{"paper":{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":62,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nW skład organizmów wchodzą różne wielkocząsteczkowe związki organiczne, które są\npolimerami, składającymi się z monomerów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki właściwe informacje.\nGrupa związków\norganicznych\nNazwa\nmonomeru\nWiązanie łączące monomery\n(glikozydowe / fosfodiestrowe /\npeptydowe)\nPrzykład\nfunkcji\nw organizmie\nbiałka\nbudulcowa\nmonosacharyd\nzapasowa","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 20241\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n2. Węglowodany. Zdający:\n1) przedstawia budowę […] węglowodanów;\nrozróżnia monosacharydy […], disacharydy\ni polisacharydy;\n2) przedstawia znaczenie wybranych\nwęglowodanów […].\n4. Białka. Zdający:\n1) opisuje budowę aminokwasów (wzór\nogólny, grupy funkcyjne);\n3) wyróżnia peptydy (oligopeptydy,\npolipeptydy) […];\n4) przedstawia biologiczną rolę białek.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n1) przedstawia budowę nukleotydów;\n4) opisuje […] strukturę i funkcję cząsteczek\nDNA i RNA.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie czterech komórek tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech komórek tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGrupa związków\norganicznych\nNazwa\nmonomeru\nWiązanie łączące monomery\n(glikozydowe / fosfodiestrowe /\npeptydowe)\nPrzykład funkcji\nw organizmie\nbiałka\naminokwas /\naminokwasy /\nkwasy\naminowe\npeptydowe / amidowe\nbudulcowa\npolisacharydy /\ncukry złożone /\nwielocukry /\nwęglowodany\nzłożone\nmonosacharyd\nglikozydowe / O-glikozydowe\nzapasowa\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022, poz. 1698).\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi „monopeptyd” w przypadku nazwy monomeru białek.\nNie uznaje się odpowiedzi „cukry”, „sacharydy”, „węglowodany” w przypadku grupy związków\norganicznych, ponieważ nie każdy cukier jest syntezowany z monomerów - cukry proste nie\nsą ani polimerami, ani oligomerami.\nNie uznaje się odpowiedzi „dekstryny” w przypadku grupy związków organicznych, ponieważ\nnie pełnią one funkcji zapasowej.\nDopuszcza się odpowiedzi „disacharydy”, „oligosacharydy” w przypadku grupy związków\norganicznych.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nDo każdej z poniższych struktur białkowych przyporządkuj właściwy opis wybrany\nspośród A-D. Wpisz litery w wyznaczone miejsca.\nStruktura I-rzędowa:\nStruktura II-rzędowa:\nStruktura III-rzędowa:\nA. Jest to struktura stabilizowana oddziaływaniami między resztami aminokwasowymi\nosobnych łańcuchów polipeptydowych.\nB. Jest to część łańcucha polipeptydowego zwinięta w regularną strukturę stabilizowaną\nwyłącznie wiązaniami wodorowymi.\nC. Jest to przestrzenne ułożenie pojedynczego łańcucha polipeptydowego stabilizowane\noddziaływaniami niekowalencyjnymi i kowalencyjnymi.\nD. Jest to kolejność reszt aminokwasowych w łańcuchu polipeptydowym.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową\nbiałek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowanie właściwego opisu do każdej z trzech struktur\nbiałkowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nStruktura I-rzędowa: D\nStruktura II-rzędowa: B\nStruktura III-rzędowa: C","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nDo komórek zainfekowanych przez retrowirusy, których materiał genetyczny stanowi\njednoniciowy RNA, jest wprowadzany enzym - odwrotna transkryptaza.\nNa poniższym schemacie przedstawiono model strukturalny odwrotnej transkryptazy\nludzkiego wirusa niedoboru odporności (HIV) z krótkim fragmentem kompleksu RNA-DNA.\nOdwrotna transkryptaza HIV składa się z dwóch podjednostek: p66 i p51, oznaczonych na\nschemacie - odpowiednio - kolorem czerwonym i pomarańczowym. Podjednostka p66\nzawiera obszary wykazujące dwie różne aktywności wobec kwasów nukleinowych:\npolimerazy oraz rybonukleazy.\nNa podstawie: pdb101.rcsb.org\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki właściwe informacje.\nObszar odwrotnej\ntranskryptazy HIV\nFunkcja w procesie przepisywania\nwirusowego RNA na DNA\no aktywności polimerazy\no aktywności rybonukleazy\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nobszar o aktywności\npolimerazy\nobszar o aktywności\nrybonukleazy\nfragment kompleksu\nRNA-DNA\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n2. Wirusy. Zdający:\n3) wyjaśnia, co to są retrowirusy […];\n4) wymienia najważniejsze choroby\nwirusowe człowieka ([…] AIDS […]) […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch komórek tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednej komórki tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nObszar odwrotnej\ntranskryptazy HIV\nFunkcja w procesie przepisywania\nwirusowego RNA na DNA\no aktywności polimerazy\nsynteza DNA (na matrycy RNA lub DNA)\no aktywności rybonukleazy\ntrawienie / degradacja / rozkład / hydroliza /\ncięcie / niszczenie RNA\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do dobudowywania łańcucha DNA do startera -\nnaturalnym starterem w przypadku odwrotnej transkryptazy HIV jest fragment cząsteczki\ntRNALys.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnej „synteza łańcucha polinukleotydowego” w przypadku\nfunkcji obszaru o aktywności polimerazy.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych „odwrotna transkrypcja” lub „przepisywanie RNA na\nDNA”, ponieważ synteza DNA i trawienie RNA są etapami procesu odwrotnej transkrypcji.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do denaturacji kompleksu DNA-RNA\nw przypadku funkcji obszaru o aktywności rybonukleazy, np. „oddzielenie RNA od DNA”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nBioluminescencja to zdolność żywych komórek do emisji promieniowania w zakresie światła\nwidzialnego. Występuje u wielu owadów. Przykładowo: duże drapieżne samice tropikalnych\nświetlików Photuris lugubris wykształciły umiejętność wabienia swoich ofiar - małych\nsamców świetlików Photinus palaciosi - poprzez imitację charakterystycznego wzoru\nsygnałów świetlnych wysyłanych przez samice Photinus palaciosi.\nBioluminescencja świetlików jest wynikiem reakcji utleniania lucyferyny z udziałem enzymu -\nlucyferazy. Aby ta reakcja mogła zajść, niezbędna okazuje się również obecność ATP.\nPoniżej przedstawiono równanie reakcji.\nU świetlików ta reakcja zachodzi w wyspecjalizowanych narządach ulokowanych\nw segmentach odwłokowych i jest regulowana przez dopływ tlenu do świecących komórek.\nLucyferynę i lucyferazę świetlika wykorzystuje się do wykrywania mikroorganizmów\nw różnych próbkach. Takie testy stosuje się w ocenie czystości, np. powierzchni szpitalnych\ni okazów muzealnych.\nNa podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Stawonogi, Warszawa 2013;\nK. Pajor i in., Bioluminescencja jako narzędzie w biologii molekularnej,\n„Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej” 71, 2017.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nPrzedstaw korzyść, jaką odnoszą samice świetlików Photuris lugubris dzięki\numiejętności wabienia swoich ofiar.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n3) przedstawia podobieństwa i różnice\nmiędzy drapieżnictwem, roślinożernością\ni pasożytnictwem.\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n2) […] omawia skutki doboru w postaci\npowstawania adaptacji u organizmów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie korzyści, jaką odnoszą samice świetlików, polegającej\nna zmniejszeniu nakładów czasu LUB energii na polowanie, LUB polegającej na\nzdobywaniu większej ilości pokarmu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSamica Photuris wabi samce Photinus, które są ich pokarmem. W ten sposób drapieżnik\nwkłada mniej energii w polowanie.\nDzięki temu łatwiej zdobywają one pokarm - drapieżnik nie musi tak długo szukać ofiary,\na więc częściej ją upoluje.\nTe drapieżne owady nie muszą aktywnie poszukiwać ofiary.\nW ten sposób częściej zdobywają pokarm.\nOwady dzięki temu schwytają więcej ofiar.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się wyłącznie do zdobywania\npokarmu lub do łatwiejszego zdobywania pokarmu, bez wskazania, na czym to ułatwienie\npolega, np. „Dzięki temu lepiej im się poluje”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszenia konkurencji wewnątrz- lub\nmiędzygatunkowej.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wykorzystanie\nlucyferyny i lucyferazy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nTesty wykorzystujące lucyferynę i lucyferazę świetlików w wykrywaniu mikroorganizmów\nopierają się na założeniu, że (AMP / ATP) jest związkiem chemicznym wytwarzanym\nw procesie oddychania komórkowego, którego stężenie (wzrasta / spada) wraz ze wzrostem\nliczby mikroorganizmów znajdujących się w danej próbce. O wykryciu bakterii świadczy\n(ustanie / wystąpienie) bioluminescencji.\nlucyferyna + O2 + ATP\noksylucyferyna + CO2 + AMP + PPi + hν (światło)\nlucyferaza\nświetlika\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n3) charakteryzuje związki\nwysokoenergetyczne na przykładzie ATP.\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTesty wykorzystujące lucyferynę i lucyferazę świetlików w wykrywaniu mikroorganizmów\nopierają się na założeniu, że (AMP / ATP) jest związkiem chemicznym wytwarzanym\nw procesie oddychania komórkowego, którego stężenie (wzrasta / spada) wraz ze wzrostem\nliczby mikroorganizmów znajdujących się w danej próbce. O wykryciu bakterii świadczy\n(ustanie / wystąpienie) bioluminescencji.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nPodaj nazwę tego narządu układu oddechowego świetlików, który odpowiada\nza doprowadzenie tlenu bezpośrednio do komórek ich ciała.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n10) na przykładzie poznanych zwierząt\nokreśla sposoby wymiany gazowej\ni wymienia służące jej narządy (układy).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ntracheole\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwagi:\nUznaje się odpowiedź „tchawki”.\nNie uznaje się odpowiedzi „tchawki powietrzne”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nPotencjał czynnościowy to krótko trwająca depolaryzacja błony neuronu i związana z nią\nrepolaryzacja - powrót do stanu spoczynkowego. Na poniższym wykresie przedstawiono\nzmiany przewodnictwa jonów Na+ i K+, towarzyszące fazom depolaryzacji i repolaryzacji\npotencjału czynnościowego.\nW przebiegu choroby - stwardnienia rozsianego - dochodzi do uszkodzenia osłonek\nmielinowych neuronów i w konsekwencji do osłabienia przewodzenia impulsu nerwowego.\nPoprawę przewodnictwa nerwowego można osiągnąć przez wydłużenie czasu trwania\npotencjału czynnościowego. W tym celu pacjentom podaje się bloker odpowiedniego kanału\njonowego, dzięki czemu ogranicza się przewodnictwo jednego z jonów.\nNa podstawie: S. Konturek (red.), Atlas fizjologii człowieka Nettera, Wrocław 2005.\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.\nWydłużenie czasu trwania potencjału czynnościowego jest skutkiem podania\nA.\nblokera kanału K+,\nktóry to bloker jest\nprzyczyną wydłużenia fazy\n1.\ndepolaryzacji.\nB.\nblokera kanału Na+,\n2.\nrepolaryzacji.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n3.1.\n3.2.\n3.3.\n4.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\n0\npotencjał błonowy, mV\n-70\npotencjał czynnościowy\nwysokie\n0\nprzewodnictwo Na+\n0,5\n1,0\nprzewodnictwo\njonowe, j.u.\nniskie\nprzewodnictwo K+\n+10\nczas, ms\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n1) opisuje budowę i funkcje […] nerwów;\n3) przedstawia istotę procesu powstawania\ni przewodzenia impulsu nerwowego.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA2","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nWiele bakterii to ekstremofile - organizmy żyjące w ekstremalnych warunkach\nśrodowiskowych. Skrajne wartości określonych czynników fizycznych i chemicznych są\nwarunkiem koniecznym do prawidłowego zajścia procesów metabolicznych u ekstremofili.\nW zależności od wartości optymalnej temperatury wzrostu wyróżnia się wśród ekstremofili:\npsychrofile - organizmy, które nie rosną w temperaturze powyżej 20 °C, a optymalne\nwarunki do ich rozwoju stwarza temperatura poniżej 15 °C. Psychrofile wykształciły wiele\nadaptacji do niskich wartości temperatury, wśród których można wyróżnić mechanizmy\nchroniące przed nadmiernym zmniejszeniem płynności ich błon komórkowych;\ntermofile - organizmy, których optymalna temperatura wzrostu wynosi ponad 50 °C.\nMaksymalna temperatura umożliwiająca życie wynosi 122 °C. Wysoka temperatura\npowoduje wzrost płynności błony komórkowej oraz destabilizuje strukturę białek i kwasów\nnukleinowych termofili. Z tego powodu w białkach termofili znajdują się liczne mostki\ndisiarczkowe, a cząsteczki rRNA i tRNA mają wysoką zawartość par zasad GC.\nEnzymy wytwarzane przez ekstremofile są wykorzystywane w biotechnologii.\nNa podstawie: A. Zabłotni, A. Dziadosz, Ekstremofile - mikroorganizmy z przeszłością i z przyszłością,\n„Postępy Mikrobiologii” 52(4), 2013.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nOkreśl, które z poniższych modyfikacji składu chemicznego lipidów błony komórkowej\nstanowią adaptację do życia w niskiej temperaturze. Zaznacz T, jeśli modyfikacja jest\nadaptacją do życia w niskiej temperaturze, albo N - jeśli nią nie jest.\n1.\nWzrost zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych.\nT\nN\n2.\nWzrost zawartości krótkich kwasów tłuszczowych.\nT\nN","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na\nzwiązek między budową a funkcją pełnioną\nprzez błony.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n3. Lipidy. Zdający:\n1) przedstawia budowę i znaczenie\ntłuszczów w organizmach.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - N, 2. - T.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nPodaj nazwę aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków disiarczkowych,\nstabilizujących strukturę przestrzenną białek bakterii termofilnych.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę […] 3- i 4-rzędową\nbiałek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy aminokwasu niezbędnego do wytworzenia mostków\ndisiarczkowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ncysteina\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi „Cys” (kod trójliterowy) oraz „C” (symbol IUPAC).","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.3. (0-1)\nWykaż, że stabilność cząsteczek rRNA i tRNA bakterii termofilnych zwiększa się wraz\nze wzrostem zawartości w ich cząsteczkach par zasad GC kosztem zawartości par\nzasad AU.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n2) przedstawia strukturę podwójnej helisy\ni określa rolę wiązań wodorowych w jej\nutrzymaniu;\n5) przedstawia podstawowe rodzaje RNA\nwystępujące w komórce ([…] rRNA i tRNA)\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że stabilność cząsteczek rRNA i tRNA bakterii termofilnych\nzwiększa się wraz ze wzrostem zawartości w ich cząsteczkach par zasad GC\nkosztem zawartości par zasad AU, odnoszące się do większej liczby wiązań\nwodorowych w parze GC niż w parze AU, ORAZ do większej energii koniecznej do\nich zerwania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPary GC mają więcej wiązań wodorowych niż pary AU, co zwiększa stabilność takiej\ncząsteczki RNA, bo zerwanie wiązania wymaga dostarczenia energii.\nW parach AU są tylko dwa oddziaływania wodorowe, a w parach GC - trzy, dlatego do\ndenaturacji RNA zawierającego większy udział par GC potrzeba więcej energii.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nWraz ze wzrostem udziału par zasad GC rośnie w cząsteczce liczba oddziaływań\nwodorowych, stabilizujących cząsteczkę, a do zerwania większej liczby tych wiązań\npotrzeba więcej energii.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do siły oddziaływania zamiast do energii potrzebnej do\nzerwania wiązań.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „podwójnych” lub „potrójnych” wiązań\nwodorowych.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono uracyl występujący w RNA z tyminą\nwystępującą w DNA, np. „W parze AT występują dwa wiązania wodorowe, do których\nzerwania trzeba mniejszej ilości energii niż w przypadku trzech wiązań wodorowych”.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cytozynę (zasada azotowa) z cysteiną\n(aminokwas).","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.4","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.4. (0-1)\nOkreśl, która grupa organizmów - psychrofile czy termofile - stanowi źródło\npolimeraz DNA wykorzystywanych do PCR. Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n7) określa właściwości fizyczne białek,\nw tym zjawiska: koagulacji i denaturacji.\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) […] określa czynniki warunkujące ich\naktywność (temperatura […]).\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n7. Biotechnologia molekularna, inżynieria\ngenetyczna i medycyna molekularna.\nZdający:\n3) przedstawia zasadę metody PCR\n(łańcuchowej reakcji polimerazy) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór grupy termofili wraz z prawidłowym uzasadnieniem, odnoszącym się do\ntermostabilności ich enzymów LUB do wysokiej temperatury podczas PCR.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nTermofile, ponieważ ich białka są stabilne w wysokich temperaturach - polimeraza Taq\nnie ulega denaturacji nawet w 90 °C, a więc w temperaturze denaturacji DNA stosowanej\npodczas PCR.\nTermofile, dlatego że ich białka enzymatyczne są niewrażliwe na wysokie temperatury.\nTermofile, bo podczas etapu denaturacji w PCR jest wysoka temperatura.\nTermofile, bo poszczególne etapy cyklu PCR zachodzą w wysokich temperaturach.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.5","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.5","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.5. (0-1)\nKtóra cecha występuje u bakterii - organizmów prokariotycznych? Zaznacz właściwą\nodpowiedź spośród podanych.\nA. obecność mitochondriów\nB. rybosomy o współczynniku sedymentacji równym 80S\nC. chityna jako główny składnik ściany komórkowej\nD. translacja cząsteczki mRNA rozpoczynająca się przed zakończeniem jej syntezy\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n5.3.\n5.4.\n5.5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":"D","answer_text":"Zadanie 5.5. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n1) […] przedstawia podobieństwa i różnice\nmiędzy komórką prokariotyczną\na eukariotyczną […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nBezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in.\nw polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne - widoczne tylko pod\nmikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm\ndługości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają\nsię w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny -\nna czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku\nrozwoju jest zielona.\nNa poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.\nNa podstawie: siedliska.gios.gov.pl\nFotografia: H.J. van der Kolk, Buxbaumia […], „Buxbaumiella” 99, 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji wykaż, że dojrzały sporofit bezlistu\npozyskuje związki organiczne niezależnie od gametofitu, z którego wyrasta.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n2) określa rolę najważniejszych barwników\nbiorących udział w fotosyntezie.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że sporofit bezlistu odżywia się niezależnie od gametofitu,\nodnoszące się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit (zawierający\nchlorofil i chloroplasty) LUB do braku fotosyntezy u zredukowanego gametofitu\nżeńskiego, LUB do dużej różnicy wielkości między gametofitem a sporofitem\ni niewystarczającej ilości zasobów gametofitu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSporofit bezlistu zawiera chlorofil, a więc samodzielnie wytwarza związki na drodze\nfotosyntezy.\nSporofit ma zieloną zarodnię, co wskazuje na obecność chloroplastów, może więc\nwytwarzać samodzielnie związki organiczne.\nPuszka zarodni sporofitu jest zielona, co wskazuje na obecność chlorofilu i możliwość\nodżywiania się na drodze fotosyntezy.\nGametofity bezlistu nie mają listków, a więc nie prowadzą fotosyntezy i nie mogą one\nodżywiać sporofitu.\nGdy sporofit jest dojrzały, to gametofit żeński nie ma już listków, które mogłyby\nprzeprowadzać fotosyntezę, a więc gametofit nie może dostarczać sporofitowi związków\norganicznych.\nGametofit jest dużo mniejszy od sporofitu, a więc nie mógłby wyprodukować i zgromadzić\ntylu substancji pokarmowych, żeby odżywić sporofit.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do gametofitu męskiego - sporofit wyrasta\nz rodni gametofitu żeńskiego.\nNie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do cech sporofitu lub gametofitu\nprzedstawionych w tekście lub na ilustracji, np. „Sporofit odżywia się samodzielnie,\nbo przeprowadza fotosyntezę”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nOkreśl, czy gametofit bezlistu jest rośliną jednopienną, czy - dwupienną. Odpowiedź\nuzasadnij.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n2) wskazuje cechy charakterystyczne\nmchów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym\nuzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich\ni gametofitów męskich.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nBezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, ponieważ występują gametofity męskie\ni gametofity żeńskie.\nWystępują rośliny męskie i żeńskie, a więc jest dwupienny.\nDwupienny - nie ma gametofitów obupłciowych.\nDwupienny - gamety żeńskie i męskie są wytwarzane przez różne rośliny.\nPokolenie gametofitu jest dwupienne, ponieważ rodnie i plemnie występują na innych\nosobnikach.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że gametofity bezlistu nie są samodzielnymi\nroślinami, ale są organami lub roślinami wyrastającymi ze sporofitu, np. „Dwupienny -\ngametofity męskie i żeńskie znajdują się na innych osobnikach”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały przemianę pokoleń\nmchów. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nGametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające\nkomórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit,\nwytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n2) wskazuje cechy charakterystyczne\nmchów […];\n3) porównuje przemianę pokoleń (i faz\njądrowych) [roślin lądowych].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki\nzapładniające komórki jajowe wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się\nsporofit, wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nNa poniższym schemacie przedstawiono przekrój podłużny przez nasiono tytoniu\n(Nicotiana). Literami A-D oznaczono cztery różne struktury.\nNa podstawie: www.seedbiology.de/structure.asp;\nZ. Podbielkowski, Rozmnażanie się roślin, Warszawa 1972.\nKtóra ze struktur oznaczonych na schemacie to bielmo? Wpisz w wyznaczone miejsce\nodpowiednią literę (A-D).\nOznaczenie bielma:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.1.\n6.2.\n6.3.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nB\nC\nA\nD\nEBIP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n1) podaje podstawowe cechy […] nasienia\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nOznaczenie bielma: C","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nOkresy nasienne buka zwyczajnego (Fagus sylvatica) następują w odstępach 5-10 lat,\na roczna wydajność produkowanych nasion jest zazwyczaj bardzo niska. Z tego powodu\nleśnicy gromadzą nasiona na zapas.\nW 2017 roku przeprowadzono doświadczenie, w którym wysiano nasiona buka zwyczajnego\nzebrane w latach: 2000, 2006, 2009 i 2017. Nasiona zebrane w latach 2000, 2006 i 2009\nprzechowywano w jednakowych warunkach. Nasiona zebrane w 2017 r. wysiano od razu\npo zbiorze.\nNa poniższym wykresie przedstawiono uśrednione wyniki doświadczenia. Na zdjęciu obok\nprzedstawiono siewkę buka zwyczajnego.\nNa podstawie: beagle.miljolare.no;\nA. Małecka i in., Relationship between Mitochondria Changes and Seed Aging […], „PeerJ” 9, 2021.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych wyników doświadczenia sformułuj wniosek dotyczący\nżywotności nasion buka zwyczajnego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n3) przedstawia […] kiełkowanie nasienia\nu rośliny okrytonasiennej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za sformułowanie wniosku dotyczącego zmniejszania się wraz z upływem czasu\nzdolności kiełkowania nasion buka zwyczajnego LUB dotyczącego przydatności\nnasion do siewu tylko w początkowym okresie przechowywania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nWraz z upływem czasu zmniejsza się zdolność nasion buka zwyczajnego do kiełkowania.\nWydłużanie czasu przechowywana nasion buka zwyczajnego zmniejsza ich siłę\nkiełkowania.\nIm dłuższy czas przechowywania nasion buka, tym mniejsza siła kiełkowania.\nŻywotność nasion spada podczas przechowywania.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzez pierwszych osiem lat przechowywania nasiona buka są dobrym materiałem\nsiewnym.\nPo dłuższym okresie przechowywania zgromadzone nasiona nie nadają się do założenia\nlasu.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zawierających wyłącznie opis wyników badań, np. „Między\nwszystkimi badanymi grupami występowały różnice w sile kiełkowania nasion”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nPodaj nazwę oraz określ funkcję tej struktury siewki buka zwyczajnego, którą\noznaczono literą X na zdjęciu.\nNazwa:\nFunkcja:\n0\n20\n40\n60\n80\n100\n0\n8\n11\n17\nkiełkowanie nasion, %\nczas przechowywania, lata\nsiła kiełkowania nasion buka\nw zależności od czasu\nprzechowywania\nsiewka buka zwyczajnego\npierwszy liść\nwłaściwy\nX\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n3) przedstawia […] kiełkowanie nasienia\nu rośliny okrytonasiennej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy oraz poprawne określenie funkcji struktury oznaczonej\nliterą X.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nNazwa: liścienie / liście zarodkowe / liścień / liść zarodkowy\nFunkcja: przeprowadzanie fotosyntezy / asymilacyjna / gromadzenie substancji zapasowych\n/ zapasowa / odżywianie siewki / odżywcza\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi: „listki zarodkowe”, „liście pierwotne”, „liście rzekome” (błąd\nmerytoryczny) oraz „liście” (odpowiedź zbyt ogólna).","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.\nNa poniższym zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego\nprzez łodygę lipy (Tilia) o budowie pierwotnej.\nFotografia: A. Fayette, M.S. Reynolds, Berkshire Community College Bioscience Image Library.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały budowę łodygi lipy.\nW każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nNa zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku\ndziałania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa) tkanka\nwzmacniająca.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych ([…] okrywającej\n[…], wzmacniającej […]), identyfikuje je na\nrysunku ([…] preparacie mikroskopowym,\nfotografii itp.) […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNa zdjęciu widoczna jest tkanka okrywająca - (skórka / korkowica), powstająca w wyniku\ndziałania (merystemu wierzchołkowego / kambium). Kolenchyma to (żywa / martwa)\ntkanka wzmacniająca.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWykaż, że tkanka okrywająca przedstawiona na zdjęciu pełni funkcje ochronne.\nW odpowiedzi uwzględnij jedną cechę budowy tej tkanki widoczną na zdjęciu.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.1.\n8.2.\n9.1.\n9.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nkomórka tkanki\nokrywającej\nzewnętrzna ściana\nkomórkowa\nkomórka\nkolenchymy\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych ([…] okrywającej\n[…]), […] określając związek ich budowy\nz pełnioną funkcją.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że skórka pełni funkcję ochronną, uwzględniające cechę\nbudowy, np.: ścisłe przyleganie komórek LUB pokrycie komórek kutikulą, LUB silnie\nzgrubiałe ściany komórkowe, ORAZ uwzględniające znaczenie adaptacyjne wybranej\ncechy budowy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nTkanka widoczna na zdjęciu pełni funkcje ochronne, ponieważ jej komórki ściśle do\nsiebie przylegają, dzięki czemu do wnętrza łodygi nie wnikają patogeny.\nKomórki tkanki mają zgrubienia zewnętrznych ścian komórkowych, co zapewnia jej\nodporność mechaniczną.\nSkórka pełni funkcje ochronne, ponieważ pokrywa ją nieprzerwana warstwa kutykuli, a to\nogranicza nadmierną utratę wody przez roślinę.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do znaczenia adaptacyjnego\nomawianej cechy budowy, np. „Skórka jest pokryta kutikulą, a więc pełni funkcje ochronne”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nW czasie ewolucji powstają nowe cechy zwiększające możliwości adaptacyjne organizmów.\nPoniżej przedstawiono drzewo filogenetyczne kręgowców, a literą X oznaczono pojawienie\nsię w ich historii ewolucyjnej pewnej nowej cechy.\nNa podstawie: N.A. Campbell, Biologia, Poznań 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nNa drzewie filogenetycznym literą X oznaczono wykształcenie\nA. płuc.\nB. błon płodowych.\nC. gruczołów mlecznych.\nD. kończyn typu lądowego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] interpretuje różnorodność\norganizmów na Ziemi jako efekt ewolucji\nbiologicznej.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji\norganizmów. Zdający:\n3) przedstawia związek między filogenezą\norganizmów a ich klasyfikacją;\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne ryb,\npłazów, gadów, ptaków i ssaków […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.2","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ewolucji kręgowców są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nKrokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami.\nP\nF\n2.\nPtaki są grupą parafiletyczną.\nP\nF\n3.\nGady są grupą monofiletyczną.\nP\nF\nryby dwudyszne\npłazy\nssaki\njaszczurki\ni węże\nkrokodyle\nstrusie\njastrzębie\ni pozostałe ptaki\nX\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji\norganizmów. Zdający:\n1) rozróżnia (na schemacie) grupy mono-,\npara- i polifiletyczne.\nIX. Ewolucja.\n1. Źródła wiedzy o mechanizmach\ni przebiegu ewolucji. Zdający:\n4) odczytuje z drzewa filogenetycznego\nrelację pokrewieństwa ewolucyjnego\ngatunków […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nNa poniższym schemacie przedstawiono rozmieszczenie wybranych gruczołów układu\ndokrewnego w organizmie człowieka.\nNa podstawie: J. Chlebińska, Anatomia i fizjologia człowieka, Warszawa 1981.\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki oznaczenia literowe odpowiednich\ngruczołów ze schematu oraz ich nazwy.\nFunkcja gruczołu\nOznaczenie\nliterowe\nNazwa gruczołu\nWydziela hormony peptydowe regulujące stężenie\nglukozy we krwi.\nOdgrywa kluczową rolę w dojrzewaniu układu\nodpornościowego.\nCzęść korowa tego gruczołu wydziela hormony\nsteroidowe, np. kortyzol i niewielkie ilości androgenów.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n11.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nA\nB\nC\nD\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę\nw regulacji procesów życiowych.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch kolumn tabeli.\n1 pkt - za poprawne wypełnienie jednej kolumny ALBO dwóch wierszy tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFunkcja gruczołu\nOznaczenie\nliterowe\nNazwa gruczołu\nWydziela hormony peptydowe regulujące stężenie\nglukozy we krwi.\nD\ntrzustka\nOdgrywa kluczową rolę w dojrzewaniu układu\nodpornościowego.\nB\ngrasica\nCzęść korowa tego gruczołu wydziela hormony\nsteroidowe, np. kortyzol i niewielkie ilości androgenów.\nC\nnadnercze /\nnadnercza\nUwaga:\nUznaje się odpowiedź „kora nadnerczy” zamiast „nadnercza”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.\nRotawirusy są patogenami wywołującymi biegunkę u ludzi, a także u pozostałych ssaków.\nBiegunka spowodowana rotawirusem ma bardzo podobny przebieg u wszystkich ssaków.\nWiększość dzieci przechodzi co najmniej jedną infekcję rotawirusową przed ukończeniem\npiątego roku życia. Ostre biegunki stanowią natomiast ważną przyczynę strat w chowie\nmłodych zwierząt.\nRotawirus namnaża się w szczytowych komórkach kosmków jelitowych. Wskutek tego\nmikrokosmki ulegają zanikowi, a zakażone komórki się złuszczają. Utrata szczytowych\nczęści kosmków prowadzi do niedoboru disacharydaz - maltazy, laktazy i sacharazy, który\nmoże się utrzymywać przez kilka tygodni. Każda zakażona komórka wydziela do światła\njelita jony chlorkowe. Disacharydy oraz jony chlorkowe są substancjami czynnymi\nosmotycznie.\nWraz z nasilonym wydalaniem płynnego kału organizm traci nie tylko wodę, lecz także\nniestrawione i niewchłonięte składniki odżywcze. U chorych zwierząt obserwowano\nobniżenie podstawowego tempa metabolizmu, co stanowi przystosowanie do zmniejszonej\ndostępności glukozy.\nDzieci, które przeszły zakażenie rotawirusowe, wykazują nietolerancję mleka, występującą\nnawet przez kilka tygodni po infekcji.\nNa podstawie: W. von Engelhardt, G. Breves, Fizjologia zwierząt domowych, Łódź 2010;\nS.E. Crawford i in., Rotavirus Infection, „Nature Reviews Disease Primers” 3, 2017;\nC.A. Omatola, A.O. Olaniran, Rotaviruses: From Pathogenesis to Disease Control - A Critical Review,\n„Viruses” 14(5), 2022.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nWyjaśnij, w jaki sposób infekcja rotawirusowa doprowadza do zwiększonej utraty\nwody. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm osmotycznego zatrzymywania wody\nw treści jelitowej oraz mechanizm osmotycznego wydzielania wody do treści jelitowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na\nzwiązek między budową a funkcją pełnioną\nprzez błony.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia […] proces trawienia,\nwchłaniania i transportu […] cukrów […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wyjaśnienie patomechanizmu biegunki osmotycznej, uwzględniające\nzwiększone stężenie disacharydów ORAZ biegunki sekrecyjnej, uwzględniające\nwydzielanie do treści jelita jonów chlorkowych, co skutkuje hipertonicznością treści\njelitowej względem tkanki jelita.\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie patomechanizmu biegunki osmotycznej ALBO biegunki\nsekrecyjnej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Zanik mikrokosmków w jelicie cienkim skutkuje ograniczeniem trawienia disacharydów,\na więc aktywne osmotycznie związki pozostają w jelicie i hamują wchłanianie wody\nz jelita. Dodatkowo woda wypływa z enterocytów z powodu podwyższonego stężenia\njonów chlorkowych w świetle jelita.\n• Niestrawione dwucukry nie mogą być wchłonięte z przewodu pokarmowego, a są to\nzwiązki osmotycznie czynne - związana z nimi woda pokarmowa pozostaje w jelicie.\nWydzielanie jonów chlorkowych z komórek nabłonka do światła jelita jest z kolei\nprzyczyną napływu wody z enterocytów do światła jelita.\n• Zalegające w jelicie dwucukry są osmotycznie czynne, dlatego woda jest zatrzymywana\nw jelicie. Poza tym podwyższone stężenie Cl- jest przyczyną wypływania wody\nz enterocytów.\n• W treści jelitowej jest dużo związków osmotycznie czynnych: niestrawione dwucukry oraz\nwydzielane do jelita jony chlorkowe, i dlatego enterocyty wydzielają wodę do światła jelita.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do ograniczonego wchłaniania wody\nz jelita ze względu na zanikanie mikrokosmków, ponieważ zjawisko dotyczy tylko\nszczytowych części kosmków i nie wpływa znacząco na ilość wody, która może przechodzić\nmiędzy treścią jelitową a wnętrzem enterocytów.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono nazwy „rotawirusy” i „retrowirusy”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało wpływ znacznego\nodwodnienia na układ krwionośny. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nW wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc\nserce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć\ntkanki w tlen.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n2. Homeostaza organizmu człowieka.\nZdający:\n1) przedstawia mechanizmy i narządy\nodpowiedzialne za utrzymanie wybranych\nparametrów środowiska wewnętrznego na\nokreślonym poziomie (wyjaśnia […] rolę\nstałości składu płynów ustrojowych, np. […]\nstałości ciśnienia krwi).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nW wyniku znacznego odwodnienia organizmu objętość osocza (spada / wzrasta), a więc\nserce musi bić (szybciej / wolniej), aby utrzymać odpowiednie ciśnienie krwi i zaopatrzyć\ntkanki w tlen.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego obniżenie tempa metabolizmu przy niskim stężeniu glukozy we\nkrwi zwiększa szanse przeżycia chorego ssaka.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIII. Metabolizm.\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe.\nZdający:\n1) wymienia związki, które są głównym\nźródłem energii w komórce.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n2. Homeostaza organizmu człowieka.\nZdający:\n1) przedstawia mechanizmy […]\nodpowiedzialne za utrzymanie wybranych\nparametrów środowiska wewnętrznego na\nokreślonym poziomie (wyjaśnia regulację\nstałej temperatury ciała […], stężenia\nglukozy we krwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zmniejszonego zużycia glukozy\nw wyniku zmniejszonego zapotrzebowania energetycznego organizmu\n(np. ograniczanie oddychania komórkowego, zmniejszenie zużycia ATP, obniżenie\ntemperatury ciała).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nSkutkuje to obniżeniem aktywności enzymów, m.in. katalizujących procesy\nwewnątrzkomórkowego oddychania tlenowego, co jest przyczyną mniejszego zużycia\nglukozy.\nSpadek intensywności oddychania wewnątrzkomórkowego - jednego z głównych\nszlaków metabolicznych - prowadzi do wolniejszego zużywania glukozy.\nObniżenie tempa metabolizmu zwierzęcia stałocieplnego skutkuje zmniejszeniem\ntemperatury ciała. W takich warunkach reakcje chemiczne zachodzą wolniej i organizm\nzużywa mniej glukozy.\nZmniejszenie tempa metabolizmu ogranicza zużycie ATP, który powstaje w wyniku\nkatabolizmu glukozy. Organizm oszczędza więc w ten sposób glukozę.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzy niskim tempie metabolizmu organizm zużywa mniej glukozy, bo utrzymuje niższą\ntemperaturę ciała, a utrzymanie odpowiednio wysokiego poziomu glukozy we krwi jest\nkonieczne do prawidłowego funkcjonowania, np. mózgu.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.4","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji podaj przyczynę nietolerancji mleka\nwystępującej u dzieci po przebytym zakażeniu rotawirusem.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia […] proces trawienia,\nwchłaniania i transportu […] cukrów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie przyczyny nietolerancji mleka po zakażeniu rotawirusem, odnoszącej się\ndo niedoboru laktazy LUB do utrudnionego trawienia laktozy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nW wyniku zakażenia rotawirusem dochodzi do zmniejszenia produkcji laktazy.\nZakażenie rotawirusowe jest przyczyną niedoboru laktazy.\nW mleku jest zawarta laktoza, której dzieci zakażone rotawirusem nie mogą w całości\nstrawić.\nLaktoza zawarta w mleku nie może być w całości strawiona, bo jest ogólny niedobór\ndisacharydaz.\nNiedobór laktazy.\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Po zakażeniu rotawirusem dochodzi do\nniedoboru disacharydaz”.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których pomylono cukier - laktozę z enzymem - laktazą,\nnp. „Dzieci po zakażeniu rotawirusem mają niedobór laktozy”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do całkowitego braku laktazy lub do całkowitego\nbraku trawienia laktozy, ponieważ po przebytym zakażeniu rotawirusem występuje jedynie\nniedobór disacharydaz, a nie - ich całkowity brak.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nJod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów\ntarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu\nwydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nPodaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n2) […] omawia znaczenie […] wybranych\nmikroelementów [jod].\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n1) klasyfikuje hormony według kryterium\nbudowy chemicznej […];\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę w regulacji\nprocesów życiowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy przykładowego ludzkiego hormonu zawierającego jod.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\ntyroksyna / tetrajodotyronina / T4\ntrijodotyronina / trójjodotyronina / T3\njodotyronina\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi „tyronina”, ponieważ ten związek nie zawiera jodu.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom\nhormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij\nmechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.1.\n12.2.\n12.3.\n12.4.\n13.1.\n13.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n4) wykazuje nadrzędną rolę podwzgórza\ni przysadki mózgowej w regulacji\nhormonalnej (opisuje mechanizm\nsprzężenia zwrotnego między przysadką\nmózgową a gruczołem podległym na\nprzykładzie tarczycy).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości\nhormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania\nwydzielania TSH.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego\nkonsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego\nwydzielania TSH przez przysadkę mózgową.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem\nwe krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje\nwydzielanie TSH.\n• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom\ntyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.\n• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza\nprzysadkę do wydzielania TSH.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zupełnego braku syntezy T3 lub T4,\nponieważ przy niedoborze jodu występuje jedynie ograniczenie syntezy tych hormonów.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nRoztocza (Acari) są przystosowane do różnych środowisk: żyją w glebie, w kurzu - na\nprzedmiotach lub w powietrzu, w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych, a nawet\nw gorących źródłach. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynów.\nAlergeny pochodzące od roztocza kurzu domowego są jedną z najczęstszych przyczyn\nchorób alergicznych.\nPoniższe zdjęcie spod skaningowego mikroskopu elektronowego (SEM) przedstawia\nroztocza z gatunku Brevipalpus phoenicis.\nNa podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Stawonogi, Warszawa 2013.\nFotografia: Agricultural Research Service, United States Department of Agriculture.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nOkreśl gromadę stawonogów, do której należy B. phoenicis. Odpowiedź uzasadnij,\npodając jedną widoczną na zdjęciu cechę budowy świadczącą o przynależności tego\ngatunku do wybranej gromady.\nGromada stawonogów:\nCecha budowy:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] i rozpoznaje organizmy.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n6) wymienia wspólne cechy stawonogów\n[…];\n7) rozróżnia […] pajęczaki […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie gromady (pajęczaki) ORAZ za podanie jednej widocznej na\nzdjęciu cechy budowy świadczącej o przynależności do pajęczaków.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nGromada stawonogów: pajęczaki\nCecha budowy: cztery pary / osiem odnóży krocznych / nóg / odnóży lokomotorycznych\nGromada stawonogów: Arachnida\nCecha budowy: nogogłaszczki / pedipalpy\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do szczękoczułków (chelicer), ponieważ nie są\none widoczne na fotografii.\nDopuszcza się w przypadku cechy budowy odpowiedzi odnoszące się do czterech par\nodnóży tułowiowych lub odnóży pochodzenia tułowiowego.\nDopuszcza się w przypadku nazwy gromady podanie nazwy podtypu „szczękoczułkowce”\n(„szczękoczułkopodobne”, „szczękoczułkokształtne”, „Chelicerata”).","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały nadmierną\nodpowiedź immunologiczną ludzkiego organizmu na alergeny roztoczy. W każdym\nnawiasie podkreśl właściwe określenie.\nAlergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi\nna powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która\npowoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)\nprzepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg\noddechowych oraz pojawia się katar.\n120 µm\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n1) opisuje elementy układu\nodpornościowego człowieka;\n4) przedstawia immunologiczne podłoże\nalergii, wymienia najczęstsze alergeny\n(roztocza […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAlergeny zawarte w odchodach roztoczy wiążą się z przeciwciałami klasy IgE występującymi\nna powierzchni (komórek tucznych / limfocytów B). Te komórki uwalniają histaminę, która\npowoduje (rozszerzenie / zwężenie) naczyń krwionośnych i (zwiększenie / zmniejszenie)\nprzepuszczalności ścian naczyń włosowatych. Rozwija się obrzęk, zwęża się światło dróg\noddechowych oraz pojawia się katar.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.\nPET - poli(tereftalan etylenu) - to wielkocząsteczkowy polimer stosowany m.in. do produkcji\nwłókien oraz butelek o wysokiej odporności na biodegradację.\nNa składowisku ze sztucznymi tworzywami odkryto gatunek Gram-ujemnej bakterii Ideonella\nsakaiensis, który wykorzystuje produkty rozkładu PET jako źródło węgla i energii. Te bakterie\nwytwarzają enzym - PETazę, który rozkłada PET wydajniej niż inne enzymy - kutynazy,\nesterazy czy lipazy - występujące u innych saprobiontycznych bakterii oraz u grzybów.\nW środowisku naturalnym PET rozkłada się setki lat, ale PETaza może skrócić ten czas\ndo zaledwie kilku tygodni.\nNa podstawie: S. Yoshida i in., A bacterium that degrades and assimilates\npoly(ethylene terephthalate), „Science” 351, 2016.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały właściwości bakterii\nI. sakaiensis. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nŚciana komórkowa u bakterii Gram-ujemnych jest (cieńsza / grubsza) niż u bakterii\nGram-dodatnich. Ściana komórkowa I. sakaiensis (jest / nie jest) przeszkodą w pobieraniu\nPET do wnętrza komórki, a rozkład PET rozpoczyna się (w komórce / poza komórką).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n3. Bakterie. Zdający:\n1) przedstawia różnorodność bakterii pod\nwzględem budowy komórki […] i sposobu\nodżywiania się ([…] heterotrofizm);\n3) przedstawia rolę bakterii w życiu\nczłowieka i w przyrodzie (przede wszystkim\nw rozkładzie materii organicznej […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach.\n1 pkt - za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nŚciana komórkowa u bakterii Gram-ujemnych jest (cieńsza / grubsza) niż u bakterii\nGram-dodatnich. Ściana komórkowa I. sakaiensis (jest / nie jest) przeszkodą w pobieraniu\nPET do wnętrza komórki, a rozkład PET rozpoczyna się (w komórce / poza komórką).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.2","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia związane z rozkładem PET przez mikroorganizmy są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nBiodegradacja PET przez bakterie I. sakaiensis przyczynia się do obiegu\nwęgla w przyrodzie.\nP\nF\n2.\nBakterie I. sakaiensis są jedynymi znanymi organizmami zdolnymi\ndo rozkładu PET.\nP\nF\n3.\nWystępowanie PET w środowisku jest przyczyną mutacji, dzięki którym\nu bakterii i u grzybów dochodzi do powstania genów kodujących PETazę.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n14.1.\n14.2.\n15.1.\n15.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n3. Bakterie. Zdający:\n3) przedstawia rolę bakterii w życiu\nczłowieka i w przyrodzie (przede wszystkim\nw rozkładzie materii organicznej […]).\nVII. Ekologia.\n5. Przepływ energii i krążenie materii\nw przyrodzie. Zdający:\n4) opisuje obieg węgla w przyrodzie,\nwskazuje […] źródła jego dopływu\ni odpływu.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Zmienność genetyczna. Zdający:\n1) określa źródła zmienności genetycznej\n(mutacje […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.\nTułów ryby - brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) - przecinają trzy poprzeczne\nczarne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. Na poniższym zdjęciu przedstawiono trzy\nmożliwe wzory paskowania występujące u brzanki sumatrzańskiej (1.-3.), różniące się\ndługością paska oznaczonego strzałką.\nWzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci -\nA i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):\nwzór 1. - obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje\nwzór pełnego paskowania\nwzór 2. - homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska\nśrodkowego, który jednak przecina linię naboczną\nwzór 3. - podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest\nskrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.\nNa podstawie: Z. Nowak (red.), Genetyka zwierząt w teorii i praktyce, Warszawa 2015;\nJ.S. Frankel, Inheritance of Trunk Striping in the Sumatran Tiger Barb […], „Journal of Heredity” 76, 1985.\nFotografia: J.S. Frankel, How a Banded Barb Gets its Stripes, „AMAZONAS” 3(6), 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - dla każdego z fenotypów brzanki sumatrzańskiej wymienionych\nw tabeli zapisz wszystkie możliwe genotypy warunkujące dany fenotyp. Zastosuj\noznaczenia alleli podane w tekście.\nFenotyp\nMożliwe genotypy\npełne paskowanie - wzór 1.\nskrócony pasek środkowy\nprzecinający linię naboczną - wzór 2.\n1.\n2.\n3.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n4. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki […]\ndwugenowe […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących\nwzór pełnego ORAZ skróconego paskowania.\n1 pkt - za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących\nwzór pełnego ALBO skróconego paskowania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFenotyp\nMożliwe genotypy\npełne paskowanie - wzór 1.\nAABB, AaBB, AABb, AaBb\nskrócony pasek środkowy\nprzecinający linię naboczną - wzór 2.\nAAbb, Aabb, aaBB, aaBb\nUwaga:\nUznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,\nnp.: „A/a B/b” lub „\n𝐴\n𝑎\n𝐵\n𝑏”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nZapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru\npaskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników\nbrzanki sumatrzańskiej.\nKrzyżówka genetyczna:\nWzór paskowania\nwzór 1.\nwzór 2.\nwzór 3.\nOczekiwane proporcje\n: :","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n4. Genetyka mendlowska. Zdający:\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki […]\ndwugenowe ( […] posługując się\nszachownicą Punnetta) oraz określa\nprawdopodobieństwo wystąpienia\nposzczególnych genotypów i fenotypów\nw pokoleniach potomnych.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego\nstosunku fenotypów.\n1 pkt - za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKrzyżówka genetyczna:\nAB\nAb\naB\nab\nAB\nAABB\nAABb\nAaBB\nAaBb\nAb\nAABb\nAAbb\nAaBb\nAabb\naB\nAaBB\nAaBb\naaBB\naaBb\nab\nAaBb\nAabb\naaBb\naabb\nWzór paskowania\nwzór 1.\nwzór 2.\nwzór 3.\nOczekiwane proporcje\n9 : 6 : 1\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwagi:\nUznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,\nnp.: „A/a B/b” lub „\n𝐴\n𝑎\n𝐵\n𝑏”.\nUznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów,\nnp.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”.\nUznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż\nszachownica Punnetta.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nZespół ciężkiego złożonego niedoboru odporności (SCID) u koni czystej krwi arabskiej jest\njednogenową chorobą autosomalną, która dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny.\nChore źrebięta są podatne na zakażenia z powodu niesprawnego układu immunologicznego\ni zwykle nie dożywają 5. miesiąca życia.\nCzęstość występowania allelu powodującego zespół złożonego niedoboru odporności\nw pewnej hodowli koni arabskich liczącej 250 osobników wynosi 8,4%.\nNa podstawie: M. Bugno-Poniewierska i in., Wykorzystanie testów molekularnych identyfikujących nosicieli\nmutacji SCID, CA i LFS w polskiej populacji koni czystej krwi arabskiej - wyniki wstępne,\n„Wiadomości Zootechniczne” LV(5), 2017.\nOkreśl, czy locus genu warunkującego SCID w opisanej hodowli koni arabskich jest\nw równowadze Hardy’ego - Weinberga. Odpowiedź uzasadnij - podaj jeden argument.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.1.\n16.2.\n17.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIX. Ewolucja.\n3. Elementy genetyki populacji. Zdający:\n2) przedstawia prawo Hardy’ego -\nWeinberga i stosuje je do rozwiązywania\nprostych zadań (jeden locus, dwa allele).\nZasady oceniania\n1 pkt - za określenie, że locus genu warunkującego SCID nie jest w równowadze Hardy’ego\n- Weinberga, oraz za podanie jednego poprawnego argumentu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nZałożenia prawa Hardy’ego - Weinberga nie są spełnione, ponieważ populacja jest\nstosunkowo mała i ograniczona pod względem liczebności.\nNie jest w równowadze, ponieważ nie występuje swobodny przepływ genów.\nNie, gdyż działa dobór naturalny.\nNie, dlatego że zwierzęta hodowlane podlegają doborowi sztucznemu.\nNie, ponieważ krzyżowanie nie jest losowe.\nNie jest w równowadze, na co wskazuje brak możliwości przekazania tego genu\nnastępnemu pokoleniu z powodu niedożywania chorych osobników do wieku\nrozrodczego.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Nie jest w równowadze, ponieważ gen\nwarunkujący SCID zmniejsza szanse koni arabskich na przeżycie”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.\nNa poniższym schemacie przedstawiono budowę przestrzenną cząsteczki tRNA.\nNa podstawie: pdb101.rcsb.org","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.\nCząsteczki tRNA są zbudowane\nA.\nz jednej nici,\na w budowie przestrzennej tRNA\nkomplementarne odcinki nici są\npołożone\n1.\nw przeciwnej\norientacji.\nB.\nz dwóch nici,\n2.\nw tej samej\norientacji.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n2) przedstawia strukturę podwójnej helisy\ni określa rolę wiązań wodorowych w jej\nutrzymaniu;\n4) opisuje i porównuje strukturę i funkcję\ncząsteczek DNA i RNA;\n5) przedstawia podstawowe rodzaje RNA\nwystępujące w komórce ([…] tRNA) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA1","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-2)\nOkreśl funkcję pełnioną przez ramię akceptorowe oraz funkcję pełnioną przez\nantykodon cząsteczki tRNA.\nRamię akceptorowe:\nAntykodon:\nkoniec 3′\nkoniec 5′\nramię akceptorowe\nantykodon\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja.\nZdający:\n2) przedstawia poszczególne etapy\nprowadzące od DNA do białka ([…]\ntranslacja), uwzględniając rolę\nposzczególnych typów RNA […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego, polegającej na przyłączeniu\nodpowiedniego aminokwasu ORAZ określenie poprawnej funkcji antykodonu,\npolegającej na parowaniu się z odpowiednim kodonem.\n1 pkt - za określenie poprawnej funkcji ramienia akceptorowego ALBO określenie poprawnej\nfunkcji antykodonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nRamię akceptorowe - przyłączanie właściwego/specyficznego aminokwasu.\nAntykodon - łączenie się z właściwym/odpowiednim kodonem.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieuwzględniających specyficznego oddziaływania\ntRNA z mRNA, np. „Antykodon - umożliwia odczytanie informacji genetycznej”, „Antykodon -\nzawiera informację o przyłączonym aminokwasie”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.\nEkspresja informacji genetycznej u eukariontów składa się z trzech etapów: z transkrypcji,\nz obróbki potranskrypcyjnej i z translacji.\nNa poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób fragment sekwencji\nnukleotydowej nici matrycowej DNA. Kolorem pomarańczowym zaznaczono sekwencję\npromotorową, a kolorem niebieskim - introny. Sekwencje nukleotydowe eksonów ujęto\nw ramki.\n3′…TATTATACTGCTACGGGCGCACACACACTACGTATGCCATGACTCTCACAATT…5′","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nJaką sekwencję nukleotydową będzie miał fragment dojrzałego mRNA transkrybowany\nna podstawie przedstawionej nici matrycowej? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród\npodanych.\nA. 5′ UAUUAUACUGCUACGGGCGCACAACGUAUGCCAUGACAAUU 3′\nB. 5′ AUAAUAUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′\nC. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUGUGUGAUGCAUACGGUAC 3′\nD. 5′ AUGACGAUGCCCGCGUGUUGCAUACGGUACUGUUAA 3′","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja.\nZdający:\n2) przedstawia poszczególne etapy\nprowadzące od DNA do białka (transkrypcja\n[…]) […];\n3) przedstawia proces potranskrypcyjnej\nobróbki RNA u organizmów\neukariotycznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nPodaj sekwencję aminokwasową kodowaną przez pierwszy ekson przedstawionego\ngenu. Odpowiedź zapisz od końca aminowego do końca karboksylowego,\nz wykorzystaniem pełnych nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.1.\n18.2.\n19.1.\n19.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja.\nZdający:\n2) przedstawia poszczególne etapy\nprowadzące od DNA do białka ([…]\ntranslacja) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej pierwszego eksonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nmetionina, prolina, alanina, cysteina\nMet-Pro-Ala-Cys\nmet pro ala cys\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi zapisane z wykorzystaniem kodów IUPAC: MPAC.\nNie uznaje się odpowiedzi zapisanych z błędną orientacją łańcucha lub błędnym\noznaczeniem jego końców, np.:\n➢ C Met-Pro-Ala-Cys N\n➢ Cys-Ala-Pro-Met\n➢ 5′ Met-Pro-Ala-Cys 3′.\nDopuszcza się odpowiedź: C Cys-Ala-Pro-Met N.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.\nPrzewlekła białaczka szpikowa to choroba o podłożu genetycznym. W komórce macierzystej\nszpiku kostnego w wyniku mutacji powstaje fuzyjny gen składający się z fragmentów dwóch\ngenów: BCR oraz ABL1. Funkcja genu BCR jest nieznana. Gen ABL1 koduje enzym -\nkinazę tyrozynową, która fosforyluje różne białka i wpływa w ten sposób na procesy\nkomórkowe. Komórka szpiku kostnego z fuzją genów BCR i ABL1 nie podlega\nwewnątrzkomórkowym procesom regulującym podziały komórkowe i dzieli się w sposób\nniekontrolowany, co prowadzi do rozwoju nowotworu.\nNa poniższym schemacie przedstawiono strukturę chromosomów przed mutacją i po mutacji.\nNa podstawie: J. Żołnierowicz i in., Patogeneza przewlekłej białaczki szpikowej - od genu do terapii celowanej,\n„Hematologia” 1(3), 2010.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPrzyczyną przewlekłej białaczki szpikowej jest\nA. duplikacja.\nB. inwersja.\nC. translokacja.\nD. transkrypcja.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Zmienność genetyczna. Zdający:\n1) określa źródła zmienności genetycznej\n(mutacje, rekombinacja);\n4) definiuje mutacje chromosomowe\ni określa ich możliwe skutki.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wybór poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące mutacji będącej przyczyną przewlekłej\nbiałaczki szpikowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nOpisana mutacja powoduje zmiany w strukturze chromosomów oraz\nw ich liczbie.\nP\nF\n2.\nZmiany w strukturze chromosomów 9 i 22 - charakterystyczne dla\nprzewlekłej białaczki szpikowej - są widoczne w kariotypie.\nP\nF\nchromosom 9\nchromosom 9\nchromosom\nPhiladelphia\nchromosom 22\nBCR\nABL1\nBCR-ABL1\nABL1-BCR\nprzed mutacją\npo mutacji\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Zmienność genetyczna. Zdający:\n1) określa źródła zmienności genetycznej\n(mutacje, rekombinacja);\n4) definiuje mutacje chromosomowe\ni określa ich możliwe skutki.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nW drugiej połowie XX wieku naukowcy zwrócili uwagę na globalne zmniejszanie się\nliczebności populacji płazów. Badacze zgodnie określają obecny trend jako szóste masowe\nwymieranie zwierząt o globalnym zasięgu.\nBadania prowadzone w Polsce wskazują kilka czynników negatywnie wpływających\nna liczebność płazów. Jednym z nich jest osuszanie naturalnych siedlisk płazów.\nNa podstawie: naukadlaprzyrody.pl\nWykaż, że osuszanie siedlisk ma negatywny wpływ na liczebność płazów w Polsce.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający […] rozumie zasady\nzrównoważonego rozwoju; prezentuje\npostawę […] odpowiedzialnie\nkorzystającego z dóbr przyrody i środowiska\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n12) podaje różnicę między zapłodnieniem\nzewnętrznym a wewnętrznym, rozróżnia\njajorodność, jajożyworodność\ni żyworodność i wymienia grupy, u których\ntakie typy rozmnażania występują.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n2) przedstawia wpływ człowieka na\nróżnorodność biologiczną, podaje przykłady\ntego wpływu (zagrożenie gatunków\nrodzimych […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawnie wykazanie wpływu osuszania siedlisk na zmniejszanie się liczebności\npłazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,\nrozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nUtrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda, ale z powodu zaniku małych\nzbiorników wodnych w wyniku osuszania utrudniony jest rozród, co skutkuje\nzmniejszaniem się liczebności populacji.\nOsuszanie siedlisk powoduje, że płazy tracą żerowiska.\nStadium larwalne płazów - kijanka - żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego\npłazy nie mogłyby zamknąć cyklu życiowego.\nOsuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną\nna drogach, bo szlaki migracji płazów przecinają drogi budowane przez człowieka.\nPłazy mają wilgotną skórę, która nie może wyschnąć, bo inaczej wymiana gazowa nie\nbędzie zachodziła na odpowiednim poziomie.\nPłazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym\nśrodowisku.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu\nbiologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-1)\nW Sudetach przeprowadzono restytucję jodły z wykorzystaniem wyłącznie lokalnych\nzasobów genetycznych jodły. Wymagało to wielu długotrwałych działań, często\nskomplikowanych (np. szczepienia drzew). Jodła sudecka różni się genetycznie od jodły\nkarpackiej, licznie występującej w niektórych rejonach Karpat i wytwarzającej duże ilości\nnasion.\nNa podstawie: W. Barzdajn, Restytucja jodły pospolitej w Sudetach. Dotychczasowe osiągnięcia,\n„Studia i Materiały Centrum Edukacji Przyrodniczo Leśnej” 1(11), 2006.\nUzasadnij, że do restytucji jodły w Sudetach należało użyć lokalnych zasobów\ngenetycznych jodły, zamiast łatwo dostępnych nasion pochodzących z Karpat.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.1.\n20.2.\n21.\n22.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna zasady\nzrównoważonego rozwoju; […] opisuje\npostawę i zachowanie człowieka\nodpowiedzialnie korzystającego z dóbr\nprzyrody i środowiska […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n8) uzasadnia konieczność stosowania\nochrony czynnej dla zachowania wybranych\ngatunków i ekosystemów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne uzasadnienie odnoszące się do zachowania różnorodności biologicznej\nlub do przystosowania się jodły sudeckiej do lokalnych warunków środowiska.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Wykorzystanie jodły sudeckiej w procesie restytucji pozwala zachować różnorodność\nbiologiczną jodły występującej w Polsce. Zastosowanie jodły karpackiej poskutkowałoby\nwyparciem jodły sudeckiej i zmniejszyłoby różnorodność biologiczną.\n• Jodła sudecka najprawdopodobniej jest lepiej przystosowana do warunków panujących\nw Sudetach niż jodła karpacka, dlatego wykorzystanie jodły sudeckiej do restytucji\nzwiększa szansę powodzenia tego przedsięwzięcia.\n• Nie użyto łatwo dostępnych nasion jodły karpackiej, ponieważ celem restytucji było\nzachowanie jodły sudeckiej, która różni się genetycznie od jodły karpackiej, co mogłoby\nnegatywnie wpłynąć na pulę genową jodły sudeckiej.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.\nOddziaływania międzygatunkowe u roślin mogą mieć charakter antagonistyczny, np. gdy\nw suchym środowisku występuje konkurencja korzeni o wodę, lub nieantagonistyczny -\npolegający na wzajemnym wspomaganiu wzrostu.\nAby określić wpływ wzajemnego oddziaływania roślin jednorocznych i krzewów\nAmbrosia dumosa, przygotowano na pustyni następujące poletka doświadczalne:\npróba A - usunięto rośliny jednoroczne, a pozostawiono krzewy A. dumosa\npróba B - pozostawiono rośliny jednoroczne oraz krzewy A. dumosa\npróba C - pozostawiono rośliny jednoroczne, a usunięto krzewy A. dumosa.\nNa poniższych ilustracjach przedstawiono próby: A, B i C.\nRośliny jednoroczne w obecności krzewów charakteryzowały się większym przyrostem\nbiomasy, natomiast przyrost biomasy krzewów w obecności roślin zielnych był ograniczony.\nNa podstawie: C.J. Krebs, Ecology: The Experimental Analysis of Distribution and Abundance, Harlow 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23.1","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - wpisz w puste komórki oznaczenia literowe tych prób, które należy\nporównać, aby zweryfikować poniższe hipotezy.\nWeryfikowana hipoteza\nOznaczenia literowe\nprób, które należy\nporównać\nObecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa\nskutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.\nObecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych\nskutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.\nA\nB\nC\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] planuje […] obserwacje\ni doświadczenia biologiczne; […] określa\nwarunki doświadczenia, rozróżnia próbę\nkontrolną i badawczą […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa sposób pobierania wody i soli\nmineralnych […].\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n1) przedstawia źródło konkurencji\nmiędzygatunkowej, jakim jest korzystanie\nprzez różne organizmy z tych samych\nzasobów środowiska;\n2) przedstawia skutki konkurencji\nmiędzygatunkowej w postaci zawężenia się\nnisz ekologicznych konkurentów lub\nwypierania jednego gatunku z części jego\nareału przez drugi.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nWeryfikowana hipoteza\nOznaczenia literowe\nprób, które należy\nporównać\nObecność na tym samym obszarze krzewów A. dumosa\nskutkuje zwiększeniem przyrostu biomasy roślin jednorocznych.\nB, C\nObecność na tym samym obszarze roślin jednorocznych\nskutkuje ograniczeniem przyrostu biomasy krzewów A. dumosa.\nA, B\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23.2","paper_id":"biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.2. (0-1)\nWyjaśnij, w jaki sposób rzucanie cienia przez krzewy A. dumosa wpływa pozytywnie\nna przyrost biomasy roślin jednorocznych w warunkach suszy. W odpowiedzi\nuwzględnij bilans wodny roślin.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.1.\n23.2.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne; […] przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n1) przedstawia proces fotosyntezy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa sposób pobierania wody i soli\nmineralnych oraz mechanizmy transportu\nwody […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające:\n• mechanizm - ograniczenie parowania wody z liści lub z podłoża i w związku z tym\nwiększą dostępność wody lub dwutlenku węgla dla mniejszych roślin\njednorocznych ORAZ\n• skutek - wzrost intensywności fotosyntezy u roślin jednorocznych pozwalający\nna większy przyrost biomasy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Rośliny jednoroczne traciły w procesie transpiracji mniejszą ilość wody, która jest\nsubstratem fotosyntezy, a więc ten proces zachodził intensywniej.\n• Zacienienie podłoża pozwoliło na utrzymanie wody w glebie, a więc rośliny jednoroczne\nzachowały dodatni bilans wodny, co umożliwiło prowadzenie fotosyntezy. Dodatkowo\nzacienienie rośliny obniża temperaturę jej liści i ogranicza w ten sposób fotooddychanie.\n• Zacienienie roślin jednorocznych oraz podłoża przez krzewy stało się przyczyną\nograniczenia parowania wody. Dlatego dla roślin jednorocznych ilość wody była\nwystarczająco duża, by mogły one intensywnie przeprowadzać fotosyntezę, co pozwoliło\nu nich na lepszy przyrost biomasy.\n• Zacienienie rośliny wpływa korzystnie na jej bilans wodny, dzięki czemu utrzymuje ona\notwarte aparaty szparkowe i może pobrać więcej dwutlenku węgla, wiązanego potem\nw procesie fotosyntezy.\n• Ogranicza to straty wody podczas suszy, co pozwala roślinie na przeprowadzenie\nprocesów metabolicznych, których substratem jest woda i które to przyczyniają się\ndo przyrostu biomasy rośliny.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do zwiększenia intensywności fotosyntezy,\nponieważ przyrost biomasy, a więc wzrost roślin, odbywa się na drodze samożywności.","solution":null,"image":"img/biologia-2024-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}