{"paper":{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":68,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nRybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, składającego się\nze 124 reszt aminokwasowych i stabilizowanego czterema mostkami disiarczkowymi.\nPodczas doświadczenia rybonukleazę poddano najpierw działaniu β-merkaptoetanolu,\na następnie - działaniu mocznika. β-merkaptoetanol redukuje i - w konsekwencji - zrywa\nmostki disiarczkowe, a mocznik zaburza oddziaływania niekowalencyjne, m.in. zrywa\nwystępujące w białku wiązania wodorowe.\nNa poniższym rysunku przedstawiono efekt denaturacji uzyskany podczas doświadczenia -\nrybonukleaza zmieniła strukturę przestrzenną i stała się nieaktywna. Następnie usunięto\nz roztworu najpierw mocznik, a potem β-merkaptoetanol. Enzym uległ spontanicznemu\nzwinięciu i odzyskał aktywność katalityczną.\nNumerami oznaczono kolejne reszty aminokwasowe w łańcuchu polipeptydowym. Kolorami\noznaczono pary reszt aminokwasowych tworzących mostki disiarczkowe\nw niezdenaturowanym białku.\nNa podstawie: J.L. Tymoczko i in., Biochemia. Krótki kurs, Warszawa 2013.","answer":"B","answer_text":"kostna\nB","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionego doświadczenia są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nDo opisanej powyżej utraty aktywności enzymatycznej rybonukleazy\ndochodzi na skutek zniszczenia jej struktury pierwszorzędowej.\nP\nF\n2.\nDenaturacja rybonukleazy powoduje jej dezaktywację, a renaturacja\nprzywraca jej aktywność katalityczną.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\nMaks. liczba pkt\n1\nUzyskana liczba pkt\n110\n1\n26\n58\n65\n84\n124\n95\n40\n95\n26\n72\n65\n110\n58\n1\n84\n72\n40\nHS\nHS\nHS\nHS\nSH\nSH\nHS\nHS\n124\ndenaturacja\nrenaturacja\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania określone w podstawie programowej1\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową\nbiałek;\n7) określa właściwości fizyczne białek,\nw tym zjawiska […] denaturacji.\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) […] określa czynniki warunkujące […]\naktywność [enzymów] ([…] obecność\ninhibitorów […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy mostki disiarczkowe widoczne na schemacie stabilizują strukturę\ntrzeciorzędową, czy - strukturę czwartorzędową rybonukleazy. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową\nbiałek.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że mostki disiarczkowe stabilizują III-rzędową strukturę\nrybonukleazy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odwołującym się do powstawania\nich w obrębie jednego łańcucha polipeptydowego tego białka.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy\nprogramowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach\nszkół (Dz.U. z 2012 r. poz. 977, z późn. zm., tj. Dz.U z 2014 r. poz. 803, Dz.U. z 2016 r. poz. 895).\nRozstrzygnięcie: Trzeciorzędową\nPrzykładowe uzasadnienia\nRybonukleaza ma jeden łańcuch.\nRybonukleaza jest zbudowana z pojedynczego łańcucha polipeptydowego, więc nie ma\nstruktury czwartorzędowej.\nMostki tworzą się pomiędzy aminokwasami budującymi ten sam łańcuch polipeptydowy.\nStruktura czwartorzędowa dotyczy oddziaływań między odrębnymi podjednostkami -\na rybonukleaza jest białkiem monomerycznym, w którym te mostki powstają między\ndwiema resztami cysteiny tego samego łańcucha polipeptydowego.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.\nPlastydy to zróżnicowana pod względem budowy i funkcji grupa organellów roślinnych.\nDo plastydów zaliczamy m.in.: proplastydy, amyloplasty, etioplasty, chloroplasty oraz\nchromoplasty. Podczas rozwoju rośliny jedne formy plastydów mogą się przekształcać\nw inne formy plastydów.\nPoniżej przedstawiono mikrofotografie niewybarwionych tkanek roślinnych z widocznymi\nplastydami.\nUwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.\nNa podstawie: P. Wojtaszek i in. (red.), Biologia komórki roślinnej. Struktura, Warszawa 2006.\nFotografie: K. Peters; R. Vossen, Microscopy of Nature. […] (microscopyofnature.com);\nM. Megías i in., Atlas of Plant and Animal Histology (mmegias.webs.uvigo.es).","answer":"C","answer_text":"chrzęstna (szklista)\nC","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-2)\nUzupełnij poniższe zdanie tak, aby w poprawny sposób opisywało przemiany\nplastydów. Wpisz w wyznaczone miejsca odpowiednie nazwy plastydów oraz\noznaczenia literowe mikrofotografii (A-C).\nPodczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej części owocu\n, widoczne na mikrofotografii , mogą się przekształcać\nw - plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na\nmikrofotografii\nA\nB\nC\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia, przedstawia i wyjaśnia\nzależności między organizmem\na środowiskiem […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n1) wskazuje poszczególne elementy\nkomórki na […] zdjęciu mikroskopowym\n[…];\n4) opisuje budowę i funkcje […]\nchloroplastów […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych ([…] miękiszowej\n[…]), identyfikuje je na rysunku ([…]\nfotografii […]), określając związek ich\nbudowy z pełnioną funkcją.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie czterech luk.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie trzech luk.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPodczas dojrzewania owoców obecne w fotosyntetyzującej część owocu\nchloroplasty, widoczne na mikrofotografii A, mogą się przekształcać\nw chromoplasty - plastydy wypełnione karotenoidami, widoczne na\nmikrofotografii B.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nPodaj jedną cechę budowy występującą u wszystkich pięciu form plastydów\nroślinnych wymienionych w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n1) wskazuje poszczególne elementy\nkomórki na […] zdjęciu mikroskopowym\n[…];\n4) opisuje budowę i funkcje […]\nchloroplastów […].\nZalecane doświadczenia, obserwacje\ni wycieczki. Zdający:\n2) dokonuje obserwacji:\nb) chloroplastów, chromoplastów i ziaren\nskrobi.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie jednej przykładowej wspólnej cechy budowy dla plastydów wymienionych\nw tekście.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\notoczenie dwiema błonami\noddzielenie od cytozolu błoną biologiczną\nobecność rybosomów\nkolisty DNA / obecność DNA / obecność materiału genetycznego\nduża zawartość sulfolipidów i galaktolipidów w błonach przy małej zawartości fosfolipidów\nwypełnienie macierzą / matrix / stromą\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do otoczenia plastydów błoną komórkową lub\npodwójną błoną.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nKorzenie roślin wykazują najczęściej geotropizm dodatni. Centralna część czapeczki\nkorzeniowej, w której znajdują się amyloplasty, jest miejscem odbioru kierunku działania siły\nciężkości na korzeń. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zawsze na\ndolną stronę komórki.\nNa poniższej mikrofotografii przedstawiono wierzchołkową część młodego korzenia\nrzodkiewnika pospolitego (Arabidopsis thaliana) z ziarnami skrobi wybarwionymi na\ngranatowo.\nNa podstawie: J. Stanga i in., Studying Starch Content and Sedimentation of Amyloplast Statoliths in Arabidopsis\nRoots w: R.P. Jarvis (red.), Chloroplast Research in Arabidopsis. Methods and Protocols, Nowy Jork 2011.","answer":"A","answer_text":"właściwa (zbita / włóknista / zwarta)\nA","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nPodaj nazwę odczynnika, który na granatowo wybarwia ziarna skrobi, np. w czapeczce\nkorzeniowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] planuje, przeprowadza\ni dokumentuje obserwacje i doświadczenia\nbiologiczne […]; określa warunki\ndoświadczenia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n2. Węglowodany. Zdający:\n1) […] podaje właściwości węglowodanów;\nrozróżnia […] polisacharydy;\n2) przedstawia znaczenie wybranych\nwęglowodanów ([…] skrobia […]) dla\norganizmów.\nZalecane doświadczenia, obserwacje\ni wycieczki. Zdający:\n2) dokonuje obserwacji:\nb) […] ziaren skrobi.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy odczynnika zawierającego wolny jod cząsteczkowy\nw połączeniu z anionami jodkowymi.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\npłyn Lugola\nroztwór jodu w jodku potasu / I2 w KI\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi „jodyna” oraz „alkoholowy roztwór jodu”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nPodaj nazwę strefy korzenia, w której zachodzi reakcja wzrostowa prowadząca do\nwygięcia się wierzchołka korzenia w dół.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.2.\n2.1.\n2.2.\n3.1.\n3.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nwybarwione\nziarna skrobi\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych (twórczej,\nokrywającej, miękiszowej […]), identyfikuje\nje na rysunku ([…] fotografii […]), określając\nzwiązek ich budowy z pełnioną funkcją;\n3) analizuje budowę anatomiczną organów\nroślinnych: pierwotną […] budowę korzenia\n[…] rośliny dwuliściennej […], określając\nzwiązek ich budowy z pełnioną funkcją.\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe sposoby reakcji\nroślin na bodźce (ruchy tropiczne […]);\npodaje ich przykłady ([…] geotropizm […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy strefy korzenia.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nstrefa elongacyjna\nstrefa wzrostu na długość\nwydłużeniowa\nwydłużania\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy merystematycznej (strefy podziałów\nkomórkowych, stożka wzrostu).\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do strefy wzrostu (przyrostu) bez określenia,\nże chodzi o wzrost wydłużeniowy, np. „strefa wzrostu”, „strefa przyrostu”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nKiwi to nazwa handlowa owoców aktinidii smakowitej (Actinidia deliciosa). Aktinidia jest\nrośliną dwupienną, a jej owoce rozwijają się z pojedynczych słupków.\nPoniżej przedstawiono fotografię przekroju poprzecznego przez owoc kiwi.\nW owocach kiwi znajduje się enzym - aktynidaza, który jest proteinazą. Aby sprawdzić\nwłaściwości aktynidazy, uczniowie przeprowadzili doświadczenie. W tym celu przygotowali\ncztery takie same pojemniki ze stężałą galaretką żelatynową, zawierającą białko zwierzęce -\nkolagen. Włókna kolagenowe splatają się ze sobą i tworzą sieć ograniczającą ruch wody,\ndzięki czemu galaretka ma postać żelu.\nW zestawach 1. i 2. uczniowie umieścili na powierzchni galaretek takie same fragmenty\nświeżo przekrojonego owocu kiwi, a w zestawach 3. i 4. pozostawili samą galaretkę.\nNastępnie uczniowie umieścili zestawy 1. i 3. w temperaturze 20 °C, a zestawy 2. i 4. -\nw temperaturze 5 °C. Po kilku godzinach zaobserwowali częściowe rozpuszczenie się\ngalaretki w pojemniku trzymanym w temperaturze pokojowej i zawierającym owoc kiwi\n(zestaw 1.).\nPoniżej przedstawiono schemat doświadczenia i uzyskane wyniki.\nNumer\nzestawu\nUmieszczenie\nfragmentu kiwi\nTemperatura\nStan galaretki po kilku\ngodzinach\n1.\ntak\n20 °C\nczęściowe upłynnienie\n2.\ntak\n5 °C\nbrak upłynnienia\n3.\nnie\n20 °C\nbrak upłynnienia\n4.\nnie\n5 °C\nbrak upłynnienia\nNa poniższym rysunku przedstawiono wyniki uzyskane w zestawach 1. i 2.\nNa podstawie: P. Jedynak, To kiwi cię zadziwi, „Wiedza i Życie” 9, 2022.\nnasiona\nzestaw 1.\nzestaw 2.\nEBIP-R0_100","answer":"D","answer_text":"tłuszczowa (żółta)\nD","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nSformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] formułuje problemy badawcze\n[…].\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) […] określa czynniki warunkujące ich\naktywność (temperatura […]).\nZalecane doświadczenia, obserwacje\ni wycieczki. Zdający:\n1) planuje i przeprowadza doświadczenie:\nb) pokazujące aktywność wybranego\nenzymu ([…] proteinazy z soku kiwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne sformułowanie problemu badawczego, uwzględniającego wpływ\ntemperatury na właściwości aktynidazy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWpływ temperatury na właściwości aktynidazy.\nWpływ temperatury na aktywność katalityczną proteinazy z owocu kiwi.\nCzy temperatura wpływa na szybkość reakcji katalizowanej przez proteazę obecną\nw owocach kiwi?\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu aktynidazy na włókna kolagenowe\nw zależności od temperatury, np.: „Jak działa aktynidaza na żel kolagenowy w różnych\ntemperaturach”.\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do wpływu dwóch czynników: obecności\naktynidazy i temperatury, na włókna kolagenowe, np. „Jak temperatura i obecność\naktynidazy wpływają na włókna kolagenowe obecne w galaretce”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w zestawie 1. - w przeciwieństwie do zestawu 2. - doszło do\nuwolnienia wody z galaretki. W odpowiedzi uwzględnij strukturę galaretki.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski\n[…].\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) […] określa czynniki warunkujące ich\naktywność (temperatura […]).\nZalecane doświadczenia, obserwacje\ni wycieczki. Zdający:\n1) planuje i przeprowadza doświadczenie:\nb) pokazujące aktywność wybranego\nenzymu ([…] proteinazy z soku kiwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające dostatecznie dużą aktywność aktynidazy\nw temperaturze pokojowej (w porównaniu z niższą temperaturą) ORAZ zniszczenie\nwłókien kolagenowych żelu (w wyniku trawienia).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW wyższej temperaturze aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną, przez\nco powoduje rozpad włókien kolagenu, a w konsekwencji - uwolnienie wody z galaretki.\nW temperaturze pokojowej aktynidaza wykazuje wyższą aktywność enzymatyczną niż\nw niskiej temperaturze, np. utrzymywanej w lodówce, i katalizuje reakcję hydrolizy wiązań\npeptydowych w cząsteczkach kolagenu, co skutkuje zniszczeniem sieci tworzonej przez\nwłókienka kolagenu.\nW temperaturze 20 °C enzymy wykazują wyższą aktywność niż w temperaturze 5 °C,\nzatem w temperaturze pokojowej proteinaza z owocu kiwi szybciej pocięła włókna\nkolagenu tworzące galaretkę.\nPonieważ w temperaturze 20 stopni aktynidaza jest aktywna i rozkłada kolagen, dochodzi\ndo upłynnienia galaretki. W temperaturze 5 stopni aktynidaza nie jest aktywna, czyli nie\nrozkłada kolagenu - galaretka pozostaje w postaci żelu.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozplatania lub denaturacji włókien\nkolagenowych przez enzym, który trawi wiązania peptydowe.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do temperatury 20 °C jako temperatury\noptymalnej dla działania aktynidazy.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do struktury galaretki na zbyt ogólnym poziomie,\ntj. upłynniania się lub rozpuszczania się galaretki bez odniesienia do włókien kolagenowych.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.3. (0-1)\nPrzedstaw znaczenie zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji wyników\ndoświadczenia.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.1.\n4.2.\n4.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] planuje, przeprowadza\ni dokumentuje obserwacje i doświadczenia\nbiologiczne […]; określa warunki\ndoświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną\ni badawczą, formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n7) określa właściwości fizyczne białek […].\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n3) […] określa czynniki warunkujące ich\naktywność (temperatura […]).\nZalecane doświadczenia, obserwacje\ni wycieczki. Zdający:\n1) planuje i przeprowadza doświadczenie:\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) pokazujące aktywność wybranego\nenzymu ([…] proteinazy z soku kiwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie znaczenia zestawów kontrolnych 3. i 4. w interpretacji\nwyników doświadczenia, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż\naktywność aktynidazy (np. temperatury lub składu galaretki) na wyniki doświadczenia\n(stan galaretki).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki próbom 3. i 4. wiadomo, że kolagen nie ulega spontanicznemu rozkładowi\nw badanych temperaturach.\nTe próby kontrolne upewniają nas, że upłynnienie galaretki jest spowodowane działaniem\naktynidazy, a nie - zachodzi spontanicznie w danych warunkach otoczenia.\nTe próby miały na celu sprawdzenie, czy kolagen jest trwały w badanym zakresie\ntemperatur.\nTe zestawy pozwalają sprawdzić, czy sama temperatura ma wpływ na wyniki\ndoświadczenia.\nGdyby galaretka upłynniła się w próbach kontrolnych 3. i 4., to wyniki uzyskane\nw próbach 1. i 2. byłyby niewiarygodne, bo kolagen ulegałby rozkładowi z innego powodu\nniż działanie aktynidazy.\nGdyby w próbach 3. i 4. doszło do upłynnienia galaretki, to mogłoby to oznaczać np. jej\nwadliwy skład i wtedy nie można byłoby wyciągnąć wniosku z wyników otrzymanych\nw próbach badawczych 1. i 2.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Porównanie wyników doświadczenia\nz zestawów kontrolnych 3. i 4. z próbami badawczymi 1. i 2. pozwala na wyciągnięcie\nwniosków z doświadczenia”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.4","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.4. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące aktinidii smakowitej są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nW zalążni słupka aktinidii smakowitej znajduje się tylko jeden zalążek.\nP\nF\n2.\nTylko część osobników aktinidii smakowitej wydaje owoce.\nP\nF\n3.\nAktinidia smakowita to roślina okrytozalążkowa.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.4. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n2) wskazuje cechy charakterystyczne […]\nokrytonasiennych, opisuje zróżnicowanie\nbudowy ich ciała, wskazując poszczególne\norgany i określając ich funkcje.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych\n[…];\n4) opisuje podstawowe sposoby\nrozsiewania się nasion (z udziałem […]\nzwierząt), wskazując odpowiednie\nadaptacje w budowie owocu.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - P.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nW Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym - rak szlachetny i rak pręgowaty.\nNa poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.\nRak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej,\ndobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica\nskłada od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia\nkilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach\nlinienie zachodzi tylko raz do roku.\nRak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec\nXIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych\nwodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają\ndo 400 jaj. Młode osobniki linieją 4-5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi\ndo linienia 1-2 razy w roku.\nNa podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski,\nCechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001;\nK.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of\nthe World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące raków są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nW budowie ciała raków wyróżnia się dwie tagmy: głowotułów i odwłok.\nP\nF\n2.\nUkład krwionośny raków jest otwarty, a serce leży po brzusznej stronie\nciała.\nP\nF\nrak szlachetny\nrak pręgowaty\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n9) rozróżnia skorupiaki […] oraz porównuje\nśrodowiska życia, budowę i czynności\nżyciowe tych grup.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nPodaj nazwę polisacharydu będącego głównym składnikiem pancerza okrywającego\nciało raków.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n2. Węglowodany. Zdający:\n1) […] podaje właściwości węglowodanów;\nrozróżnia […] polisacharydy.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n9) rozróżnia skorupiaki […] oraz porównuje\nśrodowiska życia, budowę i czynności\nżyciowe tych grup.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n2) opisuje różne rodzaje powłok ciała\nzwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy polisacharydu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nchityna\npolimer N-acetyloglukozaminy","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.3. (0-1)\nWykaż, że w trakcie życia raków musi dochodzić do ich linienia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy, przedstawia\ni wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n9) rozróżnia skorupiaki […] oraz porównuje\nśrodowiska życia, budowę i czynności\nżyciowe tych grup.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n2) opisuje różne rodzaje powłok ciała\nzwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające\nograniczenie - przez oskórek - wzrostu lub rozmnażania się.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nLinienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne,\naby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała.\nPancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki\nrosną najszybciej, to często przechodzą linienie.\nW trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie\nrośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost.\nDzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy.\nDorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że linienie zachodzi w wyniku wzrostu, np.\n„Nierozciągliwy pancerz podczas wzrostu staje się za mały, dlatego konieczne jest linienie”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.4. (0-1)\nRozstrzygnij, czy obydwa opisane powyżej gatunki raków - rak szlachetny i rak\npręgowaty - mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe (bioindykatory) czystości wód.\nOdpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu uwzględnij środowisko życia obydwu\ngatunków.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.4.\n5.1.\n5.2.\n5.3.\n5.4.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty […].\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n3) przedstawia rolę organizmów o wąskim\nzakresie tolerancji na czynniki środowiska\nw monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza\npowodowanych przez działalność\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nczłowieka, podaje przykłady takich\norganizmów wskaźnikowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że obydwa gatunki nie mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe,\nwraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do środowiska życia raka\nszlachetnego i raka pręgowatego pod względem czystości wód.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Nie mogą / Tylko rak szlachetny może być bioindykatorem.\nPrzykładowe uzasadnienia\nŚrodowiskiem życia raka szlachetnego są tylko wody czyste. Rak pręgowaty żyje\nzarówno w wodach czystych, jak i w zanieczyszczonych.\nRak szlachetny ma wąski zakres tolerancji i zamieszkuje tylko bardzo czyste wody, a rak\npręgowaty ma szeroki zakres tolerancji względem zawartości zanieczyszczeń\nw środowisku wodnym.\nRaki szlachetne nie występują w wodach zanieczyszczonych i wskazują na czystą wodę.\nRaki pręgowate występują w wodach o różnej jakości - zarówno w tych czystych, jak\ni w zanieczyszczonych. Dlatego ich obecność w zbiorniku wodnym nie wskazuje, jaki jest\nstan tych wód pod względem zanieczyszczenia.\nTylko pierwszy występuje tylko w czystych wodach, a ten drugi ma szeroki zakres\ntolerancji na jakość wody.\nPonieważ rak szlachetny jest stenobiontem w odniesieniu do czystości wody,\na pręgowaty - eurybiontem.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, w których opis nie jest przyporządkowany do odpowiedniego\ngatunku, np. „Te gatunki raków się różnią - występują albo tylko w wodach czystych, albo we\nwszystkich klasach czystości wód”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.5","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.5","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.5. (0-1)\nRozstrzygnij, czy przedstawione gatunki raków są klasyfikowane w jednym, czy -\nw dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji\norganizmów. Zdający:\n2) porządkuje hierarchicznie podstawowe\nrangi taksonomiczne.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że rak szlachetny i rak pręgowaty są klasyfikowane w dwóch\nrodzajach, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym różne nazwy\nrodzajowe tych raków (po łacinie).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: W dwóch\nPrzykładowe uzasadnienia\nIch nazwy rodzajowe się różnią.\nIch nazwy rodzajowe w języku łacińskim są różne.\nMają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich.\nRak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowaty - do rodzaju Faxonius.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do epitetów gatunkowych raków, ponieważ nie\nświadczą one o klasyfikacji do tego samego lub innego rodzaju.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nNa poniższej fotografii przedstawiono zaskrońca zwyczajnego (Natrix natrix) - niejadowitego\nwęża, żywiącego się głównie płazami.\nNa podstawie obserwacji populacji zaskrońca zwyczajnego badacze stwierdzili, że w ciągu\nostatnich kilkudziesięciu lat na terenie Puszczy Niepołomickiej doszło do wyraźnego spadku\ndługości ciała tych zwierząt. Nadal obserwuje się pojedyncze duże okazy przekraczające\n100 cm, a nawet osiągające 120 cm, jednak średni rozmiar samic wynosi 77,7 cm\n(spadek o 8,2%), natomiast samców - 55,9 cm (spadek o 16,7%).\nNaukowcy postawili dwie niewykluczające się hipotezy wyjaśniające to zjawisko.\nHipoteza 1.: Od lat 60-tych XX wieku populacja płazów (głównego pokarmu zaskrońca\nzwyczajnego) na badanym terenie wykazuje bardzo silny spadek biomasy i liczebności,\nspowodowany m.in. osuszaniem terenów, a niedobór pokarmu jest przyczyną\nograniczenia wzrostu zaskrońców zwyczajnych.\nHipoteza 2.: W analizowanym okresie wzrosła na badanym terenie liczba osób\nodwiedzających siedliska węży, co skutkuje wzrostem śmiertelności wśród większych\nosobników, łatwiej zauważanych i intencjonalnie zabijanych przez człowieka.\nNa podstawie: S. Bury i in., Decline in Body Size […] in the Grass Snake (Natrix natrix, Linnaeus, 1758) […],\n„Environmental Science and Pollution Research” 29(6), 2022;\nwww.puszczaniepolomicka.pl\nFotografia: G. Xulescu.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWykaż związek między osuszaniem terenów a spadkiem liczebności płazów,\nstanowiących pokarm zaskrońców zwyczajnych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\nskutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\npłazów […] w powiązaniu ze środowiskiem\ni trybem życia.\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n2) określa środowisko życia organizmu,\nmając podany jego zakres tolerancji na\nokreślone czynniki (np. […] wilgotność […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie wpływu osuszania terenów na zmniejszanie się liczebności\npłazów, odnoszące się do uzależnienia płazów od środowiska wodnego (np. rozród,\nrozwój, wymiana gazowa, żerowanie, pobieranie wody).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nUtrata siedlisk - płazom do rozrodu niezbędna jest woda.\nOsuszanie terenów powoduje, że płazy tracą żerowiska.\nStadium larwalne płazów żyje wyłącznie w środowisku wodnym, bez którego płazy nie\nmogą zamknąć cyklu życiowego.\nOsuszanie prowadzi do fragmentacji siedlisk, co wymusza migracje płazów, które giną\nna drogach.\nNa osuszonych terenach wysycha skóra płazów, przez którą zachodzi u nich wymiana\ngazowa.\nPłazy nie piją wody, ale pobierają ją przez skórę, a jest to możliwe tylko w wilgotnym\nśrodowisku.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do konkretnego przykładu\nbiologii płazów, np. „Wilgotne środowisko jest niezbędne płazom do życia”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nHipoteza 2. zakłada, że na populację zaskrońca zwyczajnego działa\nA.\ndobór\nróżnicujący,\nktóry polega na eliminowaniu\nz populacji osobników\n1.\nnajdłuższych i najkrótszych.\nB.\ndobór\nstabilizujący,\n2.\nnajdłuższych.\nC.\ndobór\nkierunkowy,\n3.\no długości zbliżonej\ndo wartości średniej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n2) przedstawia mechanizm działania doboru\nnaturalnego i jego rodzaje (stabilizujący,\nkierunkowy, różnicujący) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC2","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.3","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-2)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące zaskrońca zwyczajnego są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nZaskroniec zwyczajny utrzymuje względnie stałą temperaturę ciała,\nniezależnie od temperatury otoczenia.\nP\nF\n2.\nPodczas rozwoju zarodka zaskrońca zwyczajnego dochodzi do\nwykształcenia błon płodowych.\nP\nF\n3.\nZaskroniec zwyczajny przechodzi rozwój złożony, a rozwój jego postaci\nlarwalnych zachodzi w środowisku wodnym.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.5.\n6.1.\n6.2.\n6.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.3. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\ngadów […] w powiązaniu ze środowiskiem\ni trybem życia.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n19) rozróżnia rozwój prosty (bezpośredni)\nod złożonego (pośredniego), podając\nodpowiednie przykłady;\n20) przedstawia rolę błon płodowych\nw rozwoju zarodka kręgowców lądowych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.\n1 pkt - za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - F.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nTilapia nilowa (Oreochromis niloticus) to słodkowodna ryba z rodziny pielęgnicowatych.\nNa poniższym schemacie przedstawiono strategię osmoregulacyjną tilapii nilowej.\nWiele gatunków pielęgnicowatych, w tym - tilapia nilowa, jest określanych mianem\npyszczaków, ponieważ samice pobierają ikrę do pyska po zapłodnieniu. Samice tych\ngatunków noszą w jamie gębowej zapłodnione jaja, a często - także larwy i narybek.\nNa podstawie: C. Błaszak (red.), Zoologia. Szkarłupnie - płazy, t. 3, cz. 1, Warszawa 2015;\nS. Friedman, Ontogeny of the Osmoregulatory Capacity of Teleosts and the Role of Ionocytes,\n„Frontiers in Marine Science” 7, 2020.\nRysunek: Scandinavian Fishing Yearbook.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego tilapia nilowa musi pobierać jony Na+ i Cl- ze środowiska\nzewnętrznego. W odpowiedzi uwzględnij różnice między środowiskiem wewnętrznym\nryby a środowiskiem zewnętrznym.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n4) wyjaśnia znaczenie wody dla\norganizmów, opierając się na jej\nwłaściwościach fizyczno-chemicznych.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n14) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz\nwskazuje substancje, które są wydalane\nz organizmów różnych zwierząt,\nw powiązaniu ze środowiskiem ich życia.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie konieczności pobierania jonów Na+ i Cl- ze środowiska,\nuwzględniające mniejsze stężenie tych jonów w środowisku (środowisko\nhipotoniczne) życia względem płynów ustrojowych ryb, ORAZ wynikającą z tego\n1) dyfuzję jonów Na+ i Cl- do otaczającej wody (przez skrzela)\nLUB\n2) utratę Na+ i Cl- wraz z moczem, którego duże objętości wynikają z pozbywania\nsię nadmiaru wody osmotycznie napływającej do ciała ryby,\nco skutkuje potrzebą uzupełniania tych jonów.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW wodach słodkich, które stanowią środowisko życia tilapii nilowej, jest mniejsze\nstężenie jonów Na+ i Cl- niż w płynach ustrojowych ryby, dlatego te jony dyfundują\nz ciała ryby do wody i ryby muszą odzyskiwać te jony z wody.\nW płynach ustrojowych ryb słodkowodnych jest większe stężenie jonów Na+ i Cl- niż\nw środowisku, dlatego do ciała tych ryb osmotycznie napływa woda, której nadmiaru ryby\npozbywają się wraz z moczem. Ponieważ ryba wydala duże objętości moczu, traci ona\nNa+ i Cl-, przez co musi uzupełniać niedobory tych jonów przez pobieranie ich ze\nśrodowiska.\nTilapia żyje w środowisku dla niej hipotonicznym i dlatego nie pije wody zawierającej\njony, a woda dyfunduje do jej ciała. Ta ryba musi drogą transportu aktywnego przez\nskrzela uzupełnić niedobór jonów traconych wraz z moczem.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do utraty jonów przez rybę na drodze osmozy,\nktóra dotyczy wyłącznie dyfuzji wody - rozpuszczalnika.\nNie uznaje się określenia utraty jonów przez rybę mianem „wypłukiwania”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nUzasadnij, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej zapłodnionych jaj, larw\ni narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szanse na przeżycie potomstwa.\nNa+, Cl-\nNa+, Cl-\nH2O\ndyfuzja\ntransport aktywny\nduża objętość moczu\no niskim stężeniu Na+ i Cl-\nwydalanie przez nerki\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne ryb,\n[…] w powiązaniu ze środowiskiem i trybem\nżycia.\nVII. Ekologia.\n2) określa środowisko życia organizmu,\nmając podany jego zakres tolerancji na\nokreślone czynniki (np. temperaturę […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne uzasadnienie, że adaptacja w postaci noszenia w jamie gębowej\nzapłodnionych jaj, larw i narybku przez samice pielęgnicowatych zwiększa szansę na\nprzeżycie potomstwa, uwzględniające np. ochronę przed drapieżnikami, zapewnienie\nodpowiedniej temperatury lub dostępności tlenu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nJaja, larwy i narybek ukryte w pysku samicy są narażone w mniejszym stopniu na ataki\ndrapieżników, a tym samym ich szanse na przeżycie znacznie rosną.\nPrzetrzymywanie jaj w jamie gębowej samicy zapewnia ikrze optymalną temperaturę\ndo rozwoju.\nZapewnia to ikrze odpowiedni poziom tlenu, dzięki czemu więcej jaj rozwija się\nprawidłowo.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ochrony potomstwa,\nbez określenia, na czym ta ochrona polega, np. „Dzięki temu narybek ma odpowiednie\nwarunki”.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nNa poniższym schemacie przedstawiono budowę serca oraz głównych naczyń krwionośnych\ntypową dla pewnej gromady kręgowców.\nNa podstawie: C.P. Hickman Jr. i in., Integrated Principles of Zoology, Nowy Jork 2001.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nPodaj nazwę gromady kręgowców, której budowę serca przedstawiono na schemacie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne ryb,\npłazów, gadów, ptaków i ssaków […].\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wykazuje związek między budową\nukładu krwionośnego a jego funkcją\nu poznanych grup zwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy gromady.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\npłazy / Amphibia","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy naczynia krwionośne oznaczone na schemacie literą X to żyły, czy -\ntętnice. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.1.\n7.2.\n8.1.\n8.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nkierunek przepływu\nkrwi natlenowanej\nprawy przedsionek\nzastawka spiralna\nstożek tętniczy\nlewy przedsionek\nzastawki\nprzedsionkowo-komorowe\nkomora\nX\nkierunek przepływu\nkrwi odtlenowanej\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wykazuje związek między budową\nukładu krwionośnego a jego funkcją\nu poznanych grup zwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że naczynia oznaczone literą X to tętnice, wraz z poprawnym\nuzasadnieniem, odnoszącym się do kierunku przepływu krwi - z serca.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Tętnice\nPrzykładowe uzasadnienia\nTe naczynia wyprowadzają krew z komory serca.\nNaczyniami X płynie krew z serca do płuc.\nUwaga:\nNie uznaje się uzasadnień odnoszących się do stopnia natlenowania krwi lub do rodzaju\ntransportowanej krwi jako kryterium określającego tętnice, np. „Ponieważ przepływa nimi\nkrew odtlenowana”.\nNie uznaje się uzasadnień zawierających dwa argumenty, z których jeden z nich jest błędny,\nnp. „Ponieważ te naczynia wyprowadzają z serca krew odtlenowaną”.\nUznaje się uzasadnienia zawierające informację o stopniu natlenowania krwi w formie\ndopowiedzenia, np. „Żyły doprowadzają krew do serca, a tętnice wyprowadzają krew z serca.\nNaczyniami X jest wyprowadzana krew odtlenowana, a więc są to tętnice”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.\nZastawka spiralna występuje w sercu\nA.\nwszystkich dorosłych\nkręgowców,\na jej funkcją jest\n1.\nrozdzielenie strumienia krwi\npłynącego w stożku tętniczym.\nB.\nniektórych dorosłych\nkręgowców,\n2.\nzapobieganie cofaniu się krwi\ndo komory serca.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wykazuje związek między budową\nukładu krwionośnego a jego funkcją\nu poznanych grup zwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.\nNa poniższej ilustracji przedstawiono schematyczny przekrój przez staw kolanowy człowieka\noraz mikrofotografie czterech tkanek łącznych (A-D).\nUwaga: nie zachowano wspólnej skali mikrofotografii.\nNa podstawie: E.C. Amerman, Exploring Anatomy & Physiology in the Laboratory, Englewood 2017.\n3\n1\n2\n4\nA\nB\nC\nD\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - dla każdej tkanki łącznej oznaczonej na przekroju stawu\nkolanowego (1.-4.) podaj jej nazwę oraz dopasuj właściwą mikrofotografię (A-D).\nWpisz nazwy oraz litery w odpowiednie komórki tabeli.\nNr na\nschemacie\nNazwa tkanki łącznej\nMikrofotografia\n1.\n2.\n3.\n4.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n1. Hierarchiczna budowa organizmu\nczłowieka (tkanki, narządy, układy\nnarządów). Zdający:\n1) rozpoznaje (na ilustracji, rysunku […] itd.)\ntkanki budujące ciało człowieka oraz podaje\nich […] lokalizację w organizmie człowieka.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli LUB dwóch wierszy tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nNr na\nschemacie\nNazwa tkanki łącznej\nMikrofotografia\n1.\nkostna\nB\n2.\nchrzęstna (szklista)\nC\n3.\nwłaściwa (zbita / włóknista / zwarta)\nA\n4.\ntłuszczowa (żółta)\nD\nUwaga:\nUznaje się w wierszu 1. odpowiedzi „kostna drobnowłóknista”, „kostna beleczkowa”, „kostna\ngąbczasta”, „kostna zbita”.\nNie uznaje się w wierszach 1. i 2. odpowiedzi zbyt ogólnych - „oporowa”, „szkieletowa”.\nNie uznaje się w wierszu 3. wyłącznie odpowiedzi „włóknista”, „zbita”, ponieważ te określenia\npasują zarówno do tkanek łącznych oporowych (tkanka chrzęstna włóknista, tkanka kostna\nzbita), jak i do tkanki łącznej właściwej.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nStaw kolanowy to\nA.\nstaw prosty,\nponieważ\n1.\numożliwia ruch w jednej osi.\n2.\numożliwia ruch w kilku osiach.\nB.\nstaw złożony,\n3.\nstanowi połączenie więcej niż dwóch kości.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n3. Układ ruchu. Zdający:\n2) analizuje budowę różnych połączeń kości\n(stawy […]) pod względem pełnionej funkcji\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB3","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nPrzedstaw rolę mazi stawowej w czasie ruchu stawu.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.3.\n9.1.\n9.2.\n9.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n3. Układ ruchu. Zdający:\n2) analizuje budowę różnych połączeń kości\n(stawy […]) pod względem pełnionej funkcji\n[…].\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie roli mazi stawowej, uwzględniające zmniejszenie tarcia\nw stawie (między powierzchniami stawowymi) LUB amortyzację obciążeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nMaź stawowa zmniejsza tarcie chrząstek o siebie w czasie zginania stawu, dzięki czemu\nzapobiega ich ścieraniu.\nRedukuje tarcie, co zapobiega uszkodzeniom powierzchni stawowych.\nZapewnia poślizg powierzchni stawowych.\nDzięki mazi stawowej kości nie ścierają się podczas ruchu.\nMa działanie amortyzujące.\nMaź stawowa tworzy poduszkę hydrauliczną absorbującą wstrząsy.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych dotyczących ochrony mechanicznej bez wskazania,\nna czym ta ochrona polega, np. „Maź stawowa chroni powierzchnie stawowe”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do odżywiania powierzchni\nstawowych.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nNa poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem\nmięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym -\nacetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.\nWytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy\nnerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny - łączy się\nz receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do\nacetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się\nodwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym\nacetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.\nAksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte\nosłonką mielinową.\nNa podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;\nA. Sierosławska, Anatoksyna-a - chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012.\nSchemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie\nkomórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) - jeśli nie\nwystępuje.\nEfekt działania\nAnatoksyna-a\nGuanitoksyna\nspowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie\nsynaptycznej\nrozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie\nmięśni\nacetylocholinesteraza\nreceptor dla\nacetylocholiny\ncholina\noctan\nA\nA\nA\nA\nCh\nCh\nCh\nCh\nacetylocholina\nneuron\nwłókno mięśniowe\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIII. Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n4) podaje przykłady różnych sposobów\nregulacji aktywności enzymów w komórce\n(inhibicja kompetycyjna i niekompetycyjna\n[…]).\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n3) przedstawia istotę procesu […]\nprzewodzenia impulsu nerwowego;\n4) wymienia przykłady i opisuje rolę\nprzekaźników nerwowych w komunikacji\nw układzie nerwowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nEfekt działania\nAnatoksyna-a\nGuanitoksyna\nspowolnienie rozkładu acetylocholiny\nw szczelinie synaptycznej\nT\nT\nrozluźnienie włókien mięśniowych\ni zwiotczenie mięśni\nN\nN","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.\nOsłonka mielinowa wokół aksonu neuronu ruchowego\nA.\nprzyśpiesza\nprzewodzenie\npotencjału\nczynnościowego\nwzdłuż aksonu,\nponieważ\nmielina\n1.\npełni funkcję izolatora elektrycznego,\nco zapewnia skokowe przewodzenie\npotencjału czynnościowego między\nprzewężeniami Ranviera.\nB.\nspowalnia\n2.\nsprawia, że potencjał czynnościowy jest\nprzewodzony w sposób ciągły - w jego\nprzewodzenie jest zaangażowana błona\nkomórkowa aksonu na całej swojej długości.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n3) przedstawia istotę procesu […]\nprzewodzenia impulsu nerwowego.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA1","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nPodwyższony poziom glukozy w osoczu w przebiegu cukrzycy wpływa na funkcjonowanie\nukładów hormonalnego i wydalniczego.\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały wpływ\npodwyższonego stężenia glukozy we krwi na funkcjonowanie układów hormonalnego\ni wydalniczego. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.\nZnaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)\ninsuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego\nnadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest\nprzyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz\n(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n11.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n2. Homeostaza organizmu człowieka.\nZdający:\n1) przedstawia mechanizmy i narządy\nodpowiedzialne za utrzymanie wybranych\nparametrów środowiska wewnętrznego na\nokreślonym poziomie (wyjaśnia […] rolę\nstałości składu płynów ustrojowych, np.\nstężenia glukozy we krwi […]).\n8. Układ wydalniczy. Zdający:\n4) przedstawia sposób funkcjonowania\nnefronu oraz porównuje składniki moczu\npierwotnego i ostatecznego.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę w regulacji\nprocesów życiowych.\nZasady oceniania\n2 pkt - za podkreślenie trzech poprawnych określeń.\n1 pkt - za podkreślenie dwóch poprawnych określeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZnaczne podwyższenie poziomu glukozy w osoczu wynikające z (nadmiaru / niedoboru)\ninsuliny przekracza możliwości resorpcji zwrotnej w kanalikach nerkowych, w wyniku czego\nnadmiar glukozy jest wydalany z moczem. Zwiększenie osmolarności osocza krwi jest\nprzyczyną (zmniejszenia / zwiększenia) ilości wazopresyny uwalnianej do krwi oraz\n(nasilenia / osłabienia) uczucia pragnienia.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.\nNa poniższym schemacie przedstawiono regulację transportu glukozy przez insulinę\nw komórce mięśnia szkieletowego i w komórce wątroby, ograniczającą wahania poziomu\nglukozy we krwi.\nW komórkach mięśni szkieletowych w spoczynku transportery glukozy GLUT4 są w okresie\ngłodu (I) wycofywane z błony komórkowej, a następnie magazynowane w pęcherzykach\nw cytoplazmie. Z kolei w okresie sytości (II) transportery GLUT4 są pod wpływem insuliny\nkierowane do błony komórkowej.\nW komórkach wątroby transport glukozy zachodzi z udziałem transporterów GLUT2, których\naktywność zmienia się w zależności od okresu głodu (III) lub sytości (IV). Insulina bierze\nudział w regulacji transportu glukozy przez transportery GLUT2.\nNa podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018.\nreceptor dla insuliny\nGLUT2\nrozkład glikogenu\nglukoneogeneza\nkaskada\nsygnałowa\nGLUT4\nglukoza\n(wysoki poziom)\ninsulina\nI\nII\nGŁÓD\nSYTOŚĆ\nglukoza (niski poziom)\npęcherzyk\nwydzielniczy\nGLUT4\nkomórka mięśnia szkieletowego\nw spoczynku\nkomórka wątroby\nGLUT2\ninsulina\nIII\nIV\nglukoza\n(wysoki poziom)\nkaskada\nsygnałowa\nglukozo-6-fosforan\nglukoza\n(niski poziom)\npłyn zewnątrzkomórkowy\ntransport do błony\nglukoza\n(wysoki poziom)\nglukoza\n(niski poziom)\npłyn zewnątrzkomórkowy\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nDo każdego z poniższych przykładów transportu przyporządkuj właściwą nazwę\nwybraną spośród A-C. Wpisz litery w wyznaczone miejsca.\nA. endocytoza\nB. egzocytoza\nC. dyfuzja wspomagana\n1. Transport białka GLUT4 do błony komórkowej w komórce mięśnia szkieletowego w czasie\nspoczynku w okresie sytości:\n2. Transport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie\ngłodu:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na\nzwiązek między budową a funkcją pełnioną\nprzez błony.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n2. Homeostaza organizmu człowieka.\nZdający:\n1) przedstawia mechanizmy i narządy\nodpowiedzialne za utrzymanie wybranych\nparametrów środowiska wewnętrznego na\nokreślonym poziomie (wyjaśnia […] rolę\nstałości składu płynów ustrojowych, np.\nstężenia glukozy we krwi […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przyporządkowania dwóch nazw.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTransport białka GLUT4 do błony komórkowej we włóknach mięśni szkieletowych w czasie\nspoczynku w okresie sytości: B / egzocytoza.\nTransport glukozy z wnętrza komórki wątroby do płynu zewnątrzkomórkowego w okresie\ngłodu: C / dyfuzja wspomagana.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji wyjaśnij, w jaki sposób insulina zapewnia\nciągłą dyfuzję glukozy do komórek wątroby w sytuacji wysokiego poziomu glukozy we\nkrwi w okresie sytości.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę w regulacji\nprocesów życiowych;\n5) wyjaśnia mechanizm antagonistycznego\ndziałania niektórych hormonów na przy\nkładzie insuliny i glukagonu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające fosforylację cząsteczek glukozy wewnątrz\nkomórek wątroby lub syntezę glikogenu ORAZ utrzymanie dzięki temu różnicy stężeń\nglukozy między krwią a komórką wątroby.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW okresie sytości insulina powoduje, że cząsteczki glukozy w komórkach wątroby\nulegają fosforylacji, co skutkuje obniżeniem stężenia glukozy w komórkach wątroby\nwzględem krwi, dzięki czemu glukoza cały czas dyfunduje do wnętrza komórki.\nW okresie sytości insulina pośrednio aktywuje konwersję glukozy do glukozofosforanu,\nco pozwala utrzymać wewnątrz komórki niższy poziom glukozy niż we krwi, a to\numożliwia dyfuzję glukozy do hepatocytu.\nInsulina uruchamia kaskadę sygnałową, prowadzącą do syntezy glikogenu z glukozy\nw komórce wątroby, dzięki czemu wewnątrz komórki wątroby jest stale niskie stężenie\nglukozy.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nPrzedstaw znaczenie obecności transporterów glukozy GLUT2 w błonie komórkowej\nkomórek wątroby dla ograniczenia spadku poziomu glukozy we krwi w okresie głodu.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.1.\n12.2.\n12.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia […] procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę w regulacji\nprocesów życiowych;\n5) wyjaśnia mechanizm antagonistycznego\ndziałania niektórych hormonów na przy\nkładzie insuliny i glukagonu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie znaczenia transporterów glukozy GLUT2 w błonie\nkomórkowej komórek wątroby, uwzględniające umożliwienie dyfuzji glukozy przez\nbłonę komórkową.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki obecności transporterów GLUT2 w błonie komórkowej hepatocytów możliwe\nw okresie głodu staje się transportowanie glukozy do krwi.\nGlukoza jest polarna i nie przechodzi przez błonę komórkową, co umożliwia białko\nGLUT2.\nGlukoza jest transportowana na zewnątrz komórek wątroby przez GLUT2.\nTransportery GLUT2 zapewniają transport glukozy do płynu zewnątrzkomórkowego.\nUmożliwiają sprawną dyfuzję glukozy przez błonę komórkową hepatocytu.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nPodaj nazwę przykładowego ludzkiego hormonu, którego działanie prowadzi do\nwzrostu poziomu glukozy we krwi.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n2) wymienia gruczoły dokrewne, podaje ich\nlokalizację i przedstawia ich rolę w regulacji\nprocesów życiowych;\n5) wyjaśnia mechanizm antagonistycznego\ndziałania niektórych hormonów na przy\nkładzie insuliny i glukagonu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie jednej poprawnej nazwy hormonu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nglukagon\nadrenalina / epinefryna / nadnerczyna\nnoradrenalina / norepinefryna\ndopamina\ngrelina\nwazopresyna\nhormon wzrostu / GH / somatotropina / STH\nkortykotropina / adrenokortykotropina / hormon adrenokortykotropowy / ACTH\nkortyzol\naldosteron\ntyreotropina / TSH\nZasady oceniania rozwiązań zadań\ntyroksyna / tetrajodotyronina / T4\ntrijodotyronina / trójjodotyronina / T3\nkalcytonina\nparathormon\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do grup hormonów zamiast do konkretnych\nhormonów, np. „endorfiny”.\nNie uznaje się odpowiedzi opisowych, niepodających właściwej nazwy hormonu, np.\n„hormon stresu”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":null,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nJedną z obiecujących metod leczenia celowanego nowotworów jest stosowanie kompleksów\nprzeciwciało - lek (ADC, ang. antibody-drug conjugate), które tworzy się przez chemiczne\nłączenie przeciwciał monoklonalnych z substancjami toksycznymi - lekami mającymi\nniszczyć komórki nowotworowe. Przeciwciała monoklonalne to przeciwciała powstające\nz jednego klonu limfocytów B. Takie przeciwciała mają wysoką specyficzność, tzn. mogą się\nłączyć tylko z jednym konkretnym fragmentem antygenu, stanowiącym receptor dla ADC.\nADC podaje się pacjentowi dożylnie. Duże znaczenie w skuteczności tej metody ma\ndobranie zarówno przeciwciał właściwych dla antygenu charakterystycznego dla danej\nkomórki nowotworowej, jak i odpowiedniego łącznika chemicznego, dzięki któremu ADC nie\nrozpada się w krążeniu ogólnoustrojowym.\nNa poniższym schemacie przedstawiono mechanizm działania ADC.\nNa podstawie: C. Peters i S. Brown, Antibody-Drug Conjugates as Novel Anti-Cancer Chemotherapeutics,\n„Bioscience Reports” 35(4), 2015;\nP.J. Wysocki, Mechanizmy działania przeciwciał monoklonalnych w nowotworach litych,\n„Onkologia w Praktyce Klinicznej” 10(4), 2014;\nD. Schrama i in., Antibody Targeted Drugs as Cancer Therapeutics, „Nature Reviews Drug Discovery” 5(2), 2006.\nkomórka nowotworowa\nADC\nantygen\nłącznik\nlek\nprzeciwciało\nmonoklonalne\ntoksyczne\ndziałanie leku\nlizosom\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego ADC dostarcza toksyczne substancje tylko do komórek\nnowotworowych, z pominięciem komórek zdrowych. W odpowiedzi uwzględnij\nmechanizm działania ADC.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n1) opisuje elementy układu\nodpornościowego człowieka;\n2) przedstawia reakcję odpornościową […]\nswoistą […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające użycie przeciwciał (monoklonalnych)\nskierowanych przeciwko antygenom swoistym dla komórek nowotworowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nADC jest pobierany przez komórki nowotworowe, ponieważ mają one odpowiednie\nreceptory rozpoznawane przez przeciwciało wchodzące w skład ADC.\nW odróżnieniu od komórek zdrowych chore komórki mają specyficzne antygeny\nkonieczne do związania kompleksu ADC, zawierającego swoiste przeciwciała.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWykaż, że zachowanie stabilności łącznika w ADC podczas transportu ADC w krążeniu\nogólnoustrojowym jest konieczne do prawidłowego działania leku.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n1) opisuje elementy układu\nodpornościowego człowieka;\n2) przedstawia reakcję odpornościową […]\nswoistą […].\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n3) przedstawia krążenie krwi w obiegu\npłucnym i ustrojowym […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że łącznik w ADC musi zachować stabilność podczas\ntransportu, odnoszące się do skuteczniejszego transportu leku do komórek\nnowotworowych LUB do ograniczenia toksyczności leku dla zdrowych komórek.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nADC nie może zostać rozłożony przed związaniem się z odpowiednim antygenem\nkomórki nowotworowej. Gdyby łącznik był niestabilny, ADC nie zostałby dostarczony do\nodpowiednich komórek.\nPrzedwczesny rozpad łącznika w ADC podczas transportu w krwiobiegu spowodowałby,\nże substancja terapeutyczna obecna w ADC nie dotarłaby do komórek nowotworowych.\nBrak stabilności łącznika ADC podczas transportu zakłóciłby dostarczanie leku do\nkomórki nowotworowej, gdyż lek nie byłby połączony z konkretnym przeciwciałem -\nkoniecznym do rozpoznania komórki nowotworowej.\nPrzedwczesny rozpad kompleksu ADC spowodowałby to, że stężenie leku w komórkach\nnowotworowych byłoby niedostateczne.\nRozpad łącznika w ADC podczas jego transportu w płynach ogólnoustrojowych\nspowodowałby uwolnienie toksycznej substancji, która dotarłaby również do innych,\nzdrowych komórek w organizmie.\nŁącznik ADC musi zachować stabilność w czasie transportu w krążeniu\nogólnoustrojowym, ponieważ - gdyby się rozpadł - toksyczne substancje mogłyby zostać\nrozprowadzone po całym ciele i uszkodzić zdrowe tkanki.\nŁącznik musi zachować stabilność, ponieważ w innym przypadku toksyczne substancje\nzostałyby uwolnione do krwiobiegu, w wyniku czego zatrułyby cały organizm.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nPrzedstaw rolę lizosomów obecnych w komórce nowotworowej w mechanizmie\ndziałania ADC.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.4.\n13.1.\n13.2.\n13.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia […] procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n5) wyjaśnia rolę […] lizosomów […]\nw przemianie materii komórki.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne przedstawienie roli lizosomów w mechanizmie działania ADC,\nuwzględniające rozkład ADC (trawienie ADC) ORAZ - w konsekwencji - uwolnienie\nlub aktywację leku.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nLizosomy powodują rozkład łącznika w kompleksie ADC i uwolnienie z niego leku.\nLizosomy są niezbędne, ponieważ przyczyniają się do rozkładu ADC w komórce\nnowotworowej, czyli do odłączenia leku wywołującego efekt terapeutyczny.\nEnzymy zawarte z lizosomach trawią łącznik ADC i umożliwiają\nuwolnienie leku w komórce nowotworowej, który może przeniknąć np. do jądra\nkomórkowego.\nLizosomy odłączają lek od przeciwciała, dzięki czemu lek może działać w komórce.\nW lizosomach jest niskie pH przyczyniające się do strawienia wiązania między łącznikiem\na lekiem, który ulega w ten sposób aktywacji.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nNa poniższym schemacie przedstawiono w uproszczony sposób metodę otrzymywania roślin\ntransgenicznych. W tej metodzie wykorzystuje się bakterie Agrobacterium tumefaciens,\nmogące infekować rośliny. Podczas infekcji fragment plazmidu bakterii, tzw. T-DNA, wnika\ndo komórki roślinnej i integruje się z jej chromosomowym DNA. Symbolami E1 i E2\noznaczono dwa różne enzymy wykorzystywane podczas otrzymywania rośliny\ntransgenicznej.\nNa podstawie: G.J. Tortora i in., Microbiology: An Introduction, Harlow 2021.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - zapisz nazwy enzymów oznaczonych na powyższym schemacie\nsymbolami E1 i E2. Określ funkcję każdego z tych enzymów w otrzymywaniu\nzrekombinowanego plazmidu.\nEnzym\nNazwa enzymu\n(polimeraza DNA, ligaza, restryktaza)\nFunkcja enzymu\nE1\nE2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia […] procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] planuje […] doświadczenia\nbiologiczne […]; określa warunki\ndoświadczenia […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n8. Biotechnologia molekularna, inżynieria\ngenetyczna i medycyna molekularna.\nZdający:\n1) przedstawia najważniejsze typy enzymów\nstosowanych w inżynierii genetycznej\n(enzymy restrykcyjne, ligazy, polimerazy\nDNA);\n2) przedstawia istotę procedur inżynierii\ngenetycznej (izolacji i wprowadzania\nobcego genu do organizmu);\n4) przedstawia sposoby […] otrzymywania\ntransgenicznych bakterii, roślin […].\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nEnzym\nNazwa enzymu\n(helikaza, ligaza, restryktaza)\nFunkcja enzymu\nE1\nrestryktaza\nprzecina nić DNA\ntnie plazmid\ntnie DNA\nwycina obcy DNA\nrozcina materiał genetyczny\nhydrolizuje wiązania fosfodiestrowe\nrozcina wiązania fosfoestrowe\nE2\nligaza\nłączy końce cząsteczek DNA\nłączy fragmenty plazmidu\nskleja plazmid z obcym DNA\nzespala fragmenty DNA\ntworzenie wiązania fosfodiestrowego\nkatalizuje powstawanie wiązania\nfosfoestrowego\nłączy nukleotydy należące do dwóch\nfragmentów DNA\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do rozrywania wiązań przez restryktazę,\nnp. „rozrywanie fragmentów DNA” (mechanizm działania restryktazy polega nie na\nrozciąganiu nici DNA, ale na jej cięciu przez hydrolizę wiązania fosfoestrowego).","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-1)\nWykaż, że w przedstawionej metodzie otrzymywania roślin transgenicznych bakteria\nA. tumefaciens pełni funkcję wektora.\nwbudowany T-DNA\nz transgenem\nAgrobacterium\ntumefaciens\nzrekombinowana\nkomórka bakteryjna\nzrekombinowana\nkomórka roślinna\nhodowla komórek\nin vitro\ntransgeniczna roślina\nzrekombinowany\nplazmid\nobcy DNA\nplazmid\nT-DNA\nE1\nE1\nE2\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] planuje […] doświadczenia\nbiologiczne […]; określa warunki\ndoświadczenia […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n8. Biotechnologia molekularna, inżynieria\ngenetyczna i medycyna molekularna.\nZdający:\n2) przedstawia istotę procedur inżynierii\ngenetycznej (izolacji i wprowadzania\nobcego genu do organizmu);\n4) przedstawia sposoby […] otrzymywania\ntransgenicznych bakterii, roślin […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wykazanie, że w przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni\nfunkcję wektora, odnoszące się do przenoszenia przez tę bakterię\nzrekombinowanego plazmidu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzenosi obcy DNA (transgen) do komórki docelowej.\nBakteria A. tumefaciens jest wektorem, ponieważ wprowadza zrekombinowany plazmid\ndo komórki roślinnej.\nTe bakterie stanowią formę transportu obcego genu do komórki roślinnej, w której ten\ngen wbudowuje się w materiał genetyczny.\nWektorem nazywamy organizmy lub cząsteczki zdolne do przenoszenia np. DNA\nod dawcy do biorcy. Dlatego bakteria A. tumefaciens, która umożliwia wprowadzenie\nzrekombinowanego w tym procesie DNA do komórki roślinnej, jest wektorem.\nWektory przenoszą obcy fragment DNA do innego organizmu, a ta bakteria przenosi\nfragment obcego DNA do komórki roślinnej.\nW tej metodzie bakteria jest nośnikiem zrekombinowanego plazmidu.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do definicji wektora\ngenetycznego, np. „Bakteria jest wektorem, ponieważ przenosi DNA”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do tego, że bakteria jest dawcą plazmidu\nbez odniesienia się do roli bakterii w przeniesieniu zrekombinowanego plazmidu do komórek\nroślinnych, np. „W przedstawionej metodzie bakteria A. tumefaciens pełni funkcję wektora,\nponieważ stanowi źródło plazmidu, który po zrekombinowaniu jest wszczepiany do rośliny”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nWyspę Man, należącą do archipelagu Wysp Brytyjskich, od około 300 lat zamieszkują koty\ndomowe (Felis catus) rasy Manx, których charakterystyczną cechą jest brak ogona albo\nbardzo silne jego skrócenie. Ta cecha powstała w wyniku mutacji i jest warunkowana przez\nautosomalny dominujący allel A, który w formie homozygotycznej jest przyczyną zamierania\nzarodków w łonie matki. Wśród osobników tej rasy można spotkać też koty o długim ogonie.\nTa cecha jest warunkowana przez allel a. U niektórych kotów Manx, poza skróconym\nogonem, mogą pojawiać się wady wrodzone związane z nieprawidłową budową rdzenia\nkręgowego, m.in. niedowład kończyn tylnych.\nNa podstawie: A. Czapla i in., Charakterystyka genów z motywem T odpowiedzialnych za krótkoogoniastość\ni bezogoniastość oraz ich rola u wybranych gatunków zwierząt, „Życie Weterynaryjne” 86(11), 2011.\nPodaj genotypy osobników rodzicielskich kotów rasy Manx, w wyniku krzyżowania\nktórych mogą powstać zarodki z mutacją warunkującą efekt letalny. Odpowiedź\nuzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę. Użyj oznaczeń alleli zapisanych\nw tekście.\nGenotypy osobników rodzicielskich:\nL.p.\nGenotyp osobnika\nrodzicielskiego\n1.\n2.\nKrzyżówka:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n14.1.\n14.2.\n15.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n2) […] stosuje prawa Mendla;\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki\njednogenowe […] (z dominacją zupełną […],\nposługując się szachownicą Punnetta).\nZasady oceniania\n2 pkt - za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich ORAZ\npoprawne wypełnienie szachownicy.\n1 pkt - za podanie prawidłowych genotypów obojga osobników rodzicielskich LUB poprawne\nwypełnienie szachownicy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGenotypy osobników rodzicielskich:\nL.p. Genotyp osobnika\nrodzicielskiego\n1.\nAa\n2.\nAa\nKrzyżówka:\n♀ / 1.\n♂ / 2.\nA\na\nA\nAA\nAa\na\nAa\naa","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.\nW układzie ABO wyróżnia się cztery podstawowe fenotypy: A, B, AB i O, które są\nwarunkowane przez występowanie antygenów A i B. Antygen H jest strukturą prekursorową\nantygenów A i B, które powstają w wyniku przyłączania do antygenu H różnych reszt\ncukrowych: w antygenie A jest to N-acetylogalaktozamina, a w antygenie B - galaktoza.\nWytworzenie antygenu H jest warunkowane przez gen FUT1. Allel dominujący tego genu (H)\nodpowiada za wytworzenie antygenu H w błonie komórkowej erytrocytów. Allel recesywny\ntego genu (h) zawiera mutację prowadzącą do syntezy nieaktywnego enzymu, którego\naktywność jest konieczna do syntezy antygenu H.\nGen ABO warunkujący przekształcanie antygenu H do antygenu A lub B ma trzy allele:\nallel IA koduje transferazę A, warunkującą wytworzenie antygenu A\nallel IB koduje transferazę B, warunkującą wytwarzanie antygenu B\nrecesywny allel i, kodujący niefunkcjonalne białko, powstały w wyniku mutacji w allelu IA.\nGen FUT1 i gen ABO są położone na różnych chromosomach autosomalnych.\nW tabeli podano fragment sekwencji nukleotydowej w nici kodującej allelu IA oraz\nodpowiadający mu fragment allelu i powstałego w wyniku mutacji.\nAllel genu\nABO\nFragment DNA\nnici kodującej\nFragment łańcucha polipeptydowego\nkodowanego przez podany fragment\nDNA\nIA\nCTC GTG GTG ACC CCT T\nLeu - Val - Val - Thr - Pro\ni\nCTC GTG GT- ACC CCT T\nNa podstawie: M. Czerwiński i R. Kaczmarek, Genetyczne podstawy\nsyntezy cukrowych antygenów grupowych krwi, „Acta Haematologica Polonica” 44(3), 2013;\nV. Kumar i in., Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, Nowy Jork 2020.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nNa podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli podaj nazwę mutacji genowej,\nktóra doprowadziła do powstania allelu i.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n6. Zmienność genetyczna. Zdający:\n5) rozróżnia mutacje genowe: punktowe,\ndelecje […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy mutacji genowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ndelecja\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi „mutacja punktowa” (synonimu określenia „mutacja genowa”).","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nUzupełnij tabelę zamieszczoną powyżej - podaj sekwencję aminokwasową kodowaną\nprzez fragment DNA nici kodującej zawarty w tabeli. Odpowiedź zapisz\nw wyznaczonym miejscu w tabeli.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja.\nZdający:\n1) wyjaśnia sposób kodowania porządku\naminokwasów w białku za pomocą\nkolejności nukleotydów w DNA, posługuje\nsię tabelą kodu genetycznego.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej sekwencji aminokwasowej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nLeu-Val-Val-Pro-Leu\nLeu - Val - Val - Pro - Leu\nLeu, Val, Val, Pro, Leu\nleucyna, walina, walina, prolina, leucyna\nLVVPL\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi zawierające oznaczenia końców peptydu, np.:\nN Leu-Val-Val-Pro-Leu C\nC Leu-Pro-Val-Val-Leu N (z odwróconą kolejnością).","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nSekwencja aminokwasowa kodowana przez allel i jest inna niż w przypadku allelu IA,\nponieważ konsekwencją mutacji genowej prowadzącej do powstania allelu i jest\nA. zmiana ramki odczytu.\nB. substytucja aminokwasowa.\nC. odwrócenie kolejności aminokwasów.\nD. zwielokrotnienie liczby aminokwasów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n6. Zmienność genetyczna. Zdający:\n5) rozróżnia mutacje genowe: punktowe,\ndelecje […] i określa ich możliwe skutki.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.4","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.4. (0-1)\nPodaj wszystkie możliwe genotypy warunkujące grupę krwi A. Uwzględnij allele genu\nFUT1 oraz genu ABO. W zapisie genotypu zastosuj oznaczenia alleli podane we\nwprowadzeniu do zadania.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.1.\n16.2.\n16.3.\n16.4.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki\nklasycznej (allel, allel dominujący, allel\nrecesywny, locus, homozygota,\nheterozygota, genotyp, fenotyp);\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki\njednogenowe […] (z […] allelami\nwielokrotnymi […]) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnie zapisanych czterech genotypów warunkujących grupę krwi A.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nHHIAIA HhIAIA HHIAi HhIAi LUB IAIAHH IAIAHh IAiHH IAiHh\nH_IA_ LUB IA_H_\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi z użyciem innych oznaczeń alleli niż podane we wprowadzeniu\ndo zadania, pod warunkiem zamieszczenia odpowiedniej legendy.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.\nPłaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach,\nprzybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest\nmocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy.\nTa ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się\nw piasku i czeka na ofiarę - poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.\nNaukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach\nnaturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od\njej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie\nnadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się\nryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.\nNa fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku,\na na wykresie B - wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki\npomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym\nzależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.\nNa podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species\nBiogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016.\nFotografia: R. Ling.\nA\nB\nprzyśpieszenie, m ∙ s-2\n0,25\n0,20\n0,15\n0,10\n0,05\n0,00\n12 14 16 18 20 22 24 26 28\ntemperatura wody, °C\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nPodaj wartość optimum temperaturowego wody dla aktywności płaskogłowa\nciemnogłowego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. zdający:\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy\nekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków\n(czynników) środowiska oraz zbiór\nniezbędnych mu zasobów;\n2) określa środowisko życia organizmu,\nmając podany jego zakres tolerancji na\nokreślone czynniki (np. temperaturę […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie wartości optimum temperatury wody dla aktywności płaskogłowa\nciemnogłowego równego w przybliżeniu 23 °C lub określenie przedziału temperatur,\nw którym leży to optimum: powyżej 20 °C i poniżej 25 °C lub węższego, ale\nskoncentrowanego wokół wartości 23 °C.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nokoło 23 °C\n23 °C\n20 °C < optimum < 25 °C\noptimum ∈ (20 °C; 25 °C)\n22 °C-24 °C\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi bez podania jednostki temperatury.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy podnoszenie się temperatury wody w zbiornikach może stanowić\nzagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nprzedstawionych wyników badań.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji […].\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n2) określa środowisko życia organizmu,\nmając podany jego zakres tolerancji na\nokreślone czynniki (np. temperaturę […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że podniesienie się średniej temperatury wody może stanowić\nzagrożenie dla płaskogłowa ciemnogłowego, wraz z poprawnym uzasadnieniem,\nodnoszącym się do spadku aktywności ryby po przekroczeniu optimum\ntemperaturowego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Tak / Jest to zagrożeniem.\nPrzykładowe uzasadnienia\nRyba w temperaturze powyżej 25 °C ma wyraźnie obniżoną aktywność.\nRyba w wysokiej temperaturze osiąga bardzo niskie przyśpieszenia, co przekłada się\nna spadek liczby upolowanych ofiar.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do śmierci płaskogłowa w wyniku szoku\ntermicznego w temperaturze ≥ 27 °C, ponieważ z przedstawionych danych wynika jedynie\nspadek aktywności ryby w temperaturze 27 °C.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmniejszonej dostępności pokarmu\nw wysokiej temperaturze, np. „Rozstrzygnięcie: tak. Uzasadnienie: Spadek liczebności\nkrewetek, które są zmiennocieplne i giną w wysokiej temperaturze”, ponieważ uzasadnienie\nnie odnosi się do przedstawionych wyników badań.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na obserwacji\nzachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: tak.\nUzasadnienie: Powyżej 27 stopni C obserwowano brak aktywności ryby”, ponieważ takich\nobserwacji nie przeprowadzono, a jedynie w modelu dopasowanym do uzyskanych danych\nprzewidziano brak aktywności ryby powyżej 27 °C.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do wnioskowania opartego na braku obserwacji\nzachowania ryby w temperaturze większej lub równej 27 °C, np. „Rozstrzygnięcie: Może.\nUzasadnienie: Ponieważ od temperatury 27 stopni C wzwyż nie zaobserwowano aktywności\nryby, a więc nie jest w stanie polować”, ponieważ pomiary były prowadzone w środowisku\nnaturalnym i brak pomiarów powyżej 27 °C wynika z ograniczeń klimatycznych, a nie\nprzesądza o braku aktywności w takiej temperaturze.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.3","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.3. (0-2)\nWypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do\ndrapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.1.\n17.2.\n17.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.3. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający opisuje […] organizmy […];\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia, przedstawia i wyjaśnia zależności\nmiędzy organizmem a środowiskiem […].\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n2) […] omawia skutki doboru w postaci\npowstawania adaptacji u organizmów;\n3) przedstawia adaptacje wybranych\n(poznanych wcześniej gatunków) do życia\nw określonych warunkach środowiska.\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa\nwraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich.\n1 pkt - za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa\nwraz z przedstawieniem, na czym ono polega.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nSilne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez\nofiary).\nZakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.\nWykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie\nsię do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.\nOsadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik\njest zagrzebany w piasku.\nZdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.\nRyba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie\nzaatakować ją z zaskoczenia.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania\nbez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie\nłatwiejsze upolowanie ofiary”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.\nNiski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do\nskrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin\nwystępują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin\nbotanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.\nPoniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.\nPrzykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona\nna poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg.\nW populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.\nNa podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the\nGynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.\nSchematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913.\nFotografia: Wikimedia Commons.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich\njest wynikiem konwergencji, czy - dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty […].\nIX. Ewolucja.\n5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi.\nZdający:\n3) opisuje warunki, w jakich zachodzi\nradiacja adaptacyjna oraz ewolucja zbieżna;\npodaje przykłady konwergencji\ni dywergencji; identyfikuje konwergencje\nZasady oceniania rozwiązań zadań\ni dywergencje na podstawie schematu,\nrysunku, opisu itd.\nZasady oceniania\n1 pkt - za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich\njest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym\nargument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy\nu innych rodzin botanicznych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie: Jest to przykład konwergencji.\nPrzykładowe uzasadnienia\n● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach\ntaksonomicznych roślin.\n● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym\nśrodowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób.\n● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych\nwarunków środowiskowych.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np.\n„Rozstrzygnięcie: konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych\nwyewoluowało wielokrotnie niezależnie”.\nNie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych,\nnp. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te\nrośliny”.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nPodaj jeden przykład czynnika abiotycznego, do którego przystosowaniem jest\nwystępowanie u lepnicy bezłodygowej poduszkowatego typu wzrostu. W odpowiedzi\nuwzględnij rodzaj czynnika oraz jego nasilenie lub poziom.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […]\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy\nekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków\n(czynników) środowiska […].\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n3) przedstawia adaptacje wybranych\n(poznanych wcześniej gatunków) do życia\nw określonych warunkach środowiska.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie jednego czynnika abiotycznego (np. odnoszącego się do\ntemperatury, zasobności w wodę lub wiatru) ORAZ określenia jego nasilenia lub\npoziomu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nniska temperatura (powietrza, podłoża) / mróz\nsilny wiatr / wiatr halny / wicher\nniewielka dostępność wody / susza\nsilne nasłonecznienie\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do dużych opadów śniegu.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.3","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.3. (0-1)\nUzupełnij tabelę - określ zdolność do wytwarzania ziaren pyłku i owoców przez\nosobniki żeńskie i przez osobniki obupłciowe lepnicy bezłodygowej. W odpowiednie\nkomórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli istnieje taka możliwość, albo N (nie) - jeśli nie\nma takiej możliwości.\nMożliwość wytwarzania\nziaren pyłku\nMożliwość wytwarzania\nowoców\nosobniki żeńskie\nosobniki obupłciowe\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.1.\n18.2.\n18.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […]\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,\nprzedstawia jej różnorodność […];\n3) przedstawia powstawanie gametofitów\nmęskiego i żeńskiego, zapłodnienie komórki\njajowej oraz rozwój […] nasienia u rośliny\nokrytonasiennej.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wypełnienie czterech pól tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nMożliwość wytwarzania\nziaren pyłku\nMożliwość wytwarzania\nowoców\nosobniki żeńskie\nN\nT\nosobniki obupłciowe\nT\nT\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.\nSzpak balijski (Leucopsar rothschildi), przedstawiony na fotografii, jest krytycznie\nzagrożonym gatunkiem, zamieszkującym wyłącznie wyspę Bali, położoną w południowo-\n-wschodniej Azji.\nWedług szacunków naukowców, na początku XX wieku w naturalnym środowisku żyło\n300-900 osobników, a w 1990 roku na wolności stwierdzono już tylko 15 osobników.\nPrzyczyną wymierania tego ptaka jest degradacja jego siedlisk, połączona z kłusownictwem,\nmającym na celu zaopatrywanie handlarzy na rynku ptaków śpiewających. W celach\nochronnych ten gatunek został ujęty w załączniku I konwencji waszyngtońskiej (CITES).\nSzpak balijski jest objęty programami hodowlanymi nie tylko w lokalnych ośrodkach na Bali,\nale także w wielu ogrodach zoologicznych na całym świecie, m.in. w Stanach Zjednoczonych\ni w Europie. Część ptaków rozmnożonych w niewoli jest uwalniana do ich naturalnego\nśrodowiska w celu odtworzenia dzikiej populacji na wyspie Bali. Skuteczna reintrodukcja\nszpaka balijskiego jest szansą na ocalenie tego rzadkiego gatunku.\nNa podstawie: datazone.birdlife.org; gbif.org; S. (Bas) van Balen i in.,\nStatus and Distribution of the Endemic Bali Starling Leucopsar rothschildi, „Oryx” 34(3), 2000.\nFotografia: Cburnett.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19.1","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego podczas reintrodukcji szpaka balijskiego powinny być uwalniane\nosobniki pochodzące nie tylko z lokalnych programów hodowlanych, lecz także\nz różnych ogrodów zoologicznych. W odpowiedzi uwzględnij genetykę populacji.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia.\nZdający […] wskazuje źródła różnorodności\nbiologicznej i jej reprezentację na poziomie\ngenetycznym, gatunkowym […].\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody […].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi.\nZdający:\n1) wymienia główne czynniki geograficzne\nkształtujące różnorodność gatunkową […]\nZiemi […];\n6) uzasadnia konieczność stosowania\nochrony czynnej dla zachowania wybranych\ngatunków i ekosystemów.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n6. Zmienność genetyczna. Zdający:\n1) określa źródła zmienności genetycznej\n([…] rekombinacja).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające zwiększenie różnorodności genetycznej\nreintrodukowanej populacji i - w konsekwencji:\nograniczenie negatywnych skutków chowu wsobnego LUB\nograniczenie negatywnych skutków dryfu genetycznego, LUB\nzwiększenie możliwości adaptacyjnych do warunków środowiska, LUB\nzwiększenie szans na przeżycie populacji.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTakie postępowanie zapewnia większą różnorodność genetyczną populacji i zmniejsza\nryzyko wystąpienia negatywnych skutków chowu wsobnego.\nDzięki ptakom pochodzącym z ogrodów zoologicznych odtwarzana lokalna populacja\nzyskuje nowe linie genetyczne, dzięki czemu maleje ryzyko ujawnienia się\nniekorzystnych recesywnych mutacji.\nWiększa pula genowa pozwoli uniknąć skutków dryfu genetycznego.\nNowe linie filogenetyczne, mające inne geny, zmniejszą ryzyko utrwalenia się w populacji\nniekorzystnych mutacji genetycznych.\nDzięki temu jest zapewniona większa różnorodność genetyczna reintrodukowanej\npopulacji, co zwiększa szanse na jej adaptację do środowiska.\nWiększa różnorodność genetyczna reintrodukowanej populacji zwiększa liczbę alleli\ngenów, z których może czerpać dobór naturalny.\nW populacjach o większej różnorodności genetycznej jest niższa śmiertelność osobnicza.\nDzięki temu reintrodukowana populacja będzie miała większą pulę genową, co się\nprzełoży na jej większe szanse przeżycia w wyniku większej odporności na infekcje.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},{"id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nPrzedstaw znaczenie wpisania szpaka balijskiego do załącznika I konwencji\nwaszyngtońskiej (CITES) dla skutecznej ochrony tego gatunku.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n19.1.\n19.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska […]; prezentuje\npostawę szacunku wobec siebie\ni wszystkich istot żywych […].\nZakres podstawowy\n2. Różnorodność biologiczna i jej\nzagrożenia. Zdający:\n7) uzasadnia konieczność międzynarodowej\nwspółpracy w celu zapobiegania\nzagrożeniom przyrody, podaje przykłady\ntakiej współpracy ([…] CITES […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za przedstawienie znaczenia ochrony na mocy konwencji CITES, odnoszące się do\ntreści przepisów CITES, np. do zakazu handlu (międzynarodowego) okazami szpaka\nbalijskiego lub do regulacji przewozu okazów szpaka balijskiego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nDzięki ujęciu szpaka balijskiego w załączniku konwencji waszyngtońskiej\nmiędzynarodowy handel okazami ptaków tego gatunku jest zabroniony.\nCITES reguluje handel osobnikami gatunków zagrożonych wyginięciem, dzięki czemu\nwywożenie z Indonezji osobników szpaka balijskiego jest nielegalne.\nPrzepisy CITES regulują handel osobnikami szpaka balijskiego, dzięki czemu nie jest\nmożliwy legalny obrót międzynarodowy osobnikami tego gatunku.\nKłusownicy mają utrudniony eksport szpaków złapanych na Bali, bo celnicy mają ten\ngatunek na liście gatunków objętych zakazem obrotu międzynarodowego.\nZe względu na zakaz handlu tymi ptakami kłusownicy mają problem ze sprzedażą\npozyskanych okazów.\nPrzepisy CITES regulują przewóz okazów szpaka balijskiego przez granice państwowe.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zakazu kłusownictwa przez przepisy CITES.","solution":null,"image":"img/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"}]}