\nNa rysunku przedstawiono pęd asymilacyjny skrzypu polnego (1), pęd zarodnionośny (2),\ntarczowate liście zarodnionośne (3), pojedynczy zarodnik ze zwiniętymi elaterami (4)\noraz kilka zarodników opatrzonych rozwiniętymi elaterami (5).\nNa podstawie: J. Jasnowska, M. Jasnowski, J. Radomski, S. Friedrich, W. Kowalski, Botanika, Szczecin 1999.\na) Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy określ ploidalność\n(n lub 2n) wymienionych poniżej struktur skrzypu polnego.\npęd zarodnionośny: zarodnik: przedrośle: pęd asymilacyjny:\nb) Na podstawie przedstawionych informacji wymień dwa sposoby rozmnażania się\nsporofitu skrzypu polnego.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9a)\n9b)\n10a)\n10b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie ploidalności wskazanych struktur skrzypu.\n(I.1a.9, 4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie ploidalności wszystkich czterech struktur.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\npęd zarodnionośny: 2n zarodnik: n przedrośle: n pęd asymilacyjny: 2n\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nNa podstawie przedstawionych informacji określenie\nsposobów rozmnażania się sporofitu skrzypu. (I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch sposobów rozmnażania się sporofitu skrzypu: za pomocą zarodników\ni wegetatywnie.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• 1. za pomocą zarodników\n2. wegetatywnie\nlub\n• 1. przez zarodniki / spory\n2. za pomocą kłączy\nUwagi:\nNie uznaje się samego określenia „bezpłciowo”, ponieważ sporofit jest pokoleniem\nrozmnażającym się wyłącznie bezpłciowo.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których zdający odnosi się jedynie do wytwarzania pędu\nzarodnionośnego, kłosa zarodniowego, liści zarodnionośnych lub zarodni, bez odniesienia się\ndo zarodników.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono budowę pantofelka (Paramecium caudatum) należącego\ndo orzęsków żyjących w środowisku słodkowodnym. Charakterystyczną cechą tych protistów\njest aparat jądrowy złożony z dwóch jąder komórkowych: makronukleusa i mikronukleusa.\nU niektórych gatunków aparat ten jest zwielokrotniony.\nNa podstawie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pantofelek#/media/File:Pantofelek_(Paramecium_caudatum).svg\na) Podaj nazwę struktury oznaczonej na rysunku literą A i wykaż związek funkcji tej\nstruktury ze środowiskiem życia tych orzęsków.\nNazwa struktury A:\nb) Wyjaśnij, w jaki sposób struktura oznaczona na rysunku literą B umożliwia\nrekombinację materiału genetycznego podczas koniugacji pantofelków.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nRozpoznanie wodniczki tętniącej na rysunku pantofelka\ni wykazanie związku funkcji tej struktury ze środowiskiem\njego życia. (III.2a., I.3b.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy struktury A oraz za poprawne wykazanie związku\nfunkcji tej struktury ze słodkowodnym środowiskiem życia tego orzęska,\nuwzględniające pośrednio lub bezpośrednio: hipoosmotyczność środowiska (lub\nhiperosmotyczność wnętrza komórki względem środowiska) i konieczność usuwania\nwody napływającej osmotycznie do komórki pierwotniaka.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNazwa struktury A: wodniczka tętniąca.\n• Orzęski żyjące w wodach słodkich żyją w środowisku, które jest hipoosmotyczne\nw stosunku do wnętrza ich komórki, dlatego muszą usuwać wodę napływającą do komórki\nna drodze osmozy, co jest funkcją tych struktur.\n• Orzęski żyjące w wodach słodkich żyją w środowisku, w którym jest niższe stężenie soli\nw stosunku do wnętrza ich komórki. Z tego powodu muszą usuwać wodę napływającą do\nkomórki, za co odpowiada struktura A.\nUwaga:\nUznaje się określenia „wakuola tętniąca”, „wodniczka kurczliwa” oraz „wakuola kurczliwa”\njako nazwy struktury A.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOpisanie roli mikronukleusa w procesie płciowym\npantofelka. (III.2a., I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie roli mikronukleusa w procesie koniugacji orzęsków,\nuwzględniające jego podział mejotyczny i krzyżową wymianę haploidalnych jąder\npotomnych między koniugującymi komórkami.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Podczas koniugacji pantofelków w każdej z komórek mikronukleus przechodzi mejozę.\nJedno z powstałych czterech jąder dzieli się mitotycznie, po czym następuje krzyżowa\nwymiana jąder potomnych. Jądra te się łączą i dochodzi do rekombinacji materiału\ngenetycznego.\n• Struktura B przechodzi mejozę, podczas której może zachodzić crossing-over, a jądra\nhaploidalne są wymieniane pomiędzy komórkami i po kariogamii odtwarzają się\nzrekombinowane jądra diploidalne.\n• W komórkach, które się ze sobą łączą, podczas koniugacji dochodzi do podziału\nmejotycznego mikronukleusów oraz wymiany haploidalnych jąder potomnych między\ntymi komórkami.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono powstawanie zarodników u muchomora należącego do grzybów\nkapeluszowych.\nNa podstawie: M. Podbielkowska, Z. Podbielkowski, Biologia z higieną i ochroną środowiska, Warszawa 1991.\na) Przyporządkuj wymienionym poniżej procesom litery, którymi te procesy oznaczone są\nna rysunku.\nMejoza:\nKariogamia jąder sprzężonych:\nb) Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący cyklu\nrozwojowego muchomora. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.\nW cyklu życiowym muchomora dominuje faza (haploidalna / diploidalna / jąder sprzężonych).\nMejoza zachodzi w komórkach tworzących warstwę (na powierzchni blaszek owocnika /\nna górnej powierzchni kapelusza owocnika / u podstawy owocnika). W wyniku tego procesu\npowstają zarodniki (konidialne / podstawkowe / workowe).\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11a)\n11b)\n12a)\n12b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie etapów cyklu rozwojowego podstawczaka\nprzedstawionego na rysunku. (I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie oznaczeń literowych do obu wymienionych procesów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nmejoza: B kariogamia jąder sprzężonych: A\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie cyklu rozwojowego podstawczaka. (I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nW cyklu życiowym muchomora dominuje faza (haploidalna / diploidalna / jąder sprzężonych).\nMejoza zachodzi w komórkach znajdujących się (na powierzchni blaszek owocnika /\nna górnej powierzchni kapelusza owocnika / u podstawy owocnika). W wyniku tego procesu\npowstają zarodniki (konidialne / podstawkowe / workowe ).","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (3 pkt)\nSalamandra plamista (Salamandra salamandra) jest płazem, który w odróżnieniu od żab\ni traszek, nie składa jaj do wody. Gody, podczas których samiec przekazuje samicy\nspermatofor, czyli pakiet plemników, odbywają się późnym latem na lądzie. Pod koniec wiosny\nnastępnego roku samica wyszukuje na brzegach strumieni lub stawów płytkie zatoczki i rodzi\nlarwy wprost do wody. Larwy opuszczające ciało samicy mają ok. 3 cm długości i są\nprzystosowane do życia w wodzie. W odróżnieniu od kijanek żab, wyposażone są w dwie pary\nw pełni rozwiniętych kończyn.\nU niektórych podgatunków salamandry plamistej, występujących w wysokich górach,\nnp. na Półwyspie Iberyjskim, samice nie rodzą larw, ale młode osobniki już po przeobrażeniu.\nNa rysunku przedstawiono salamandrę plamistą i jej larwę.\nUwaga: Nie zachowano proporcji wielkości tych zwierząt.\nNa podstawie: A. Pawłowski, Salamandra, Biuletyn PTOP Salamandra, II/1995 (3);\nV. Lanka, Z. Vit, Płazy i gady. Leksykon przyrody, Warszawa 1980.\na) Na podstawie rysunku i własnej wiedzy wymień dwie cechy budowy zewnętrznej\ndorosłych salamander, które pozwalają odróżnić je od gadów.\n1\n2\nb) Uzupełnij poniższe zdania opisujące rozwój i rozmnażanie salamandry tak, aby\nzawierały one informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe\nokreślenie.\nRozwój salamandry jest (prosty / złożony). Zapłodnienie jest (zewnętrzne / wewnętrzne).\nSalamandra jest płazem (jajorodnym / jajożyworodnym).\nc) Wymień dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy larwy salamandry będące\nprzystosowaniem do życia w wodzie.\n1\n2\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-3)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nNa podstawie rysunku wskazanie cech budowy zewnętrznej\npłaza ogoniastego odróżniających go od gadów. (I.1a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch różnych cech budowy zewnętrznej dorosłej salamandry, które\nodróżniają salamandrę od gadów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• skóra naga - niepokryta łuskami\n• skóra pokryta śluzem / wilgotna skóra / skóra z gruczołami śluzowymi lub jadowymi\n• przednie kończyny z czterema palcami\n• palce bez pazurów\n• krótszy odcinek szyjny / słabo wyodrębniona szyja\n• kończyny rozstawione na boki szerzej, niż u gadów\nUwaga:\nDo uznania odpowiedzi: brak zrogowaciałej skóry / zrogowaciałego naskórka.\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie informacji w tekście scharakteryzowanie\nrozmnażania i rozwoju salamandry. (II.1b., I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nRozwój salamandry jest (prosty / złożony). Zapłodnienie jest (zewnętrzne / wewnętrzne).\nSalamandra jest płazem (jajorodnym / jajożyworodnym).\nc) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie rysunku określenie przystosowań larwy\nsalamandry do życia w środowisku wodnym. (II.1a., I.3b.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie dwóch widocznych na rysunku cech budowy larwy salamandry będących\nprzystosowaniem do życia w wodzie.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• skrzela (zewnętrzne)\n• płetwa na ogonie / fałdy ogonowe / bocznie spłaszczony ogon / ogon przekształcony\nw płetwę\n• opływowy / hydrodynamiczny / wrzecionowaty / obły kształt ciała","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nWybierz spośród A-D i zaznacz poprawne dokończenie zdania.\nW Polsce są objęte ochroną gatunkową (ścisłą lub częściową)\nA. wszystkie gatunki płazów.\nB. wszystkie gatunki płazów za wyjątkiem żab zielonych.\nC. wszystkie gatunki płazów za wyjątkiem żab brunatnych i zielonych.\nD. wszystkie gatunki płazów za wyjątkiem traszki zwyczajnej i żaby trawnej.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie sposobu ochrony gatunkowej płazów w Polsce.\n(I.3a.6)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie poprawnego dokończenia zdania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (2 pkt)\nZależność między mrówkami i mszycami jest jedną z bardziej interesujących interakcji\nmiędzygatunkowych wśród bezkręgowców. Mszyce, należące do pluskwiaków, żerując\nna roślinach przebijają tkanki roślinne i pobierają z floemu w bardzo dużych ilościach zawarty\nw nim płyn. Nadmiar wody oraz różnych związków organicznych wydalają przez specjalne\notwory w postaci dużych kropli substancji, zwanej spadzią, bogatej w cukry, sole mineralne,\nwitaminy i niektóre aminokwasy. Spadź jest zbierana i zjadana przez dorosłe mrówki. Karmią\nnią również swoje larwy (czerwie). Poczwarki mrówek nie pobierają pokarmu. Mrówki bronią\nmszyc przed drapieżnikami, a także mogą przenosić nimfy i dorosłe osobniki mszyc na nowe\nrośliny.\nNa podstawie: http://www.wiz.pl/8,340.html; Piotr Ślipiński 2012-07-09 Cukier za ochronę;\nhttp://www.gardeningknowhow.com/plant-problems/pests/insects/controlling-aphids-and-ants.htm\na) Wybierz spośród A-D i zaznacz poprawne dokończenie zdania. Odpowiedź uzasadnij,\nodnosząc się do informacji w tekście.\nZależność między mrówkami a mszycami to\nA. drapieżnictwo.\nB. komensalizm.\nC. konkurencja.\nD. mutualizm.\nUzasadnienie:\nb) Określ, które owady - mrówki czy mszyce - przechodzą rozwój złożony\nz przeobrażeniem zupełnym. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji\nw tekście.\nRozwój złożony z przeobrażeniem zupełnym przechodzą:\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13a)\n13b)\n13c)\n14.\n15a)\n15b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie rodzaju zależności międzygatunkowej opisanej\nw tekście. (PP I.3b.2, I.4a.13)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania i za uzasadnienie odnoszące się do\nkonkretnych korzyści dla obu stron: uzyskiwania pokarmu przez mrówki\ni otrzymywania transportu lub ochrony przez mszyce.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nD.\nUzasadnienie:\n• Obie strony odnoszą korzyści, tzn. mszyce mają ochronę przed drapieżnikami, a mrówki\nuzyskują pokarm w postaci cukrów.\n• Mrówki chronią mszyce w zamian za cukier.\nUwaga:\nNie uznaje się uzasadnienia odnoszącego się jedynie do definicji mutualizmu - wymagane jest\npodanie konkretnych korzyści, które obydwa gatunki odnoszą.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nRozpoznanie i uzasadnienie rodzaju przeobrażenia u owadów\nopisanych w tekście. (III.2a., I.4a.9)\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie mrówek jako owadów przechodzących rozwój złożony z przeobrażeniem\nzupełnym i poprawne uzasadnienie odnoszące się do informacji z tekstu: larw w postaci\nczerwi lub obecności poczwarki.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nRozwój złożony z przeobrażeniem zupełnym przechodzą: mrówki.\nUzasadnienie:\n• W cyklu rozwojowym występuje stadium poczwarki.\n• Ich larwy mają postać czerwia.\n• U tych owadów są i larwy, i poczwarki.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (2 pkt)\nTlenek węgla(II), tzw. czad, powstaje w wyniku niecałkowitego spalania węgla i substancji,\nktóre zawierają węgiel. Czad jest jedną z najsilniejszych i najgroźniejszych trucizn dla\nczłowieka. Gaz ten nie ma smaku, zapachu, barwy, nie szczypie w oczy i nie podrażnia dróg\noddechowych. Czad wykazuje ok. 210-300 razy większe powinowactwo do hemoglobiny\nniż tlen i łączy się z nią trwale, w wyniku czego tworzy karboksyhemoglobinę.\nNa wykresie przedstawiono procentową ilość karboksyhemoglobiny i stopień zatrucia\nw zależności od stężenia CO w powietrzu (pomieszczenie zamknięte), czasu działania i stopnia\nwysiłku fizycznego.\nNa podstawie: T. Marcinkowski, Medycyna sądowa dla prawników, Szczytno 2010.\nBadanie krwi nieprzytomnego pacjenta wykazało, że 50% cząsteczek jego hemoglobiny było\npołączonych z CO. W pomieszczeniu, w którym przebywał, stwierdzono 0,1-procentowe stężenie\nczadu w powietrzu.\na) Na podstawie wykresu określ\n1. stopień zatrucia pacjenta: ,\n2. przybliżony czas, w którym pacjent był narażony na działanie CO - przy założeniu,\nże nie wykonywał żadnego wysiłku fizycznego:\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nb) Określ, czy wysiłek fizyczny skraca, czy wydłuża czas, po którym występują objawy\nzatrucia czadem. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając mechanizm tego zjawiska.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie wykresu określenie wpływu tlenku węgla\nna stan zdrowia i czynności życiowe organizmu człowieka.\n(PP II.1b., I.3c.7, I.4a.5)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie obu parametrów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. stopień zatrucia pacjenta: bardzo ciężki,\n2. przybliżony czas, w którym był narażony na działanie CO: 3 godziny / 180 min.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi podające w pkt. 2. wartość z zakresu 2,5-3,5 godzin.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie i uzasadnienie wpływu wysiłku fizycznego\nna stopień zatrucia tlenkiem węgla. (PP III.2a., I.3c.7, I.4a.5)\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie, że wysiłek fizyczny skraca czas do wystąpienia objawów zatrucia\nczadem, wraz z prawidłowym uzasadnieniem, uwzględniającym zwiększone\nzapotrzebowanie na tlen podczas wysiłku lub zwiększenie częstości oddechów albo\nzwiększenie przepływu krwi przez płuca, powodujące pobranie większej ilości czadu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWysiłek fizyczny skraca czas, po którym występują objawy zatrucia, ponieważ:\n• wówczas krew szybciej krąży i wykonujemy więcej oddechów, przez co większa ilość CO\ndostaje się do krwi i łączy się z hemoglobiną.\n• zachodzi wówczas intensywna wymiana gazowa, więc gdy w pomieszczeniu jest czad,\norganizm intensywnie wdycha go wraz z powietrzem, co skutkuje zatruciem.\n• podczas wysiłku fizycznego mamy przyśpieszony oddech, co jest równoznaczne z tym,\nże pobieramy więcej powietrza, w którym znajduje się czad, co skutkuje szybszym\nwystąpieniem objawów zatrucia.\n• wymaga on zwiększonego nakładu energii, a więc tlen jest szybciej zużywany w mięśniach\ni dlatego więcej hemoglobiny jest wysycane tlenkiem węgla, przez co szybciej wystąpią\nobjawy zatrucia.\n• krew wówczas szybciej przepływa przez płuca, a co za tym idzie wiązana jest większa\nilość czadu.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (3 pkt)\nU dorosłego człowieka pomiędzy kośćmi czaszki występują połączenia ścisłe w postaci szwów\noraz stawy. W czaszce noworodka występuje większa liczba kości niż u człowieka dorosłego,\na niektóre połączenia ścisłe nie są jeszcze zrośnięte i tworzą tzw. ciemiączka, gdyż proces\nkostnienia czaszki kończy się dopiero w drugim roku życia.\nNa rysunkach przedstawiono budowę czaszki dorosłego człowieka (A) oraz budowę czaszki\nnoworodka - widok z góry (B).\nNa podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.\na) Podaj nazwy kości czaszki oznaczonych na rysunku numerami 1, 2 i 3.\n1 2 3\nb) Wybierz spośród A-C i podkreśl rodzaj połączenia, które występuje między kośćmi\nmózgoczaszki i kością oznaczoną na schemacie numerem 3.\nA. sztywne\nB. półruchome\nC. ruchome\nc) Określ, jakie znaczenie adaptacyjne mają w czaszce ciemiączka.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16a)\n16b)\n17a)\n17b)\n17c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 17. (0-3)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na rysunku czaszki człowieka wskazanych kości\n(PP I.1a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnych nazw wszystkich trzech zaznaczonych kości czaszki.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. kość skroniowa, 2. kość jarzmowa, 3. żuchwa\nUwaga:\nNie uznaje się określenia „kość policzkowa” na określenie kości nr 2 oraz „szczęka”\ni „szczęka dolna” na określenie kości oznaczonej numerem 3.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie budowy czaszki człowieka - rozpoznanie rodzaju\npołączenia żuchwy z mózgoczaszką. (PP I.1a.1)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe wskazanie nazwy rodzaju połączenia, którym żuchwa łączy się\nz mózgoczaszką.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie znaczenia adaptacyjnego ciemiączek w czaszce\nniemowlęcia. (III.2a., I.1a.1, I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie znaczenia ciemiączek, odnoszące się do umożliwienia\nprzeciśnięcia się czaszki przez kanał rodny podczas porodu lub do umożliwienia\nrozrostu mózgu, który jest najintensywniejszy w pierwszym okresie życia.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki występowaniu ciemiączek czaszka dziecka może łatwiej przejść przez kanał\nrodny.\nCiemiączka umożliwiają rozrost mózgowia niemowlęcia i związane z tym powiększanie\nsię mózgoczaszki, które jest najbardziej intensywne w tym okresie życia.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (1 pkt)\nAutonomiczny układ nerwowy składa się z dwóch działających antagonistycznie części:\nwspółczulnej i przywspółczulnej.\nWybierz spośród A-D i zaznacz ten zestaw, w którym wymieniono tylko efekty\ncharakterystyczne dla działania układu przywspółczulnego.\nA. Rozszerzenie źrenic, rozszerzenie oskrzeli, zwolnienie pracy serca.\nB. Zwężenie źrenic, wydzielanie wodnistej śliny, zwolnienie perystaltyki jelit.\nC. Pobudzenie wydzielania soków trawiennych, rozszerzenie oskrzeli, przyspieszenie pracy\nserca.\nD. Zwężenie źrenic, przyspieszenie perystaltyki jelit, zwolnienie pracy serca.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie działania nerwowego układu przywspółczulnego.\n(PP I.1c.4, I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - wskazanie właściwego zestawu, w którym wymieniono tylko efekty charakterystyczne\ndla działania układu przywspółczulnego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono budowę siatkówki oka człowieka.\nNa podstawie: M. Zając, Protezy wzroku, V Kongres KRIO, Wisła 2004.\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. Podkreśl\nw każdym nawiasie właściwe określenie.\n1. Z dwóch rodzajów komórek światłoczułych - czopków i pręcików - w siatkówce ludzkiego\noka dominują (czopki / pręciki), które umożliwiają widzenie (barwne / w odcieniach szarości).\n2. Wysoką rozdzielczość obrazu, czyli większą szczegółowość, zapewniają (czopki / pręciki),\nponieważ każdy z nich łączy się (z jednym neuronem / z kilkoma neuronami).\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie budowy i działania oka człowieka. (PP I.1a,c.5)\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe podkreślenie wszystkich określeń w obydwu zdaniach.\n1 p. - za prawidłowe podkreślenie wszystkich określeń w jednym zdaniu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi\n1. Z dwóch rodzajów komórek światłoczułych - czopków i pręcików - w siatkówce ludzkiego oka\ndominują (czopki / pręciki), które umożliwiają widzenie (barwne / w odcieniach szarości).\n2. Wysoką rozdzielczość obrazu, czyli większą szczegółowość, zapewniają (czopki / pręciki),\nponieważ każdy z nich łączy się (z jednym neuronem / z kilkoma neuronami).","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (2 pkt)\nNa schemacie przedstawiono mechanizm hormonalnej kontroli aktywności gonad męskich.\nNa podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2012.\na) Podaj nazwę części mózgowia oznaczonej na schemacie literą X.\nb) Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące hormonalnej kontroli\naktywności jąder są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Wydzielanie hormonów płciowych u mężczyzn kontrolowane jest przez\njedną pętlę ujemnego sprzężenia zwrotnego.\nP\nF\n2. Zarówno podwyższenie poziomu FSH jak i LH stymuluje spermatogenezę.\nP\nF\n3. Wysoki poziom testosteronu stymuluje wydzielanie gonadoliberyny.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.\n19.\n20a)\n20b)\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie podwzgórza na schemacie ilustrującym hormonalną\nregulację aktywności jąder. (I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie właściwej nazwy części mózgowia oznaczonej na schemacie literą X.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\npodwzgórze\nUwaga:\nNie uznaje się nazw „międzymózgowie” i „przodomózgowie” jako odpowiedzi zbyt ogólnych.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie przedstawionych na schemacie informacji\ndotyczących hormonalnej kontroli aktywności jąder.\n(III.2b., I.4a.10)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1 - F, 2 - P, 3 - F","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (1 pkt)\nUzupełnij poniższe zdania dotyczące limfocytów tak, aby zawierały one informacje\nprawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.\nLimfocyty B i T biorą udział w mechanizmach odporności (swoistej / nieswoistej). W grasicy\nczłowieka dojrzewają i nabywają kompetencji (limfocyty B / limfocyty T). Za wytwarzanie\ni uwalnianie przeciwciał odpowiadają (limfocyty B / limfocyty T) i jest to odporność\n(humoralna / komórkowa).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie funkcji elementów układu odpornościowego\nczłowieka. (PP I.1c.6, I.4b.8)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich czterech nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nLimfocyty B i T biorą udział w mechanizmach odporności (swoistej / nieswoistej). W grasicy\nczłowieka dojrzewają i nabywają kompetencji (limfocyty B / limfocyty T). Za wytwarzanie\ni uwalnianie przeciwciał odpowiadają (limfocyty B / limfocyty T) i jest to odporność\n(humoralna / komórkowa).","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (3 pkt)\nW operonie tryptofanowym znajduje się pięć otwartych ramek odczytu (trpA-trpE) kodujących\npodjednostki enzymów uczestniczących w syntezie tryptofanu u bakterii.\nDo sekwencji regulatorowych należy promotor, który znajduje się przed sekwencjami\nkodującymi trpA-trpE i stanowi miejsce wiązania polimerazy RNA. Obok promotora znajduje\nsię operator, do którego przyłącza się aktywny represor. Białko represorowe jest aktywowane\npoprzez przyłączenie cząsteczki tryptofanu.\nNa schemacie przedstawiono działanie operonu tryptofanowego w sytuacji, gdy komórka\nbakterii nie ma odpowiedniej ilości tego aminokwasu.\nNa podstawie: E. Solomon, L. Berg, D. Martin, Biologia, Warszawa 2016.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\na) Zaznacz poprawne dokończenie zdania - wybierz odpowiedź spośród A-B oraz\nodpowiedź spośród 1.-2.\nOperon tryptofanowy podlega regulacji\nA. pozytywnej,\na cząsteczka tryptofanu pełni w nim funkcję\n1. induktora.\nB. negatywnej,\n2. korepresora.\nb) Opisz, korzystając ze schematu, w jaki sposób będzie działać operon tryptofanowy\nw sytuacji, gdy komórka bakterii znajdzie się w środowisku, w którym ma dostęp\ndo odpowiedniej ilości tryptofanu.\nc) Na podstawie schematu określ, jak zmieni się funkcjonowanie operonu tryptofanowego\nna skutek mutacji w genie kodującym białko represorowe, której efektem jest\nuniemożliwienie przyłączenia się cząsteczki tryptofanu do tego białka.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.\n22a)\n22b)\n22c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"B","answer_text":"Zadanie 22. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOkreślenie mechanizmu kontroli ekspresji informacji genetycznej\nprzedstawionej na schemacie. (II.1b., I.4b.19)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie obu właściwych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB 2.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOpisanie mechanizmu kontroli ekspresji informacji genetycznej\nw przedstawionym na schemacie operonie tryptofanowym.\n(III.2a., I.4b.19)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny opis, uwzględniający następujące etapy: (1) przyłączenie się cząsteczek\ntryptofanu do represora, (2) przyłączenie się aktywnego represora do operatora,\n(3) uniemożliwienie przyłączenia się polimerazy (RNA) lub zablokowanie transkrypcji\ngenów szlaku syntezy tryptofanu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Jeżeli komórka ma odpowiednią ilość tryptofanu, to jego cząsteczki przyłączają się\ndo nieaktywnego białka represorowego, co powoduje jego aktywację, dzięki czemu\nprzyłącza się ono do operatora i blokuje transkrypcję genów szlaku syntezy tryptofanu.\n• Dochodzi do wyciszenia ekspresji genów szlaku syntezy tryptofanu, ponieważ tryptofan\nłączy się z białkiem represorowym, aktywując je, co powoduje przyłączenie się tego białka\ndo operatora.\n• Represor aktywowany przez tryptofan łączy się z operatorem, blokując przyłączenie się\npolimerazy RNA.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się w opisie etapu 3. do zahamowania ekspresji genów\nszlaku syntezy tryptofanu bez określenia, że dochodzi do tego na etapie transkrypcji.\nNie uznaje się odpowiedzi niepełnych, np. uwzględniających jedynie przyłączenie się\ntryptofanu do białka represorowego i zablokowanie transkrypcji genów szlaku syntezy\ntryptofanu - bez opisania etapu 2.\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie wpływu mutacji na funkcjonowanie przedstawionego\nna schemacie operonu tryptofanowego. (III.2a., I.4b.19)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie skutku opisanej mutacji w postaci ciągłej transkrypcji genów\nkodujących enzymy szlaku syntezy tryptofanu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Represor nie będzie mógł być aktywowany - dojdzie do ciągłego wytwarzania mRNA\nkodującego enzymy szlaku produkcji tryptofanu.\n• Represor nie będzie mógł się przyłączyć do operatora, czego skutkiem będzie brak\nmożliwości zatrzymania ekspresji genów szlaku syntezy tryptofanu.\n• Spowoduje to stałą transkrypcję genów trpA-trpE.\n• Dojdzie do konstytutywnej transkrypcji genów trpA-trpE.\n• Operon będzie stale aktywny.\nUwagi:\nUznaje się opisanie skutków mutacji jako: „stałą ekspresję genów szlaku syntezy tryptofanu”,\n„stałą transkrypcję ORF trpE-trpA” lub ”stałą ekspresję tego operonu”.\nNie uznaje się odpowiedzi niepełnych, w których zdający nie odniósł się do funkcjonowania\noperonu, np. „Ta mutacja może spowodować, że tryptofan, mimo wystarczającej jego ilości\nw środowisku, będzie stale wytwarzany”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (2 pkt)\nDo najczęstszych mechanizmów molekularnych indukujących rozwój nowotworów zalicza się\nnieprawidłową ekspresję tzw. protoonkogenów oraz genów supresorowych.\n• Protoonkogeny - to geny regulujące cykl komórkowy, stymulujące wzrost i podział\nkomórek. Protoonkogeny mogą na skutek mutacji przekształcać się w onkogeny, które mają\nznacznie zwiększoną aktywność i powodują intensywne, niekontrolowane namnażanie się\nkomórek.\n• Geny supresorowe - zwane również antyonkogenami, to geny kodujące białka\nzapobiegające niekontrolowanym podziałom komórkowym, np. przez hamowanie\npodziałów komórek z uszkodzonym DNA.\nGen BRCA1, którego mutacje są częstą przyczyną dziedzicznego raka piersi i jajnika, jest\nzlokalizowany na chromosomie 17. Gen ten koduje białko BRCA1, które działa w jądrze\nkomórkowym i bierze udział w kontroli cyklu komórkowego oraz działa na szlaku naprawy\nuszkodzonego DNA.\nU kobiet mających mutację tylko jednego allelu genu BRCA1 obserwuje się 50-80% ryzyko\nwystąpienia raka piersi i około 40% ryzyko wystąpienia raka jajnika. Średni wiek zachorowania\nna raka sutka w przypadku obecności mutacji BRCA1 jest znacznie niższy niż w przypadkach,\nw których u chorych nie stwierdzono mutacji tego genu.\nNa podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015.\na) Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Przyczyną nowotworów może być mutacja powodująca aktywację genów\nsupresorowych.\nP\nF\n2. Gen BRCA1 należy do genów supresorowych.\nP\nF\n3. Prawidłowe białko BRCA1 inicjuje procesy prowadzące do raka piersi.\nP\nF\nb) Wyjaśnij, dlaczego w celach profilaktycznych badaniu genetycznemu na obecność\nmutacji genu BRCA1 powinny poddać się kobiety, których matki chorowały na raka\npiersi i wykryto u nich mutację tego genu.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji dotyczących wpływu genu\nBRCA1 na powstawanie nowotworów. (III.2b., I.4a.22)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - F\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nPlanowanie działań człowieka na rzecz własnego zdrowia.\n(III.1a., I.4c.18)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie uwzględniające wykrycie mutacji genu BRCA1, którą mogła\nodziedziczyć po matce / określenia nosicielstwa po matce mutacji genu BRCA1 oraz\npodjęcie\nbadań\nw\ncelu\nwczesnego\nwykrycia\nzmian\nnowotworowych\nlub\nzapoczątkowanie ich leczenia.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Takie badanie daje możliwość określenia, czy jest się nosicielem mutacji genu BRCA1,\na w razie potwierdzenia nosicielstwa należy wykonywać odpowiednio często badania\ncelem wczesnego wykrycia raka (i zwiększenia szansy jego wyleczenia).\n• Dlatego, że córka mogła odziedziczyć mutację i będzie miała większą skłonność do\nzachorowania na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej wykonywać badania\nprofilaktyczne, np. mammografię.\n• Córka będzie mogła sprawdzić, czy odziedziczyła tę mutację i czy ma większe ryzyko,\nże zachoruje na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej się badać.\n• Te kobiety powinny wykonać badanie genetyczne dlatego, że matka chora na raka piersi\nmiała mutację genu BRCA1, którą mogła odziedziczyć córka, a więc istnieje większe\nprawdopodobieństwo, że córka też może zachorować na raka piersi. Jeżeli potwierdzi się\nu niej nosicielstwo, powinna częściej badać się pod kątem wykrycia raka piersi.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/24","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"24","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (3 pkt)\nDzwonek karpacki ma najczęściej kwiaty koloru niebieskiego, ale zdarzają się również\nodmiany o kwiatach białych. Niebieska barwa kwiatów tego gatunku jest warunkowana przez\ndominujące allele dwóch dopełniających się genów A i B, kodujących enzymy konieczne\ndo wytworzenia niebieskiego barwnika. Allele a oraz b powstały w wyniku mutacji skutkującej\nutratą funkcji.\nSkrzyżowano rośliny tego dzwonka o kwiatach białych, pochodzące z różnych linii,\ni w F1 otrzymano wyłącznie rośliny o kwiatach niebieskich. Natomiast w wyniku krzyżówki\ntych niebiesko kwitnących roślin uzyskano w F2 rośliny o kwiatach niebieskich i białych\nw stosunku 9:7.\nNa podstawie: Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.\na) Na podstawie przedstawionych informacji zapisz genotypy odmian dzwonka\nz pokolenia rodzicielskiego o kwiatach białych oraz wszystkie możliwe genotypy roślin\no kwiatach niebieskich uzyskanych w F2. Zastosuj oznaczenia literowe alleli podane\nw tekście.\nGenotypy roślin rodzicielskich o kwiatach białych (P):\nWszystkie genotypy roślin o kwiatach niebieskich (F2):\nb) Określ, jaki będzie stosunek liczbowy fenotypów w potomstwie roślin uzyskanych\npo skrzyżowaniu dzwonka o kwiatach niebieskich pochodzącego z F1 z rośliną\nz pokolenia rodzicielskiego (kwiaty białe). Zapisz odpowiednią krzyżówkę genetyczną\n(szachownicę Punnetta).\nStosunek liczbowy fenotypów potomstwa:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - określenie genotypów\nw opisanej krzyżówce dwugenowej. (III.2b., I.4c.18)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne zapisanie wszystkich sześciu możliwych genotypów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nGenotypy roślin o kwiatach białych (P): AAbb i aaBB lub aaBB i AAbb.\nGenotypy roślin o kwiatach niebieskich (F2): AABB, AaBb, AaBB, AABb.\nb) (0-2)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - zapisanie dwugenowej\nkrzyżówki genetycznej i określenie stosunku liczbowego\nfenotypów potomstwa. (III.2b., I.4c.18)\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawnie wykonaną krzyżówkę genetyczną i podanie stosunku liczbowego\nuzyskanych fenotypów.\n1 p. - za poprawnie wykonaną krzyżówkę genetyczną przy błędnym określeniu stosunku\nliczbowego uzyskanych fenotypów lub jego braku.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nKrzyżówka:\nAB\nAb\naB\nab\nAb\nAABb\n(niebieskie)\nAAbb\n(białe)\nAaBb\n(niebieskie)\nAabb\n(białe)\nlub\nAB\nAb\naB\nab\naB\nAaBB\n(niebieskie)\nAaBb\n(niebieskie)\naaBB\n(białe)\naaBb\n(białe)\nStosunek liczbowy fenotypów wśród potomstwa: 1 : 1 (białych do niebieskich)\nUwaga\nUznaje się zapisy: „2:2” oraz „50% i 50%” jako stosunek liczbowy fenotypów.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/25","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (1 pkt)\nW nici kodującej DNA, w odcinku, w którym zapisana jest sekwencja aminokwasów\nbudujących określone białko, nastąpiła mutacja polegająca na utracie fragmentu obejmującego\ndwa kolejne nukleotydy wchodzące w skład trzeciego kodonu i pierwszy nukleotyd z kodonu\nnastępnego.\nWybierz spośród A-D i podkreśl nazwę opisanej mutacji genowej.\nA. delecja B. duplikacja C. insercja D. inwersja\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23a)\n23b)\n24a)\n24b)\n25.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 25. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOkreślenie rodzaju opisanej w tekście mutacji. (I.4b.21)\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwej nazwy opisanej mutacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/26","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"26","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (3 pkt)\nBabka nadmorska (Plantago maritima) w środowisku naturalnym występuje na siedliskach\no różnej wilgotności, m.in. na bagnach, a także na murawach porastających klify nadmorskie.\nZbadano wysokość roślin babki w obu populacjach na stanowiskach naturalnych, a następnie\nnasiona zebrane z roślin populacji bagiennej i klifowej wysiano na poletku doświadczalnym\no średniej wilgotności gleby. Po pewnym czasie zmierzono wysokość wyhodowanych roślin.\nW tabeli przedstawiono wyniki badań.\nSiedlisko populacji\nbabki nadmorskiej\nŚrednia wysokość roślin [cm]\nna stanowisku\nnaturalnym\nhodowanych na poletku\ndoświadczalnym\nbagno\n35,0\n31,5\nmurawa z klifu nadmorskiego\n7,5\n20,7\nNa podstawie C.J. Krebs, Ekologia, Warszawa 2011.\na) Uzasadnij, uwzględniając wyniki badań, że przyczyną różnic w wysokości roślin babki\nnadmorskiej w badanych populacjach naturalnych jest\n1. zarówno zmienność genetyczna:\n2. jak i również zmienność środowiskowa (fenotypowa):\nb) Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski\nprzedstawione w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań,\nalbo N (nie) - jeśli z nich nie wynika.\n1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności\nsiedliska.\nT\nN\n2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować\ndo dwóch odrębnych gatunków.\nT\nN\n3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności.\nT\nN\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26 (0-3)\na) (0-2)\nTworzenie informacji\nUzasadnienie wyników badań dotyczących wpływu zmienności\ngenetycznej i zmienności środowiskowej na różnice\nw wysokości roślin babki nadmorskiej. (III.1a., I.4b.24, 25)\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, dotyczące\nzarówno (1) zmienności genetycznej - różna wysokość roślin pochodzących z różnych\npopulacji na poletku doświadczalnym, jak i (2) zmienności fenotypowej - różnice\npomiędzy wysokością roślin na poletku doświadczalnym i wysokością roślin\nw populacji naturalnej.\n1 p. - za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, ale dotyczące\ntylko jednej zmienności: genetycznej albo fenotypowej.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n1. zmienność genetyczna:\n• średnia wysokość roślin wyhodowanych na stanowisku doświadczalnym jest różna\ni zależy od tego, z której populacji ze stanowisk naturalnych pochodziły nasiona.\n• wysokości roślin z dwóch populacji hodowanych na poletku doświadczalnym nadal się\nróżnią, co świadczy o tym, że na wysokość roślin wpływa nie tylko zmienność\nśrodowiskowa.\n• gdyby populacje były takie same genetycznie, to na poletku doświadczalnym rośliny\nmiałyby taką samą wysokość.\n2. zmienność środowiskowa (fenotypowa):\n• średnia wysokość roślin wyhodowanych na stanowisku doświadczalnym o średniej\nwilgotności różni się od średniej wysokości roślin z populacji ze stanowiska\nnaturalnego, z której pochodziły nasiona.\n• rośliny na poletku doświadczalnym były wyższe niż na klifie, ale niższe niż na bagnie,\nczyli wysokość zależy od wilgotności podłoża.\n• średnia wysokość roślin z klifu nadmorskiego była niższa w środowisku naturalnym niż\nna poletku doświadczalnym, gdzie była wyższa wilgotność.\n• różnica wysokości babki nadmorskiej z klifu nadmorskiego i bagna była mniejsza\nna poletku doświadczalnym niż w warunkach naturalnych.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOcena poprawności wniosków dotyczących różnic w wysokości\nroślin babki nadmorskiej, sformułowanych na podstawie wyników\nbadań. (III.2a., I.4b.24,25)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech sformułowanych wniosków.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - T, 2. - N, 3. - N","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/27","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (2 pkt)\nWydajność produkcji wtórnej w ekosystemie określa się jako stosunek energii dostępnej\ndla kolejnego poziomu troficznego do energii pobranej z poziomu poprzedniego. Populacje\nposzczególnych gatunków są powiązane ze sobą siecią zależności pokarmowych.\nNa poniższym wykresie przedstawiono rozkład liczby poziomów troficznych uzyskany\nna podstawie analizy 183 różnych sieci pokarmowych.\nNa podstawie: E.R. Pianka, Evolutionary Ecology, 2011.\na) Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionych wyników badań są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1. Najwięcej jest sieci pokarmowych, które mają 4 poziomy troficzne.\nP\nF\n2. Liczba poziomów troficznych zależy od liczby sieci pokarmowych\nw danym ekosystemie.\nP\nF\n3. Większość sieci ma 6 lub więcej poziomów troficznych.\nP\nF\nb) Wyjaśnij, dlaczego liczba poziomów troficznych w ekosystemie jest ograniczona.\nW odpowiedzi uwzględnij przepływ energii przez kolejne poziomy troficzne.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26a)\n26b)\n27a)\n27b)\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie wyników badań dotyczących rozkładu poziomów\ntroficznych w ekosystemie. (PP III.2a., I.3b.2)\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - F, 3. - F\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przepływu energii przez poziomy troficzne\nw ekosystemie. (III.2a.,. I.4a.14)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii - wykorzystanie na danym\npoziomie troficznym lub wykorzystanie na procesy życiowe, lub rozpraszanie\nw postaci ciepła - przy przejściu z jednego poziomu do następnego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Im więcej poziomów troficznych, tym większa jest różnica między energią przyswojoną\nprzez pierwszy i ostatni poziom troficzny, ponieważ każdy organizm traci część energii\nna procesy życiowe, dlatego liczba poziomów troficznych jest ograniczona.\n• W łańcuchach pokarmowych tylko niewielka ilość (około 10%) energii przekształcana\njest w materię organiczną następnego poziomu, ponieważ każdy poziom część energii\ntraci na własne potrzeby i w miarę wydłużania się łańcucha pokarmowego ilość energii\nprzekazywanej kolejnym poziomom troficznym jest coraz mniejsza.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi, w których obok rozpraszania energii w postaci ciepła uwzględniono\nkumulację materii w środowisku, np. „Na każdym z poziomów troficznych część energii jest\nrozpraszana w postaci ciepła, a część materii organicznej wypada z obiegu”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/28","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (2 pkt)\nReguła Allena i reguła Bergmanna to dwie ekogeograficzne reguły dotyczące zwierząt\nstałocieplnych. Zgodnie z regułą Allena, u zwierząt jednego gatunku lub gatunków blisko\nspokrewnionych, populacje żyjące w zimniejszym klimacie odznaczają się mniejszymi\nrozmiarami wystających części ciała, takich jak: kończyny, małżowiny uszne czy ogon, niż\npopulacje z obszarów cieplejszych. Reguła Bergmanna dotyczy również zwierząt tego samego\ngatunku lub blisko spokrewnionych i określa, że populacje zwierząt żyjących w zimniejszym\nklimacie odznaczają się większymi rozmiarami ciała.\na) Wyjaśnij, jakie znaczenie dla zwierząt żyjących w klimacie chłodnym mają adaptacje\npolegające na mniejszych rozmiarach wystających części ciała i większych rozmiarach\nciała.\nb) Wyjaśnij, dlaczego opisane reguły odnoszą się wyłącznie do zwierząt stałocieplnych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie znaczenia opisanych w tekście adaptacji\nu zwierząt żyjących w chłodnym klimacie. (III.2a., I.3c.3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie znaczenia opisanych adaptacji zwierząt żyjących w chłodnym\nklimacie, uwzględniające zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości\ni w związku z tym mniejszą utratę ciepła przez powierzchnię ciała.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nMniejsze rozmiary wystających części ciała powodują, że stosunek powierzchni ciała\ndo objętości jest mniejszy, przez co tracone jest mniej ciepła przez powłoki ciała.\nObie opisane adaptacje zwierząt zmniejszają stosunek powierzchni ciała do objętości,\nprzez co zwierzęta te tracą mniej ciepła przez powłoki ciała.\nZwierzęta żyjące w chłodniejszym klimacie mają mniejsze rozmiary wystających części\nciała niż blisko spokrewnione z nimi gatunki z klimatu cieplejszego, ponieważ\nzmniejszają w ten sposób stosunek powierzchni ciała do objętości i w konsekwencji\nograniczają ilość wypromieniowywanego ciepła.\nZwierzęta żyjące w chłodnym klimacie mają większe rozmiary ciała, ponieważ wówczas\nstosunek objętości ich ciała do powierzchni jest większy, a zatem korzystniejszy\nze względu na ograniczenie utraty ciepła.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których zdający odnosi się tylko do jednej z reguł\nekogeograficznych, ale uwzględnia zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości\ni ograniczenie utraty ciepła.\nUznaje się odpowiedzi, odnoszące się do zwiększenia stosunku objętości ciała do jego\npowierzchni zamiast zmniejszenia stosunku powierzchni ciała do jego objętości (jest to\nrównoważne).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie zasadności stosowania reguły Allena\ni reguły Bergmanna w odniesieniu tylko do zwierząt\nstałocieplnych. (III.2a., I.3c.3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii związane z utrzymywaniem\nstałej temperatury ciała przez zwierzęta stałocieplne, a w związku z tym - konieczność\njak największego ograniczania utraty ciepła z organizmu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Zwierzęta stałocieplne, żyjące w warunkach chłodnego klimatu, muszą ograniczać utratę\nciepła z organizmu, aby utrzymać jego stałą temperaturę i ograniczyć koszty energetyczne\nstałocieplności.\n• Dlatego, że te zwierzęta ponoszą największe straty energetyczne na utrzymanie stałej\ntemperatury ciała, a więc ważne jest dla nich, aby ograniczyć straty ciepła w chłodnym\nklimacie.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/29","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (2 pkt)\nPoniżej przedstawiono szkielet skrzydła nietoperza i szkielet skrzydła ptaka oraz uproszczone\ndrzewo filogenetyczne kręgowców lądowych.\nNa podstawie: http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/article/evo_09\nprzekształcenie kończyn\nprzednich w skrzydła\nwykształcenie czterech\nkończyn\nLegenda:\nskrzydło ptaka\nskrzydło nietoperza\nkrokodyle\nptaki\ngryzonie\nnietoperze\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nNa podstawie informacji przedstawionych na schemacie uzupełnij poniższe zdania tak,\naby powstał poprawny opis wymienionych narządów. Podkreśl w każdym nawiasie\nwłaściwe określenie.\n1. Szkielet skrzydła ptaka i szkielet skrzydła nietoperza są (homologiczne / analogiczne),\nponieważ mają (wspólne / różne) pochodzenie oraz plan budowy.\n2. Powierzchnie nośne umożliwiające aktywny lot ptaka i nietoperza są (homologiczne /\nanalogiczne), ponieważ powstały (niezależnie / tylko raz) w toku ewolucji.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematu opisanie podstawowych\nprawidłowości ewolucji. (II.3b., I.4b.25)\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe podkreślenie wszystkich określeń w obydwu zdaniach.\n1 p. - za prawidłowe podkreślenie wszystkich określeń w jednym zdaniu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1 Szkielet skrzydła ptaka i szkielet skrzydła nietoperza są (homologiczne / analogiczne),\nponieważ mają (wspólne / różne) pochodzenie oraz plan budowy.\n2. Powierzchnie nośne umożliwiające aktywny lot ptaka i nietoperza są (homologiczne /\nanalogiczne), ponieważ powstały (niezależnie / tylko raz) w toku ewolucji.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/30","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"30","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (2 pkt)\nPrzypadkowe zmiany częstości występowania alleli w puli genowej małych, izolowanych\npopulacji określa się mianem dryfu genetycznego. Jedną z postaci dryfu genetycznego jest tzw.\nefekt wąskiego gardła. Może być on spowodowany przez nagłe, znaczne zmiany w środowisku,\nnp. pożar, czy powódź, które mogą doprowadzić do drastycznego zmniejszenia liczebności\npopulacji danego gatunku.\na) Wyjaśnij, w jaki sposób efekt wąskiego gardła może spowodować zmianę częstości\nwystępowania alleli w danej populacji w stosunku do populacji wyjściowej.\nb) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące dryfu genetycznego są prawdziwe. Zaznacz\nP, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Efekt dryfu genetycznego zależy od liczebności populacji -\nw populacjach o większej liczebności jest większy.\nP\nF\n2. W wyniku dryfu genetycznego może dojść do zwiększenia częstości\njednych alleli w populacji i do zmniejszenia częstości innych.\nP\nF\n3. Dryf genetyczny może spowodować utrwalenie się alleli niekorzystnych,\nzmniejszających dostosowanie do środowiska.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n28a)\n28b)\n29.\n30a)\n30b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu efektu wąskiego gardła na zmianę\nczęstości występowania alleli w populacji potomnej.\n(III.2b., I.4b.24)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do - spowodowanej losowo - innej częstości\nokreślonych alleli w populacji osobników, które przetrwały.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW niewielkiej populacji utworzonej z osobników, które przetrwały, pewne allele mogą\nnie występować, a inne - mieć częstość znacznie większą niż w populacji wyjściowej.\nKiedy osobniki te będą się rozmnażać, częstość tych alleli będzie jeszcze się zmieniać.\nPrzy silnym spadku liczebności populacji mogą nie przeżyć osobniki zawierające\nokreślone allele, które tym samym nie będą występować w populacji potomnej.\nJeśli przeżyje tylko niewielka grupa osobników, to mogą u nich nie występować allele,\nktóre były rzadkie w populacji wyjściowej.\nW małej liczebnie populacji nasilają się losowe wahania częstości alleli z pokolenia\nna pokolenie, co może skutkować utratą niektórych alleli.\nEfekt wąskiego gardła, spowodowany nagłym, drastycznym spadkiem liczebności\npopulacji, może doprowadzić do wystąpienia przypadkowych zmian częstości alleli\nz powodu ograniczenia puli genowej w danej populacji w stosunku do populacji\nwyjściowej.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji dotyczących dryfu\ngenetycznego. (III.2b., I.4b.24)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - P","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}