{"paper":{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":64,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nKolejnymi etapami oddychania tlenowego są: glikoliza, reakcja pomostowa, cykl Krebsa oraz\nłańcuch oddechowy.\nReakcję pomostową - oksydacyjną dekarboksylację pirogronianu do acetylo-CoA -\nkatalizuje kompleks dehydrogenazy pirogronianowej, zawierający trzy enzymy: E1, E2 i E3.\nSumaryczna reakcja katalizowana przez ten kompleks w warunkach tlenowych jest\nnastępująca:\npirogronian + CoA-SH + NAD+ → acetylo-CoA + CO2 + NADH + H+\nNa schemacie przedstawiono współdziałanie trzech enzymów wchodzących w skład\nkompleksu dehydrogenazy pirogronianowej.\nNa podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 2016.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nUzupełnij tabelę - do każdego wymienionego typu reakcji zachodzącej podczas\nprzekształcania pirogronianu do acetylo-CoA przyporządkuj odpowiednie oznaczenie\nenzymu (E1, E2 albo E3), który tę reakcję przeprowadza.\nTyp reakcji\nOznaczenie enzymu (E1 / E2 / E3)\ntransacetylacja\ndehydrogenacja\ndekarboksylacja\nO\nC\nH3\nC\nCOO\nCO2\nNAD\nNADH\nH\npirogronian\nacetylo-CoA\nE1\nE2\nE3\nCoA\nSH\nS\nO\nC\nH3\nC\nCoA\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 20241\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIII. Metabolizm.\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe.\nZdający:\n3) opisuje na podstawie schematów przebieg\n[…] dekarboksylacji oksydacyjnej\npirogronianu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowanie trzech oznaczeń enzymów do typów\nprzeprowadzanych reakcji.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTyp reakcji\nOznaczenie enzymu (E1 / E2 / E3)\ntransacetylacja\nE2\ndehydrogenacja\nE3\ndekarboksylacja\nE1\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi, w których użyto znaków normalnej wielkości zamiast indeksów\ndolnych, np. E1 zamiast E1.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nW której części komórki eukariotycznej znajduje się aktywny kompleks\ndehydrogenazy pirogronianowej? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. cytozol\nB. macierz mitochondrialna\nC. zewnętrzna błona mitochondrium\nD. wewnętrzna błona mitochondrium\nE. przestrzeń międzybłonowa w mitochondrium","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIII. Metabolizm.\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe.\nZdający:\n3) […] podaje miejsce zachodzenia\n[dekarboksylacji oksydacyjnej pirogronianu]\nw komórce.\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022, poz. 1698).\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nWykaż, że funkcjonowanie kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej jest konieczne\ndo połączenia szlaku glikolizy z cyklem Krebsa.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy\noddychania tlenowego […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że funkcjonowanie dehydrogenazy pirogronianowej jest\nkonieczne do połączenia szlaku glikolizy z cyklem Krebsa, uwzględniające produkt\nglikolizy - pirogronian i substrat cyklu Krebsa - acetylo-CoA.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nDehydrogenaza pirogronianowa umożliwia wytworzenie z pirogronianu acetylo-CoA.\nPirogronian jest produktem glikolizy, a acetylo-CoA - substratem cyklu Krebsa.\nUmożliwia to przekształcenie pirogronianu powstającego w glikolizie do acetylo-CoA,\nktóry jest substratem cyklu Krebsa.\nProduktem glikolizy jest pirogronian, a substratem cyklu Krebsa - acetylokoenzym A,\nktóry powstaje w wyniku przemian pirogronianu katalizowanych przez dehydrogenazę\npirogronianową.\nPowstający w glikolizie pirogronian nie może być bezpośrednio włączony do cyklu\nKrebsa, ale musi być przekształcony przez dehydrogenazę pirogronianową do\nacetylo-CoA.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których użyto alternatywnych określeń cyklu Krebsa, np.: cykl\nkwasów trójkarboksylowych, cykl kwasu cytrynowego, CKT.\nUznaje się odpowiedzi, w których użyto alternatywnych określeń acetylo-CoA, np.: aktywny\noctan, czynny octan.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do reszty acetylowej (zamiast acetylo-CoA) jako\nproduktu reakcji pomostowej lub substratu cyklu Krebsa.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.4","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.4. (0-1)\nWykaż, że zmniejszenie aktywności kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej\nprowadzi do wzrostu stężenia mleczanu w komórce mięśnia szkieletowego.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n1.3.\n1.4.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy\noddychania tlenowego, oddychanie\nbeztlenowe, glikoliza […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że zmniejszenie aktywności kompleksu dehydrogenazy\npirogronianowej prowadzi do wzrostu stężenia mleczanu w komórce, uwzględniające\npowstawanie pirogronianu (w glikolizie), który nie może być w całości utleniony\nw reakcji pomostowej, i przekształcanie ciągle powstającego pirogronianu (nadmiaru\npirogronianu) w mleczan.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPowstający w glikolizie pirogronian jest przetwarzany przez kompleks dehydrogenazy\npirogronianowej do acetylo-CoA. Jeżeli ta reakcja jest ograniczona, to nadmiar\npirogronianu zostaje przekształcony w mleczan.\nOgraniczenie tlenowych przemian pirogronianu powoduje, że w komórce rośnie jego\nstężenie ze względu na stale zachodzącą glikolizę. Nadmiar pirogronianu w komórce\nzostaje zredukowany do mleczanu.\nOgraniczenie utleniania pirogronianu w reakcji pomostowej doprowadzi do wzrostu\nw cytozolu stężenia pirogronianu, który cały czas powstaje z glukozy. Duża część tego\npirogronianu zostanie skierowana na beztlenowy szlak metaboliczny, przekształcający\nten związek w mleczan.\nZmniejszenie aktywności dehydrogenazy pirogronianowej jest przyczyną zwiększonego\nstężenia pirogronianu w komórce. Część pirogronianu jest przekształcana w mleczan, co\nprowadzi do wzrostu stężenia mleczanu w komórce.\nProwadzi to do zmniejszenia wydajności reakcji pomostowej. Mniejsza ilość pirogronianu\nbędzie przekształcana do acetylo-CoA, co przełoży się na spadek intensywności\nzachodzenia cyklu Krebsa i łańcucha oddechowego. Aby uzyskać NAD+, niezbędny do\nzajścia glikolizy, na drodze której komórka może uzyskać ATP, powstający pirogronian\nbędzie redukowany do mleczanu - stężenie mleczanu w tej komórce wzrośnie.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitej utraty aktywności przez kompleks\ndehydrogenazy pirogronianowej, np. „Zahamowanie powstawania acetylo-CoA spowoduje\nredukcję pirogronianu do mleczanu”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do znaczenia adaptacyjnego\nfermentacji mleczanowej, np. „Zmniejszenie aktywności tego kompleksu powoduje\nzmniejszenie wydajności oddychania tlenowego. Dlatego mięsień pracujący w takich\nwarunkach pozyskuje energię także w sposób beztlenowy, czyli przeprowadzając\nfermentację mleczanową, której produktem jest mleczan”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.\nGoryczka wiosenna (Gentiana verna) to niewielka roślina o bardzo dużych kwiatach\nw stosunku do całego organizmu. Kolor jej kwiatów jest intensywnie niebieski. W kwiecie\nznajdują się jeden okółek pręcików i słupek zbudowany z dwóch owocolistków. Goryczka\nwiosenna jest rośliną zapylaną przez owady - głównie motyle i trzmiele.\nPoniżej przedstawiono zdjęcie goryczki wiosennej (I) oraz schemat budowy jej kwiatu\nw przekroju podłużnym (II).\nNa podstawie: A. Szweykowska i J. Szweykowski, Botanika, Warszawa 2013.\nŹródło fotografii: Wikimedia Commons.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nPodaj nazwy elementów okwiatu goryczki wiosennej oznaczonych na rysunku literami\nA i B.\nA\nB","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnych nazw dwóch elementów okwiatu goryczki wiosennej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA. korona / płatek (korony) / płatki (korony) / działki korony\nB. kielich / działka kielicha / działki kielicha\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi „działka okwiatu”, ponieważ odnosi się ona do obydwu pięter\nokwiatu - kielicha i korony (odpowiedź zbyt ogólna).\nDopuszcza się odpowiedzi: A - „płatek (o)kwiatu”, B - „kielich (o)kwiatu”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. Podkreśl\nw każdym nawiasie właściwe określenie.\nGoryczka wiosenna należy do (nagonasiennych / okrytonasiennych). W przemianie pokoleń\ngoryczki wiosennej pokoleniem dominującym jest (gametofit / sporofit).\nA\npręcik\nzalążnia\nB\nI\nII\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n2) wskazuje cechy charakterystyczne […]\nroślin nago- i okrytonasiennych, opisuje\nzróżnicowanie budowy ich ciała […];\n3) porównuje przemianę pokoleń (i faz\njądrowych) grup roślin wymienionych w pkt 2,\nwskazując na stopniową redukcję pokolenia\ngametofitu w trakcie ewolucji na lądzie.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGoryczka wiosenna należy do (nagonasiennych / okrytonasiennych). W przemianie\npokoleń goryczki wiosennej pokoleniem dominującym jest (gametofit / sporofit).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nWykaż, że produkcja barwnika w kwiatach jest korzystna dla goryczki wiosennej mimo\nkosztów energetycznych, związanych z syntezą tego barwnika.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nzależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,\nprzedstawia jej różnorodność i wykazuje, że\njest ona związana ze sposobami zapylania.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że produkcja barwnika jest korzystna dla goryczki\nwiosennej, odnoszące się do korzyści związanych z możliwością przywabiania\nowadów będących zapylaczami goryczki.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nDzięki barwnym kwiatom goryczka przywabia zapylacze.\nRoślina jest niewielka, a dzięki barwnym kwiatom jest widoczna dla zapylaczy.\nIntensywnie wybarwione kwiaty goryczki stanowią powabnię dla zapylaczy.\nSynteza dużej ilości barwnika w kwiatach goryczki wiosennej jest potrzebna\ndo przywabiania motyli i trzmieli, które doprowadzą do jej zapylenia.\nGoryczka rośnie w górach, gdzie brakuje zapylaczy. Dostępność pyłku jest czynnikiem\nograniczającym sukces reprodukcyjny rośliny, dlatego goryczka inwestuje zasoby\nw intensywnie wybarwione kwiaty zwiększające szanse na przywabienie owadów.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do przywabiania zwierząt, bez\nodniesienia do korzyści dla rośliny - zapylania, np. „Barwne kwiaty przywabiają owady”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nNaprzemienność zapłodnienia i mejozy występuje u wszystkich eukariontów rozmnażających\nsię płciowo, jednak cykle życiowe poszczególnych grup taksonomicznych mogą się znacznie\nróżnić. Poniżej przedstawiono w uproszczony sposób przemianę pokoleń u roślin (A) oraz\nmetagenezę u zwierząt - krążkopławów (B).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nUzupełnij schematy A i B - w każdym cyklu życiowym obok właściwej strzałki zaznacz\nsymbolem „R!” etap, podczas którego zachodzi mejoza.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n3) przedstawia powstawanie gametofitów\nmęskiego i żeńskiego, zapłodnienie komórki\njajowej oraz rozwój […] nasienia u rośliny\nokrytonasiennej.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n2) przedstawia budowę, czynności życiowe\ni tryb życia parzydełkowców […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne zaznaczenie mejozy na schemacie A i na schemacie B.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi, w których zamiast symbolu „R!” użyto symboli „R” lub „!”, lub innych\njednoznacznych oznaczeń.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWykaż, że mejoza jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego eukariontów\nrozmnażających się płciowo.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n2.1.\n2.2.\n2.3.\n3.1.\n3.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nsporofit\ngamety\ngametofit\nzarodniki\nzygota\nA. rośliny\nB. krążkopławy\npolip\nstrobila\nmeduza\ngamety\nzygota\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n2. Cykl komórkowy. Zdający:\n4) podaje różnicę między podziałem\nmitotycznym a mejotycznym i wyjaśnia\nbiologiczne znaczenie obu typów podziału.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że mejoza jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego\neukariontów rozmnażających się płciowo, uwzględniające w sposób bezpośredni lub\nopisowy podwojenie (wzrost) liczby chromosomów w czasie zapłodnienia\ni konieczność jej redukcji podczas mejozy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nW czasie rozmnażania płciowego liczba chromosomów ulega podwojeniu, a mejoza ją\nzmniejsza, co umożliwia zachowanie stałej liczby chromosomów u gatunku.\nMejoza zapobiega podwajaniu się liczby chromosomów w każdym kolejnym pokoleniu\nrozmnażającym się płciowo.\nMejoza redukuje liczbę chromosomów, co kompensuje jej podwojenie podczas\nzapłodnienia.\nSkoro zygota powstaje z połączenia dwóch gamet, to każda z gamet musi mieć połowę\ngarnituru chromosomów - uzyskaną w wyniku podziału mejotycznego, zachodzącego\nbezpośrednio podczas tworzenia gamet lub na wcześniejszym etapie cyklu.\nDzięki niej gamety są haploidalne i po połączeniu tworzą diploidalną zygotę.\nR!\nR!\nsporofit\ngamety\ngametofit\nzarodniki\nzygota\nA. rośliny\nB. krążkopławy\npolip\nstrobila\nmeduza\ngamety\nzygota\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nMejoza prowadzi do redukcji materiału genetycznego, dzięki czemu z dwóch łączących\nsię gamet powstaje diploidalna zygota i nie dochodzi do podwojenia się materiału\ngenetycznego.\nBez mejozy cykl życiowy eukariontów rozmnażających się płciowo nie zostałby\nzamknięty, ponieważ każde kolejne pokolenie miałoby zwielokrotnioną liczbę\nchromosomów w wyniku zapłodnienia, a więc nie mogłoby się rozwijać.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi niepełnych - odnoszących się tylko do powstawania gamet,\nale nieuwzględniających zmian liczby chromosomów, np. „To stwierdzenie jest prawdziwe,\nponieważ mejoza umożliwia wytworzenie gamet, niezbędnych do rozmnażania płciowego”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do konieczności wytwarzania gamet\nbezpośrednio przez podział mejotyczny komórki, np. „Gamety u eukariontów mogą powstać\ntylko na drodze podziału mejotycznego komórki”. U roślin gamety powstają na drodze\npodziału mitotycznego, a mejoza występuje na wcześniejszym etapie cyklu.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłączenie do mejozy pre- lub postzygotycznej,\nnp. „Mejoza jest niezbędna do zamknięciu cyklu, ponieważ podczas mejozy następuje\nredukcja materiału genetycznego z 2n do 1n, aby po połączeniu się gamet mieć w dalszym\nciągu taką samą liczbę chromosomów jak organizmy rodzicielskie” lub opisujących jedynie\ncykle życiowe wybranych organizmów, np. „U roślin mejoza prowadzi do powstania\nhaploidalnych zarodników, które dają początek gametofitom produkującym gamety, które się\nłączą, dając początek diploidalnym sporofitom produkującym zarodniki - cykl się zamyka”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nAby zbadać wpływ nawadniania i nawożenia mineralnego związkami azotu, fosforu i potasu\n(NPK) na budowę anatomiczną i morfologiczną oraz na plonowanie borówki wysokiej\n(Vaccinium corymbosum), wykonano następujące doświadczenie. Prowadzono uprawę\nborówki odmiany ‘Patriot’ na glebie ubogiej w składniki pokarmowe i substancje organiczne\n(zawartość humusu ok. 1,5%). Przed założeniem doświadczenia zakwaszono glebę do pH\n4,0-4,5.\nUprawę prowadzono w różnych warunkach wilgotności:\nW1 (niższa wilgotność) - 50-60%\nW2 (wyższa wilgotność) - 90-95%\noraz przy różnej dostępności minerałów:\nbez nawożenia\nz nawożeniem 390 kg NPK/ha (w proporcjach 6 : 3 : 4).\nW tabeli przedstawiono wyniki badań wpływu wilgotności i nawożenia NPK na budowę\nmorfologiczną i na plon jagód 5-letnich roślin borówki wysokiej.\nŚrednie wartości parametrów\nWilgotność W1\nWilgotność W2\nbez\nnawożenia\nnawożenie\nNPK\nbez\nnawożenia\nnawożenie\nNPK\nWysokość rośliny [cm]\n69,9\n74,6\n72,6\n84,6\nLiczba pędów jednorocznych na\nkrzewie\n5,3\n7,3\n6,3\n9,3\nŁączna długość pędów\njednorocznych [cm/krzew]\n179\n290\n253\n349\nPlony jagód [kg/krzew]\n1,12\n0,55\n1,64\n0,94\nNa podstawie: Z. Koszański, E. Rumasz-Rudnicka, S. Friedrich, Wpływ nawadniania i nawożenia NPK na budowę anatomiczną\ni morfologiczną oraz plonowanie borówki wysokiej (Vaccinium corymbosum L.), „Acta Agrophysica” 11(3), 2008.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nOkreśl, które stwierdzenia dotyczące opisu wyników przedstawionego doświadczenia\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nŚrednia łączna długość pędów jednorocznych na krzewie, przy tym\nsamym poziomie nawożenia, była wyższa w przypadku uprawy na glebie\no wyższej wilgotności podłoża.\nP\nF\n2.\nPrzy tej samej wilgotności podłoża średnia liczba pędów jednorocznych\nna krzewie była wyższa po zastosowaniu nawożenia NPK.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] przeprowadza i dokumentuje\nobserwacje i doświadczenia biologiczne;\n[…] formułuje wnioski z przeprowadzonych\nobserwacji.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n1) wskazuje główne makro- i mikroelementy\n([…] N […], P, K […]) oraz określa ich źródła\ndla roślin.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n4) wyjaśnia znaczenie wody dla organizmów\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1 - P, 2 - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nNa podstawie wyników przedstawionego doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący\nwpływu obydwu czynników na plonowanie (owocowanie) borówki wysokiej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] przeprowadza i dokumentuje\nobserwacje i doświadczenia biologiczne;\n[…] formułuje wnioski z przeprowadzonych\nobserwacji i doświadczeń.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n1) wskazuje główne makro- i mikroelementy\n([…] N […], P, K […]) oraz określa ich źródła\ndla roślin.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n4) wyjaśnia znaczenie wody dla organizmów\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za sformułowanie poprawnego wniosku, uwzględniającego negatywny wpływ\nnawożenia oraz pozytywny wpływ podlewania na owocowanie borówki wysokiej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nNawożenie mineralne podłoża skutkuje zmniejszeniem plonowania borówki wysokiej,\na wyższa wilgotność podłoża zwiększa to plonowanie.\nWyższa wilgotność podłoża i brak nawożenia mineralnego powoduje wytworzenie\nwiększych plonów.\nWyższa wilgotność zwiększa owocowanie borówki wysokiej, a nawożenie NPK zmniejsza\nowocowanie.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.3. (0-1)\nOkreśl rolę trzech pierwiastków - N, P i K - dla funkcjonowania roślin. Do każdego\nwymienionego poniżej pierwiastka przyporządkuj odpowiedni opis spośród podanych\n(1., 2., 3. albo 4.).\n1. Ten pierwiastek wchodzi w skład szkieletu DNA, z którym są związane zasady\npirymidynowe i purynowe.\n2. Ten pierwiastek wchodzi w skład wszystkich aminokwasów budujących białka roślinne.\n3. Jon tego pierwiastka jest wiązany przez układ porfirynowy chlorofilu.\n4. Jony tego pierwiastka biorą udział w regulacji otwierania się aparatów szparkowych.\nN:\nP:\nK:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.1.\n4.2.\n4.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n2) wymienia pierwiastki biogenne ([…] N, P\n[…]) i omawia ich znaczenie; […] omawia\nznaczenie makroelementów i wybranych\nmikroelementów ([…] K […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za przyporządkowanie roli pierwiastków do ich symboli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nN - 2, P - 1, K - 4.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nGłówną funkcją enzymu RuBisCO (karboksylaza/oksygenaza rybulozo-1,5-bisfosforanowa)\njest przyłączanie dwutlenku węgla do rybulozo-1,5-bisfosforanu (RuBP) w cyklu Calvina.\nJednak w wysokiej temperaturze i przy wysokim stężeniu O2 znacznie wzrasta aktywność\nRuBisCO polegająca na przyłączaniu tlenu do RuBP, co daje początek fotooddychaniu.\nSkutkiem tego procesu jest znaczne zmniejszenie wydajności wiązania CO2 przez roślinę.\nU roślin rejonów tropikalnych i subtropikalnych przeprowadzających fotosyntezę typu C4\nproces fotooddychania jest ograniczony. Jest to związane z dwustopniowym mechanizmem\nwiązania dwutlenku węgla. Pierwotna asymilacja CO2 z wytworzeniem szczawiooctanu\nzachodzi w komórkach mezofilu, natomiast włączanie CO2 do cyklu Calvina zachodzi\nw komórkach pochwy okołowiązkowej. U niektórych roślin C4 w komórkach pochwy\nokołowiązkowej nie ma fotosystemu II (PS II).\nNa schemacie przedstawiono w uproszczeniu przebieg fazy fotosyntezy niezależnej\nod światła (fazy ciemnej) u roślin C4.\nUwaga: nie zachowano stechiometrii przedstawionych reakcji.\nNa podstawie: W. Czechowski i in., Biologia, Warszawa 1994;\nN.A. Campbell, Biologia, Poznań 2013.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-2)\nPodaj nazwy etapów cyklu Calvina oznaczonych na schemacie literami A, B i C.\nA\nB\nC\nPEP - fosfoenolopirogronian\nPGA - 3-fosfoglicerynian\nRuBP - rybulozo-1,5-bisfosforan\nPGAl - aldehyd 3-fosfoglicerynowy\nkomórka\nmezofilu\nkomórka pochwy\nokołowiązkowej\ntkanka\nprzewodząca\nprodukt fotosyntezy\nCO2\nPEP (C3)\npirogronian\n(C3)\njabłczan (C4)\nCO2\nX\nA\nB\nC\nPGA\nRuBP\nPGAl\nNADP+\nADP + Pi\nNADPH + H+\nATP + H2O\ncykl\nCalvina\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n4) opisuje etapy cyklu Calvina i wskazuje je\nna schemacie […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za podanie poprawnych nazw trzech etapów cyklu Calvina.\n1 pkt - za podanie poprawnych nazw dwóch etapów cyklu Calvina.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA. karboksylacja (RuBP); odpowiedź dopuszczalna: asymilacja węgla / asymilacja CO2\nB. redukcja (PGA); odpowiedź dopuszczalna: hydrogenacja PGA / uwodornienie PGA\nC. regeneracja (akceptora CO2 - RuBP); odpowiedź dopuszczalna: odtworzenie RuBP","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nLiterą X na schemacie oznaczono\nA.\nenzym RuBisCO,\nktóry jest\n1.\npierwotnym produktem karboksylacji\nu roślin C4.\nB.\nacetylo-CoA,\n2.\nkompleksem enzymatycznym,\nodpowiadającym za karboksylację.\nC.\nszczawiooctan,\n3.\npierwotnym akceptorem CO2 u roślin C4,\npodobnie jak RuBP u roślin C3.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne;\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n1) przedstawia proces fotosyntezy […];\n4) opisuje etapy cyklu Calvina i wskazuje je\nna schemacie […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC1","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.3","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.3. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące fotosyntezy typu C4 są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nCO2 jest transportowany do komórek pochwy okołowiązkowej w postaci\n3-węglowego pirogronianu.\nP\nF\n2.\nZe względu na obecność RuBisCO następuje utlenianie RuBP, co daje\npoczątek intensywnemu fotooddychaniu u roślin C4.\nP\nF\n3.\nRedukcja 3-fosfoglicerynianu do aldehydu 3-fosfoglicerynowego\nzachodzi w komórkach mezofilu.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n4) opisuje etapy cyklu Calvina i wskazuje je\nna schemacie […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n3) przedstawia warunki wymiany gazowej\nu roślin, wskazując odpowiednie adaptacje\nw ich budowie anatomicznej;\n4) wskazuje drogi, jakimi do liści docierają\nsubstraty fotosyntezy […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - F, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.4","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.4. (0-2)\nWykaż związek między ograniczeniem procesu fotooddychania u roślin C4 a:\n1. dwuetapowym mechanizmem wiązania dwutlenku węgla\n2. brakiem PS II w komórkach pochew okołowiązkowych.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n5.3.\n5.4.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.4. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski\n[…].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n1) przedstawia proces fotosyntezy […];\n3) […] przedstawia funkcje obu fotosystemów\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n3) przedstawia warunki wymiany gazowej\nu roślin, wskazując odpowiednie adaptacje\nw ich budowie anatomicznej.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wykazanie związku między ograniczeniem procesu fotooddychania a:\n1) dwuetapowym mechanizmem wiązania dwutlenku węgla z uwzględnieniem\nwysokiej dostępności CO2 dla RuBisCO ORAZ\n2) brakiem PSII w komórkach pochew okołowiązkowych z uwzględnieniem niskiej\ndostępności O2 dla RuBisCO.\n1 pkt - za poprawne wykazanie związku między ograniczeniem procesu fotooddychania a:\n1) dwuetapowym mechanizmem wiązania dwutlenku węgla z uwzględnieniem\nwysokiej dostępności CO2 dla RuBisCO ALBO\n2) brakiem PSII w komórkach pochew okołowiązkowych z uwzględnieniem niskiej\ndostępności O2 dla RuBisCO.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n1. To pozwala na znaczne zwiększenie stężenia CO2 w komórkach, gdzie znajduje się\nRuBisCO wiążące CO2.\n2. Dzięki temu nie jest wytwarzany tlen, który konkurowałby z CO2 o miejsce aktywne\nRuBisCO.\n1. Dwuetapowy mechanizm wiązania CO2 umożliwia wzrost stężenia CO2 w komórkach\npochwy okołowiązkowej, przez co RuBisCO częściej łączy się z CO2 niż z O2.\n2. Ponieważ w komórce brak jest PS II, nie powstaje tlen z fotolizy wody, który przy\nwysokiej temperaturze otoczenia częściej niż CO2 przyłączyłby się do RuBisCO, czyli\nwzmagałoby to fotooddychanie.\n1. Dzięki temu jest wysokie stężenie CO2 w komórkach z RuBisCO.\n2. Powoduje to niskie stężenie O2 tam, gdzie działa RuBisCO.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi, w których konkurencja dwutlenku węgla i tlenu o miejsce aktywne\nRuBisCO została opisana holistycznie tylko w jednej części odpowiedzi, bez powtórzenia\nw drugiej części, np.:\n1. Pozwala to na zwiększenie stężenia CO2 w komórkach pochwy okołowiązkowej, w których\nzachodzi cykl Calvina, przez co do RuBP jest przyłączany dwutlenek węgla, a nie - tlen.\n2. Dzięki temu w tych komórkach nie zachodzi fotoliza wody, co obniża w nich stężenie tlenu.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nLiście jabłoni, podobnie jak innych drzew liściastych klimatu umiarkowanego, rozwijają się\nz pąków na wiosnę i są zrzucane dopiero jesienią. Naturalny proces zrzucania liści polega\nna rozwoju strefy odcinającej u podstawy ogonka liściowego.\nAuksyny są hormonami roślinnymi produkowanymi m.in. przez wierzchołek wzrostu pędu\noraz przez młode liście.\nPostawiono następującą hipotezę: Rozwój strefy odcinającej liści jabłoni jest hamowany\nprzez auksyny wytwarzane w młodych liściach.\nNa poniższym rysunku przedstawiono przebieg doświadczenia przeprowadzonego w celu\nweryfikacji tej hipotezy. W doświadczeniu wykorzystano roczne pędy jabłoni z usuniętym\nwierzchołkiem wzrostu oraz naturalną auksynę - kwas indolilooctowy (IAA).\nNa podstawie: W.K. Purves i in., Life. The Science of Biology, Sunderland 2001;\nH. Fišerová i in., The Effect of Quercetine on Leaf Abscission of Apple Tree […],\n„Plant, Soil and Environment” 52(12), 2006.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj wniosek na temat wpływu\nauksyn produkowanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej liści jabłoni.\nPróba I\nPróba II\nwynik\npasta\nzawierająca\nauksynę - IAA\nwynik\nodcięcie młodego liścia\nodcięcie młodego liścia\npowstanie strefy\nodcinającej\npo kilku dniach\npo kilku dniach\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] przeprowadza i dokumentuje\nobserwacje i doświadczenia biologiczne;\n[…] formułuje wnioski z przeprowadzonych\nobserwacji i doświadczeń.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n2) przedstawia rolę auksyn […]\nw funkcjonowaniu rośliny […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego hamujący wpływ auksyn\nwytwarzanych przez młode liście na rozwój strefy odcinającej w ogonkach liści\njabłoni.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nJest on hamujący.\nAuksyny syntetyzowane przez młode liście jabłoni hamują rozwój strefy odcinającej.\nMłode liście jabłoni wytwarzają auksyny, które hamują rozwój strefy odcinającej.\nPotwierdzono hipotezę postawioną powyżej.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nPrzedstaw, na czym polega adaptacja w postaci zrzucania liści przed zimą u drzew\nliściastych klimatu umiarkowanego. W odpowiedzi uwzględnij dostępność wody\ndla tych roślin w okresie zimowym oraz rolę liści w gospodarce wodnej roślin.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa sposób pobierania wody […] oraz\nmechanizmy transportu wody ([…]\ntranspiracja, siła ssąca liści […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie, na czym polega adaptacja, uwzględniające\nograniczenie transpiracji (szparkowej) w warunkach obniżonej dostępności wody\nw glebie.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nRoślina zrzuca liście, aby nie dopuścić w procesie transpiracji do utraty wody, której\ndostępność spada w okresie zimowym.\nDostępność wody w glebie jest w zimie mała, dlatego rośliny zrzucają liście, aby\nograniczyć parowanie wody z liści i w ten sposób zapobiegają nadmiernej utracie wody.\nTa adaptacja polega na ograniczeniu transpiracji przez liście. W zimie dostępność wody\njest niska i roślina nie byłaby w stanie pobrać przez korzenie tyle wody, ile traciłaby przez\ntranspirację.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nSkóra płazów uczestniczy w wymianie gazowej zarówno w dobrze natlenionej wodzie, jak\ni w wilgotnym powietrzu. Oddychanie skórne płazów odgrywa istotną rolę w wymianie\ngazowej tych zwierząt ze względu na niską efektywność wymiany gazowej w płucach.\nStężenie mocznika we krwi płazów jest dużo większe niż we krwi ssaków. Płazy nie piją\nwody, ale wchłaniają ją przez skórę.\nNa podstawie: H. Szarski, Historia zwierząt kręgowych, Warszawa 1998.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-2)\nWyjaśnij, dlaczego wymiana gazowa w płucach płazów jest mniej efektywna niż\nw płucach ssaków. W odpowiedzi uwzględnij dwie różnice między wymienionymi\ngromadami: jedną w budowie płuc i jedną w mechanizmie ich wentylacji.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.1.\n6.2.\n7.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\npłazów […] i ssaków w powiązaniu ze\nśrodowiskiem i trybem życia.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n10) na przykładzie poznanych zwierząt\nokreśla sposoby wymiany gazowej […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające różnice:\n• w budowie płuc - płuca płazów są workowate / słabo pofałdowane / nie mają\npęcherzyków, a więc mają mniejszą powierzchnię w porównaniu do\npęcherzykowatych / silnie pofałdowanych / mających pęcherzyki płuc ssaków ORAZ\n• w mechanizmie wentylacji płuc - zmiany objętości klatki piersiowej u ssaków\nzapewniają bardziej wydajną wentylację w porównaniu z płazami, które nie mają\nklatki piersiowej / wentylują płuca za pomocą ruchów dna jamy gębowo-gardzielowej.\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające różnice:\n• w budowie płuc - płuca płazów są workowate / słabo pofałdowane / nie mają\npęcherzyków, a więc mają mniejszą powierzchnię w porównaniu do\npęcherzykowatych / silnie pofałdowanych / mających pęcherzyki płuc ssaków ALBO\n• w mechanizmie wentylacji płuc - zmiany objętości klatki piersiowej u ssaków\nzapewniają bardziej wydajną wentylację w porównaniu z płazami, które nie mają\nklatki piersiowej / wentylują płuca za pomocą ruchów dna jamy gębowo-gardzielowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPłazy mają płuca workowe, o mniejszym stosunku powierzchni do objętości niż ssaki,\nktóre mają pęcherzykowate płuca. Płazy nie mają klatki piersiowej, którą mają ssaki,\na której ruchy umożliwiają efektywne przeprowadzanie wdechu i wydechu.\nPłazy mają workowate płuca o mniejszej powierzchni, a ssaki mają płuca o budowie\npęcherzykowej i mają większą powierzchnię wymiany gazowej. Płazy prowadzą\nwentylację za pomocą ruchów dna jamy gębowej, a ssaki - za pomocą mięśni\nmiędzyżebrowych wymuszających ruchy klatki piersiowej, i dlatego ssaki wymieniają\nwięcej powietrza niż płazy.\nPłuca płazów są słabiej pofałdowane niż płuca ssaków i dlatego mają mniejszą\npowierzchnię. Płazy, w przeciwieństwie do ssaków, nie mają klatki piersiowej, dlatego\nwentylację płuc zapewniają ruchy dna jamy gębowo-gardzielowej, które są mniej wydajne\nniż zmiany objętości klatki piersiowej.\nPłazy mają workowate płuca, a wentylacja odbywa się przy udziale ruchów jamy gębowo-\n-gardzielowej, co jest mniej efektywne niż pęcherzykowate płuca ssaków o dużej\npowierzchni oraz ruchy klatki piersiowej i przepony.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do różnicy w mechanizmie wentylacji w postaci\ntłoczenia powietrza do płuc u płazów i zasysania powietrza do płuc przez ssaki, np. „Płazy\nwentylują płuca poprzez wtłaczanie powietrza, a ssaki zasysają powietrze”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do mieszania się powietrza wdychanego\ni wydychanego, np. „U ssaków w mniejszym stopniu niż u płazów miesza się powietrze\nwdychane i wydychane”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nOkreśl, jakie znaczenie w pobieraniu wody przez płazy ma gromadzenie mocznika\nw ich płynach ustrojowych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nzależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\npłazów […] w powiązaniu ze środowiskiem\ni trybem życia.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie gromadzenia mocznika w pobieraniu wody, uwzględniające\nzapewnienie hiperosmotyczności płynów ustrojowych względem środowiska\nzewnętrznego LUB zapewnienie wydajnego (osmotycznego) napływu wody.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nOsocze jest hipertoniczne.\nDzięki temu osocze płaza jest silnie hipertoniczne w stosunku do otaczającej go wody.\nDzięki temu ich płyny ustrojowe są hiperosmotyczne względem słodkiej wody, w której\npłazy przebywają.\nPłyny ustrojowe zawierające dużo mocznika mają większą osmolarność niż woda\nw środowisku życia płazów.\nUmożliwia to osmotyczny napływ wody do ciała płaza.\nZapewnia to odpowiednio wysoki przepływ wody przez skórę do płynów ustrojowych\npłaza.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nNa rysunku przedstawiono polipa stułbi zielonej (Chlorohydra viridissima), która jest\nprzedstawicielem typu parzydełkowców (Cnidaria).\nNa podstawie: Cz. Błaszak (red.), Zoologia. Bezkręgowce, Warszawa 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-2)\nOkreśl dwa sposoby rozmnażania się stułbi zielonej. Odpowiedzi uzasadnij,\nodnosząc się do cech jej budowy widocznych na rysunku.\n1\n2\ngonada męska\npąk\notwór gębowy\ngonada żeńska\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n3) przedstawia budowę, czynności życiowe\ni tryb życia parzydełkowców […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, […] przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za wskazanie rozmnażania płciowego wraz poprawnym z uzasadnieniem\nodnoszącym się do obecności gonad ORAZ za wskazanie rozmnażania\nbezpłciowego wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obecności pąka.\n1 pkt - za wskazanie tylko rozmnażania płciowego wraz z poprawnym uzasadnieniem\nodnoszącym się do obecności gonad ALBO tylko za wskazanie rozmnażania\nbezpłciowego wraz z uzasadnieniem odwołującym się do obecności pąka.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n1. Rozmnażanie płciowe, o czym świadczy obecność u stułbi zielonej gonad (męskiej\ni żeńskiej).\n2. Rozmnażanie bezpłciowe (przez pączkowanie), ponieważ widać tworzący się pąk na\npolipie stułbi zielonej.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi „rozmnażanie wegetatywne” oraz „pączkowanie” w odniesieniu do\nrozmnażania bezpłciowego.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.2","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-2)\nOkreśl, które stwierdzenia dotyczące polipów parzydełkowców są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nCiało polipa jest zbudowane z warstwy ektodermy i z warstwy\nendodermy.\nP\nF\n2.\nOtwór gębowy polipa pełni zarazem funkcję otworu odbytowego\ni wydalniczego.\nP\nF\n3.\nKomórki parzydełkowe u polipów są zlokalizowane w endodermie.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n3) przedstawia budowę, czynności życiowe\ni tryb życia parzydełkowców […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.\nWątroba człowieka bierze udział w przemianach substancji wchłoniętych w przewodzie\npokarmowym. Wątroba wytwarza dziennie około 1200 ml żółci, która jest następnie\nzagęszczana i magazynowana w pęcherzyku żółciowym. Enzymatyczny rozkład lipidów\nw przewodzie pokarmowym jest wspomagany przez żółć.\nNa podstawie: red. J.O.E. Clark, The Human Body: A Comprehensive Guide to\nthe Structure and Functions of the Human Body, Leicester 1989.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nUzupełnij poniższą tabelę tak, aby zawierała informacje prawdziwe dotyczące\nprocesów zachodzących w wątrobie. W każdym nawiasie podkreśl właściwe\nokreślenie.\nSubstraty\nProces\nProdukty\naminokwasy\n(dekarboksylacja / deaminacja)\nketokwasy + amoniak\nglukoza\n(glikoliza / glikogenogeneza)\nglikogen","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia i porównuje proces trawienia,\nwchłaniania i transportu białek, cukrów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nSubstraty\nProces\nProdukty\naminokwasy\n(dekarboksylacja / deaminacja)\nketokwasy + amoniak\nglukoza\n(glikoliza / glikogenogeneza)\nglikogen","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWyjaśnij, w jaki sposób żółć wspomaga enzymatyczny rozkład lipidów w przewodzie\npokarmowym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.2.\n8.1.\n8.2.\n9.1.\n9.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności; dostrzega związki\nmiędzy strukturą a funkcją na każdym\nz tych poziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia […] proces trawienia,\nwchłaniania i transportu […] tłuszczów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające emulgację lipidów i - w konsekwencji -\nzwiększenie powierzchni kontaktu lipazy z tłuszczami LUB uwzględniające ułatwienie\nkontaktu lipazy z tłuszczami (przez sole kwasów żółciowych lub fosfolipidy)\nna granicy faz - wodnej i lipidowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe rozwiązania\nŻółć fizycznie rozbija krople związków tłuszczowych na mniejsze części, co zwiększa\npowierzchnię trawienia tłuszczów przez enzymy.\nLipaza jest enzymem rozpuszczalnym w wodzie, a sole kwasów żółciowych umożliwiają\nkontakt lipazy z tłuszczami, nierozpuszczalnymi w wodzie.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do neutralizacji treści żołądkowej przez żółć\ni zapewnienia optymalnych warunków do działania lipaz, np. „Żółć wątrobowa ma odczyn\nzasadowy i dzięki temu zapewnia właściwe pH dla działania lipazy jelitowej”.\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do ułatwiania rozpuszczania produktów lipolizy\ni przesunięcie równowagi reakcji w stronę monoglicerydów, np. „Sole kwasów żółciowych\nułatwiają rozpuszczanie produktów trawienia trójglicerydów. Dzięki temu równowaga reakcji\nhydrolizy zostaje przesunięta w prawo - w stronę monoglicerydów, a reakcja zachodzi\nszybciej”.\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do obecności w żółci kolipazy aktywującej lipazy,\nnp. „W żółci znajduje się białko - kolipaza, która jest aktywatorem lipazy trzustkowej”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do emulgowania tłuszczów do poziomu\ncząsteczek, np. „Żółć rozbija krople tłuszczu na cząsteczki, które są następnie trawione\nprzez lipazę”, ponieważ proces emulgacji prowadzi jedynie do powstania mniejszych kropel\n(cząstek) tłuszczów.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nUkład oddechowy człowieka tworzą drogi oddechowe oraz płuca. Tchawica (rysunek A)\nstanowi odcinek dolnych dróg oddechowych. Pierścienie obecne w ścianie tchawicy mają\nkształt podkowiasty.\nU owadów tlen do komórek ciała jest dostarczany przez układ tchawkowy. Tchawki\n(rysunek B) stanowią kanały powietrzne, których ścianę tworzy nabłonek będący\nprzedłużeniem epidermy pokrywającej ciało owada. Ten nabłonek wytwarza pokrytą\nwoskami kutykularną wyściółkę tchawki, w której można wyróżnić takie same warstwy jak\nw kutykuli tworzącej szkielet zewnętrzny owada. Na przekroju tchawki są widoczne\npierścieniowe zgrubienia kutykuli.\nNa podstawie: B.S. Beckett, Biology: A Modern Introduction, Oxford 1978;\nred. M. Maćkowiak, A. Michalak, Biologia. Jedność i różnorodność, Warszawa 2008.\npierścień tchawicy\nprzełyk\ntchawica\nA\ntracheola\nprzekrój przez\ntchawkę\n(w powiększeniu)\nB\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nPodaj nazwę białka stanowiącego główny składnik pierścieni tchawicy człowieka oraz\nnazwę polisacharydu stanowiącego główny składnik zgrubień kutykuli w tchawkach\nowadów.\nBiałko stanowiące główny składnik pierścieni tchawicy człowieka:\nPolisacharyd stanowiący główny składnik zgrubień kutykuli w tchawkach owadów:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n1) przedstawia skład chemiczny organizmów\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n7) [opisuje] budowę i czynności życiowe\n[owadów].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n1) opisuje budowę […] narządów\nwchodzących w skład układu oddechowego.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie dwóch poprawnych nazw.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBiałko stanowiące główny składnik pierścieni tchawicy człowieka: kolagen.\nPolisacharyd stanowiący główny składnik zgrubień kutykuli w tchawkach owadów: chityna.\nUwaga:\nDopuszcza się opisową odpowiedź „polimer N-acetyloglukozaminy” zamiast nazwy „chityna”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe dotyczące budowy\ntchawicy człowieka. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nTchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu\ndzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki). Tylna ściana tchawicy jest spłaszczona i tworzą ją\nmięśnie (gładkie / poprzecznie prążkowane).\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności; dostrzega związki\nmiędzy strukturą a funkcją na każdym\nz tych poziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n1) opisuje budowę […] narządów\nwchodzących w skład układu oddechowego.\nZasady oceniania\n2 pkt - za wybór trzech poprawnych określeń.\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTchawica człowieka rozpoczyna się bezpośrednio za (gardłem / krtanią), a na dolnym końcu\ndzieli się na (oskrzela główne / oskrzeliki). Tylna ściana tchawicy jest spłaszczona i tworzą\nją mięśnie (gładkie / poprzecznie prążkowane).","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.\nKrzywa wiązania tlenu przedstawia wysycenie cząstkowe hemoglobiny w zależności\nod ciśnienia cząstkowego tlenu. Wysyceniem cząstkowym nazywa się stosunek liczby miejsc\nzawierających związany tlen do całkowitej liczby miejsc zdolnych do wiązania tlenu\nw cząsteczkach hemoglobiny.\nNa wiązanie tlenu przez hemoglobinę wpływają różne czynniki, m.in. stężenie\n2,3-bisfosfoglicerynianu (2,3-BPG) w erytrocytach.\nNa wykresie przedstawiono dwie krzywe wiązania tlenu:\nczarna krzywa przedstawia dane uzyskane z użyciem ludzkiej hemoglobiny oczyszczonej\n(wyizolowanej z erytrocytów)\nczerwona krzywa przedstawia dane uzyskane z użyciem ludzkiej hemoglobiny\nznajdującej się w erytrocytach.\nNa osi X zaznaczono typowe wartości ciśnienia cząstkowego tlenu występujące w płucach\noraz w tkankach innych narządów organizmu.\nNa podstawie: J.M. Berg i in., Biochemia, Warszawa 2009.\n8%\n66%\n0\n20\n50\n100\n150\n200\n1,0\n0,8\n0,6\n0,4\n0,2\n0,0\nhemoglobina\nw erytrocytach\n(2,3-BPG obecny)\noczyszczona\nhemoglobina\n(brak 2,3-BPG)\npłuca\ntkanki innych\nnarządów\nwysycenie cząstkowe\nhemoglobiny\npO2 [mmHg]\nX\nY\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wiązania tlenu przez hemoglobinę są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nOczyszczona hemoglobina ma większe powinowactwo do tlenu niż\nhemoglobina w erytrocytach.\nP\nF\n2.\nPrzy ciśnieniu cząstkowym tlenu równym 100 mmHg oczyszczona\nhemoglobina wiąże o 8% więcej tlenu niż hemoglobina w erytrocytach.\nP\nF\n3.\nMaksymalne możliwe wysycenie cząstkowe hemoglobiny tlenem zależy\nod związania hemoglobiny z 2,3-BPG.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n9) wykazuje znaczenie barwników\noddechowych na przykładzie hemoglobiny.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n4) określa rolę krwi w transporcie tlenu […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nWiązanie 2,3-BPG z hemoglobiną płodową jest znacznie słabsze niż z hemoglobiną\ndorosłego człowieka. U ciężarnych kobiet stężenie 2,3-BPG w erytrocytach jest o 30%\nwyższe niż u kobiet niebędących w ciąży.\nUzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób przedstawiało wpływ\n2,3-BPG na wiązanie tlenu przez hemoglobinę. W każdym nawiasie podkreśl właściwe\nokreślenie.\nPodwyższone stężenie 2,3-BPG w erytrocytach ciężarnych kobiet jest przyczyną\n(obniżonego / podwyższonego) powinowactwa hemoglobiny matki do tlenu,\nco (ułatwia / utrudnia) dyfuzję tlenu z części macicznej łożyska do części płodowej łożyska.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n9) wykazuje znaczenie barwników\noddechowych na przykładzie hemoglobiny.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n4) określa rolę krwi w transporcie tlenu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPodwyższone stężenie 2,3-BPG w erytrocytach ciężarnych kobiet jest przyczyną\n(obniżonego / podwyższonego) powinowactwa hemoglobiny matki do tlenu,\nco (ułatwia / utrudnia) dyfuzję tlenu z części macicznej łożyska do części płodowej łożyska.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nPodaj przykład funkcji pełnionej przez hemoglobinę w erytrocytach, innej niż\ntransportowanie tlenu.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.1.\n11.2.\n11.3.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n9) wykazuje znaczenie barwników\noddechowych na przykładzie hemoglobiny.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n4) określa rolę krwi w transporcie tlenu\ni dwutlenku węgla.\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n4) charakteryzuje funkcje poszczególnych\nskładników krwi (krwinki […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie funkcji hemoglobiny innej niż transportowanie tlenu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nTransportuje tlenek węgla(IV) / ditlenek węgla / dwutlenek węgla / CO2.\nTransportuje protony / H+.\nStanowi element buforujący krwi (wiążąc nadmiar H+) / minimalizuje efekt Bohra /\nzapobiega zakwaszeniu osocza / utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową osocza\nkrwi.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do magazynowania lub transportu żelaza,\nponieważ te funkcje pełnią inne wyspecjalizowane białka: ferrytyna i transferryna.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.\nZłącze nerwowo-mięśniowe to synapsa znajdująca się między neuronem ruchowym\na włóknem mięśniowym. Warunkiem niezbędnym do uwolnienia w synapsie przekaźnika\nnerwowego, np. acetylocholiny, jest połączenie pęcherzyków synaptycznych zawierających\nneurotransmiter z błoną komórkową neuronu. Umożliwia je kompleks fuzyjny tworzony przez\nkilka białek transbłonowych (SNARE).\nToksyna botulinowa jest wytwarzana przez beztlenowe bakterie Clostridium botulinum.\nPo dostaniu się do organizmu człowieka toksyna botulinowa dociera do szczeliny\nsynaptycznej, gdzie łączy się z receptorami w błonie neuronu i wnika do jego wnętrza.\nForma aktywna toksyny składa się z dwóch podjednostek - łańcucha lekkiego oraz łańcucha\nciężkiego - które są połączone mostkiem disiarczkowym. Po rozłączeniu się tych\npodjednostek łańcuch lekki rozkłada białka z grupy SNARE. Ostatecznie dochodzi do\nzablokowania przewodzenia w złączu nerwowo-mięśniowym, w wyniku czego mięśnie\nulegają zwiotczeniu.\nNa poniższych schematach przedstawiono mechanizm przekazywania pobudzenia\nw synapsie nerwowo-mięśniowej osoby zdrowej (A) oraz mechanizm działania toksyny\nbotulinowej (B). Strzałkami oznaczono kolejność zdarzeń przedstawionych na schematach.\nNa podstawie: P. Čapek, T.J. Dickerson, Sensing the Deadliest Toxin: Technologies for\nBotulinum Neurotoxin Detection, „Toxins” 2(1), 2010;\nA. Mazurkiewicz-Pisarek, A. Płucienniczak, Toksyna botulinowa - cudowna trucizna,\n„Biotechnologia” 2(85), 2009.\nreceptor\ntoksyny\nbotulinowej\nkomórka\nmięśniowa\nszczelina\nsynaptyczna\nneuron\nA\nB\ntoksyna botulinowa\nłańcuch\nlekki\nłańcuch\nciężki\nreceptor\nacetylocholiny\nacetylocholina\npęcherzyk\nsynaptyczny\nbiałka\nSNARE\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące działania toksyny botulinowej są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nW procesie porażania mięśni przez toksynę botulinową dochodzi\ndo przemieszczenia jej łańcucha lekkiego do cytozolu neuronu.\nP\nF\n2.\nPo związaniu się z receptorem w szczelinie synaptycznej toksyna\nbotulinowa wnika do neuronu na drodze endocytozy.\nP\nF\n3.\nToksyna botulinowa po przedostaniu się do szczeliny synaptycznej\nblokuje receptory acetylocholiny w błonie komórki mięśniowej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n1) opisuje budowę i funkcje […] nerwów;\n4) […] opisuje rolę przekaźników nerwowych\nw komunikacji w układzie nerwowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych w tekście informacji określ najwyższą rzędowość\nstruktury białka - toksyny botulinowej. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do jednej\ncechy budowy tego białka.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […],\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową\nbiałek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie, że toksyna botulinowa jest białkiem o strukturze 4-rzędowej,\nwraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do obecności w budowie tego\nbiałka dwóch łańcuchów polipeptydowych (połączonych mostkiem disiarczkowym).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nToksyna botulinowa jest białkiem o strukturze 4-rzędowej, ponieważ zbudowana jest\nz łańcucha lekkiego oraz łańcucha ciężkiego.\nMa strukturę 4-rzędową, ponieważ toksyna botulinowa jest zbudowana z dwóch\nłańcuchów polipeptydowych, a białko o strukturze 4-rzędowej musi zawierać co najmniej\ndwa łańcuchy polipeptydowe.\n4-rzędowa, bo ma dwa łańcuchy, połączone mostkiem disiarczkowym.\nStruktura IV-rzędowa, bo białko ma dwie podjednostki.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi niepełnych - nieodwołujących się do struktury toksyny botulinowej\nopisanej w tekście, ale tylko do definicji struktury 4-rzędowej, np. „Toksyna botulinowa ma\nstrukturę 4-rzędową, ponieważ ma więcej niż jeden łańcuch polipeptydowy” albo „Struktura\n4-rzędowa, ponieważ zbudowana jest z łańcuchów polipeptydowych”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności mostka disiarczkowego,\nnp. „IV-rzędowa, ponieważ w budowie białka występuje mostek disiarczkowy”, ponieważ\nmostki disiarczkowe mogą występować także w strukturze III-rzędowej białka.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do obecności w strukturze toksyny botulinowej\nwięcej niż jednego mostka disiarczkowego łączącego łańcuchy, np. „IV-rzędowa, ponieważ\ndwie podjednostki są połączone mostkami disiarczkowymi”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nUzupełnij tabelę - uporządkuj w odpowiedniej kolejności procesy fizjologiczne\nzachodzące w synapsie nerwowo-mięśniowej u zdrowego człowieka. Wpisz numery\n2.-4. w odpowiednie miejsca tabeli.\nProces fizjologiczny\nKolejność\nDotarcie impulsu nerwowego do synapsy nerwowo-mięśniowej i utworzenie\nkompleksu fuzyjnego przez białka transbłonowe (SNARE).\n1\nDepolaryzacja błony komórkowej komórki mięśniowej i powstanie potencjału\nczynnościowego.\nFuzja pęcherzyków synaptycznych z błoną presynaptyczną i uwolnienie\nacetylocholiny do szczeliny synaptycznej.\nWiązanie się acetylocholiny z mięśniowym receptorem błonowym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.1.\n12.2.\n12.3.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […], przedstawia […]\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n1) opisuje budowę i funkcje […] nerwów;\n4) […] opisuje rolę przekaźników nerwowych\nw komunikacji w układzie nerwowym.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie kolejności procesów fizjologicznych zachodzących\nw synapsie nerwowo-mięśniowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nProces fizjologiczny\nKolejność\nDotarcie impulsu nerwowego do synapsy nerwowo-mięśniowej i utworzenie\nkompleksu fuzyjnego przez białka transbłonowe (SNARE).\n1\nDepolaryzacja błony komórkowej komórki mięśniowej i powstanie potencjału\nczynnościowego.\n4\nFuzja pęcherzyków synaptycznych z błoną presynaptyczną i uwolnienie\nacetylocholiny do szczeliny synaptycznej.\n2\nWiązanie się acetylocholiny z mięśniowym receptorem błonowym.\n3","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nU bydła rasy holsztyńsko-fryzyjskiej autosomalny dominujący allel (A) genu ASL warunkuje\nwytwarzanie aktywnej syntetazy argininobursztynianowej - enzymu biorącego udział w cyklu\nmocznikowym.\nCytrulinemia to choroba genetyczna wywoływana przez recesywny allel (a) tego genu.\nOsobniki będące nosicielami mają normalny fenotyp, natomiast cielęta homozygotyczne\nprzeżywają tylko pierwsze 5-6 dni po urodzeniu, a przyczyną śmierci jest upośledzenie\nzdolności syntezy mocznika w organizmie.\nOpracowano test diagnostyczny, umożliwiający wykrywanie osobników, które są nosicielami\nwadliwego allelu - w celu wykluczenia ich z hodowli. W teście na nosicielstwo cytrulinemii\nwykorzystuje się kilka technik inżynierii genetycznej. Po uzyskaniu kopii fragmentu badanego\ngenu, w ilości wystarczającej do testu, przecina się otrzymany DNA za pomocą enzymów\nrestrykcyjnych. Następnie rozdziela się uzyskane fragmenty ze względu na ich długość\ni porównuje wyniki tego rozdziału (metoda PCR-RFLP). W tym teście wykorzystuje się fakt,\nże allele A i a różnią się występowaniem w ich obrębie miejsca restrykcyjnego dla enzymu\nAvaII: to miejsce jest obecne w allelu dominującym, natomiast nie ma go w allelu\nrecesywnym.\nNa podstawie: A. Kumar i in., Designing Multiplex PCR Tests for Simultaneous Screening of Bovine Leukocyte Adhesion\nDeficiency, Bovine Citrullinemia and Factor XI Deficiency Genetic Diseases in Cattle, „Ruminant Science” 6(2), 2017;\nK.M. Charon, M. Świtoński, Genetyka i genomika zwierząt, Warszawa 2012.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nZapisz wszystkie możliwe genotypy zdrowych osobników, stosując podane w tekście\noznaczenia alleli genów warunkujących produkcję syntetazy argininobursztynianowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia […] procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n4. Genetyka mendlowska. Zdający:\n1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki\nklasycznej (allel, allel dominujący, allel\nrecesywny […], homozygota, heterozygota,\ngenotyp […]).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne zapisanie dwóch możliwych genotypów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAA oraz Aa","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego z hodowli bydła wyklucza się nosicieli zmutowanego allelu\nodpowiadającego za rozwój tej choroby. W odpowiedzi uwzględnij sposób\ndziedziczenia cytrulinemii.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n4. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) […] analizuje krzyżówki jednogenowe […]\n(z dominacją zupełną […]) oraz określa\nprawdopodobieństwo wystąpienia\nposzczególnych genotypów i fenotypów\nw pokoleniach potomnych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie uwzględniające sposób dziedziczenia się tej cechy\ni możliwość urodzenia się chorych osobników przy krzyżowaniu dwóch nosicieli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nZ hodowli należy eliminować osobniki będące nosicielami tej mutacji, ponieważ w wyniku\nskrzyżowania ze sobą dwóch heterozygot istnieje prawdopodobieństwo urodzenia się\npotomstwa będącego homozygotą recesywną, czyli ze śmiertelną chorobą.\nPrzy krzyżowaniu dwóch nosicieli istnieje 25% prawdopodobieństwo urodzenia się\nosobnika chorego, co jest z punktu widzenia hodowcy niekorzystne.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nUporządkuj opisane w zadaniu techniki inżynierii genetycznej zgodnie z kolejnością\nich zastosowania w teście na cytrulinemię. Wpisz numery 1.-3. we właściwe komórki\ntabeli.\nNazwa techniki\nKolejność wykonania\ncięcie DNA enzymem restrykcyjnym\nelektroforeza DNA\nłańcuchowa reakcja polimerazy (PCR)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […], przedstawia\ni wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne\n[…].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n7. Biotechnologia molekularna, inżynieria\ngenetyczna i medycyna molekularna.\nZdający:\n1) przedstawia najważniejsze typy enzymów\nstosowanych w inżynierii genetycznej\n(enzymy restrykcyjne […]);\n2) przedstawia istotę procedur inżynierii\ngenetycznej […];\n3) przedstawia zasadę metody PCR\n(łańcuchowej reakcji polimerazy) i jej\nzastosowanie.\nPoziom podstawowy\n1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna.\nZdający:\n2) wyjaśnia, czym zajmuje się inżynieria\ngenetyczna.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne ustalenie kolejności technik inżynierii genetycznej stosowanych w teście\nna cytrulinemię.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa techniki\nKolejność wykonania\ncięcie DNA enzymem restrykcyjnym\n2\nelektroforeza DNA\n3\nłańcuchowa reakcja polimerazy (PCR)\n1","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.4","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.4. (0-1)\nPrzyporządkuj wymienionym genotypom A-C oznaczenia wyników 1.-3., otrzymanych\npo elektroforezie w teście na cytrulinemię.\nObraz uzyskany po elektroforezie:\n1. jeden prążek z cząsteczkami DNA zawierającymi 185 pz [pary zasad].\n2. dwa prążki z cząsteczkami DNA zawierającymi 103 pz albo 82 pz.\n3. trzy prążki z cząsteczkami DNA zawierającymi 185 pz, 103 pz albo 82 pz.\nA. Homozygota dominująca: B. Heterozygota: C. Homozygota recesywna:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje,\nporównuje i przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia […] informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n8. Biotechnologia molekularna, inżynieria\ngenetyczna i medycyna molekularna.\nZdający:\n1) przedstawia najważniejsze typy enzymów\nstosowanych w inżynierii genetycznej\n(enzymy restrykcyjne […]);\n2) przedstawia istotę procedur inżynierii\ngenetycznej […];\n3) przedstawia zasadę metody PCR\n(łańcuchowej reakcji polimerazy) i jej\nzastosowanie.\nPoziom podstawowy\n1. Biotechnologia i inżynieria genetyczna.\nZdający:\n6) podaje przykłady wykorzystania badań\nnad DNA ([…] medycyna, nauka).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowanie trzech wyników elektroforezy do odpowiednich\ngenotypów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nA - 2, B - 3, C - 1.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.5","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.5","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.5. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego płody cieląt, które są homozygotyczne pod względem\nallelu a, rozwijają się prawidłowo.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13.1.\n13.2.\n13.3.\n13.4.\n13.5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia […] informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz\nwskazuje substancje, które są wydalane\nz organizmów różnych zwierząt,\nw powiązaniu ze środowiskiem ich życia.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n4. Genetyka mendlowska. Zdający:\n1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki\nklasycznej ([…] homozygota […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające oczyszczanie przez organizm matki krwi\npłodowej z produktów przemian azotowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPodczas ciąży krew matki w łożysku odbiera toksyczne produkty przemian azotowych od\npłodu. Organizm matki metabolizuje i usuwa z organizmu te związki, w wyniku czego nie\ndochodzi do zatrucia płodu.\nOrganizm płodu jest oczyszczany z nadmiaru amoniaku przez organizm matki.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do usuwania przez organizm matki mocznika\nwytworzonego przez organizm płodu, ponieważ w cytrulinemii płód nie wytwarza mocznika.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nWirus ospy wietrznej - VZV (Varicella Zoster Virus) - należy do grupy wirusów, których\nmateriałem genetycznym jest liniowy, dwuniciowy DNA. Jedynym naturalnym gospodarzem\ntego wirusa jest człowiek. Pierwotna infekcja prowadzi do ospy wietrznej, która dotyka\ngłównie dzieci, młodzież i młodych dorosłych. Po przebyciu ospy wietrznej VZV pozostaje\nw organizmie w postaci utajonej w czuciowych zwojach nerwów rdzeniowych i czaszkowych.\nWysoce zaraźliwy VZV występuje na całym świecie. Obecnie szczepionka przeciw ospie\nwietrznej zawiera osłabiony szczep wirusa ospy.\nNa schemacie przedstawiono budowę wirusa VZV.\nNa podstawie: www.creative-diagnostics.com; microbenotes.com","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nRozpoznaj elementy budowy wirusa oznaczone na rysunku literami X i Y - podaj ich\nnazwy.\nX Y","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n2. Wirusy. Zdający:\n1) omawia podstawowe elementy budowy\nwirionu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnych nazw obu elementów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nX - kapsyd / płaszcz białkowy / osłonka białkowa / otoczka białkowa\nY - kwas nukleinowy / DNA / materiał genetyczny / genom / dwuniciowy DNA / genofor","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.2","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nOkreśl, które stwierdzenia dotyczące wirusa VZV są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nDo zakażenia wirusem VZV może dojść m.in. przez bezpośredni kontakt\nz osobą zakażoną.\nP\nF\n2.\nW wyniku szczepienia przeciw VZV nabywa się odporność sztuczną\nbierną.\nP\nF\n3.\nW osoczu osób zaszczepionych przeciw ospie wietrznej występują\nprzeciwciała skierowane przeciw VZV.\nP\nF\nglikoproteiny\notoczka lipidowa\ntegument (warstwa zawierająca białka)\nX\nY\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n2) przedstawia reakcję odpornościową\nhumoralną i komórkową, swoistą\ni nieswoistą.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n2. Wirusy. Zdający:\n4) wymienia najważniejsze choroby wirusowe\nczłowieka ([…] ospa wietrzna […]) i określa\ndrogi zakażenia wirusami oraz przedstawia\npodstawowe zasady profilaktyki chorób\nwirusowych.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.\nWargatek czyściciel (Labroides dimidiatus) żywi się pasożytniczymi bezkręgowcami, które\nprzebijają i rozrywają skórę oraz skrzela innych ryb. Wargatek jest dobrze widoczny w toni\nwodnej dzięki czarnemu pasowi biegnącemu od głowy do ogona oraz niebieskim plamom\nna tułowiu i na ogonie. Aby pozbyć się pasożytów, do wargatka czyściciela podpływają ryby\nz około 50 różnych gatunków. Wśród ryb zbliżających się do wargatka znajdują się także\ndrapieżniki, które go nie atakują, ale pozwalają mu na usunięcie pasożytów.\nZ wargatkiem współwystępuje inna ryba - aspidont (Aspidontus taeniatus) - która jest\npodobna morfologicznie do wargatka, ale prowadzi odmienny tryb życia. Gdy do aspidonta\nzbliży się większa ryba, ten szybko atakuje i odgryza jej kawałek płetwy bądź skóry, po czym\nucieka do swojej kryjówki. Oba gatunki przedstawiono na poniższych ilustracjach.\nNa podstawie: T. Kaleta, Zachowanie się zwierząt. Zarys problematyki, Warszawa 2014;\nJ. Morrissey i in., Introduction to the Biology of Marine Life, Sudbury 2009.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZależność między wargatkiem czyścicielem a rybą przez niego czyszczoną to\nA. mutualizm.\nB. komensalizm.\nC. drapieżnictwo.\nD. pasożytnictwo.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n14.1.\n14.2.\n15.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nLabroides dimidiatus\nAspidontus taeniatus\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] odnosi się krytycznie do\nprzedstawionych informacji […], formułuje\nwnioski […].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n3) przedstawia podobieństwa i różnice\nmiędzy drapieżnictwem […]\ni pasożytnictwem;\n4) wykazuje rolę zależności mutualistycznych\n[…] w przyrodzie […];\n5) podaje przykłady komensalizmu.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nA","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji określ znaczenie adaptacyjne\nmorfologicznego podobieństwa aspidonta do wargatka czyściciela.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nzależności między organizmem\na środowiskiem, wskazuje źródła\nróżnorodności biologicznej […];\ninterpretuje różnorodność organizmów na\nZiemi jako efekt ewolucji biologicznej.\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n2) […] omawia skutki doboru w postaci\npowstawania adaptacji u organizmów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie znaczenia adaptacyjnego podobieństwa morfologicznego\naspidonta do wargatka, odnoszące się do łatwiejszego zbliżenia się do ofiary lub\nuniknięcia ataku drapieżników.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nRyby, których fragmentami ciała żywi się aspidont, same się do niego zbliżają.\nMimikra - umożliwia mu łatwiejszy kontakt z ofiarą, przez co łatwiej może on zdobyć\npożywienie.\nPodobieństwo do wargatka pozwala aspidontowi uniknąć ataku drapieżników.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.3. (0-1)\nWyjaśnij, w jaki sposób w toku ewolucji doszło do utrwalenia się wyglądu aspidonta\nprzedstawionego na rysunku. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm działania doboru\nnaturalnego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […],\nwskazuje źródła różnorodności\nbiologicznej […]; interpretuje różnorodność\norganizmów na Ziemi jako efekt ewolucji\nbiologicznej.\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n1) wykazuje rolę mutacji i rekombinacji\ngenetycznej w powstawaniu zmienności,\nktóra jest surowcem ewolucji;\n2) przedstawia mechanizm działania doboru\nnaturalnego […], omawia skutki doboru\nw postaci powstawania adaptacji\nu organizmów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie mechanizmu utrwalenia się wyglądu aspidonta na drodze\ndoboru naturalnego, uwzględniające większą szansę na zdobycie pokarmu lub na\nuniknięcie ataku drapieżników przez osobniki o podobnym ubarwieniu do wargatka,\na więc warunkujące większe szanse przeżycia i rozrodu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nNajwiększe szanse na przeżycie i wydanie potomstwa miały te osobniki A. taeniatus,\nktóre skuteczniej zdobywały pokarm dzięki wyglądowi przypominającemu L. dimidiatus.\nOsobniki aspidonta, które były bardziej podobne wyglądem do wargatka, miały większą\nszansę na uniknięcie ataku drapieżników, a więc również na przeżycie i rozmnożenie się.\nAspidonty bardziej podobne do wargatków były rzadziej atakowane przez drapieżniki,\na ponadto miały większe szanse na zdobycie pokarmu. Dlatego takie aspidonty miały\nwiększe szanse przeżycia i rozrodu od innych aspidontów.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się tylko do większych szans rozrodu, np. „Aspidonty\nbardziej podobne do wargatków zdobywały skuteczniej pokarm i pozostawiały więcej\npotomstwa”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.\nPrzedstawiony na poniższej fotografii rezerwat „Zbocza Płutowskie” utworzono w 1963 roku\nna prawym zboczu doliny dolnej Wisły. Celem podjętych działań była ochrona muraw\nkserotermicznych oraz związanych z nimi światło- i ciepłolubnych gatunków roślin. Przed\nutworzeniem rezerwatu na całej powierzchni zboczy przeważały zbiorowiska muraw, które\nbyły wykorzystywane gospodarczo - koszono trawę i prowadzono wypas bydła. W ciągu\n40 lat od utworzenia rezerwatu i od zaprzestania użytkowania gospodarczego\nzaobserwowano zmiany w składzie roślinności, związane z wkraczaniem gatunków\nkrzewiastych i gatunków azotolubnych.\nW 2000 roku na terenie rezerwatu zaczęto wypasać owce. Obok pozytywnych efektów tego\neksperymentu - utrzymanie się w wypasanych miejscach dużych płatów muraw\nkserotermicznych - zauważono także jego negatywne skutki, m.in. zwiększenie erozji gleby\ni znaczny wzrost udziału wilczomlecza sosnki (Euphorbia cyparissias) - gatunku, którego\nowce nie zjadają ze względu na gorzki smak. Zbyt intensywny wypas, który trwa przez cały\nsezon wegetacyjny, może po dłuższym czasie być przyczyną także zubożenia gatunkowego\nmuraw i ograniczenia kwitnienia.\nEBIP-R0_100\nNa podstawie: L. Rutkowski i in., Stan zachowania i przekształcenia szaty roślinnej wybranych rezerwatów\nnad dolną Wisłą, w: Wycieczki geobotaniczne. Region Kujawsko-Pomorski, Toruń 2004;\nparki.kujawsko-pomorskie.pl; źródło fotografii: Wikimedia Commons.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roślinności muraw kserotermicznych\nznajdujących się w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nMurawy kserotermiczne w rezerwacie „Zbocza Płutowskie” są\nekosystemami, których utrzymanie wymaga działalności człowieka.\nP\nF\n2.\nNa murawach kserotermicznych w rezerwacie „Zbocza Płutowskie”\npo zaprzestaniu użytkowania gospodarczego doszło do zmian składu\ngatunkowego ekosystemu.\nP\nF\n3.\nUmiarkowane użytkowanie gospodarcze muraw kserotermicznych\nw rezerwacie „Zbocza Płutowskie” jest działaniem umożliwiającym\nzachowanie typowego składu gatunkowego muraw kserotermicznych.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n2) przedstawia wpływ człowieka na\nróżnorodność biologiczną […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - P.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego zaniechanie gospodarczego użytkowania zboczy wpłynęło\nnegatywnie na roślinność muraw kserotermicznych.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.2.\n15.3.\n16.1.\n16.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje[…], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n2) przedstawia wpływ człowieka na\nróżnorodność biologiczną […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające\nwzrost niezgryzanych lub niekoszonych roślin - np. drzew lub krzewów, oraz\nspowolnienie rozwoju lub wyparcie roślin muraw kserotermicznych w wyniku\nkonkurencji o zasoby środowiska LUB\nograniczenie presji roślinożerców lub koszenia i w wyniku tego wzrost konkurencji\no zasoby środowiska między gatunkami roślin muraw i wyparcie części z nich.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nBrak koszenia był przyczyną nadmiernego rozrostu krzewów i drzew, co doprowadziło do\nkonkurencyjnego wyparcia roślinności muraw kserotermicznych.\nZaniechanie wypasania zwierząt, które zjadały roślinność porastającą zbocza,\nprzyczyniło się do zwiększenia powierzchni zajmowanej przez zarośla, które zasłaniały\nroślinom muraw dostęp do światła słonecznego.\nPonieważ brakowało bydła zjadającego większe rośliny, co spowodowało ich znaczny\nwzrost i zacienienie światłolubnych roślin muraw kserotermicznych.\nUsunięcie roślinożerców podwyższyło konkurencję międzygatunkową, a tym samym\nnasiliło konkurencyjne wypieranie i ustępowanie słabszych gatunków.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nie odnoszących się do konkretnego rodzaju\nużytkowania gospodarczego - koszenia roślin lub wypasu zwierząt, np. „Zaniechanie\nużytkowania gospodarczego zboczy wpłynęło negatywnie na roślinność muraw\nkserotermicznych, ponieważ gatunki krzewiaste zaczęły się rozrastać i wpływać negatywnie\nna gatunki muraw, np. na gatunki światłolubne, które zostały zacienione, a ich rozwój -\nograniczony”.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.3","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.3","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.3. (0-2)\nZaznacz dwa przykłady działań z zakresu ochrony czynnej muraw kserotermicznych.\nA. Regularna głęboka orka.\nB. Wycinka drzew i krzewów.\nC. Kontrolowany wypas zwierząt.\nD. Wprowadzenie do rezerwatu roślin uprawnych.\nE. Nawożenie muraw kserotermicznych związkami azotowymi.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.3. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n3) uzasadnia konieczność stosowania\nochrony czynnej dla zachowania wybranych\ngatunków i ekosystemów.\nZasady oceniania\n2 pkt - za wybór dwóch poprawnych odpowiedzi.\n1 pkt - za wybór jednej poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB, C","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.\nMorświn (Phocoena phocoena), obok kaszalota, orki i delfinów, należy do podrzędu waleni\nuzębionych. Jest jedynym gatunkiem walenia stale zasiedlającym Bałtyk. Najnowsze\nbadania genetyczne wskazują, że w Bałtyku żyje izolowana populacja tych zwierząt.\nMorświny regularnie są spotykane u wybrzeży Danii i Niemiec, natomiast w innych rejonach\npojawiają się rzadko. Nie podpływają do łodzi i statków.\nMorświny poruszają się zwykle przy powierzchni, chyba że nurkują za pokarmem.\nZanurzenie trwa do 8-12 minut. Wynurzenie dla wydechu i zaczerpnięcia powietrza jest\nkrótkie i trwa zwykle od 1 do 2 sekund. Morświny odżywiają się głównie rybami dennymi,\nale w ich żołądkach są również znajdowane ryby pelagiczne: śledzie, witlinki, makrele\ni sardynki. Znajdowano również glony (sałatę morską) oraz skorupiaki. Morświny lokalizują\nswoje ofiary za pomocą echolokacji. Dzięki niej mogą również orientować się w przestrzeni\npod wodą. Morświny wytwarzają serie fal ultradźwiękowych, a echo odbite od podwodnych\nobiektów przetwarzają na obrazy otaczającej przestrzeni.\nGłówne przyczyny śmiertelności morświnów to: stosowanie w rybołówstwie bałtyckim\nniektórych typów sieci, zakłócenia akustyczne, a w przeszłości także skucie lodem dużych\npowierzchni Bałtyku podczas srogich zim.\nNa podstawie: M. Koss, Ssaki morskie Bałtyku, „Biologia w Szkole” 11, 2015;\nmorswin.pl","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis sieci pokarmowej.\nPodkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.\nMorświn odżywiający się sałatą morską, skorupiakami i rybami zajmuje\n(jeden poziom troficzny / wiele poziomów troficznych).\nMorświn zjadający sałatę morską jest konsumentem (I rzędu / II rzędu).\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\n[…], dobierając racjonalne argumenty.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia zależności między\norganizmem a środowiskiem […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVII. Ekologia.\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu.\nZdający:\n2) określa rolę zależności pokarmowych\nw ekosystemie […], analizuje przedstawione\n(w postaci […] opisu itd.) sieci i łańcuchy\npokarmowe.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nMorświn odżywiający się sałatą morską, skorupiakami i rybami, zajmuje\n(jeden poziom troficzny / wiele poziomów troficznych).\nMorświn zjadający sałatę morską jest konsumentem (I rzędu / II rzędu).","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-2)\nWykaż, że do wzrostu śmiertelności morświnów może się przyczynić:\n1. skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku -\n2. wzrost żeglugi motorowej na Bałtyku -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.3.\n17.1.\n17.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska […]; opisuje postawę\ni zachowanie człowieka odpowiedzialnie\nkorzystającego z dóbr przyrody i środowiska\n[…].\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n2) określa środowisko życia organizmu,\nmając podany jego zakres tolerancji na\nokreślone czynniki […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski\n[…].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający […] przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n2) przedstawia wpływ człowieka na\nróżnorodność biologiczną […];\n3) uzasadnia konieczność stosowania\nochrony czynnej dla zachowania wybranych\ngatunków i ekosystemów.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną odpowiedź, uwzględniającą\nw przypadku skucia lodem dużych powierzchni Bałtyku brak możliwości\noddychania powietrzem atmosferycznym przez morświna ORAZ\nw przypadku wzrostu żeglugi na akwenie Bałtyku zakłócenie działania echolokacji\nLUB płoszenie zwierząt z ich naturalnych siedlisk przez zaburzenia akustyczne\nLUB mechaniczne uszkodzenie ciała.\n1 pkt - za poprawne wykazanie tylko jednego ze związków.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n1. skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku -\nMorświny, które są ssakami oddychają powietrzem atmosferycznym. Skucie lodem\ndużych powierzchni morza uniemożliwia im zaczerpnięcie oddechu.\n2. wzrost żeglugi na akwenie Bałtyku -\nRozwój żeglugi powoduje zaburzenia akustyczne, które zakłócają działania biosonaru\nmorświnów.\nWzrost turystyki motorowodnej skutkuje płoszeniem zwierząt z ich naturalnych\nsiedlisk.\nŚruby statków motorowych mogą doprowadzić do fizycznego uszkodzenia ciała\nmorświna.","solution":null,"image":"img/biologia-2023-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}