{"paper":{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":32,"source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (2 pkt)\nNiektóre pierwiastki w połączeniu z białkami tworzą ważne biologicznie związki, zwane\nmetaloproteinami.\nPodaj przykład metaloproteiny, w której występuje żelazo (Fe), oraz metaloproteiny,\nw której występuje miedź (Cu), i określ funkcję każdej z nich.\n1. Nazwa metaloproteiny, w której występuje Fe:\nFunkcja:\n2. Nazwa metaloproteiny, w której występuje Cu:\nFunkcja:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nObszar standardów\nOpis wymagań\nWiadomości i rozumienie\nRozróżnienie składników chemicznych komórki i opisanie\nich funkcji. (I.2a.1)\nZasady oceniania\n2 p. - za podanie właściwych nazw dwóch metaloprotein i poprawne określenie ich funkcji.\n1 p. - za podanie jednej właściwej nazwy metaloproteiny i poprawne określenie jej funkcji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n1. metaloproteina, w której występuje Fe:\n• hemoglobina - transport tlenu;\n• mioglobina - magazynowanie tlenu;\n• cytochromy - udział w transporcie elektronów w łańcuchu oddechowym;\n• katalaza - rozkłada nadtlenek wodoru;\n• ferredoksyna - przenośnik elektronów w fazie świetlnej.\n2. metaloproteina, w której występuje Cu:\n• hemocyjanina - transport tlenu;\n• plastocyjanina - uczestniczy w transporcie elektronów w fazie świetlnej fotosyntezy.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące funkcji i właściwości wody są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nWoda jest bardzo dobrym rozpuszczalnikiem, ponieważ naładowane\ncząsteczki substancji rozpuszczonej są przyciągane przez jej niepolarne\ncząsteczki.\nP\nF\n2.\nWoda jest metabolitem wielu reakcji chemicznych - jest produktem\nfotosyntezy i substratem oddychania tlenowego.\nP\nF\n3.\nWoda ma małe ciepło parowania, dzięki czemu możliwe jest pozbywanie\nsię ciepła z organizmu.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWiadomości i rozumienie Określenie właściwości wody i jej funkcji w życiu organizmów.\n(I.1c.4)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F 2. - F 3. - F","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nNa schemacie przedstawiono budowę i działanie aparatu szparkowego rośliny dwuliściennej.\nNa podstawie: http://www.studyrankers.com\naparat otwarty\nkomórki szparkowe\nkomórki szparkowe\nchloroplast\nściana\nkomórkowa\nszparka\nwakuola\njądro\nkomórkowe\naparat zamknięty\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nWyjaśnij, na czym polega współdziałanie wakuoli i ściany komórkowej podczas\notwierania się aparatu szparkowego. W odpowiedzi uwzględnij, widoczną na rysunku,\ncechę budowy ściany komórkowej komórek szparkowych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie znaczenia współdziałania wakuoli i ściany\nkomórkowej w mechanizmie otwierania się aparatu\nszparkowego. (III.2a., I.2a.1)\nZasady oceniania\n1 p. - za wyjaśnienie uwzględniające:\nprzyczynę - zwiększenie ciśnienia turgorowego wywoływanego przez powiększającą\nsię wakuolę,\n• mechanizm - zwiększenie nacisku na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórek\nszparkowych powodujące zmianę kształtu tych komórek,\n• skutek - zwiększenie stopnia otwarcia aparatów szparkowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Wodniczka zwiększa swoje rozmiary, zwiększając nacisk cytozolu na ścianę komórkową,\ntym samym zewnętrzna, cieńsza ściana komórki szparkowej odkształca się silniej niż\ngrubsza ściana wewnętrzna, co powoduje otwarcie szparki.\n• Nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe komórek szparkowych umożliwiają zmianę\nkształtu tych komórek pod wpływem zwiększenia turgoru, wywieranego przez\npowiększającą się wakuolę, co powoduje otwieranie szparki.\n• Zwiększenie objętości dużej wakuoli w komórkach szparkowych powoduje zwiększenie\nciśnienia wywieranego na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe, co powoduje\nzmianę kształtu tych komórek i w efekcie otwieranie aparatu szparkowego.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nMiękisz powietrzny, zwany aerenchymą, występuje u roślin wodnych i roślin żyjących\nna siedliskach podmokłych. Pełni on głównie funkcję tkanki przewietrzającej.\nNa zdjęciu przedstawiono aerenchymę z kłącza tataraku.\nNa podstawie: http://www.sbs.utexas.edu/mauseth/weblab/webchap3par/3.3-5.htm\na) Podaj jedną, widoczną na zdjęciu, cechę budowy aerenchymy, która różni tę tkankę\nod innych typów tkanki miękiszowej i jest przystosowaniem do pełnienia funkcji\nprzewietrzającej.\nb) Podaj przykład funkcji, którą pełni aerenchyma u roślin wodnych, innej niż\nprzewietrzanie.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\n4a)\n4b)\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nWskazanie na zdjęciu cechy budowy aerenchymy\nodróżniającej tę tkankę od innych tkanek i stanowiącej\nadaptację do pełnionej funkcji. (II.1b., I.2b.3)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli dużej objętości\nlub dużej powierzchni przestworów międzykomórkowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Obecność dużych przestworów międzykomórkowych.\n• Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą\nobjętość komórek.\n• Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami\nmiękiszu.\n• Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem\n(co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie).\n• Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia\nwnętrza przestworów.\nUwagi:\n• Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych\nw kanały wentylacyjne, np. „Obecność kanałów wentylacyjnych”.\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności (licznych)\nprzestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole\npowierzchni, ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie funkcji aerenchymy. (I.2a.1)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie poprawnej funkcji innej niż przewietrzająca, polegającej na zwiększeniu\nwyporności rośliny lub magazynowaniu gazów oddechowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Aerenchyma umożliwia unoszenie się roślin na wodzie.\n• Aerenchyma umożliwia utrzymywanie się liści roślin wodnych na powierzchni wody.\n• Unoszenie się roślin w toni wodnej.\n• Zapewnia dużą wyporność roślinom wodnym.\n• Aerenchyma może magazynować tlen.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do fotosyntezy, ponieważ nie jest to podstawową\nfunkcją aerenchymy, a dodatkowo - nie zawsze prowadzi ona ten proces, np. w kłączach\nroślin wodnych fotosynteza nie zachodzi.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (3 pkt)\nNa rysunku I przedstawiono budowę limfocytu B, a na rysunku II przedstawiono budowę\nplazmocytu, który powstał z tego limfocytu. Funkcje plazmocytu to produkcja i wydzielanie\nprzeciwciał. Obie komórki zostały poddane barwieniu w celu uwidocznienia struktur\nkomórkowych.\nUwaga: Zachowano proporcje wielkości obu komórek.\nI\nNa podstawie: Z. Bielańska-Osuchowska, J. Kawiak, Struktura funkcjonalna komórek i tkanek, Warszawa 1991.\na) Na podstawie analizy rysunków wskaż dwie różnice w budowie wewnętrznej\nplazmocytu w porównaniu z limfocytem B.\n1\n2\nb) Na przykładzie jednej cechy wykaż związek między budową plazmocytu a jego funkcją\nzwiązaną z wytwarzaniem przeciwciał.\nc) Spośród wymienionych cech wybierz i zaznacz trzy cechy odporności uzyskiwanej\nprzez człowieka dzięki podaniu surowicy zawierającej przeciwciała.\nA. swoista B. nieswoista C. bierna D. czynna E. naturalna F. sztuczna\nII\n4\n1\n2\n5\n1\n2\n4\n3\n1 - siateczka śródplazmatyczna szorstka\n2 - mitochondrium\n3 - siateczka śródplazmatyczna gładka\n4 - jądro\n5 - jąderko\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 5. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nWskazanie różnic w budowie komórek przedstawionych\nna rysunku. (II.1b., I.2b.3)\nZasady oceniania\n1 p. - za wskazanie dwóch właściwych różnic w budowie między limfocytem B a komórką\nplazmatyczną.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW jądrze komórki plazmatycznej widoczne jest duże jąderko, którego nie widać\nw limfocycie B.\nW jądrze plazmocytu widoczna jest bardziej rozluźniona chromatyna.\nSilniej rozbudowana siateczka śródplazmatyczna szorstka w plazmocycie w porównaniu\ndo limfocytu B.\nW limfocycie B występuje mała ilość cytoplazmy i organellów komórkowych, natomiast\nw plazmocycie są one rozbudowane.\nPlazmocyt ma większy stosunek objętości komórki do objętości jądra komórkowego.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie związku między budową a funkcją plazmocytu.\n(III.2a., I.1b.7)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wykazanie związku budowy komórki plazmatycznej z funkcją produkcji białek\n(przeciwciał), uwzględniające obecność rozbudowanej siateczki śródplazmatycznej\nszorstkiej lub obecność jąderka.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Komórka plazmatyczna ma bardzo silnie rozwiniętą siateczkę śródplazmatyczną szorstką,\nna której zachodzi produkcja białek (na eksport), a przeciwciała wytwarzane i wydzielane\nprzez tę komórkę są białkami.\n• W jądrze komórki plazmatycznej znajduje się duże jąderko, co świadczy o intensywnym\nwytwarzaniu podjednostek rybosomów niezbędnych do syntezy białek / przeciwciał.\nc) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie cech odporności uzyskiwanej po podaniu\nsurowicy. (I.4b.8., PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za prawidłowe zaznaczenie wszystkich trzech cech wskazanej odporności.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA, C, F","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (2 pkt)\nKomórki w organizmie wielokomórkowym komunikują się ze sobą m.in. za pomocą związków\nchemicznych. Na schematach A, B i C przedstawiono trzy rodzaje komunikacji komórkowej\nzachodzącej za pomocą cząsteczek sygnałowych.\nNa podstawie: B.D. Hames, N.M. Hooper, Krótkie wykłady. Biochemia, Warszawa 2007.\na) Określ jedną wspólną cechę przedstawionych sposobów komunikacji między\nkomórkami, inną niż wykorzystanie cząsteczek sygnałowych.\nb) Przyporządkuj schematom A-C po jednym przykładzie wybranym spośród 1.-4.,\nopisującym łączenie się cząsteczki sygnałowej z komórką.\n1. Łączenie się cząsteczek acetylocholiny z receptorem błony postsynaptycznej neuronu.\n2. Przyłączanie LDL (lipoprotein o małej gęstości) do komórki docelowej.\n3. Połączenie cząsteczek somatotropiny z receptorami komórek chrzęstnych szkieletu.\n4. Wydzielanie czynnika, który pozwala komórkom wzmacniać własną tożsamość w czasie\nrozwoju embrionalnego.\nA B C\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5a)\n5b)\n5c)\n6a)\n6b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nA\nB\nC\ncząsteczki sygnałowe\nnaczynie krwionośne\nreceptor\nodległe komórki docelowe\nkomórka\nsekrecyjna\npobliska komórka\ndocelowa\nreceptory\ndocelowe\nkomórka endokrynowa\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOkreślenie wspólnej cechy, przedstawionych na schemacie,\nrodzajów komunikacji między komórkami. (II.1b., I.4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie właściwej cechy wspólnej dla wszystkich trzech przedstawionych\nna schematach rodzajów komunikacji między komórkami organizmu, uwzględniające\nobecność receptora w komórce odbierającej sygnał.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Komórki odbierające sygnał mają receptory na powierzchni błony.\n• We wszystkich trzech rodzajach komunikacji ligand odbierany jest przez komórkę\ndocelową, która ma odpowiedni receptor.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nRozpoznanie przykładów komunikacji komórek za pomocą\nokreślonych cząsteczek sygnałowych. (II.2.a., I.4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie do wszystkich schematów odpowiedniego przykładu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA - 3, B -1, C - 4","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (2 pkt)\nNa schemacie przedstawiono w uproszczeniu wybrane etapy procesu zachodzącego\nw komórkach eukariotycznych.\nNa podstawie: A. Salyers, D. Whitt, Mikrobiologia, Warszawa 2012.\na) Podaj nazwy etapów oznaczonych na schemacie numerami I i II oraz określ ich\nlokalizację w komórce.\nNazwa etapu I:\nLokalizacja:\nNazwa etapu II: Lokalizacja:\nb) Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\ninformacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nŁącznie w przebiegu obu prezentowanych etapów zachodzi\nczterokrotnie dehydrogenacja z wytworzeniem NADH.\nP\nF\n2.\nPośrednie produkty etapu II mogą być wykorzystywane do syntez\nniektórych aminokwasów.\nP\nF\n3.\nOba etapy (I i II) przedstawionego procesu, dostarczają komórce\nwysokoenergetycznych cząsteczek.\nP\nF\nI\nII\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na schemacie etapów oddychania komórkowego\ni określenie ich lokalizacji. (I.4a.6)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie poprawnych nazw i lokalizacji przedstawionych na schemacie dwóch\netapów oddychania komórkowego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nNazwa etapu I: reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu\nLokalizacja: matriks mitochondriów / mitochondrium\nNazwa etapu II: cykl Krebsa / cykl kwasu cytrynowego\nLokalizacja: matriks mitochondriów / mitochondrium\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematu opisanie przebiegu oddychania\nkomórkowego. (II.2a., I.4a.6)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P 2. - P 3. - F","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (2 pkt)\nPrzeprowadzono doświadczenie na kiełkujących nasionach bobu: na rysunku A przedstawiono\nstan początkowy doświadczenia, a na rysunku B - jego stan końcowy.\nNa 3-centymetrowych korzeniach zarodków kiełkującego bobu 10 kreskami zaznaczono\nodstępy w odległości co milimetr (rys. A), a następnie te nasiona umieszczono na 24 godziny\nw wilgotnej atmosferze. Po tym czasie zmierzono odległości między kreskami na korzeniach\ntych zarodków (rys. B).\nNa podstawie: S. Gumiński, Ogólna fizjologia roślin, Warszawa 1983.\na) Sformułuj problem badawczy do przedstawionego doświadczenia.\nb) Spośród wymienionych nazw wybierz i zaznacz nazwy dwóch fitohormonów, dzięki\nktórym odbywa się wzrost wydłużeniowy korzenia.\nA. gibereliny B. auksyny C. etylen D. kwas abscysynowy\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7a)\n7b)\n8a)\n8b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\n10\n5\n0\n0\n5\n10\nA\nB\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nSformułowanie problemu badawczego do przedstawionego\ndoświadczenia. (III.2a., I.4a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego problemu badawczego, uwzględniającego określenie\nw korzeniu stref wzrostu lub wydłużania się komórek.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nCzy korzeń bobu na całej długości wydłuża się równomiernie?\nCzy w korzeniu bobu funkcjonują strefy wzrostu / wydłużania komórek?\nCzy podczas wzrostu korzenia każda jego strefa ulega wydłużaniu?\nGdzie w korzeniu bobu występują strefy wydłużania się komórek?\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie fitohormonów wpływających na wzrost korzenia.\n(I.4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za zaznaczenie dwóch właściwych nazw fitohormonów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA, B","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nSprawdzono doświadczalnie, że w czasie kiełkowania zarodników grzyba - głowni kukurydzy\n(Ustilago maydis) - zachodzi proces wytwarzania białek enzymatycznych.\nNa wykresie przedstawiono tempo włączania radioaktywnej alaniny do białka przez kiełkujące\nzarodniki głowni oraz pobieranie tlenu przez te zarodniki.\nNa podstawie: W. Kretowicz, Przemiany azotu w roślinach, Warszawa 1977.\nWyjaśnij, dlaczego pobór tlenu przez kiełkujące zarodniki grzyba rośnie wraz\nze wzrostem tempa włączania radioaktywnej alaniny do białka.\nInformacja do zadań 10. i 11.\nKwiaty pokrzywy zwyczajnej (Urtica dioica) są rozdzielnopłciowe, zielonkawe i niepozorne.\nSą zebrane w kwiatostany wyrastające z kątów liści na długich i wiotkich osiach. Na jednych\nroślinach znajdują się tylko kwiatostany męskie, a na innych - tylko żeńskie. W kwiatach\nmęskich znajdują się 4 pręciki, w żeńskich - jest obecny jednokomorowy słupek z dużym,\npędzelkowatym znamieniem.\nPokrzywa zwyczajna rośnie w wilgotnych lasach i zaroślach oraz na żyznych siedliskach\nruderalnych. Preferuje miejsca z dobrym dostępem do światła, w których obficie kwitnie\ni owocuje, w miejscach zacienionych rośnie słabiej. Najlepiej rośnie na siedliskach wilgotnych,\njednak źle znosi długotrwałe zalanie gleby wodą.\nZbadano zawartość białka w nadziemnych organach pokrzywy zwyczajnej rosnącej na glebie\nnawożonej różnymi dawkami nawozów azotowych. Wyniki badań przedstawiono w tabeli.\nradioaktywność [imp./min.10-3]\nczas kiełkowania, [godz.]\npobieranie O2 [ µl/godz./mg zarodników]\nwłączanie radioaktywnej\nalaniny do białka\npobieranie tlenu\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nNumer\npróby\nDawka azotu\n[kg/ha]\nŚrednia zawartość białka [% suchej masy]\nłodygi\nliście\n1.\n0\n12,6\n24,2\n2.\n75\n13,8\n25,4\n3.\n150\n14,1\n24,9\n4.\n225\n16,0\n27,6\n5.\n300\n16,5\n29,4\nNa podstawie: http://magazyn.salamandra.org.pl\nCz. Szewczuk, M. Mazur, Wpływ zróżnicowanych dawek nawozów azotowych na skład chemiczny pokrzywy\nzwyczajnej (Urtica dioica L), „Acta Sci. Pol. Agricultura” 3 (1) 2004.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie procesów zachodzących podczas kiełkowania\nzarodników grzyba. (III.2.a., I.4a.2)\nZasady oceniania\n1 p. - za wyjaśnienie korelacji syntezy białka z tempem pobierania tlenu przez kiełkujące\nzarodniki grzyba, odnoszące się do wytwarzania ATP w tlenowym oddychaniu\nkomórkowym.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nProces syntezy białka jest procesem anabolicznym / wymaga nakładu energii / ATP.\nKiełkujące zarodniki grzyba wytwarzały na drodze tlenowej ATP niezbędny do syntezy /\ntranslacji, stąd korelacja między tempem wbudowywania aminokwasu w cząsteczkę\nbiałka a pobieraniem tlenu niezbędnego do wytwarzania ATP.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nKorelacja między tempem wbudowywania aminokwasu w cząsteczkę białka a poborem\ntlenu jest efektem oddychania tlenowego zachodzącego w kiełkujących zarodnikach\ngrzyba, podczas którego powstaje ATP potrzebny do syntezy białka.\nUwaga:\nPodczas biosyntezy białka na rybosomach jako bezpośrednie źródło energii wykorzystywany\njest GTP, ale powstaje on w procesie transfosforylacji z ATP, dlatego ATP jest odpowiedzią\ndopuszczalną.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nSpośród A-F wybierz i zaznacz dwa poprawne wnioski, które można sformułować\nna podstawie przedstawionych wyników.\nA. Średnia zawartość białka w łodygach pokrzywy zwyczajnej zwiększa się wraz ze wzrostem\nzawartości związków azotowych w glebie.\nB. Wpływ nawozów azotowych na zawartość białka w nadziemnych organach pokrzywy.\nC. Nawozy azotowe hamują syntezę białek w organach nadziemnych pokrzywy zwyczajnej.\nD. Liście pokrzywy są bardziej wrażliwe na niedobór azotu w glebie niż jej łodygi.\nE. Niezależnie od dawki azotu liście pokrzywy zwyczajnej osiągają większą średnią\nprocentową zawartość białka niż jej łodygi.\nF. Wzrost zawartości związków azotowych w glebie skutkuje zwiększeniem rozmiarów liści\ni łodyg pokrzywy zwyczajnej.","answer":"A, E","answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nTworzenie informacji\nSformułowanie wniosku na podstawie przedstawionych\nwyników doświadczenia. (III.2.a., I.4a.2)\nZasady oceniania\n2 p. - za zaznaczenie dwóch poprawnie sformułowanych wniosków.\n1 p. - za zaznaczenie jednego poprawnie sformułowanego wniosku.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawne odpowiedzi\nA, E.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (3 pkt)\na) Określ, czy pokrzywa zwyczajna jest rośliną jednopienną, czy - dwupienną.\nOdpowiedź uzasadnij.\nb) Wypisz z tekstu dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie\ndo wiatropylności i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9.\n10.\n11a)\n11b)\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie i uzasadnienie przynależności pokrzywy\nzwyczajnej do roślin dwupiennych. (III.3a., I.1a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną wraz z prawidłowym\nuzasadnieniem, odnoszącym się do występowania kwiatów żeńskich i kwiatów\nmęskich na oddzielnych osobnikach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną, ponieważ na jednych osobnikach występują\ntylko kwiaty męskie, a na innych - tylko kwiaty żeńskie.\n• Dwupienna - kwiaty męskie i kwiaty żeńskie nie występują na tej samej roślinie.\nb) (0-2)\nWiadomości i rozumienie\nPrzedstawienie przystosowania opisanej rośliny\ndo wiatropylności. (I.2a.2)\nZasady oceniania\n2 p. - za wypisanie z tekstu obu prawidłowych cech budowy pokrzywy i podanie, na czym\npolega przystosowanie do wiatropylności każdej z cech.\n1 p. - za wypisanie z tekstu tylko jednej prawidłowej cechy wraz z podaniem opisu jej\nprzystosowania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n1.\nSłupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem - zwiększa szanse osadzenia się na nim pyłku.\n2.\nKwiatostany na długich i wiotkich osiach - poruszają się nawet na lekkim wietrze,\nułatwiając porywanie pyłku przez wiatr.\n1.\nPędzelkowate znamię słupka wychwytuje pyłek transportowany wraz z powietrzem.\n2.\nZ wiotkich kwiatostanów łatwo wydostaje się pyłek na wietrze.\nUwagi:\n• Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących rozdzielnopłciowości.\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do niepozornego, zielonkawego okwiatu,\nponieważ nie jest to przystosowanie do wiatropylności.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nDo prawidłowego zachodzenia procesów życiowych roślin niezbędne jest utrzymanie\nodpowiedniej temperatury tkanek i odpowiedniego stopnia ich uwodnienia. Utrata wody przez\norganizmy roślinne zachodzi w wyniku transpiracji. W warunkach dobrego zaopatrzenia roślin\nw wodę intensywna transpiracja zapobiega przegrzaniu liści.\nNa wykresie przedstawiono porównanie temperatury powietrza oraz temperatury liści\npustynnej rośliny arbuza kolokwinty (Citrullus colocynthis), przed doświadczeniem dobrze\npodlanej. Porównano liście nieodcięte i odcięte. Strzałką wskazano moment odcięcia liścia.\n„Limit odporności” oznacza temperaturę, w której procesy życiowe ulegają zaburzeniu.\nNa podstawie: J. Kopcewicz, S. Lewak, Fizjologia roślin, Warszawa 2002.\na) Sformułuj problem badawczy opisanego doświadczenia.\nb) Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, w jakim celu odcięto liść w tym\ndoświadczeniu.\ntemperatura [oC]\npora dnia [godz.]\nlimit\nodporności\nnieodcięty, szybko\ntranspirujący liść\npowietrze\nodcięty liść\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nSformułowanie problemu badawczego do przedstawionego\ndoświadczenia. (III.1a.,I.4a7)\nZasady oceniania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego problemu badawczego uwzględniającego wpływ\ntranspiracji na temperaturę liści arbuza kolokwinty.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Wpływ transpiracji na temperaturę liści pustynnej rośliny arbuza kolokwinty.\n• Czy transpiracja wpływa na temperaturę liści badanej rośliny?\n• Czy transpiracja zapobiega przegrzaniu się liści arbuza kolokwinty?\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie wyników doświadczenia dotyczącego\ntranspiracji u roślin. (III.1a., I.4a7)\nZasady oceniania\n1 p. - za wyjaśnienie uwzględniające ograniczenie transpiracji i możliwość porównania\ntemperatury takich liści z temperaturą liści normalnie transpirujących.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nOdcięcie liścia spowodowało niedostatek wody i ograniczenie transpiracji, co umożliwia\nsprawdzenie, jak transpiracja wpływa na temperaturę liści.\n• Odcięcie\nliścia\nspowodowało\nograniczenie\ntranspiracji\ni\numożliwiło\nzbadanie,\nczy ograniczenie transpiracji liścia wpływa na jego temperaturę.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (1 pkt)\nNa rysunku przedstawiono zwierzęta należące do pajęczaków - jednej z gromad stawonogów.\nNa podstawie: http://kesscience.wikidot.com/arachnids\nPodaj jedną, widoczną na rysunku, cechę budowy morfologicznej przedstawionych\nzwierząt, świadczącą o tym, że należą one do pajęczaków, a nie - do innej grupy\nstawonogów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nZaklasyfikowanie zwierząt przedstawionych na rysunku\ndo pajęczaków. (I.1a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie widocznej na rysunku jednej właściwej cechy pajęczaków.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• cztery pary odnóży krocznych / nóg / osiem nóg\n• nogogłaszczki","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nNa rysunku przedstawiono budowę układu pokarmowego królika.\nNa podstawie: www.wikipedia.pl\nWykaż związek między dużym udziałem jelita ślepego w ogólnej długości jelita królika\na pokarmem, jakim to zwierzę się odżywia.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12a)\n12b)\n13.\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nślinianki\nwątroba\ntrzustka\nokrężnica\nżołądek\njelito cienkie\njelito ślepe\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nWykazanie związku między budową jelita ślepego królika\na sposobem jego odżywiania się. (I.2a.2)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wykazanie związku między budową jelita ślepego królika a sposobem\njego odżywiania się, uwzględniające odżywianie się królika pokarmem roślinnym,\nwymagającym dłuższej obróbki pokarmu i udziału symbiontów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• U królika występuje relatywnie długie jelito ślepe, ponieważ pokarm roślinny wymaga\ndługiego trawienia z udziałem symbiontów.\n• Królik ma dobrze rozwinięte jelito ślepe, w którym występują bakterie trawiące celulozę\nzawartą w dużych ilościach w pokarmie roślinnym.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (2 pkt)\nPtaki morskie mają silnie rozwinięte parzyste nosowe gruczoły solne, które przewodami łączą\nsię z jamą nosową. Takie gruczoły występują także u większości ptaków lądowych, ale są\nbardzo małe.\nW tabeli zestawiono wyniki doświadczenia, w którym badano rolę gruczołów nosowych\ni kloaki w wydalaniu jonów Na+ u mewy siodłatej (Larus marinus). Badanie przeprowadzono\nw ciągu 175 minut od momentu podania do przewodu pokarmowego mewy 134 ml wody\nmorskiej (prawie 1/10 masy ptaka). Stężenie jonów Na+ w wodzie morskiej wynosi\nok. 500 mmol/l.\nCzas\n[min]\nWydalanie z nosa\nWydalanie z kloaki\nObjętość\nwydzieliny\n[ml]\nStężenie\nNa+\n[mmol/l]\nIlość\nNa+ [mmol]\nObjętość\nkałomoczu\n[ml]\nStężenie\nNa+\n[mmol/l]\nIlość\nNa+\n[mmol]\n15\n2,2\n798\n1,7\n5,8\n38\n0,28\n40\n10,9\n756\n8,2\n14,6\n71\n1,04\n70\n14,2\n780\n11,1\n25,0\n80\n2,00\n100\n16,1\n776\n12,5\n12,5\n61\n0,76\n130\n6,8\n799\n5,4\n6,2\n33\n0,21\n160\n4,1\n800\n3,3\n7,3\n10\n0,07\n175\n2,0\n780\n1,5\n3,8\n12\n0,05\nOgółem\n56,3\n43,7\n75,2\n4,41\nNa podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt, Warszawa 2008.\na) Na podstawie przedstawionych danych oceń, czy wniosek, że kloaka w takim samym\nstopniu jak gruczoły nosowe uczestniczy w usuwaniu nadmiaru soli, jest uprawniony.\nOdpowiedź uzasadnij.\nb) Wyjaśnij, dlaczego u ptaków morskich gruczoły nosowe są znacznie lepiej rozwinięte\nniż u ptaków lądowych.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie przedstawionych wyników badań uzasadnienie\nsformułowanego wniosku. (III.2a., I.3b.2)\nZasady oceniania\n1 p. - za stwierdzenie, że wniosek jest nieuprawniony, wraz z poprawnym uzasadnieniem\nodnoszącym się do przedstawionych wyników badań.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWniosek jest nieuprawniony, ponieważ ilość jonów sodu wydalana przez nos jest około\ndziewięć razy większa niż ilość wydalana przez kloakę.\nWniosek jest nieuprawniony, ponieważ w usuwaniu nadmiaru soli z organizmu\nuczestniczą głównie gruczoły nosowe, a nie kloaka.\nWniosek jest nieuprawniony, ponieważ nadmiar soli / jonów sodu z organizmu usuwają\ngruczoły nosowe ptaków, a nie kloaka.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przyczyny lepszego rozwoju gruczołów nosowych\nu ptaków morskich w porównaniu z ptakami lądowymi.\n(III.2a., I.3b.2)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie uwzględniające informacje o większej zawartości soli /\njonów Na+ w pokarmie ptaków morskich w porównaniu z ptakami lądowymi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Pokarm, którym żywią się ptaki morskie, zawiera duże ilości jonów sodu, które muszą być\nusunięte z organizmu, co jest warunkiem zachowania homeostazy organizmu.\n• Ptaki morskie piją wodę morską, dlatego muszą wydalać nadmiar soli, natomiast ptaki\nlądowe mają dostęp do wody słodkiej.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (3 pkt)\nOhar (Tadorna tadorna), nazywany też kaczką norową, jest w Polsce skrajnie nielicznym\nptakiem lęgowym, objętym ścisłą ochroną gatunkową. Jego lęgowiska są rozmieszczone\ngłównie na wybrzeżu, gdzie także częściej jest obserwowany w trakcie wędrówek.\nSamce są nieco większe od samic i są od nich intensywniej ubarwione. Można je rozpoznać\npo jaskrawoczerwonej narośli u nasady dzioba i rdzawych piórach pod ogonem. Gniazda\noharów znajdują się najczęściej w pobliżu wody, w opuszczonych norach wykopanych przez\ndzikie zwierzęta (króliki, borsuki). Po wykluciu pisklęta są wodzone przez obydwoje rodziców\nw kierunku wody. Zdarzają się przypadki, że te ptaki prowadzą swoje pisklęta do wody nawet\nkilka kilometrów.\nNad Zatoką Pucką był realizowany program ochrony czynnej ohara, polegający na budowaniu\nsztucznych nor, które rozmieszczono w miejscach, gdzie ohary przystępują zwykle do lęgów,\njak również tam, gdzie od pewnego czasu dorosłych ptaków z pisklętami już nie obserwowano.\nNa podstawie: I. Kaługa, Ohar - czarno-biała kaczka, „Salamandra. Magazyn Przyrodniczy”, nr 1/2008 (25).\na) Wybierz i zaznacz nazwę zjawiska opisanego w tekście, umożliwiającego odróżnienie\nsamca ohara od samicy ohara po cechach morfologicznych.\nA. hermafrodytyzm\nB. zmienność modyfikacyjna\nC. dymorfizm płciowy\nD. rozdzielnopłciowość\nb) Określ, czy ohary są gniazdownikami czy zagniazdownikami. Odpowiedź uzasadnij,\nodnosząc się do informacji zawartych w tekście.\nc) Na podstawie tekstu określ jeden z czynników ograniczających liczebność par lęgowych\noharów nad Zatoką Pucką.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15a)\n15b)\n16a)\n16b)\n16c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-3)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie zjawiska opisanego w tekście dotyczącego\nbudowy i procesów życiowych ptaków. (I.4a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za wybranie właściwej nazwy opisanego w tekście zjawiska.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOkreślenie i uzasadnienie przynależności opisanych ptaków\ndo zagniazdowników. (II.2a., I.1a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że ohary są zagniazdownikami wraz z prawidłowym uzasadnieniem,\nodnoszącym się do informacji z tekstu i uwzględniającym zdolność piskląt do\nprzemieszczania się w kierunku zbiorników wodnych\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe rozwiązania\n• Ohary są zagniazdownikami, ponieważ zaraz po wykluciu ich pisklęta są zdolne do wędrówki\nz rodzicami do zbiornika wodnego.\n• Ohary są zagniazdownikami, ponieważ po wykluciu ich pisklęta są zdolne do przemieszczania\nsię w kierunku wody.\n• Pisklęta zaraz po wykluciu przemieszczają się w kierunku wody, a więc są zagniazdownikami.\n• Po wykluciu pisklęta oharów pływają, a więc są zagniazdownikami.\n• Są to zagniazdowniki, bo po wykluciu są wodzone przez rodziców do wody.\nUwaga:\nNie\nuznaje\nsię\nuzasadnienia\nodnoszącego\nsię\nwyłącznie\ndo\ndefinicji\nptaków\nzagniazdowników, np. „Ohary to zagniazdowniki, ponieważ pisklęta po wykluciu potrafią\nchodzić” oraz do cech zagniazdowników, które nie zostały przedstawione w tekście.\nc) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie teksu określenie czynników ograniczających\nliczebność opisanych ptaków. (II.1a., I.3b.4)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie właściwego czynnika - liczby miejsc do gniazdowania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Czynnikiem ograniczającym liczebność par lęgowych ohara nad Zatoką Pucką jest brak\nodpowiedniej liczby miejsc do gniazdowania.\n• Dostępność nor lęgowych.\n• Liczba nor.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (1 pkt)\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące stałocieplności ptaków i ssaków są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nStałocieplność ptaków i ssaków jest efektem pochodzenia od wspólnego\nprzodka, który wykształcił mechanizmy regulujące temperaturę ciała.\nP\nF\n2.\nUtrzymanie stałej temperatury ciała jest kosztowne energetycznie, ale daje\nmożliwość aktywności niezależnie od pory dnia.\nP\nF\n3.\nZwierzęta stałocieplne utrzymują podczas hibernacji temperaturę ciała\ntaką samą, jak podczas aktywności.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie stałocieplności ptaków i ssaków. (I.1a.9)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - F","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (2 pkt)\nSkładniki mineralne są niezbędnymi elementami diety człowieka. W Polsce problemem są\npotencjalne niedobory jodu, dlatego sól spożywcza jest jodowana.\nWśród produktów spożywczych największe ilości jodu znajdują się w żywności pochodzenia\nmorskiego (np. rybach), mleku i jego przetworach, jajach czy brokułach.\nGlikozydy występujące w warzywach kapustnych lub nasionach roślin strączkowych, a także\nazotany, wapń, magnez i żelazo, ograniczają wykorzystanie jodu zawartego w diecie.\nNa podstawie: Praktyczny podręcznik dietetyki, pod red. M. Jarosza, Warszawa 2010.\na) Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało ono informacje prawdziwe. W każdym\nnawiasie podkreśl właściwe określenie.\nNiedobór jodu prowadzi do (obniżenia / podwyższenia) tempa metabolizmu w organizmie,\nna skutek (zmniejszenia / zwiększenia) wydzielania hormonów (gruczołów przytarczycznych /\ntarczycy).\nb) Na podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, dlaczego osoby stosujące\nniskosolną, rygorystyczną dietę pozbawioną wszystkich produktów pochodzenia\nzwierzęcego mogą mieć problem z utrzymaniem odpowiedniego poziomu jodu\nw organizmie. W odpowiedzi uwzględnij dwa czynniki.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie mechanizmu regulacji hormonalnej u zwierząt\nna przykładzie tarczycy. (III.2a., 4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNiedobór jodu prowadzi do (obniżenia / podwyższenia) tempa metabolizmu w organizmie,\nna skutek (zmniejszenia / zwiększenia) wydzielania hormonów (gruczołów przytarczycznych\n/ tarczycy).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie skutków stosowania nieprawidłowej diety dla\nzdrowia człowieka. (III.1b., I.3c.8,9 PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie, odnoszące się do niskiej podaży jodu (wyłączenie z diety\nproduktów mięsnych lub jodowanej soli) oraz ograniczonego wchłaniania jodu\nz pokarmu spowodowanego przez niektóre produkty roślinne.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Osoby, które stosują niskosolną, rygorystyczną dietę pozbawioną wszelkich produktów\npochodzenia zwierzęcego, mogą mieć problem z utrzymaniem poziomu jodu\nw organizmie, ponieważ produkty te są głównym źródłem jodu, a dodatkowo, niektóre\nprodukty roślinne ograniczają pozyskanie jodu z pokarmu.\n• Takie osoby pobierają z pokarmu mało jodu, a dodatkowo niektóre związki zawarte\nw roślinach mogą jeszcze bardziej ograniczać wykorzystanie jodu z pokarmu.\n• Ponieważ produkty pochodzenia zwierzęcego są głównym źródłem jodu, a dodatkowo,\nniektóre produkty roślinne ograniczają przyswajanie jodu z pokarmu.\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi, w których obydwa czynniki odnoszą się do niskiej podaży jodu,\nnp. „Takie osoby nie spożywają ryb, które są bogatym źródłem jodu, ani nie uzupełniają tego\nniedoboru za pomocą soli kuchennej”.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (3 pkt)\nChoroby tarczycy określane są jako pierwotne, jeżeli wynikają z nieprawidłowego działania\nsamego gruczołu dokrewnego, lub jako wtórne - jeżeli związane są z nieprawidłowym\ndziałaniem przysadki mózgowej produkującej hormon tyreotropowy (TSH).\nPoniżej przedstawiono wybrane wyniki badania tzw. profilu tarczycowego u psa.\nProfil tarczycowy (osocze)\nWynik\nJednostki\nNorma\nTyroksyna całkowita (T4)\n<0,50\nµg/dl\n1,50-4,50\nTyreotropina (TSH)\n2,10\nng/ml\n0,001-0,400\nNa podstawie: https://www.dbc.wroc.pl/Content/7451/Ocena_funkc_tarczycy_Popiel_Jaroslaw_DBC.pdf\na) Określ, czy u badanego psa wyniki wskazują na pierwotną czy wtórną niedoczynność\ntarczycy. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając sposób regulacji wydzielania\nhormonów tarczycy.\nb) Wyjaśnij, dlaczego syntetyczne odpowiedniki hormonów tarczycy, w odróżnieniu\nod insuliny, mogą być podawane doustnie. W odpowiedzi porównaj budowę obu tych\nhormonów.\nc) Podaj dwa przykłady charakterystycznych objawów niedoczynności tarczycy\nu człowieka.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.\n18a)\n18b)\n19a)\n19b)\n19c)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-3)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie przedstawionych wyników badań określenie\ni uzasadnienie rodzaju niedoczynności tarczycy.\n(III.2a., I.4a.10)\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne określenie, że wyniki wskazują na pierwotną niedoczynność tarczycy\nu badanego psa i uwzględnienie mechanizmu ujemnego sprzężenia zwrotnego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nBadany pies ma pierwotną niedoczynność tarczycy, ponieważ ilość TSH ponad normę\nspowodowana jest brakiem hamowania przysadki na skutek niskiej zawartości T4 we krwi,\nco powoduje intensywne wydzielanie TSH (brak ujemnego sprzężenia zwrotnego).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie różnicy dotyczącej sposobu podawania\nsyntetycznych odpowiedników hormonów tarczycy i insuliny.\n(III.2a., I.4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do budowy obu hormonów i możliwości ich\ntrawienia w przewodzie pokarmowym.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nHormony tarczycy są pochodnymi aminokwasu tyrozyny, również ich syntetyczne\nodpowiedniki, nie są trawione w przewodzie pokarmowym. Insulina jest polipeptydem\ni w przewodzie pokarmowym podlegałaby działaniu proteaz, dlatego musi być podawana\ndożylnie.\nc) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nPrzedstawienie objawów niedoczynności tarczycy\nu człowieka. (I.3c.8,9 PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie dwóch charakterystycznych objawów niedoczynności tarczycy\nu człowieka.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• wzrost masy ciała;\n• otyłość, zmniejszenie aktywności;\n• powolność / ospałość;\n• wcześniej niewystępujące intensywne odczuwanie zimna;\n• wypadanie włosów.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (1 pkt)\nNa rysunku przedstawiono wpływ niektórych neurotransmiterów na pracę różnych narządów.\nLinie pokazują przewodzenie impulsu nerwowego, a pogrubione strzałki - wydzielanie\nhormonów.\nNa podstawie: W.F. Ganong, Fizjologia, Warszawa 2009.\nNa podstawie rysunku oceń, czy poniższe informacje dotyczące neurotransmiterów\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNoradrenalina może być wydzielana w zakończeniach synaptycznych\nneuronów lub przez komórki gruczołów dokrewnych.\nP\nF\n2.\nAcetylocholina to neurotransmiter przekazujący pobudzenie wyłącznie\nmiędzy komórkami nerwowymi.\nP\nF\n3.\nTen sam neurotransmiter może wywołać różne reakcje w różnych\nnarządach.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOpisanie działania neurotransmiterów w układzie nerwowym\ni dokrewnym. (II.2a., I.4a.10)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - F, 3. - P","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (2 pkt)\nNa schematach A i B przedstawiono jeden z mechanizmów regulacji ekspresji genów\nu bakterii. Przedstawiają one różny sposób działania represora, zależnie od obecności\nzwiązku X.\nNa podstawie: J. Kączkowski, Biochemia roślin, Warszawa 1992.\nacetylocholina\nacetylocholina\nacetylocholina\nacetylocholina\nnoradrenalina\nlub\nacetylocholina\nnoradrenalina\nnoradrenalina\nacetylocholina\nmięśnie szkieletowe\nmięśnie gładkie\naparat\nprzykłębuszkowy\nrdzeń nadnerczy\nGR\nGR\nO\nO\nGS\nGS\nA\nB\nR\nX\nm\nE\nGR - gen regulatorowy\nGS - gen struktury\nO - operator\nR - represor\nm - mRNA\nE - enzym\nX - cząsteczka związku\nchemicznego\nR\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\na) Na podstawie schematu B opisz, w jaki sposób związek chemiczny X wpływa\nna ekspresję genów struktury u bakterii.\nb) Wybierz spośród A-D i zaznacz właściwe dokończenie zdania.\nRegulacja ekspresji genów u eukariontów\nA. ma taki sam przebieg jak u bakterii.\nB. odbywa się tylko na poziomie replikacji i transkrypcji.\nC. odbywa się na wielu różnych poziomach.\nD. jest możliwa dzięki wytworzeniu chromosomów.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematu opisanie sposobu regulacji ekspresji\ninformacji genetycznej u bakterii. (II.1b., I.4a.19)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawny opis wpływu związku chemicznego X na ekspresję genów struktury\nu bakterii, uwzględniający zablokowanie represora i transkrypcję genów struktury.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nCząsteczka związku X wpływa pobudzająco na transkrypcję genów struktury, ponieważ\nwiąże się z represorem, zmieniając jego kształt. Zablokowany represor nie może wiązać się\nz operatorem, co umożliwia zachodzenie transkrypcji.\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nOpisanie regulacji ekspresji informacji genetycznej\nu organizmów eukariotycznych. (I.4a.19)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawny wybór dokończenia zdania dotyczącego ekspresji informacji genetycznej\nu eukariontów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (2 pkt)\nNa rysunku przedstawiono etapy pewnego procesu zachodzącego z udziałem siateczki\nśródplazmatycznej. Ten proces wymaga rozpoznawania sekwencji sygnałowej przez cząstki\nrozpoznające sygnał (SRP).\nNa podstawie: P.C. Turner, A.G. McLennan, Krótkie wykłady. Biologia molekularna, Warszawa 2002.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21a)\n21b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\n5'\n3'\ncytozol\nbłona\nsiateczki\nśródplazmatycznej\nszorstkiej\nX\nrybosom\nwnętrze siateczki\nśródplazmatycznej\nszorstkiej\npeptyd sygnałowy\npeptydaza\nsygnałowa\ncykl\nSRP\nSRP cząsteczka rozpoznająca sygnał\nreceptor SRP\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\na) Podaj nazwę i określ funkcję związku chemicznego oznaczonego na rysunku literą X.\nNazwa związku X:\nFunkcja:\nb) Określ,\nczy\nproces\nzilustrowany\nna\nrysunku\nzachodzi\nw\norganizmach\nprokariotycznych, czy - w eukariotycznych. Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie na schemacie związku chemicznego\nuczestniczącego w procesie biosyntezy białka i określenie jego\nfunkcji. (I.4b.20)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie właściwej nazwy i funkcji związku chemicznego oznaczonego\nna schemacie literą X.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNazwa związku X: mRNA\nFunkcja:\njest matrycą do syntezy białek;\nmatryca zawierająca skopiowaną informację do syntezy białka.\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nOpisanie procesu syntezy białek u organizmów\neukariotycznych. (II.3b., I.4b.20)\nZasady oceniania\n1 p. - za ustalenie, że proces zachodzi w komórkach eukariotycznych, i poprawne\nuzasadnienie uwzględniające siateczkę śródplazmatyczną szorstką, na której ten\nproces zachodzi i która występuje tylko u organizmów eukariotycznych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nProces ten odbywa się w komórkach eukariotycznych, ponieważ zachodzi z udziałem\nsiateczki śródplazmatycznej szorstkiej / retikulum endoplazmatycznego, która występuje\ntylko u eukariontów.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (3 pkt)\nGroszek pachnący (Lathyrus odoratus) może mieć białe, czerwone lub purpurowe kwiaty.\nBadania genetyczne wykazały, że tę zmienność barwy kwiatów warunkują dwa geny. Gen A\nkoduje enzym, który katalizuje reakcje odpowiedzialne za czerwoną barwę, natomiast gen B\nkoduje enzym, który katalizuje reakcje odpowiedzialne za barwę purpurową. Przez recesywne\nallele tych genów a i b są kodowane białka niefunkcjonalne.\nSkrzyżowano rośliny kwitnące na czerwono (homozygotyczna czysta linia pod względem\nbarwy kwiatów) z roślinami o purpurowej barwie kwiatów (podwójna heterozygota).\na) Zapisz, stosując podane oznaczenia literowe, genotypy skrzyżowanych osobników\nrodzicielskich.\nGenotypy rodzicielskie:\nb) Określ, jakich fenotypów i w jakim stosunku liczbowym należy oczekiwać\nw pokoleniu F1, jeżeli te geny nie są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij, zapisując\nkrzyżówkę genetyczną lub obliczenia.\nKrzyżówka:\nFenotypy:\nenzym A\nenzym B\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-3)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozwiązanie zadania genetycznego - określenie genotypów\nrodzicielskich. (I.4b.18)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie obydwu prawidłowych genotypów rodzicielskich.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nAAbb x AaBb\nb) (0-2)\nTworzenie informacji\nRozwiązanie zadania genetycznego - zapisanie krzyżówki\ngenetycznej i określenie stosunku liczbowego fenotypów\npotomstwa. (III.2b., I.4b.18)\nZasady oceniania\n2 p. - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej lub podanie poprawnego obliczenia\ni podanie właściwego stosunku fenotypów w pokoleniu F1.\n1 p. - za poprawne zapisanie tylko krzyżówki genetycznej lub podanie poprawnego\nobliczenia.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nAB\nAb\naB\nab\nAb\nAABb\nAAbb\nAaBb\nAabb\nFenotypy:\n• czerwone i purpurowe w stosunku 1:1\n• ½ czerwonych : ½ purpurowych\n• 50% czerwonych, 50% purpurowych","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/24","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"24","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (3 pkt)\nNa rysunku przedstawiono naprawę uszkodzonego DNA. Uszkodzenie polegało na utworzeniu\nwiązania kowalencyjnego pomiędzy zasadami tyminowymi sąsiadującymi ze sobą na jednej\nnici DNA i na powstaniu tzw. dimeru tyminowego, co skutkowało powstaniem\ncharakterystycznego wybrzuszenia, utrudniającego replikację. Fragment uszkodzonej nici\nzostał najpierw wycięty przez nukleazę, a powstała luka została następnie uzupełniona\nnukleotydami komplementarnymi do niezniszczonej nici. W wypełnianiu takich luk biorą\nudział dwa enzymy: polimeraza DNA i ligaza DNA. Dimery tyminowe często powstają\nna skutek działania promieni UV.\nJedna z chorób skóry - tzw. skóra pergaminowa - w większości przypadków spowodowana\njest dziedzicznym defektem jednego z enzymów opisanego systemu naprawy DNA.\nNa podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2013.\na) Na podstawie przedstawionych informacji ustal kolejność etapów naprawy\nuszkodzonego DNA. Wpisz numery 2.-4., którymi te etapy oznaczono na schemacie,\nw odpowiednie miejsca tabeli.\nEtapy naprawy uszkodzonego DNA\nKolejność\nEnzym syntetyzuje brakujący odcinek nici zgodnie z zasadą\nkomplementarności.\nDimer tyminowy powoduje odkształcenie fragmentu cząsteczki DNA.\n1\nEnzym nacina uszkodzoną nić DNA.\nEnzym łączy wolne końce nowo dobudowanego fragmentu i starego DNA.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n22a)\n22b)\n23a)\n23b)\n24a)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\n1, 2, 3, 4 - kolejne etapy procesu\nA, B, C - enzymy uczestniczące\nw procesie\nA\n1\n2\n3\n4\nB\nC\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nb) Spośród odpowiedzi I-IV wybierz i zapisz nazwy enzymów biorących udział\nw naprawie DNA, oznaczonych na schemacie literami A, B i C.\nI. ligaza DNA\nII. polimeraza RNA\nIII. nukleaza\nIV. polimeraza DNA\nEnzymy: A B C\nc) Wyjaśnij, dlaczego osoby chore na tzw. skórę pergaminową muszą unikać\npromieniowania słonecznego. W odpowiedzi uwzględnij przyczynę powstawania tej\nchoroby, opisaną w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-3)\na) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nNa podstawie schematu opisanie etapów naprawy\nuszkodzonego DNA. (II.1b., I.4a.19)\nZasady oceniania\n1 p. - za\nokreślenie\nprawidłowej\nkolejności\nwszystkich\nczterech\netapów\nnaprawy\nuszkodzonego DNA.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nEtapy naprawy uszkodzonego DNA\nKolejność\nEnzym syntetyzuje brakujący odcinek nici zgodnie z zasadą\nkomplementarności.\n3\nDimer tyminowy powoduje odkształcenie fragmentu cząsteczki DNA.\n1\nEnzym nacina uszkodzoną nić DNA.\n2\nEnzym łączy wolne końce nowo dobudowanego fragmentu i starego DNA.\n4\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) (0-1)\nKorzystanie z informacji\nRozpoznanie enzymów uczestniczących w ekspresji\ninformacji genetycznej. (II.1b., I.4a.19)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne przyporządkowanie nazw wszystkich trzech enzymów oznaczeniom\nliterowym ze schematu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA. nukleaza B. polimeraza DNA C. ligaza (DNA)\nlub\nA. III B. IV C. I\nc) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przyczyny stosowania określonych działań\nprofilaktycznych w przypadku opisanej choroby genetycznej.\n(III.2a., I.4c.18., PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające mutagenne działanie promieniowania UV\ni brak możliwości naprawy skutków takiej mutacji ze względu na defekt jednego\nz enzymów systemu naprawy DNA.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Promieniowanie UV ma działanie mutagenne, a u chorych na tę chorobę brak jest\nmożliwości naprawy skutków takiej mutacji, ponieważ jeden z enzymów zaangażowanych\nw naprawę DNA nie działa.\n• Osoby chore na „skórę pergaminową” muszą unikać promieniowania słonecznego,\nponieważ defekt nukleazy uniemożliwia naprawę DNA w przypadku mutacji powstałej pod\nwpływem promieniowania UV.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/25","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (2 pkt)\nMutacje zachodzą w komórkach z różną częstością, a ich konsekwencje zależą od ich\ncharakteru i lokalizacji.\na) Oceń czy poniższe informacje dotyczące skutków mutacji u zwierząt są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nMutacje w komórkach generatywnych (linii płciowej) zwierząt są\ndziedziczne i mogą być przyczyną chorób genetycznych potomstwa.\nP\nF\n2.\nMutacje w komórkach somatycznych mogą doprowadzić do zmiany\naktywności enzymów.\nP\nF\n3.\nMutacje w genach kontrolujących cykl komórkowy komórek\nsomatycznych zawsze prowadzą do procesu nowotworzenia.\nP\nF\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nb) Spośród schematów A, B, C wybierz i zapisz oznaczenie tego, który przedstawia\ndziedziczenie choroby genetycznej sprzężonej z płcią. Odpowiedź uzasadnij.\nNa podstawie: http://www.e-biotechnologia.pl/Artykuly/Choroby-genetyczne\nSchemat:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOcena informacji dotyczących skutków mutacji u zwierząt.\n(III.1b., I.4a.21)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - P, 3. - F\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie wyników przedstawionych krzyżówek\ngenetycznych. (III.2b., I.4b.18)\nZasady oceniania\n1 p. - za wskazanie schematu C i poprawne wyjaśnienie uwzględniające sposób\ndziedziczenia chorób sprzężonych z płcią.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nSchemat: C\nUzasadnienie:\njeśli syn zdrowego ojca i matki nosicielki jest chory, to otrzymał wadliwy gen na\nchromosomie X od matki nosicielki.\nponieważ wśród dzieci zdrowego ojca i matki będącej nosicielką tylko córki mogą być\nnosicielkami genu leżącego na chromosomie X.\njeśli ojciec jest zdrowy, a matka jest nosicielką wadliwego genu, to synowie tej pary nie\nmogą być nosicielami tego genu.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/26","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (1 pkt)\nPolidaktylia jest wadą wrodzoną polegającą na obecności dodatkowego palca bądź palców.\nPoniżej przedstawiono rodowód pewnej rodziny, w której ta wada jest uwarunkowana\ngenetycznie.\nNa podstawie: E.W. Bauer, Humanbiologie, Heidelberg 1995.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24b)\n24c)\n25a)\n25b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\npokolenie I\npokolenie II\npokolenie III\npokolenie IV\nmężczyzna\nz polidaktylią\nkobieta\nz polidaktylią\nmężczyzna\nbez polidaktylii\nkobieta\nbez polidaktylii\nzdrowy\nchory\nnosiciel\nA\nB\nC\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nSpośród odpowiedzi A-C wybierz i zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania.\nOdpowiedź uzasadnij.\nNa podstawie analizy przedstawionego rodowodu można wykluczyć, że polidaktylia\nwystępująca w tej rodzinie jest efektem mutacji\nA. autosomalnej recesywnej.\nB. autosomalnej dominującej.\nC. sprzężonej z płcią dominującej.\nUzasadnienie:","answer":"C","answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie drzewa rodowego dotyczącego\ndziedziczenia chorób genetycznych sprzężonych z płcią.\n(III.2b., I.4b.18)\nZasady oceniania\n1 p. - za wybór odpowiedzi C wraz z poprawnym uzasadnieniem, wprost lub przez\nzaprzeczenie, odnoszącym się do dziedziczenia cech sprzężonych z płcią oraz\nwynikającym z analizy rodowodu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC., sprzężonej z płcią dominującej, ponieważ:\n• ojciec z polidaktylią (z pokolenia I lub III) ma córkę bez wady.\n• matka bez wady (z pokolenia I lub III) ma synów z polidaktylią.\n• ojciec z polidaktylią i matka bez wady mają syna z polidaktylią.\n• w przypadku ojca z polidaktylią oraz matki bez wady wszystkie córki powinny mieć\npolidaktylię, a synowie - nie mieć tej wady. Natomiast w opisanym przykładzie potomstwo\nw drugim pokoleniu choruje niezależnie od płci.\n• gdyby to była mutacja sprzężona z płcią dominująca, to wszystkie córki chorego ojca\ni zdrowej matki byłyby chore.\n• jeżeli choroba byłaby sprzężona z płcią dominująca, to w pokoleniu IV wszyscy mężczyźni\nbyliby zdrowi, a tak nie jest.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/27","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (2 pkt)\nTrójkowość - jedna z cech kodu genetycznego - oznacza, że trzy kolejne nukleotydy kodonu\nDNA (i mRNA) kodują jeden aminokwas w łańcuchu polipeptydowym, np. kodon CCG\nu wszystkich organizmów koduje prolinę. Geny mogą ulec ekspresji, dzięki której może\npowstać określone białko nawet po przeniesieniu między gatunkami, czego przykładem jest\nwytwarzanie ludzkiej insuliny przez bakterie.\na) Podaj cechę kodu genetycznego (inną niż trójkowość), którą opisano w tekście zadania.\nb) Określ, czy bakterie produkujące ludzką insulinę są organizmami zmodyfikowanymi\ngenetycznie. Odpowiedź uzasadnij.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\na) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozróżnienie cech kodu genetycznego. (I.4c.14. PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie prawidłowej cechy kodu genetycznego.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nuniwersalność\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedź „jednoznaczność”.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOpisanie cech organizmu zmodyfikowanego genetycznie.\n(III.2b., I.4c.19. PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że opisane bakterie są zmodyfikowane genetycznie i prawidłowe\nuzasadnienie odnoszące się do wprowadzenia genów człowieka do bakterii.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nBakterie produkujące insulinę są organizmami zmodyfikowanymi genetycznie, ponieważ\nwprowadzono do ich genomu gen pochodzący od człowieka.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/28","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (2 pkt)\nAllelopatia polega na wydzielaniu do środowiska substancji chemicznych hamujących wzrost\ni rozwój innych organizmów. Badania wykazały wysoką zawartość substancji allelopatycznych\nw różnych organach wegetatywnych roślin żyjących w środowiskach ubogich w wodę.\nJedną z dobrze poznanych roślin wydzielających substancje allelopatyczne jest orzech włoski\n(Juglans regia). W krajach, w których wprowadzono to drzewo, obserwuje się jego szkodliwe\noddziaływanie na rosnące w sąsiedztwie rośliny zielne. W Kirgistanie, gdzie orzech włoski\nwystępuje naturalnie, tworzy lasy z bujnie rozwiniętym runem.\nNa podstawie: J. Stawicka, M. Szymczak-Piątek, J. Wieczorek, Wybrane zagadnienia ekologiczne,\nWarszawa 2010.\na) Wyjaśnij, dlaczego szczególnie dużo substancji allelopatycznych wytwarzają rośliny\nżyjące w warunkach deficytu wody.\nb) Wyjaśnij, dlaczego szkodliwe oddziaływania orzecha włoskiego na wzrost innych roślin\nobserwuje się tylko na obszarach, na które został on wprowadzony jako gatunek obcy.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.\n27a)\n27b)\n28a)\n28b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie wpływu konkurencji na rośliny w warunkach\nniedoboru wody. (III.2a., I.4a.13)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie zjawiska allelopatii odnoszące się do konkurencji o zasoby\nwody.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRośliny żyjące w warunkach deficytu wody są narażone na silną konkurencję o jej zasoby.\nWytwarzane przez nie substancje allelopatyczne ograniczają występowanie innych\norganizmów, zwiększając tym samym dostęp do wody.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie przyczyny szkodliwego oddziaływania orzecha\nwłoskiego na obszarach, gdzie został wprowadzony jako\ngatunek obcy. (III.2a., I.4a.13)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do tolerancji roślin współistniejących\nz orzechem\nwłoskim\nna\nsubstancje\nallelopatyczne,\nwykształconej\nw wyniku\ndługotrwałego wspólnego występowania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nSzkodliwe oddziaływania orzecha włoskiego obserwuje się tylko na stanowiskach, na które\nzostał wprowadzony jako gatunek obcy, gdyż współistniejące z nim organizmy nie tolerują\nzwiązków wydzielanych przez niego i giną. W środowiskach, w których orzech ewoluował\njednocześnie z innymi organizmami, mogły wykształcić się mechanizmy tolerancji.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/29","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"29","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (2 pkt\nSzacuje się, że jelito człowieka zamieszkuje 500-1000 gatunków bakterii. W różnych częściach\njelita człowieka bytują odmienne gatunki bakterii.\nZbadano genom bakterii Bacteroides thetaiotaomicron żyjącej w ludzkich jelitach\ni stwierdzono, że występują w nim m.in. geny zaangażowane w syntezę węglowodanów oraz\nwitamin niezbędnych dla człowieka.\nOdkryto również, że ta bakteria wydziela cząsteczki sygnałowe, które aktywują w komórkach\nczłowieka geny odpowiedzialne za budowanie sieci naczyń krwionośnych niezbędnych\ndo wchłaniania cząstek pokarmowych. Inny rodzaj wydzielanych przez nią cząsteczek\nsygnałowych pobudza z kolei komórki jelita człowieka do produkowania substancji\nantybakteryjnych, na które bakteria Bacteroides thetaiotaomicron nie jest wrażliwa,\nale zmniejszają one liczebność populacji innych, konkurujących z nią gatunków bakterii.\nNa podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2013.\na) Określ, czy bakteria Bacteroides thetaiotaomicron jest dla człowieka komensalem,\nczy - gatunkiem\nmutualistycznym.\nOdpowiedź\nuzasadnij,\nodnosząc\nsię\ndo przedstawionych informacji.\nb) Wybierz spośród wymienionych witamin i podkreśl tę, którą organizm człowieka\npozyskuje również dzięki wytwarzaniu jej przez bakterie jelitowe.\nwitamina A witamina C witamina D3 witamina K\nInformacja do zadań 30. i 31.\nNiektóre czynniki środowiska mogą być dla organizmu obojętne, inne wręcz decydują\no składzie gatunkowym biocenozy. Takie istotne dla życia organizmów czynniki określa się\njako czynniki ograniczające. Można wyróżnić trzy kategorie takich czynników:\nI. Czynniki fizyczne, które mają dwie wartości progowe ograniczające - dolną i górną.\nII. Zasoby, które organizm wykorzystuje - szkodliwy może być ich niedostatek, a nadmiar\nzazwyczaj nie szkodzi.\nIII. Skażenia, trucizny w środowisku - negatywny wpływ na organizmy zaczyna się\nod pewnych najniższych wartości progowych i stopniowo rośnie.\nNa podstawie: T. Umiński, Ekologia środowisko przyroda, Warszawa 1995.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie i uzasadnienie opisanej zależności\nmiędzygatunkowej. (III.3a., I.3b.2., PP)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że bakteria Bacteroides thetaiotaomicron jest dla człowieka gatunkiem\nmutualistycznym wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym przykłady\nkorzyści dla obu gatunków.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nOpisana bakteria jest dla człowieka gatunkiem mutualistycznym, ponieważ ta interakcja jest\nkorzystna dla obu gatunków:\nczłowiek otrzymuje od bakterii niezbędne dla niego substancje, np. węglowodany\ni witaminy.\nnatomiast\nbakteria zyskuje wskutek ograniczenia konkurencji ze strony innych bakterii dzięki\nprodukowaniu przez człowieka substancji antybakteryjnych.\nbakteria czerpie substancje odżywcze ze światła jelita.\nbakteria uzyskuje miejsce do bytowania.\nUwagi:\n• Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do rozbudowywania naczyń krwionośnych\nw jelicie jako korzyści dla człowieka.\n• Nie uznaje się uzasadnienia odnoszącego się wyłącznie do definicji mutualizmu lub\nodpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się do obecności w jelitach człowieka bakterii\ninnych niż Bacteroides thetaiotaomicron.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nRozpoznanie nazwy witaminy wytwarzanej przez bakterie\njelitowe człowieka. (I.4b.2)\nZasady oceniania\n1 p. - za podkreślenie nazwy właściwej witaminy.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nwitamina A, witamina C, witamina D3, witamina K","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/30","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"30","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (1 pkt)\nPodaj dwa przykłady czynników charakterystycznych dla kategorii I, które wywierają\nnajwiększy wpływ na ukształtowanie się biomów roślinnych Ziemi.\n1 2\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-1)\nKorzystanie z informacji\nRozróżnienie czynników wpływających na rozmieszczenie\norganizmów roślinnych na Ziemi. (II.1a., I.3a.4)\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie dwóch czynników fizycznych wpływających na rozmieszczenie\norganizmów na Ziemi.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• temperatura\n• wilgotność powietrza\n• ilość opadów\n• wilgotność gleby / dostępność wody","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/31","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"31","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (1 pkt)\nOceń, czy poniższe informacje opisujące tolerancję organizmów na warunki środowiska\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nZakres tolerancji i optimum rozwojowe organizmów należących do tego\nsamego gatunku mogą zależeć od płci i etapu rozwoju.\nP\nF\n2.\nTolerancja względem określonego czynnika jest niezmienna, nawet\njeżeli zmienia się natężenie pozostałych czynników ekologicznych.\nP\nF\n3.\nZakres tolerancji i optimum rozwojowe organizmów należących do tego\nsamego gatunku mogą się różnić między populacjami.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-1)\nWiadomości i rozumienie\nScharakteryzowanie tolerancji organizmów na czynniki\nśrodowiska. (I.3a.4)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech zdań.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - P, 2. - F, 3. - P","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad/32","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona","number":"32","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 32. (2 pkt)\nPrzeprowadzono badania populacji gatunku jaszczurek Podarcis sicula żyjących na dwóch\nniewielkich wyspach chorwackich: Pod Kopište (A) i Pod Mrčaru (B). Wyspę A te zwierzęta\nzamieszkiwały od dawna, natomiast nie było ich na wyspie B aż do roku 1971 r., kiedy to\nprzewieziono na nią pięć par jaszczurek.\nBadania przeprowadzone po 30 latach od zasiedlenia wyspy B wykazały, że populacja\njaszczurek zwiększyła znacznie swoją liczebność, ale też jej osobniki znacząco odróżniały się\nwyglądem od jaszczurek z wyspy A (populacja wyjściowa). Przede wszystkim zwrócono\nuwagę na znacznie większe głowy - dłuższe i szersze, co wskazywać mogło na większą siłę\nszczęk.\nNa wykresie przedstawiono udział składników pokarmowych w diecie jaszczurek żyjących\nna obu wyspach.\nNa podstawie: R. Dawkins, Najwspanialsze widowisko świata. Świadectwa ewolucji, 2010,\nhttp://cis.pl\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29a)\n29b)\n30.\n31.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nudział składników pokarmowych\nw diecie\npokarm roślinny\nowady\ninny pokarm\nwyspa A\n0,0\nwyspa B\n0,2\n0,4\n0,6\n0,8\n1,0\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\na) Na podstawie przedstawionych informacji określ prawdopodobny czynnik, który\nspowodował zmiany ewolucyjne w budowie jaszczurek tworzących nową populację.\nOdpowiedź uzasadnij.\nb) Określ, czy różnice w budowie osobników tych dwóch populacji jaszczurek wskazują\nna rozpoczynającą się specjację sympatryczną czy allopatryczną. Odpowiedź\nuzasadnij.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n32a)\n32b)\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 32. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie wykresu określenie i uzasadnienie\nprawdopodobnego czynnika zmian ewolucyjnych w budowie\njaszczurek. (III.2a., I.4b.26)\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie diety roślinnej jako prawdopodobnego czynnika ewolucyjnego wraz\nz uzasadnieniem odnoszącym się do wpływu takiej diety na budowę szczęk\njaszczurek.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Czynnikiem, który spowodował zmiany w budowie głowy jaszczurek, tworzących nową\npopulację na wyspie B, była dieta roślinna. Dobór naturalny preferował osobniki\no mocniejszych szczękach, ponieważ pokarm roślinny jest twardy ze względu\nna obecność celulozowych ścian komórkowych.\n• Zmiany w budowie głowy jaszczurek tworzących nową populację była większa\ndostępność pokarmu na wyspie B. Dobór naturalny preferował osobniki o dłuższych\ni szerszych szczękach, łatwiej rozcierających twardy, zawierający celulozę pokarm\nroślinny.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nNa podstawie przedstawionych informacji określenie\ni uzasadnienie rodzaju opisanej specjacji. (III. 3a., I.4b.26)\nZasady oceniania\n1 p. - za prawidłowe określenie rodzaju specjacji jako allopatrycznej wraz\nz uzasadnieniem odnoszącym się do bariery geograficznej.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Jest to specjacja allopatryczna, ponieważ występuje bariera geograficzna w postaci wód\nmorskich, która uniemożliwia przepływ genów.\n• Specjacja allopatryczna, ponieważ obie populacje występują na różnych wyspach,\nco uniemożliwia przepływ genów.","solution":null,"image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-stara-rozszerzona/zad-32.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}