{"paper":{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":"stara","exam_pdf":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf","key_pdf":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":76,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nAlbumina to białko osocza krwi. Strukturę przestrzenną albuminy stabilizuje 17 mostków disiarczkowych. W poniższej tabeli przedstawiono skład albuminy.\n| Nazwa aminokwasu | Liczba reszt | Nazwa aminokwasu | Liczba reszt | Nazwa aminokwasu | Liczba reszt | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | alanina | 62 | kwas glutaminowy | 62 | prolina | 24 | | arginina | 24 | histydyna | 16 | seryna | 24 | | asparagina | 17 | izoleucyna | 8 | treonina | 28 | | kwas asparaginowy | 36 | leucyna | 61 | tryptofan | 1 | | cysteina | 35 | lizyna | 59 | tyrozyna | 18 | | glicyna | 12 | metionina | 6 | walina | 41 | | glutamina | 20 | fenyloalanina | 31 | | |\nGłównymi funkcjami albuminy są regulowanie ciśnienia osmotycznego krwi, buforowanie pH krwi oraz transport długołańcuchowych kwasów tłuszczowych.\nNa podstawie: M. Ples, *Białko - budulec życia*, „Biologia w Szkole” 20, 2017; www.rcsb.org/3d-view/1A06","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nUwzględniając skład albuminy, wykaż, że strukturę III-rzędową tego białka stabilizuje maksymalna możliwa do utworzenia liczba mostków disiarczkowych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\n| Wymagania określone w podstawie programowej^{1} | | | --- | --- | | Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | I. Budowa chemiczna organizmów. 4. Białka. Zdający: 5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową białek. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wykazanie, że strukturę III-rzędową albuminy stabilizuje maksymalna możliwa do utworzenia liczba mostków disiarczkowych (siedemnaście), odnoszące się do 35 reszt cysteiny tworzących maksymalnie 17 par w cząsteczce.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Ponieważ reszt cysteiny w tym białku jest 35, a więc może być maksymalnie 17 par cystein, a mostki disiarczkowe powstają tylko pomiędzy parą takich reszt. - W albuminie jest 17 mostków disiarczkowych, a każdy mostek disiarczkowy jest tworzony przez dwie reszty cysteiny, których jest łącznie 35. - Jest ich maksymalnie 17, ponieważ 35 / 2 = 17,5, a więc jest tylko 17 pełnych par reszt cysteiny. - Ponieważ w tym białku występuje 17 par reszt cysteiny oraz jedna reszta cysteiny jest bez pary, a każda para tworzy jedno wiązanie disiarczkowe. - Ponieważ w tym białku występuje 17 cystyn i jedna reszta cysteiny bez pary.\n*Uwaga:*\n*Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do cystein zamiast do reszt cysteiny.*\n*Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do liczby reszt aminokwasów siarkowych, ponieważ metionina to również aminokwas siarkowy.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nUzasadnij, że dzięki związaniu długołańcuchowych kwasów tłuszczowych przez albuminę możliwy staje się transport tych kwasów we krwi. W odpowiedzi uwzględnij rozpuszczalność albuminy oraz długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w osoczu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | I. Budowa chemiczna organizmów. 3. Lipidy. Zdający: 2) rozróżnia lipidy [ ], podaje ich właściwości [ ]. 4. Białka. Zdający: 6) charakteryzuje wybrane grupy białek (albuminy [ ]). |\n$^{1}$ Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół (Dz.U. z 2012 r. poz. 977, z późn. zm., tj. Dz.U z 2014 r. poz. 803, Dz.U. z 2016 r. poz. 895).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie, odnoszące się do słabej rozpuszczalności długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w osoczu krwi i dobrej rozpuszczalności albuminy w osoczu krwi. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe nie rozpuszczają się dobrze w wodzie, która jest głównym składnikiem osocza krwi. Albumina jest białkiem dobrze rozpuszczalnym w wodzie, a więc po przyłączeniu kwasów tłuszczowych uczestniczy w ich transporcie we krwi. - W przeciwieństwie do albuminy takie kwasy tłuszczowe słabo rozpuszczają się w osoczu krwi i dlatego są transportowane dopiero po związaniu się z cząsteczkami albuminy. - Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe nie rozpuszczają się w płynach ustrojowych, dlatego muszą się wiązać z cząsteczkami albuminy dobrze rozpuszczalnymi w osoczu. - Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe nie są rozpuszczalne w osoczu. Dzięki połączeniu z rozpuszczalną w osoczu albuminą możliwy staje się ich transport, dlatego że powstały kompleks jest rozpuszczalny. - Ponieważ albuminy to białka dobrze rozpuszczalne, a kwasy tłuszczowe to związki słabo rozpuszczalne. - Albumina jest rozpuszczalna, a DKT - nie są.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do rozpuszczania się we krwi - zamiast w osoczu krwi.\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do całkowitej nierozpuszczalności długołańcuchowych kwasów tłuszczowych w wodzie.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmiany właściwości kwasów tłuszczowych w wyniku ich związania z albuminą, np. „Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe stają się rozpuszczalne w osoczu krwi po przyłączeniu się do albuminy”.\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do hydrofobowości lub niepolarności kwasów tłuszczowych, np.:\n- DKT mają charakter hydrofobowy, więc bez związania z hydrofilową albuminą ich transport we krwi nie byłby możliwy. - DKT mają charakter niepolarny, więc dopiero po związaniu się z polarną albuminą ich transport we krwi staje się możliwy.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.\nU roślin występują dwa rodzaje fotosystemów: fotosystem I (PS I) oraz fotosystem II (PS II).\nNa poniższym schemacie przedstawiono centrum reakcji PS II, współdziałającego z enzymem rozszczepiającym wodę, oraz transfer elektronów w obrębie centrum reakcji PS II. Wzbudzona specjalna para cząsteczek chlorofilu przekazuje wysokoenergetyczne elektrony na plastochinon (Q), przenoszący elektrony na kolejne elementy fotosyntetycznego łańcucha transportu elektronów.\nNa podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 2019.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPS II w komórkach miękiszu asymilacyjnego roślin jest zlokalizowany w\nA. blonie komórkowej. B. blonach tylakoidów. C. zewnetrznej blonie otoczki chloroplastu. D. wewnetrznej blonie otoczki chloroplastu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. | III. Metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 3) na podstawie schematu analizuje przebieg zależnej od światła fazy fotosyntezy, przedstawia funkcje obu fotosystemów [ ]. II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający: |\n| | 4) opisuje budowę i funkcje [ ] chloroplastów [ ]. | | --- | --- |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.1.webp","solution_image":null,"topics":"komórka","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"zamknięte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.2. (0-1)\nWykaż, że funkcjonowanie PS II wymaga współdziałania centrum reakcji PS II z enzymem rozszczepiającym wodę.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. | III. Metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 3) na podstawie schematu analizuje przebieg zależnej od światła fazy fotosyntezy, przedstawia funkcje obu fotosystemów [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wykazanie, że funkcjonowanie PS II wymaga współdziałania centrum reakcji PS II z enzymem rozszczepiającym wodę, odnoszące się do uzupełniania elektronów wybitych z centrum reakcji elektronami pochodzącymi z wody.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Źródłem elektronów wybijanych - przez światło - ze specjalnej pary cząsteczek chlorofilu znajdujących się w centrum reakcji tego fotosystemu jest woda. Cząsteczki wody są rozszczepiane do elektronów, protonów oraz tlenu przez enzym rozszczepiający wodę. - Z centrum reakcji PS II są wybijane elektrony. Żeby ten proces mógł ponownie zajść, niezbędne są kolejne elektrony, które pochodzą z fotolizy wody. - Wybicie elektronów z centrum reakcji powoduje, że cząsteczki chlorofilu przybierają ładunek dodatni. Przywrócenie fotosystemu do stanu początkowego, umożliwiającego przebieg procesu fotosyntezy, wymaga uzupełnienia brakujących elektronów. Elektrony do centrum reakcji PS II są przekazywane z centrum manganowego enzymu rozszczepiającego wodę. - Elektrony pochodzące z utleniania wody wypełniają lukę elektronową powstałą w centrum reakcji PS II po przekazaniu elektronów na Q.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zawierających błędną informację o „rozpuszczaniu wody”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do powstawania elektronów bez uwzględnienia wody jako ich źródła, np. „Enzym wytwarza elektrony, które zapełniają lukę elektronową powstałą w wyniku wybicia elektronów z chlorofilu przez światło”.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do transferu elektronów PS II, np. „Do prawidłowego funkcjonowania PS II niezbędne są elektrony, które pochodzą z reakcji fotolizy wody, katalizowanej przez enzym rozszczepiający wodę”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/2.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"2.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nUzupełnij zdania. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.\nW wyniku reakcji zachodzących podczas fazy fotosyntezy zależnej od światła elektrony z PS I są przenoszone na\nA. ADP.\nB. NADP$^{+}$.\nProdukt tej reakcji jest wykorzystywany podczas etapu\nC. redukcji\nD. regeneracji\ncyklu Calvina.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. | III. Metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 3) na podstawie schematu analizuje przebieg zależnej od światła fazy fotosyntezy, przedstawia funkcje obu fotosystemów i wyjaśnia, w jaki sposób powstają NADPH i ATP; 4) opisuje etapy cyklu Calvina [ ], określa bilans tego cyklu. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBC","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-2.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"zamknięte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nHoryzontalny transfer genów (HTG) może się odbywać u bakterii m.in. na drodze koniugacji. W 1946 roku Lederberg i Tatum przeprowadzili eksperyment, który dostarczył dowodów na zachodzenie HTG między bakteriami. Badanie przeprowadzono na dwóch szczepach Escherichia coli - A i B:\n- szczep A (Met- bio- Thr+ Leu+ thi+) stanowily bakterie, ktore nie mialy zdolnosci do syntezy aminokwasu - metioniny (Met), oraz witaminy - biotyny (bio); - szczep B (Met+ bio+ Thr- Leu- thi-) stanowy bakterie, króre nie mialy zdolnosci do syntezy aminokwasów: treoniny (Thr) i leucyny (Leu), oraz witaminy - tiaminy (thi).\nBakterie obydwu szczepów hodowano na pożywce pełnej (zawierającej źródło aminokwasów i witamin), zarówno razem, jak i osobno - co zilustrowano poniżej. Gdy bakterie przeniesiono na pożywkę minimalną (niezawierającą wyżej wymienionych aminokwasów i witamin), kolonie zostały utworzone wyłącznie przez część bakterii pochodzących z hodowli mieszanej.\nBernard Davis wykonał kolejne doświadczenie - założył hodowlę bakterii szczepów A i B w szklanej U-rurce z pożywką pełną, z filtrem między połówkami U-rurki - co zilustrowano na poniższym rysunku. Ten filtr przepuszczał w obie strony pożywkę wraz z rozpuszczonymi substancjami, ale nie przepuszczał bakterii. Hodowla była wolna od bakteriofagów. Gdy przeniesiono bakterie na pożywkę minimalną, nie odnotowano wzrostu kolonii.\nNa podstawie: A.J.F. Griffiths i in., Introduction to Genetic Analysis, Nowy Jork 2004.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Lederberga i Tatuma - po przeniesieniu bakterii na pożywkę minimalną - kolonie zostały utworzone wyłącznie przez bakterie pochodzące z hodowli mieszanej. W odpowiedzi uwzględnij następstwa HTG między szczepami A i B.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] formułuje wnioski z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 3. Bakterie. Zdający: 3) wyjaśnia, w jaki sposób bakterie mogą przekazywać sobie informację genetyczną w procesie koniugacji. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające uzyskanie brakujących zdolności syntezy wymienionych aminokwasów i witamin w wyniku transferu genów między szczepami bakterii. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Dzięki wymianie informacji genetycznej powstały bakterie szczepu Met+ bio+ Thr+ Leu+ thi+, które mogły przeżyć na pożywce minimalnej. - Na drodze HTG bakterie szczepu A przekazały bakteriom szczepu B geny warunkujące wytwarzanie treoniny, leucyny i tiaminy, których nie ma w pożywce minimalnej. - Dzięki koniugacji szczep B przekazał szczepowi A geny warunkujące syntezę metioniny i biotyny, w wyniku czego powstał szczep, który syntezuje wszystkie aminokwasy i witaminy. - Tylko w przypadku hodowli mieszanej doszło do kompensacji mutacji będących przyczyną braku zdolności syntezy określonych aminokwasów i witamin. - Między bakteriami szczepów A i B doszło do koniugacji, dzięki czemu bakterie jednego szczepu mogły przekazać bakteriom drugiego szczepu geny warunkujące wytwarzanie aminokwasów i witamin niezbędnych do przeżycia. - Dzięki poziomemu transferowi genów, który zaszedł pomiędzy szczepami A i B, bakterie uzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków. - Bakterie uzyskały obcy DNA i - dzięki temu - możliwość syntezy odpowiednich związków. - Dzięki HTG bakterie uzyskały możliwość syntezy wszystkich aminokwasów i witamin. - Dzięki temu bakterie uzyskały możliwość syntezy odpowiednich związków.\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do HTG zachodzącego na drodze transdukcji lub transformacji (na tym etapie badań nie był jeszcze znany konkretny mechanizm HTG).\nDopuszcza się odpowiedzi mówiące o syntezie „brakujących” związków.\nNie uznaje się odpowiedzi, w których mowa tylko o uzyskaniu zdolności syntezy aminokwasów lub tylko o uzyskaniu zdolności syntezy witamin jako skutku HTG.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":"mikrobiologia","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w doświadczeniu Davisa nie zaszła wymiana informacji genetycznej między bakteriami szczepów A i B. W odpowiedzi uwzględnij proces koniugacji.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] formułuje wnioski z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 3. Bakterie. Zdający: 3) wyjaśnia, w jaki sposób bakterie mogą przekazywać sobie informację genetyczną w procesie koniugacji. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do fizycznej izolacji bakterii uniemożliwiającej zajście koniugacji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Ze względu na obecność filtru w U-rurce bakterie szczepu A i szczepu B nie mogły wejść w fizyczny kontakt, nie mogło więc dojść do połączenia się bakterii przez specjalne mostki plazmatyczne, umożliwiające przekazywanie DNA z komórki do komórki. - HTG zachodzi między tymi bakteriami na drodze koniugacji, która wymaga połączenia się bakterii, co nie było możliwe, ponieważ filtr izolował bakterie różnych szczepów. - Filtr zapobiegł bezpośrednim kontaktom bakterii, a tym samym - koniugacji.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/3.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"3.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.3. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1. albo 2.\nGenom wirusowy jest wbudowywany w genom gospodarza bakteryjnego przez fagi\n| A. | lizogeniczne, | które | 1. | w komórkach bakteryjnych występują długotrwałe w postaci profagów. | | --- | --- | --- | --- | --- | | B. | lityczne, | | 2. | doprowadzają szybko do lizy komórki bakteryjnej. |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający opisuje, [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] formułuje wnioski z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 2. Wirusy. Zdający: 2) opisuje cykl życiowy bakteriofaga (lityczny i lizogeniczny) [ ]. 3. Bakterie. Zdający: 3) wyjaśnia, w jaki sposób bakterie mogą przekazywać sobie informację genetyczną w procesie koniugacji. VI. Genetyka i biotechnologia. Zdający 4) przedstawia sposoby oraz cele otrzymywania transgenicznych bakterii [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA1","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-3.3.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nLinezolid należy do stosunkowo nowej grupy syntetycznych środków przeciwbakteryjnych. Wykazano, że jest on szczególnie skuteczny w walce z bakteriami Gram-dodatnimi oraz mało skuteczny wobec bakterii Gram-ujemnych. Zróżnicowana efektywność działania tego środka wynika m.in. z różnic w budowie ściany komórkowej obu grup bakterii. Linezolid łączy się z podjednostką 50S rybosomu, przez co staje się niemożliwe jej połączenie się z podjednostką 30S.\nNa podstawie: P. Graham, *Chemia medyczna*, Warszawa 2019.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"mikrobiologia","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWykaż, że działanie linezolidu - polegające na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomu - wpływa negatywnie na funkcjonowanie bakterii.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający: 2) przedstawia poszczególne etapy prowadzące od DNA do białka ([ ] translacja), uwzględniając rolę [ ] rybosomów. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wykazanie, że działanie linezolidu wpływa negatywnie na funkcjonowanie bakterii, odnoszące się do braku lub do ograniczenia możliwości syntezy białek. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Linezolid sprawia, że nie ma funkcjonalnych rybosomów, a więc nie może zachodzić synteza białek. - Linezolid uniemożliwia powstanie rybosomów, dzięki którym zachodzi synteza białek. - W komórce, na którą działa linezolid, nie powstają rybosomy, a więc nie mogą być wytwarzane białka. - Działanie linezolidu polega na uniemożliwieniu połączenia się podjednostek rybosomów, a przez to niemożliwa staje się synteza białek. - Linezolid łączy się z dużą podjednostką rybosomu, przez co nie może ona się połączyć z małą podjednostką, a bez tego nie może zachodzić proces translacji. - Linezolid ogranicza syntezę białek.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"mikrobiologia","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nOpisz różnicę w budowie bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych. W odpowiedzi odnieś się do budowy struktur otaczających komórkę u obu grup bakterii.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 3. Bakterie. Zdający: 1) przedstawia różnorodność bakterii pod względem budowy komórki [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne opisanie, na czym polega różnica w budowie bakterii Gram (+) i Gram (-), odnoszące się do grubości ściany komórkowej LUB do jej składu chemicznego, LUB do obecności błony zewnętrznej tylko u bakterii Gram (-), LUB do składu chemicznego błony zewnętrznej.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Różnica dotyczy grubości ściany komórkowej - bakterie Gram (+) mają grubszą ścianę. - W ścianie komórkowej bakterii Gram (+) występuje więcej warstw mureiny. - Bakterie Gram (+) mają ścianę komórkową zbudowaną z wielu warstw mureiny, a bakterie Gram (-) - z jednej warstwy. - Bakterie Gram-dodatnie mają ścianę komórkową zbudowaną z 20-30 warstw mureiny, a bakterie Gram-ujemne - z jednej warstwy. - Tylko bakterie Gram (-) mają błonę zewnętrzną. - Tylko w ścianie komórkowej bakterii Gram (+) obecne są kwasy tejchojowe / tejchuronowe / lipotejchojowe. - Tylko bakterie Gram (-) zawierają lipopolisacharyd - w błonie zewnętrznej.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do połączenia ściany komórkowej bakterii Gram (-) wiązaniami (jonowymi i kowalencyjnymi) z dwuwarstwową błoną zewnętrzną.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do właściwości otoczki komórkowej, np. jedynie do wyniku barwienia Grama.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do cech fizjologicznych bakterii, np. „Bakterie Gram-ujemne są bardziej oporne na linezolid niż bakterie Gram-dodatnie”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do obecności dwóch błon komórkowych u bakterii Gram-ujemnych.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do otoczki bakteryjnej (śluzowej).","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"mikrobiologia","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.\nHigrofity to rośliny przystosowane do środowiska o wysokiej wilgotności powietrza i podłoża. Z powodu wysokiej wilgotności powietrza parowanie z powierzchni liści jest powolne. U higrofitów doszło do wykształcenia się licznych cech ułatwiających transpirację: fizjologicznych, morfologicznych i anatomicznych, np. komórki skórki są pokryte cienką warstwą kutikuli.\nNa zdjęciu mikroskopowym (A) oraz na schemacie (B) przedstawiono anatomię blaszki liściowej higrofitu *Ruellia portellae*.\nNa podstawie: D. Richter i in., *Przystosowanie roślin do środowiska*, Wrocław 2020. Fotografia: E. Rinne (CC BY-NC 4.0). Schemat: A. Szweykowska i J. Szweykowski, *Botanika*, Warszawa 2003.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nOceń, które z poniższych cech budowy liści *R. portellae* ułatwiają transpirację przez zwiększenie powierzchni blaszki liściowej. Zaznacz T, jeśli cecha ułatwia transpirację, albo N - jeśli nie ułatwia transpiracji.\n| Obecność żywych włosków. | T | N | | --- | --- | --- | | Brodawkowate uwypuklenia komórek skórki. | T | N |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający: 3) analizuje budowę anatomiczną organów roślinnych: [ ] budowę liścia, określając związek ich budowy z pełnioną funkcją; 4) opisuje modyfikacje organów roślin ([ ] liści [ ]) jako adaptacje do bytowania w określonych warunkach środowiska. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTT","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy u higrofitów występowanie cech ułatwiających transpirację z powierzchni liści jest przyczyną spowolnienia, czy - przyspieszenia przepływu wody w drewnie roślin. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do mechanizmu transportu wody w roślinie.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 7. Rośliny - odżywianie się. Zdający: 2) określa sposób pobierania wody [ ] oraz mechanizmy transportu wody (potencjał wody, transpiracja, siła ssąca liści, kohezja, adhezja, parcie korzeniowe). |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie, że parowanie wody z powierzchni roślin jest przyczyną przyspieszenia przepływu wody w drewnie, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do mechanizmu transpiracyjno-kohezyjnego transportu wody.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie\nPrzyśpiesza.\nPrzykładowe uzasadnienia\n- Ponieważ w liściach obniża się potencjał wody. - Parowanie wody z powierzchni roślin przekłada się na zwiększone podciśnienie hydrostatyczne w naczyniach. - Transpiracja generuje siłę ssącą. - W wyniku parowania wody z mezofilu obniża się w tych komórkach potencjał osmotyczny, co przekłada się na podciąganie wody przez sąsiadujący ksylem. - Spadek potencjału wody w liściach jest przyczyną przyśpieszenia transportu wody w drewnie, ponieważ powstaje siła ssąca, a słup wody liście - łodyga - korzenie jest spójny dzięki siłom kohezji. - Ψw spada w liściu, ponieważ Ψs staje się bardziej ujemny, a Ψp staje się mniej dodatni.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":"botanika","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nAby określić wpływ głównych procesów metabolicznych - fotosyntezy i oddychania komórkowego - na bilans węgla, czyli wzrost lub spadek zawartości związków organicznych w roślinach, przeprowadzono następujące doświadczenie.\nNa trzech szalkach (patrz tabela poniżej) wyścielonych bibułą wysiano po 1,5 g nasion rzodkiewki. Następnie nasiona poddano różnym warunkom nawodnienia oraz oświetlenia:\n- nasiona z grupy 1. umieszczono na suchym podlozu i ich nie podlewano, natomiast nasiona z grup 2. i 3. umieszczono na wilgotnym podlozu i podlewano w miarę potrzeby - nasiona z grup 1. i 2. oswietlano, natomiast nasiona z grupy 3. trzymano w ciemnosci.\nNasiona wykiełkowały jedynie w grupach 2. i 3. Po 10 dniach materiał roślinny - nasiona lub siewki - wysuszono i dla każdej z badanych grup określono zawartość suchej masy.\n| Numer grupy | Warunki doświadczenia | | Wyniki | | | --- | --- | --- | --- | --- | | | Woda | Światło | Kiełkowanie | Sucha masa materiału roślinnego | | 1. | nie | tak | nie | 1,46 g | | 2. | tak | tak | tak | 1,63 g | | 3. | tak | nie | tak | 1,20 g |\nNa podstawie: D. Ebert-May i in., Disciplinary Research Strategies [ ], „BioScience” 53(12), 2003.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego w grupie 1. nasiona rzodkiewki nie wykiełkowały.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający: 1) podaje podstawowe cechy [ ] nasienia oraz wykazuje ich znaczenie adaptacyjne do życia na lądzie; 3) przedstawia [ ] kiełkowanie nasienia u rośliny okrytonasiennej. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do braku dostępu do wody oraz do roli wody w kiełkowaniu nasion, np. do pęcznienia nasion lub do przerwania spoczynku nasion. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Woda umożliwia zachodzenie procesów metabolicznych i przerwanie spoczynku nasion, a w tej grupie nie była zwilżana lignina. - W tej próbie nie było dostępu do wody, a woda jest potrzebna do przerwania spoczynku nasion i do rozpoczęcia kiełkowania. - Bez wody nie dochodzi do imbibicji nasion i do rozerwania łupiny nasiennej. - Woda jest konieczna do pęcznienia nasion - pierwszego etapu kiełkowania nasion. - Bez wody praktycznie nie zachodzą procesy metaboliczne, konieczne do rozwoju i wzrostu siewki. - Pobieranie wody jest przyczyną pękania łupiny nasiennej.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do braku procesów metabolicznych w nasionach, np. „Nasiona są suche i dlatego nie zachodzi tam oddychanie komórkowe, które jest konieczne do kiełkowania. Dzięki wodzie nasiona przerywają spoczynek i są uruchamiane procesy metaboliczne”.\nUznaje się odpowiedzi zawierające archaiczne słownictwo, np. „pękanie skorupki” zamiast współcześnie obowiązującego terminu „pękanie łupiny”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „nabrzmiewania” lub „puchnięcia” nasion.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do fotosyntezy jako warunku koniecznego do kiełkowania nasion, np. „Bez wody nie zachodzi fotosynteza i dlatego w takich warunkach nasiona nie kiełkują”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nUzasadnij, że w celu prawidłowego oszacowania bilansu węgla w roślinach należało w ostatnim dniu trwania doświadczenia wykonać pomiar suchej, a nie - świeżej, masy nasion lub siewek.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą, formułuje wnioski z [ ] doświadczeń. | I. Budowa chemiczna organizmów. 1. Zagadnienia ogólne. Zdający: 4) wyjaśnia znaczenie wody dla organizmów, opierając się na jej właściwościach fizyczno-chemicznych. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie, odnoszące się do zmiennej lub do nieokreślonej ilości wody w świeżej masie roślin.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Ponieważ świeże rośliny zawierają nieokreśloną ilość wody, zaburzającą wyniki pomiarów. - Woda może stanowić >90 % świeżej masy siewek. Usunięcie jej przez suszenie sprawia, że stwierdzone eksperymentalnie różnice masy wynikają głównie z akumulacji lub utraty związków węgla. - Kiełkujące i rosnące rośliny pobierają różną ilość wody, przez co niemożliwe staje się zmierzenie masy związków organicznych w świeżej masie materiału roślinnego. - Nasiona w spoczynku mają bardzo niską zawartość wody, a kiełkujące nasiona pobierają jej dużo. Dlatego aby porównać ilość związków organicznych między grupami, należy wysuszyć próbki. - Siewki pobierają wodę i dlatego nie wiadomo, czy przyrost ich masy wynika z asymilacji węgla, czy - z większej zawartości wody, różnej w różnych próbach. - Świeża biomasa ≈ woda + związki organiczne, a więc, aby zmierzyć zawartość związków organicznych, trzeba pozbyć się wody z materiału roślinnego, bo nie wiadomo, ile jej w nim jest. - Etiolowane siewki mają większą zawartość wody niż te rosnące na świetle. Wodę trzeba z nich usunąć, żeby móc ocenić różnice w zawartości innych związków. - Ponieważ wyniki oszacowania bilansu węgla w roślinach są wiarygodne jedynie wtedy, gdy nasiona i siewki są w jednakowym stopniu pozbawione wody.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi tautologicznych, odnoszących się wyłącznie do braku wody w suchej masie rośliny, np. „W suchej masie roślin nie ma wody”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":"botanika","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nRozstrzygnij, z którą grupą - 1. czy 3. - należy porównać wyniki pomiaru suchej masy uzyskane w grupie 2., aby określić łączny wpływ fotosyntezy i oddychania komórkowego na bilans węgla w grupie 2. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą, formułuje wnioski z [ ] doświadczeń. | I. Budowa chemiczna organizmów. 1. Zagadnienia ogólne. Zdający: 4) wyjaśnia znaczenie wody dla organizmów, opierając się na jej właściwościach fizyczno-chemicznych. III. Metabolizm. 3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający: 2) wyjaśnia różnicę między oddychaniem tlenowym a fermentacją. 4. Fotosynteza. Zdający: 1) przedstawia proces fotosyntezy [ ]; Zalecane doświadczenia, obserwacje i wycieczki. Zdający: 1) planuje i przeprowadza doświadczenie: c) badające wpływ wybranego czynnika (np. światła [ ]) na intensywność fotosyntezy (np. mierzoną wydzielaniem tlenu). |\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie grupy 1., wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do zachowania wyjściowego poziomu związków organicznych w tej próbie, bezpośrednio lub pośrednio - np. przez odniesienie się do ograniczenia procesów metabolicznych lub do braku fotosyntezy i oddychania.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie\nGrupa 1.\nPrzykładowe uzasadnienia\n- W grupie 1. procesy metaboliczne praktycznie nie zachodziły, a więc zachowała ona początkową zawartość związków organicznych i stanowi w tym doświadczeniu punkt odniesienia dla pozostałych grup: 2. i 3. - Ze względu na brak wody nasiona w grupie 1. pozostały w spoczynku, a więc nie zmieniała się u nich zawartość związków organicznych podczas trwania eksperymentu. - W tej grupie nie zachodziły procesy fotosyntezy i oddychania.\n*Uwaga:*\n*Nie uznaje się odpowiedzi zawierających poprawne uzasadnienie, ale niewskazujących jednoznacznie numeru grupy, np. „Rozstrzygnięcie: ---; Uzasadnienie: W tej grupie nie zachodziły procesy ani fotosyntezy, ani oddychania”.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.4","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.4","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.4. (0-1)\nWykaż, że podczas trwania doświadczenia u roślin z grupy 2. zachodziła fotosynteza.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.4. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | III. Metabolizm. 2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający: 5) wskazuje substraty i produkty głównych szlaków [ ] (fotosynteza, [ ]). 4. Fotosynteza. Zdający: 1) przedstawia proces fotosyntezy [ ]. Zalecane doświadczenia, obserwacje i wycieczki. Zdający: 1) planuje i przeprowadza doświadczenie: c) badające wpływ wybranego czynnika (np. światła [ ]) na intensywność fotosyntezy (np. mierzoną wydzielaniem tlenu). |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wykazanie, że u roślin z grupy 2. zachodziła fotosynteza, odnoszące się do przyrostu suchej masy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W tej próbie był dostęp do wody i do światła, co jest konieczne do fotosyntezy, ale niewystarczające. Po wynikach doświadczenia widać, że ten proces rzeczywiście miał miejsce, ponieważ wzrosła sucha masa badanych roślin. - W grupie 2. rośliny musiały rzeczywiście przeprowadzać fotosyntezę, ponieważ wzrosła ich sucha masa. Sama dostępność wody i światła nie przesądza o fotosyntezie, ponieważ np. nasiona mogłyby cechować się spoczynkiem bezwzględnym i w takim przypadku w ogóle by nie wykiełkowały. - Sucha masa roślin na koniec doświadczenia przekraczała początkową świeżą masę, a więc w tej grupie doszło do asymilacji dwutlenku węgla - fotosyntezy. - Grupa 2. miała większą suchą masę na koniec doświadczenia niż grupa 1., a więc musiało dojść do asymilacji węgla.\n*Uwaga:*\n*Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do obecności wody i światła - warunków koniecznych do zajścia fotosyntezy. W odpowiedzi musi znaleźć się wykazanie, że ten proces zachodził, odnoszące się do wyników doświadczenia.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.4.webp","solution_image":null,"topics":"botanika","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/6.5","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"6.5","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.5. (0-1)\nOceń, czy podczas trwania doświadczenia u roślin z grup 2. i 3. zachodziło oddychanie komórkowe. Zaznacz T, jeśli ten proces zachodził, albo N - jeśli nie zachodził.\n| Grupa 2. | T | N | | --- | --- | --- | | Grupa 3. | T | N |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.5. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach | III. Metabolizm. 3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający: 1) wymienia związki, które są głównym źródłem energii w komórce; |\n| organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | 3) opisuje na podstawie schematów przebieg glikolizy, dekarboksylacji oksydacyjnej pirogronianu, cyklu Krebsa i łańcucha oddechowego [ ]; 4) wyjaśnia zasadę działania łańcucha oddechowego i mechanizm syntezy ATP. | | --- | --- |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTT","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-6.5.webp","solution_image":null,"topics":"botanika","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nNa zdjęciu mikroskopowym przedstawiono fragment przekroju poprzecznego pewnego organu roślinnego.\nNa podstawie: P.J. Schulte, Atlas of Plant Anatomy (schulte.faculty.unlv.edu).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1. albo 2.\nNa zdjęciu przedstawiono przekrój poprzeczny przez\n| A. | łodygę, | na co wskazuje | 1. | naprzeciwległy | układ tkanek przewodzących. | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | B. | korzeń, | | 2. | naprzemianległy | |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający: 1) przedstawia charakterystyczne cechy budowy tkanek roślinnych [ ], identyfikuje je na rysunku (schemacie, preparacie mikroskopowym, fotografii itp.) [ ]; 3) analizuje budowę anatomiczną organów roślinnych: pierwotną i wtórną budowę korzenia i łodygi rośliny dwuliściennej, pierwotną budowę łodygi rośliny jednoliściennej [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB2","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":"botanika","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nPodaj nazwy tkanek przewodzących oznaczonych na zdjęciu mikroskopowym numerami I i II.\nI\nII","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający: 1) przedstawia charakterystyczne cechy budowy tkanek roślinnych [ ], identyfikuje je na rysunku (schemacie, preparacie mikroskopowym, fotografii itp.) [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie nazw obu tkanek przewodzących. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nI. łyko / floem / łyko pierwotne / floem pierwotny II. drewno / ksylem / drewno pierwotne / ksylem pierwotny / metaksylem","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nToksoplazmoza to występująca u człowieka choroba odzwierzęca wywoływana przez *Toxoplasma gondii* - jednokomórkowego protista o haploidalnej formie troficznej oraz o mejozie zachodzącej tuż po zapłodnieniu. *T. gondii* jest organizmem dwużywicielskim: żywicielami ostatecznymi są wyłącznie kotowate, w tym - kot domowy, natomiast do żywicieli pośrednich *T. gondii* należą niektóre ptaki oraz ssaki. Człowiek może być przygodnym żywicielem tego pasożyta. U człowieka pasożyt potrafi przekraczać barierę krew - łożysko.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nOceń prawdziwość stwierdzenia: *W organizmie człowieka T. gondii wytwarza gamety na drodze podziałów mitotycznych*. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij.\nOcena stwierdzenia (*prawda / fałsz*):\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł [ ]. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający: 4) wymienia najważniejsze protisty wywołujące choroby człowieka ([ ] toksoplazmoza), przedstawia drogi zakażenia [ ]. VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 4) podaje różnicę między podziałem mitotycznym a mejotycznym i wyjaśnia biologiczne znaczenie obu typów podziału. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do braku rozmnażania płciowego Toxoplasma gondii w organizmie człowieka. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nOcena stwierdzenia\nfałsz\nPrzykładowe uzasadnienia\n- W organizmie człowieka, który jest żywicielem pośrednim T. gondii, pasożyt nie rozmnaża się płciowo. - Jedynie w organizmie kotów ten pasożyt rozmnaża się płciowo. - Człowiek nie jest dla tego pasożyta żywicielem ostatecznym, w przeciwieństwie do kotowatych. - U człowieka występują trofozoity i nie są wytwarzane gamety. - Człowiek jest żywicielem pośrednim. - U człowieka pasożyt dzieli się mitotycznie, a tylko u kotów dochodzi do zapłodnienia i mejozy.\nUwaga:\nNie uznaje się argumentów odnoszących się do powstawania gamet na drodze mejozy, ponieważ T. gondii wytwarza gamety na drodze mitozy (cykl haplobiontyczny z mejozą postgamiczną).\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do człowieka jako do żywiciela przygodnego T. gondii.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących zasad profilaktyki toksoplazmozy. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| Należy przestrzegać zasad higieny w kontaktach z kotami. | P | F | | --- | --- | --- | | Należy unikać spożywania surowego lub niedogotowanego mięsa (np. wołowego). | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający: 4) wymienia najważniejsze protisty wywołujące choroby człowieka ([ ] toksoplazmoza), przedstawia drogi zakażenia oraz przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez protisty. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPP","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/8.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"8.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nRozstrzygnij, czy zgodnie z zasadami profilaktyki kobiety w ciąży powinny unikać kontaktu z osobami chorującymi na toksoplazmozę. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający: 4) wymienia najważniejsze protisty wywołujące choroby człowieka ([ ] toksoplazmoza), przedstawia drogi zakażenia oraz przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez protisty. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do faktycznej drogi zarażenia ludzi toksoplazmozą lub do braku możliwości zarażenia się przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie\nNie. / Nie powinny.\nPrzykładowe uzasadnienia\n- Toksoplazmozą nie można się zarazić od drugiego człowieka - źródłem zarażenia są albo gleba skażona odchodami, albo mięso. - Dorośli mogą się zarazić toksoplazmozą tylko drogą pokarmową albo przez transfuzję krwi. - Mimo że toksoplazmoza u matki jest groźna dla płodu, to ciężarne nie mogą się zarazić przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem, np. przez podanie ręki. - Codzienny kontakt z drugim człowiekiem nie prowadzi do transmisji choroby, nie jest to choroba przenoszona drogą kropelkową.\nUwaga:\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do „zakażenia” zamiast do „zarażenia”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do teoretycznych możliwości transmisji pasożyta zamiast do zasad profilaktyki, np. „Rozstrzygnięcie: tak; Uzasadnienie: ponieważ kobieta może się zarazić przez kontakt z krwią lub nasieniem innej osoby”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku możliwości transmisji pasożyta między ludźmi, np. „Człowiek nie może się zarazić od drugiego człowieka”.\nNie uznaje się odpowiedzi tautologicznych, nieodnoszących się do rodzaju kontaktu, np.\n„Nie, bo nie mogą się zarazić przez kontakt z drugim człowiekiem”.\nNie uznaje się odpowiedzi, odwołujących się do kotowatych jako jedynej drogi zakażenia, np.\n„Nie, ponieważ żywicielem ostatecznym są wyłącznie kotowate i to one są przenosicielami pasożytów”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-8.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/9","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nNa poniższym rysunku przedstawiono kości obręczy kończyn górnych człowieka widziane od tyłu. Na rysunku pominięto kości szkieletu osiowego oraz kości części wolnej kończyn górnych.\nNa podstawie: emedicodiary.com\nPodaj nazwy kości oznaczonych na rysunku literami X i Y.\nNazwa kości X:\nNazwa kości Y:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją [ ]. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 3. Układ ruchu. Zdający: 1) analizuje budowę szkieletu człowieka; 2) analizuje budowę różnych połączeń kości [ ] oraz wymienia ich przykłady. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnych nazw kości.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa kości X: obojczyk / clavicula\nNazwa kości Y: łopatka / scapula\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi „kość obojczykowa” oraz „kość łopatkowa”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"układ kostny i mięśniowy","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/10","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nUzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.\nGłównym azotowym produktem metabolizmu białek u ssaków jest\nA. mocznik,\nB. kwas moczowy,\nktórego synteza odbywa się w komórkach\nC. nerek.\nD. wątroby.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów. | III. Metabolizm. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 14) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wskazuje substancje, które są wydalane z organizmów różnych zwierząt, w powiązaniu ze środowiskiem ich życia. V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 4. Układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych. Zdający: 1) omawia budowę poszczególnych elementów układu pokarmowego oraz przedstawia związek pomiędzy budową a pełnioną funkcją. 8. Układ wydalniczy. Zdający: 2) przedstawia budowę i funkcję poszczególnych narządów układu wydalniczego (nerki [ ]). |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAD","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"układ wydalniczy","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"zamknięte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.\nPowstawanie potencjału czynnościowego jest regulowane przez zmianę przepuszczalności błony neuronu dla jonów Na⁺ i K⁺. Na wykresie przedstawiono mechanizm tego procesu.\nNa podstawie: D.D. Chiras, Human Biology, Burlington 2019.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"układ nerwowy i narządy zmysłów","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nUzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.\nStymulacja neuronu jest przyczyną\nA. wzrostu B. spadku\nprzepuszczalności błony komórkowej dla Na⁺, co prowadzi do\nC. hyperpolaryzacji D. depolaryzacji\nbłony komórkowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 9. Układ nerwowy. Zdający: 3) przedstawia istotę procesu powstawania i przewodzenia impulsu nerwowego. |\n| z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | | | --- | --- |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAD","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":"układ nerwowy i narządy zmysłów","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"zamknięte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"11.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących powstawania potencjału czynnościowego. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| Kanały potasowe otwierają się po kanałach sodowych, dzięki czemu jony K⁺ wypływają z komórki. | P | F | | --- | --- | --- | | Podczas czynności neuronu kanały potasowe pozostają otwarte dłużej niż kanały sodowe. | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją [ ]. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 9. Układ nerwowy. Zdający: 3) przedstawia istotę procesu powstawania i przewodzenia impulsu nerwowego. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPP","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":"komórka","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.\nRyby chrzęstnoszkieletowe gromadzą we krwi duże ilości mocznika, którego całkowite stężenie osmotyczne we krwi jest równe stężeniu wody morskiej albo nawet je przekracza. Oprócz mocznika, ważnym składnikiem krwi ryb chrzęstnoszkieletowych jest tlenek trimetyloaminy (TMAO). Poniżej przedstawiono wyniki symulacji komputerowych wpływu wysokiej temperatury, mocznika o wysokim stężeniu (8 mol · dm⁻³) oraz TMAO o dwóch różnych stężeniach (1 mol · dm⁻³, 4 mol · dm⁻³) na strukturę przestrzenną białka - inhibitora chymotrypsyny 2 (Cl2).\ntylko woda\ntylko woda\ntylko woda\nstruktura\nkrystaliczna\n25 °C\n60 °C\n125 °C\nTMAO, 1 mol · dm⁻³\nTMAO, 4 mol · dm⁻³\nTMAO, 4 mol · dm⁻³\nmocznik, 8 mol · dm⁻³\n25 °C\n60 °C\nmocznik, 8 mol · dm⁻³\n60 °C\n60 °C\nObecność TMAO potwierdzono także w tkance mięśniowej wielu ryb kostno- i chrzęstnoszkieletowych. Przypuszcza się, że ten związek w mięśniach stabilizuje strukturę białek w warunkach wysokiego ciśnienia hydrostatycznego. Na poniższym wykresie przedstawiono wyniki pomiaru zawartości TMAO w tkance mięśniowej ryb morskich żyjących na różnych głębokościach, uzyskane przez różne zespoły badawcze.\nNa podstawie: B.J. Bennion i V. Daggett, Counteraction [ ], „PNAS” 101(17), 2004; H. Laurent i in., The Ability of Trimethylamine N-oxide [ ], „Communications Chemistry” 5(116), 2022.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych wyników symulacji oceń, czy w warunkach podanych w poniższej tabeli dochodzi do denaturacji CI2. Zaznacz T, jeśli dochodzi do denaturacji, albo N - jeśli do niej nie dochodzi.\n| Temperatura 60 °C przy stężeniu TMAO równym 4 mol · dm⁻³, bez mocznika. | T | N | | --- | --- | --- | | Temperatura 60 °C przy stężeniu mocznika równym 8 mol · dm⁻³, bez TMAO. | T | N |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | I. Budowa chemiczna organizmów. 4. Białka. Zdający: 7) określa właściwości fizyczne białek, w tym zjawiska: koagulacji i denaturacji. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNT","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":"układ wydalniczy","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nSformułuj wniosek dotyczący wpływu TMAO na strukturę przestrzenną CI2 poddawanego działaniu mocznika o stężeniu 8 mol · dm⁻³.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] formułuje wnioski z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | I. Budowa chemiczna organizmów. 4. Białka. Zdający: 7) określa właściwości fizyczne białek, w tym zjawiska: koagulacji i denaturacji. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne sformułowanie wniosku, uwzględniającego ograniczenie LUB zapobieganie denaturacji CI2 wywołanej działaniem mocznika.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- TMAO chroni białko CI2 przed utratą odpowiedniej struktury przestrzennej spowodowaną obecnością mocznika o wysokim stężeniu. - TMAO zapobiega denaturacji inhibitora chymotrypsyny 2 pod wpływem mocznika o wysokim stężeniu. - TMAO chroni inhibitor chymotrypsyny 2 przed zmianą struktury trzeciorzędowej. - Wpływ na to białko jest ochronny. - Wpływ jest ochronny. - TMAO stabilizuje strukturę przestrzenną CI2. - TMAO ogranicza wpływ mocznika na strukturę przestrzenną CI2.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „renaturacji” białka CI2.\nUznaje się odpowiedzi typu:\n- TMAO ma wpływ na utrzymanie struktury przestrzennej CI2. - TMAO ma korzystny wpływ na strukturę przestrzenną CI2. - Ten związek ogranicza negatywny wpływ mocznika na kształt białka.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":"układ wydalniczy","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.3. (0-1)\nSformułuj wniosek dotyczący zależności między głębokością występowania ryb a zawartością TMAO w ich tkance mięśniowej. W odpowiedzi odnieś się do obu grup ryb.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] formułuje wnioski z [ ] obserwacji i doświadczeń. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 12. Układ dokrewny. Zdający: 3) wyjaśnia mechanizmy homeostazy [ ]. IV. Przegląd różnorodności organizmów. 12. Zwierzęta kręgowe. Zdający: 1) wymienia cechy charakterystyczne ryb [ ] w powiązaniu ze środowiskiem i trybem życia; 2) opisuje przebieg czynności życiowych [ ] grup wymienionych w pkt 1. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne sformułowanie wniosku uwzględniającego większą zawartość TMAO w tkance mięśniowej ryb żyjących na większych głębokościach, zarówno w przypadku ryb kostnoszkieletowych, jak i chrzęstnoszkieletowych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Zarówno u ryb kostnoszkieletowych, jak i u chrzęstnoszkieletowych wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej. - Wraz ze wzrostem głębokości, na której żyją ryby, wzrasta zawartość TMAO w tkance mięśniowej, przy czym u ryb chrzęstnoszkieletowych stężenie TMAO jest wyższe niż u ryb kostnoszkieletowych. - W każdej z tych dwóch grup ryb występuje pozytywna korelacja. - U ryb wraz ze wzrostem głębokości występowania wzrasta stężenie TMAO. - Im głębiej występują ryby kostnoszkieletowe i chrzęstnoszkieletowe, tym wyższa jest zawartość TMAO w ich tkance mięśniowej, przy czym chrzęstnoszkieletowe mają wyższą zawartość TMAO niż kostnoszkieletowe na tej samej głębokości.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi mówiących o:\n- związku przyczynowo-skutkowym, np. „Wzrost zawartości TMAO jest przyczyną wzrostu głębokości występowania tych ryb”. - występowaniu określonych grup ryb na określonych głębokościach, np. „Ryby chrzęstnoszkieletowe występują jedynie do głębokości 3000 m”. - większym stężeniu TMAO u ryb chrzęstnoszkieletowych niezależnie od głębokości, np. „U ryb chrzęstnoszkieletowych obserwuje się wyższe stężenie TMAO w tkance mięśniowej niż u kostnoszkieletowych na tej samej głębokości” jako jedynym wniosku.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.3.webp","solution_image":null,"topics":"układ kostny i mięśniowy","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/12.4","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"12.4","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.4. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących osmoregulacji ryb chrzęstnoszkieletowych. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| Dzięki gromadzeniu się mocznika we krwi płyny ustrojowe tych ryb są w przybliżeniu izotoniczne względem wody morskiej. | P | F | | --- | --- | --- | | Dzięki gromadzeniu się mocznika we krwi te ryby nie są narażone na nadmierny osmotyczny odpływ wody. | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.4. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający: 3) wyjaśnia [ ], odwołując się do zjawiska osmozy. IV. Przegląd różnorodności organizmów. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 10) wyjaśnia rolę płynów ciała krążących w ciele zwierzęcia; 14) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wskazuje substancje, które są wydalane z organizmów różnych zwierząt, w powiązaniu ze środowiskiem ich życia. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPP","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-12.4.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nNiewielkie jaszczurki z rodzaju Anolis, występujące na Wyspach Karaibskich, w sytuacji zagrożenia chowają się pod powierzchnią wody. Niektóre z gatunków, np. Anolis aquaticus, pozostają zanurzone pod powierzchnią wody nawet przez kilkanaście minut. W tym czasie w przedniej części ich głowy powstaje bańka wydychanego powietrza, którego objętość cyklicznie powiększa się w czasie wydechu (A) i zmniejsza się w czasie wdechu (B) - co ilustrują poniższe zdjęcia.\nbańka powietrza\nPostawiono hipotezę, że w ten sposób jaszczurki A. aquaticus przez jakiś czas korzystają z tlenu znajdującego się w wydychanym powietrzu.\nNaukowcom udało się określić ciśnienie parcjalne tlenu (pO₂) w takiej bańce powietrza. Poniżej przedstawiono wykres I, ilustrujący wyniki pomiarów pO₂ w bańce powietrza znajdującej się na głowie A. aquaticus, oraz wykres II, ilustrujący wyniki pomiarów pO₂ w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu strzykawki.\nNiebieskie punkty wskazują jednostkowe wyniki pomiarów, błękitna linia wskazuje ustaloną na ich podstawie linię trendu, a czerwona linia wskazuje średnią wartość pO₂ w powietrzu atmosferycznym w czasie pomiaru.\nNa podstawie: C.K. Boccia i in., Repeated Evolution of Underwater Rebreathing in Diving Anolis Lizards, „Current Biology” 31(13), 2021.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nOkreśl, jakie znaczenie dla poprawnej interpretacji wyników doświadczenia w próbie badawczej (wykres I) miało wykonanie pomiarów pO₂ w próbie kontrolnej - w bańce powietrza mechanicznie wytwarzanej pod powierzchnią wody przy użyciu strzykawki (wykres II).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający [ ] określa warunki doświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą, formułuje wnioski z przeprowadzonych [ ] doświadczeń. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 13) na przykładzie poznanych zwierząt określa sposoby wymiany gazowej i wymienia służące jej narządy (układy). |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne określenie znaczenia próby kontrolnej, odnoszące się do wykluczenia wpływu innych czynników niż procesy przeprowadzane przez jaszczurkę na zmiany zawartości tlenu w bańce powietrza LUB do poziomu odniesienia dla pomiarów w próbie badawczej.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Dzięki tym pomiarom wiadomo było, że ubytek tlenu w bańce powietrza na głowie jaszczurki jest związany z procesami przeprowadzanymi przez to zwierzę. - Dzięki tej próbie można było wykluczyć, że wraz z upływem czasu tlen z bańki powietrza przenika do otaczającej wody. - Ta próba kontrolna stanowi poziom referencyjny dla wyników pomiarów uzyskanych w próbie badawczej.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nRozstrzygnij, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do wyników uzyskanych w próbie badawczej oraz w próbie kontrolnej.\nPotwierdzenie hipotezy (tak / nie):\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | III. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych. Zdający […] formułuje wnioski z przeprowadzonych […] doświadczeń. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 13) na przykładzie poznanych zwierząt określa sposoby wymiany gazowej i wymienia służące jej narządy (układy). |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna ocena prawdziwości hipotezy, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się zarówno do zmniejszania się zawartości tlenu w bańce powietrza przylegającej do głowy jaszczurki, jak i do stałej (w przybliżeniu) zawartości tlenu w bańce w próbie kontrolnej, wraz z logicznym powiązaniem wyników uzyskanych w obu próbach.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozstrzygnięcie\nPotwierdzenie hipotezy: tak\nPrzykładowe uzasadnienia\n- Jaszczurka Anolis aquaticus korzysta z tlenu znajdujacego sie w wydychanym powietrzu zgromadzonego w bance powietrza, poniewaz zawartosc tlenu w tej bance sie zmniejsza - co nie miao.), - Odnotowany brak zmniejszania sie zawartosci tlenu w bance powietrza mechanicznie wytwarzanej pod woda wskazuje, ze zmniejszanie sie \\(pO_2\\) w bance znajdujacej sie na glowie jaszczurkiwynika z tego, ze tlen z tej banki jest pobierany przy jaszczurke. - Skoro w próbie kontrolnej \\( pO_2 \\) minimalnie roslo, to spadek tego parametru w próbie badawczyj musial winikać z procesów fizjologicznych jaszczurki.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nNaturalny receptor limfocytów T rozpoznaje i wiąże antygeny peptydowe prezentowane przez cząsteczki MHC na powierzchni komórek własnego organizmu. Komórki nowotworowe mają jednak często obniżoną ilość białek MHC - głównego układu zgodności tkankowej.\nJedną z nowoczesnych metod leczenia niektórych nowotworów jest terapia CAR-T, polegająca na modyfikacji genetycznej limfocytów T pacjenta tak, aby wytwarzały one tzw. chimeryczny receptor antygenowy (CAR, ang. chimeric antigen receptor). Funkcją zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T) jest rozpoznawanie specyficznych białek - występujących tylko na powierzchni komórek nowotworowych. CAR-T mają możliwość bezpośredniego wiązania antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania MHC. Antygeny występujące na powierzchni komórek nowotworowych dzieli się na:\n- specyficzne - wystepujace tylko na powierzchni komórek nowotworowych - niespecyficzne - wystepujace zarowno na powierzchni komórek nowotworowych, jak i na powierzchni komórek zdrowych.\nW terapii CAR-T najpierw izoluje się z krwi pacjenta leukocyty, w tym - limfocyty T. Następnie limfocyty T zostają poddane modyfikacjom genetycznym. Stosuje się do tego jedną z metod:\n- do limfocytów T wprovadza sie za pomocamy impulsu elektrycznego (elektroporacja) mRNA kodujacy receptor CAR - limfocyty T infekuje sie genetycznie zmodyfikowanym retrowirusem, zawierajacym gen kodujacy receptor CAR.\nNa koniec CAR-T są namnażane, aktywowane, a następnie wstrzykiwane do krwiobiegu pacjenta. Na schemacie przedstawiono istotę terapii CAR-T z wykorzystaniem retrowirusa.\nNa podstawie: National Cancer Institute,\nCAR T Cells: Engineering Patients' Immune Cells to Treat Their Cancers, 2025. Schemat: cytologicsbio.com","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"układ immunologiczny","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-1)\nUzasadnij, że w terapii CAR-T nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający: 2) przedstawia istotę procedur inżynierii genetycznej (izolacji i wprowadzania obcego genu do organizmu); 9) przedstawia perspektywy zastosowania terapii genowej. V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź uwzględniająca niszczenie zdrowych komórek organizmu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Zadaniem komórek CAR-T jest niszczenie komórek nowotworowych, przy jednoczesnym oszczędzaniu prawidłowych komórek organizmu. - Nie należy stosować receptorów CAR rozpoznających niespecyficzne antygeny nowotworowe, ponieważ komórki CAR-T powinny rozpoznawać i niszczyć tylko komórki nowotworowe z odpowiednim antygenem, a nie - zdrowe komórki organizmu. - Gdyby tego nie zrobiono, komórki CAR-T działałby tak, że rozpoznawałyby i niszczyłyby również inne niż nowotworowe komórki w organizmie. - Brak wytypowania antygenu charakterystycznego tylko dla danej komórki nowotworowej powodowałby, że terapia CAR-T przypominałaby chorobę autoimmunizacyjną. - Taka terapia prowadziłaby do niszczenia zdrowych komórek. - Receptory CAR rozpoznające niespecyficzne antygeny nowotworowe stosuje się wtedy, kiedy nie można znaleźć na komórkach nowotworowych antygenów specyficznych, ponieważ taka terapia prowadzi do niszczenia zarówno komórek nowotworowych, jak i komórek zdrowych. - Celem terapii CAR-T są często antygeny (np. CD19, BCMA) występujące nie tylko na powierzchni komórek nowotworowych, lecz także na powierzchni tej populacji zdrowych komórek pacjenta, z której wywodzi się nowotwór. Te antygeny są jednak zawsze dokładnie zdefiniowane, a ich występowanie - ograniczone do tej populacji komórek gospodarza (np. do limfocytów CD19+), tak aby pozostałe, zdrowe komórki pacjenta nie stały się celem CAR-T.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"układ nerwowy i narządy zmysłów","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego zmodyfikowane limfocyty T (CAR-T) mają większe szanse na zniszczenie komórki nowotworowej niż fizjologiczne limfocyty T. W odpowiedzi odnieś się do funkcji MHC w rozwoju odpowiedzi immunologicznej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający: 2) przedstawia istotę procedur inżynierii genetycznej (izolacji i wprowadzania obcego genu do organizmu); 9) przedstawia perspektywy zastosowania terapii genowej. V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające konieczność prezentacji fizjologicznym limfocytom T antygenów przez cząsteczki MHC oraz możliwość rozpoznawania przez limfocyty CAR-T antygenów komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w komórkach nowotworowych jest obniżona.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W przeciwieństwie do fizjologicznych limfocytów T, CAR-T rozpoznają i wiążą antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od powierzchniowego występowania białka MHC, którego ilość w tych komórkach jest obniżona. - Limfocyty CAR-T rozpoznają antygeny komórek nowotworowych w sposób niezależny od obecności białka MHC na ich powierzchni, czego nie potrafią limfocyty fizjologiczne, a komórki nowotworowe mają małą ilość białek MHC. - Ilość białka MHC w komórkach nowotworowych jest obniżona, a więc niszczenie ich z udziałem fizjologicznych limfocytów, wymagających obecności białek MHC, byłoby mniej skuteczne. CAR-T są aktywowane przez kontakt z antygenem niezależnie od cząsteczek MHC.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":"układ immunologiczny","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.3","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.3. (0-2)\nWyjaśnij, dlaczego w przypadku terapii CAR-T z użyciem retrowirusów otrzymuje się limfocyty T z wyższą zawartością receptora CAR w porównaniu do terapii CAR-T z użyciem elektroporacji. W odpowiedzi uwzględnij mechanizmy ekspresji informacji genetycznej w obu metodach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.3. (0-2)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych. | VI. Genetyka i biotechnologia. 3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający: |\n| Zdający: 1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe między procesami i zjawiskami [ ]. | 2) przedstawia poszczególne etapy prowadzące od DNA do białka [ ]. 8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający: 2) przedstawia istotę procedur inżynierii genetycznej (izolacji i wprowadzania obcego genu do organizmu); 9) przedstawia perspektywy zastosowania terapii genowej. IV. Przegląd różnorodności organizmów. 2. Wirusy. Zdający: 3) wyjaśnia, co to są retrowirusy [ ]. | | --- | --- |\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu kodującego receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego ekspresję, ORAZ uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na jego degradację lub efekt rozcieńczenia.\n1 pkt - wyjaśnienie, uwzględniające wbudowanie przez retrowirusa genu kodującego receptor CAR do genomu gospodarza, co warunkuje długotrwałą jego ekspresję, ALBO uwzględniające wprowadzanie za pomocą elektroporacji do komórki gospodarza mRNA, który w komórce jest stosunkowo krótkotrwały, np. ze względu na jego degradację lub efekt rozcieńczenia.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Kiedy limfocyt T zostaje zainfekowany cząsteczkami retrowirusa zawierającymi gen kodujący receptor CAR, ten gen zostaje wbudowany do genomu komórki i podlega wielokrotnej ekspresji. Natomiast mRNA jest stosunkowo niestabilną cząsteczką, więc otrzymywanie receptora CAR w wyniku translacji tego mRNA też będzie krótkotrwałe. - Po elektroporacji czas półtrwania mRNA jest krótki - białka powstaje niewiele. Użycie retrowirusa zapewnia długotrwałe wytwarzanie białka, bo gen odpowiedzialny za to białko trafia do genomu gospodarza. - W przypadku elektroporacji stężenie mRNA ulega zmniejszeniu przy każdym kolejnym podziale komórki. Ten efekt nie występuje w przypadku wbudowania się genu kodującego receptor CAR, co ma miejsce w przypadku zastosowania infekcji wirusowej.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do translacji cząsteczki mRNA tylko jeden raz, np. „W przypadku elektroporacji mamy do czynienia z jednorazowym wytworzeniem receptora CAR na podstawie mRNA wprowadzonego do komórki, podczas gdy zastosowanie retrowirusa warunkuje wielokrotną syntezę receptorów CAR przez limfocyt po wbudowaniu genu CAR do genomu”.\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do dużych ilości mRNA w przypadku zastosowania infekcji wirusowej oraz małych ilości mRNA w przypadku elektroporacji, np. „W terapii z użyciem retrowirusa gen kodujący receptor CAR wbudowuje się w genom\nlimfocytu T, przez co może on wytworzyć mRNA kodujący ten receptor w dużych ilościach, natomiast elektroporacja ogranicza wytwarzanie receptora CAR jedynie do ilości mRNA mechanicznie wprowadzonego do komórki - komórka nie może wytworzyć kolejnych nici mRNA”, zamiast odniesienia się do stabilności kwasów nukleinowych.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.3.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.4","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.4","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.4. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących limfocytów T. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| Limfocyty T biorą udział w reakcjach odporności swoistej. | P | F | | --- | --- | --- | | Kontakt z antygenem jest przyczyną namnażania się limfocytów T. | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.4. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPP","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.4.webp","solution_image":null,"topics":"układ immunologiczny","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/14.5","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"14.5","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.5. (0-1)\nPodaj nazwę narządu układu limfatycznego, który jest głównym miejscem dojrzewania limfocytów T u dorosłego człowieka.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.5. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka (tkanki, narządy [ ]). Zdający: 2) przedstawia układy narządów człowieka oraz określa ich podstawowe funkcje [ ]; 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy narządu. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ngrasica / thymus\nUwaga:\nUznaje się odpowiedź „ciało tłuszczowe zamostkowe” - anatomiczne określenie mocno stłuszczonej grasicy, zawierającej - oprócz tkanki tłuszczowej - także funkcjonalną tkankę limfatyczną.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-14.5.webp","solution_image":null,"topics":"układ immunologiczny","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.\nWirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW typu C) jest chorobą wywołaną przez wirus zapalenia wątroby typu C (HCV), którego genom stanowi pojedyncza nić RNA. Większość infekcji wywołanych HCV ma przebieg bezobjawowy. W niektórych przypadkach dochodzi do samoistnej eliminacji HCV przez układ odpornościowy (spontaniczne wyzdrowienie). Większość zakażeń przechodzi jednak w infekcje przewlekłe, co może prowadzić do zapalenia wątroby, do jej marskości i do rozwoju nowotworu wątroby. Przewlekłym infekcjom HCV towarzyszy ciągłe uwalnianie do krwi cząstek wirusa z zakażonych hepatocytów. Nie opracowano dotąd skutecznej szczepionki przeciw HCV.\nNa podstawie: J. Bal, Genetyka medyczna i molekularna, Warszawa 2018; W. Irving i in., Krótkie wykłady. Mikrobiologia medyczna, Warszawa 2008.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"układ immunologiczny","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego dodatni wynik badania na obecność przeciwciał anty-HCV we krwi dorosłej osoby nie przesądza o obecności wirusa we krwi w chwili badania.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności; dostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 7. Układ odpornościowy. Zdający: 1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka; 2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą. IV. Przegląd różnorodności organizmów. 2. Wirusy. Zdający: 4) wymienia najważniejsze choroby wirusowe człowieka (WZW typu A, B i C, [ ]) i określa drogi zakażenia wirusami oraz przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób wirusowych. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do zakończonej skutecznej odpowiedzi immunologicznej.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Przez limfocyty B pamięci są wytwarzane przeciwciała po zakończonej odpowiedzi immunologicznej, podczas której wirusy zostały zwalczone. - HCV może nie być we krwi, ponieważ został on wyeliminowany przez układ odpornościowy, jednak wciąż obecne są przeciwciała anty-HCV, które długo utrzymują się we krwi. - Limfocyty B, wytwarzające przeciwciała, są długowieczne, więc pomimo samoistnego wyzdrowienia wytworzone wcześniej przeciwciała są obecne we krwi. - Prawdopodobnie w przebiegu WZW typu C doszło do wytworzenia specyficznych przeciwciał. Choroba została zwalczona, lecz przeciwciała nadal są w organizmie. - Nastąpił wcześniejszy kontakt z wirusem bez wystąpienia choroby.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego diagnostyka oparta na amplifikacji genomu HCV metodą łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) jest poprzedzona zastosowaniem odwrotnej transkryptazy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 2. Wirusy. Zdający: 3) wyjaśnia, co to są retrowirusy [ ]. VI. Genetyka i biotechnologia. 8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający: 3) przedstawia zasadę metody PCR [ ] i jej zastosowanie; 7) przedstawia różnorodne zastosowania metod genetycznych, m.in. w [ ] diagnostyce medycznej [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, uwzględniające rodzaj materiału genetycznego HCV (RNA) oraz substrat PCR - DNA, oraz rodzaj reakcji katalizowanej przez odwrotną transkryptazę.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Odwrotna transkryptaza katalizuje reakcję syntezy DNA na matrycy RNA HCV, więc potem można powielać ten DNA metodą PCR. - Genom wirusa HCV to pojedyncza nić RNA, a ponieważ PCR polega na powielaniu DNA, to trzeba najpierw zmienić nośnik informacji genetycznej z RNA na DNA - co katalizuje odwrotna transkryptaza. - RT używa wirusowego RNA jako matrycy do syntezy cDNA, wykorzystywanego w PCR.\n*Uwagi:*\n*Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do „przepisywania RNA na DNA” zamiast „syntezy DNA na matrycy RNA”.*\n*Nie uznaje się odpowiedzi będących jedynie tautologią, np. „Odwrotna transkryptaza katalizuje reakcję odwrotnej transkrypcji”.*\n*Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do HCV jako do retrowirusa, np. „HCV zawiera odwrotną transkryptazę, zatem na matrycy RNA wirusowego powstaje DNA - substrat PCR”.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.\nZanim genom człowieka został zsekwencjonowany, spodziewano się, że zawiera on 80 000-100 000 genów kodujących białka. Ostatecznie okazało się, że tych genów jest około 20 000. Wstępna ocena była tak wysoka, ponieważ opierała się na założeniu, że pojedynczy gen zawiera informację o pojedynczym mRNA i o pojedynczym białku. Obecnie wiadomo, że wiele genów człowieka zlokalizowanych w DNA jądrowym ma alternatywne szlaki składania RNA.\nNa podstawie: T.A. Brown, *Genomy*, Warszawa 2019.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nUzupełnij zdanie. Zaznacz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.\nAlternatywne składanie RNA zachodzi w przypadku genów\n- A. ciągłych - B. nieciągłych\ni polega na łączeniu - w różnych kombinacjach -\n- C. eksonów. - D. intronów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia | VI. Genetyka i biotechnologia. 3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający: 2) przedstawia poszczególne etapy prowadzące od DNA do białka [ ]; |\n| zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | 3) przedstawia proces potranskrypcjnej obróbki RNA u organizmów eukariotycznych; 5) porównuje strukturę genomu prokariotycznego i eukariotycznego. | | --- | --- |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBC","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"16.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Podaj nazwy dwóch organellów komórki człowieka, w których odbywa się proces transkrypcji genów, oraz rozstrzygnij, czy w tych organellach zachodzi także proces translacji.\n| Lp. | Nazwa organellum | Czy zachodzi translacja? (tak / nie) | | --- | --- | --- | | 1. | | | | 2. | | |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16.2. (0-2)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający: 4) opisuje budowę i funkcje mitochondriów [ ], podaje argumenty na rzecz ich endosymbiotycznego pochodzenia. VI. Genetyka i biotechnologia. 3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający: 2) przedstawia poszczególne etapy prowadzące od DNA do białka (transkrypcja, translacja) [ ]. |\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wypełnienie czterech komórek tabeli.\n1 pkt - poprawne wypełnienie pierwszej kolumny tabeli LUB jednego wiersza tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n| Lp. | Nazwa organellum | Czy zachodzi translacja? (tak / nie) | | --- | --- | --- | | 1. | jądro / jądro komórkowe | nie | | 2. | mitochondrium | tak |\n| Lp. | Nazwa organellum | Czy zachodzi translacja? (tak / nie) | | --- | --- | --- | | 1. | jądro / jądro komórkowe | nie | | 2. | jąderko | nie |\nUwaga:\nKolejność wierszy w tabeli nie ma znaczenia.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":"komórka","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.\nPrawidłowa segregacja chromatyd siostrzanych podczas mitozy wymaga obecności wielu białek, w tym - specjalnych kompleksów białkowych: kohezyn. Przytrzymują one chromatydy siostrzane razem aż do czasu ich rozdzielenia się. Całkowite zniesienie przylegania chromatyd siostrzanych następuje dzięki przecięciu kohezyn przez enzymy proteolityczne - separazy. Poniższy rysunek przedstawia typowe położenie kohezyn i chromatyd siostrzanych podczas dwóch różnych faz mitozy.\nNa podstawie: D.E. Sadava i in., Life: The Science of Biology, Sunderland 2011.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.1. (0-1)\nPodaj nazwę wiązania chemicznego hydrolizowanego przez separazy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | I. Budowa chemiczna organizmów. 4. Białka. Zdający: 2) przedstawia [ ] powstawanie wiązania peptydowego; 5) opisuje strukturę 1-, 2-, 3- i 4-rzędową białek. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy wiązania hydrolizowanego przez separazy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\npeptydowe / amidowe\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „wiązanie kowalencyjne”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.2. (0-1)\nPodaj nazwy dwóch faz mitozy, na których granicy dochodzi do zniesienia przylegania chromatyd siostrzanych dzięki działaniu separaz.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia, przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje pozyskane z różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych. | VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 1) przedstawia organizację DNA w genomie ([ ] chromatyda, chromosom); 2) opisuje cykl komórkowy, wymienia etap, w którym zachodzi replikacja DNA, uzasadnia konieczność podwojenia ilości DNA przed podziałem komórki; 3) opisuje budowę chromosomu (metafazowego), podaje podstawowe cechy kariotypu organizmu diploidalnego; 4) podaje różnicę między podziałem mitotycznym a mejotycznym i wyjaśnia biologiczne znaczenie obu typów podziału. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie dwóch poprawnych nazw faz mitozy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- na granicy metafazy i anafazy - anafaza, metafaza","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/17.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"17.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17.3. (0-1)\nPodaj nazwę fazy cyklu komórkowego, podczas której zachodzi replikacja DNA, prowadząca do wytworzenia chromatyd siostrzanych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją [ ]. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 1) przedstawia organizację DNA w genomie ([ ] chromatyda, chromosom); 2) opisuje cykl komórkowy, wymienia etap, w którym zachodzi replikacja DNA [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy fazy cyklu komórkowego. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- faza S - interfaza - faza S interfazy","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-17.3.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.\nPoniżej przedstawiono rodowód rodziny opisujący dziedziczenie pewnej choroby, u podłoża której leży mutacja w jednym genie.\nLegenda:\nzdrowa kobieta\nchora kobieta\nzdrowy mężczyzna\nchory mężczyzna","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.1. (0-1)\nOceń, które z zaproponowanych sposobów dziedziczenia genu warunkującego chorobę można wykluczyć na podstawie analizy rodowodu przedstawionego powyżej. Zaznacz T, jeśli sposób dziedziczenia można wykluczyć, albo N - jeśli nie można go wykluczyć.\n| Dziedziczenie autosomalne dominujące. | T | N | | --- | --- | --- | | Dziedziczenie recesywne sprzężone z płcią. | T | N |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności [ ]. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 5. Genetyka mendlowska. Zdający: 4) opisuje sprzężenia genów (w tym sprzężenia z płcią) [ ]; 5) [ ] analizuje drzewa rodowe, w tym dotyczące występowania chorób genetycznych człowieka. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNT","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.1.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nDNA genomowy w komórkach człowieka występuje wyłącznie\nA. w jadrach komórkowych i w mitochondriach. B. w jadrach komórkowych i w rybosomach. C. w jadrach komórkowych. D. w rybosomach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | II. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności [ ]. IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. | II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający: 4) opisuje budowę i funkcje mitochondriów [ ]. VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 1) przedstawia organizację DNA w genomie [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":"komórka","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"zamknięte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/19","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"19","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-3)\nU muszki owocowej (Drosophila melanogaster) allel B warunkuje brązową barwę ciała i wykazuje pełną dominację nad allelem b, warunkującym czarną barwę ciała. Allel D warunkuje wykształcanie odnóży o normalnej długości i wykazuje pełną dominację nad allelem d, warunkującym występowanie krótkich odnóży. Geny B i D są położone na chromosomie drugim, w odległości 17,5 cM od siebie.\nSkrzyżowano podwójnie heterozygotycznego samca o genotypie $$\\frac{\\mathrm{BD}}{\\mathrm{bd}}$$ z czarną samicą mającą krótkie odnóża.\n1. Zapisz genotyp opisanej samicy. W zapisie zastosuj podane oznaczenia alleli i uwzględnij położenie loci na chromosomach.\n2. Uzupełnij tabelę. Zapisz cztery możliwe genotypy gamet wytwarzanych przez opisanego samca oraz podaj prawdopodobieństwo wystąpienia każdego genotypu gamety.\n| Lp. | Genotyp gamety | Prawdopodobieństwo jego wystąpienia | | --- | --- | --- | | 1. | | | | 2. | | | | 3. | | | | 4. | | |\n3. Podaj prawdopodobieństwo, że muszka - losowo wybrana spośród potomstwa krzyżowanej pary opisanych muszek - będzie miała brązową barwę ciała i normalnie wykształcone odnóża.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-3)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | VI. Genetyka i biotechnologia. 5. Genetyka mendlowska. Zdający: 3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe i dwugenowe (z dominacją zupełną i niezupełną oraz allelami wielokrotnymi, posługując się szachownicą Punnetta) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia poszczególnych genotypów i fenotypów w pokoleniach potomnych. 4) opisuje sprzężenia genów [ ] i przedstawia sposoby ich mapowania na chromosomie. |\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne podanie:\n- genotypu samicy ORAZ - genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia ORAZ - prawdopodobieństwa pojawienia się wśród potomstwa krzyżowanej pary muszek osobnika barwy brązowej o normalnie wykształconych odnóżach.\n2 pkt - poprawne podanie:\n- genotypu samicy ORAZ - genotypów gamet wraz z prawdopodobieństwem ich wystąpienia\n1 pkt - poprawne podanie genotypu samicy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1.\n$$\\frac{\\text{bd}}{\\text{bd}} \\text{ lub bd / bd , lub bd // bd}$$\n2.\n1. BD 41,25 % lub 0,4125 2. bd 41,25 % lub 0,4125 3. Bd 8,75 % lub 0,0875 4. bD 8,75 % lub 0,0875\n3.\n41,25 % lub 0,4125\nUwaga:\nJeżeli zdający podaje niepełne rozwiązanie w przypadku genotypu samicy: bbdd, a więc właściwy genotyp, ale nieuwzględniający w zapisie położenia loci na chromosomach, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.\nJeżeli zdający stosuje podczas obliczeń zaokrąglenia, to za rozwiązanie całego zadania przyznaje się maksymalnie 2 pkt.\nDopuszcza się odpowiedzi, z których wynika, że rekombinacja genetyczna zachodzi wyłącznie u samic D. melanogaster.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"genetyka","page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.\nCzaszki dwóch kopalnych zwierząt - z rodzaju Thylacosmilus i z rodzaju Smilodon - wykazują w budowie pewne podobieństwa. Występują u nich długie kły z piłkowanymi krawędziami, zwane zębami szablastymi. Paleontologowie przypuszczają, że te zwierzęta były dużymi drapieżnikami, a zęby szablaste pomagały im zabijać swoje ofiary.\nNa poniższym drzewie filogenetycznym przedstawiono relacje pokrewieństwa między rodzajami Thylacosmilus i Smilodon a wybranymi współczesnymi ssakami.\nUwaga: Na schemacie nie zachowano proporcji w wielkości zwierząt ani ich czaszek.\nNa podstawie: University of California Museum of Paleontology, Understanding Evolution (evolution.berkeley.edu).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nUzasadnij, że występowanie zębów szablastych u Thylacosmilus i Smilodon jest wynikiem ewolucji zbieżnej - konwergencji. W odpowiedzi odnieś się do przedstawionego drzewa filogenetycznego.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający [ ] formułuje wnioski, formułuje i przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty [ ]. | IX. Ewolucja. 5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający: 3) opisuje warunki, w jakich zachodzi radiacja adaptacyjna oraz ewolucja zbieżna; podaje przykłady konwergencji i dywergencji; identyfikuje konwergencje i dywergencje na podstawie schematu, rysunku, opisu itd. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie, uwzględniające argument na rzecz niezależnego pochodzenia cechy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Pojawienie się szablastych zębów u Thylacosmilus i u Smilodon to efekt ewolucji zbieżnej, ponieważ zęby pojawiły się niezależnie u torbaczy i u kotowatych. - Jest to przykład konwergencji, ponieważ ta sama cecha rozwinęła się w dwóch różnych liniach ewolucyjnych, różniących się morfologicznie. - Ostatni wspólny przodek tych dwóch rodzajów miał zęby normalnej długości, a więc ta cecha musiała powstać niezależnie. - Thylacosmilus i Smilodon wykształciły zęby szablaste niezależnie od siebie, gdyż pojawienie się tych zębów nastąpiło dwa razy na podanym drzewie filogenetycznym (czerwone kropki), co oznacza, że jest to wynik konwergencji.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do definicji konwergencji np. „Jest to cecha, która powstała niezależnie” lub „Zęby u obu rodzajów miały różne pochodzenie”.\nDopuszcza się odpowiedzi, w których rodzaje Thylacosmilus i Smilodon są traktowane jako gatunki.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/20.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"20.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.2. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących Thylacosmilus i Smilodon. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| Thylacosmilus jest bliżej spokrewniony ze Smilodon niż z kangurami, należącymi do torbaczy. | P | F | | --- | --- | --- | | Smilodon jest bliżej spokrewniony ze słoniem niż z człowiekiem. | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. | IX. Ewolucja. 1. Źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji. Zdający: 4) odczytuje z drzewa filogenetycznego relację pokrewieństwa ewolucyjnego gatunków, zapisuje taką relację przedstawioną w formie opisu, schematu lub klasyfikacji. |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFF","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-20.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.\nPająk z rodzaju *Pamphobeteus* i żaba *Chiasmocleis royi* mogą żyć razem w tym samym miejscu. Nora pająka zapewnia chłodne, wilgotne środowisko i stanowi schronienie przed wysuszeniem oraz przed zmianami temperatury. Pająki chronią żaby przed drapieżnikami, nie wyrządzają żabom krzywdy i umożliwiają im łatwy dostęp do miejsc żerowania. *C. royi* pomaga w pozbyciu się z nory i z jej otoczenia mrówek i larw much, które odżywiają się jajami oraz potomstwem pająka.\nNa podstawie: R. von May i in., *Ecological Interactions Between Arthropods and Small Vertebrates in a Lowland Amazon Rainforest*, „Amphibian & Reptile Conservation” 13(1), 2019; A. Zamani i in., *An Extensive Review of [ ] Ecological Associations Involving Tarantulas (Araneae: Theraphosidae)*, with a New Hypothesis on the Evolution of Their Hirsuteness, „Journal of Natural History” 58(29-32), 2024.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.1. (0-1)\nPodaj nazwę zależności międzygatunkowej występującej między pająkiem z rodzaju *Pamphobeteus* a żabą *C. royi*. Odpowiedź uzasadnij z uwzględnieniem przykładów korzyści lub strat właściwych dla wymienionych organizmów.\nNazwa zależności:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ]. | VII. Ekologia. 3. Zależności międzygatunkowe. Zdający: 7) wykazuje rolę zależności mutualistycznych (fakultatywnych i obligatoryjnych jedno- lub obustronnie) w przyrodzie [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy zależności ORAZ poprawne uzasadnienie, odnoszące się do przykładów korzyści (netto) dla obydwu organizmów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nNazwa zależności\nmutualizm / mutualizm fakultatywny\nPrzykładowe uzasadnienia\n- Pająki umożliwiają żabie dostęp do żerowania, a żaba pomaga w ograniczeniu liczebność mrówek i larw much, które odżywiają się jajami oraz potomstwem pająka. - Pająk chroni żabę przed drapieżnikami, a żaba zjada mrówki, które szkodzą pająkowi.\n*Uwaga:*\n*Nie uznaje się zbyt ogólnych sformułowań, np.: zależność nieantagonistyczna, protekcjonizm.*\n*Nie uznaje się uzasadnień odnoszących się wyłącznie do definicji mutualizmu, bez odniesienia do przykładów korzyści odnoszonych przez organizmy, np. „Jest to mutualizm, ponieważ obydwa organizmy odnoszą z tej zależności korzyści netto”.*\n*Nie uznaje się odpowiedzi: „mutualizm obligatoryjny” oraz „symbioza”.*\n*Dopuszcza się odpowiedź „protokooperacja” jako nazwę zależności.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/21.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"21.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nPodaj różnicę w sposobie trawienia pokarmu przez pająki i przez płazy.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | I. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia. Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 9) rozróżnia skorupiaki, pajęczaki, wije i owady oraz porównuje [ ] czynności życiowe tych grup; 12. Zwierzęta kręgowe. Zdający: 1) wymienia cechy charakterystyczne [ ] płazów [ ] w powiązaniu ze środowiskiem i trybem życia. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne porównanie sposobów trawienia: pozajelitowego i wewnątrzustrojowego przez pająki oraz wewnątrzustrojowego przez płazy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Pająki zaczynają trawić pokarm pozaustrojowo, a płazy trawią wyłącznie wewnątrzustrojowo. - Pająki trawią pokarm głównie pozajelitowo, a płazy - wewnątrz układu pokarmowego. - Pająki odżywiają się pokarmem płynnym, powstającym w wyniku trawienia proteolitycznego ofiary, a potem kończą trawienie pokarmu wewnątrzustrojowo. Płazy trawią tylko w obrębie przewodu pokarmowego.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do „wewnątrzkomórkowego” trawienia pokarmu u płazów, np. „Pająki zewnątrzkomórkowo, a płazy - wewnątrzkomórkowo”.\nDopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do trawienia przez pająki wyłącznie pozaustrojowo, np. „Pająki trawią pozaustrojowo, a płazy - wewnątrzustrojowo”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-21.2.webp","solution_image":null,"topics":"zoologia","page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.\nW wodach śródlądowych zachodniej Europy udokumentowano współwystępowanie dwóch gatunków obcych pochodzących z rejonu Morza Kaspijskiego i z zachodniej Syberii: pasożytniczej przywry *Bucephalus polymorphus* oraz małża - racicznicy zmiennej (*Dreissena polymorpha*). Racicznica zmienna pojawiła się w wodach zachodniej Europy już w XIX wieku, a przywra - pod koniec XX wieku.\nCykl życiowy *B. polymorphus* rozpoczyna się od pojawienia się pierwszego stadium larwalnego - miracidium, które może wniknąć tylko do ciała racicznicy zmiennej, małża prowadzącego osiadły tryb życia. Miracidium w ciele małża rozwija się w sporocystę, a w sporocyscie dojrzewają cerkarie. Dojrzałe cerkarie opuszczają ciało racicznicy i dostają się do wody. Następnie, po wniknięciu do ciała ryb z rodziny karpiowatych, cerkarie przekształcają się w metacerkarie. Kolejnym żywicielem *B. polymorphus* są różne gatunki ryb rybożernych - po zjedzeniu ofiary z metacerkariami w organizmie ryb rybożernych przywry dojrzewają płciowo i dochodzi do zapłodnienia.\nNa podstawie: D. Rachalewska, „Invasional meltdown” zbieg okoliczności czy reguła?, „Kosmos” 63(1), 2014.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.1. (0-1)\nWypisz z tekstu żywicieli pośrednich oraz żywicieli ostatecznych przywry *B. polymorphus*.\nŻywiciele pośredni:\nŻywiciele ostateczni:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 5) [ ] opisuje przykładowe cykle rozwojowe [pasożytów]; wymienia żywicieli pośrednich i ostatecznych [ ]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wypisanie z tekstu wszystkich żywicieli pośrednich i ostatecznych przywry B. polymorphus.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nŻywiciele pośredni:\n- racicznica zmienna / Dreissena polymorpha / racicznica / Dreissena / małż - ryby karpiowate / Cyprinidae\nŻywiciele ostateczni:\n- ryby rybożerne","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/22.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"22.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22.2. (0-1)\nUzasadnij, że obecność racicznicy zmiennej jest niezbędna do zamknięcia cyklu życiowego przywry *B. polymorphus*.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje i przetwarza informacje [ ]. | IV. Przegląd różnorodności organizmów. 11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 5) na podstawie schematów opisuje przykładowe cykle rozwojowe [pasożytów]. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie, uwzględniające specyficzność pierwszego żywiciela pośredniego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Pierwszym żywicielem pośrednim tej przywry może być tylko racicznica zmienna. - Racicznica jest niezbędna do rozwoju sporocyst i cerkarii *B. polymorphus*. - Na pewnym etapie larwy mogą żyć wyłącznie w racicznicy. - Miracidium może wnikać jedynie do ciała *D. polymorpha*.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-22.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":null,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.\nPodstawową niszę ekologiczną gatunku można przedstawić na wielowymiarowym wykresie, w którym wymiarami są różne czynniki środowiska.\nNa poniższym wykresie przedstawiono śmiertelność samic krewetki piaskowej (Crangon septemspinosa) w różnych temperaturach i przy różnym stopniu zasolenia. Krewetka piaskowa występuje u zachodnich wybrzeży Oceanu Atlantyckiego, od Nowej Fundlandii do Florydy.\nNa podstawie: M. Begon i C.R. Townsend, Ecology: From Individuals to Ecosystems, Hoboken 2021.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"ekologia","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23.1","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych danych oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących tolerancji ekologicznej krewetki piaskowej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n| W wodzie o temperaturze 10 °C i o zasoleniu 15 ‰ śmiertelność samic krewetek jest większa niż 50 %. | P | F | | --- | --- | --- | | Śmiertelność samic krewetek w wodzie o temperaturze 10 °C jest niezależna od zasolenia wody. | P | F |","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.1. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | VII. Ekologia. 1. Nisza ekologiczna. Zdający: 1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres tolerancji organizmu względem warunków (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych mu zasobów; 2) określa środowisko życia organizmu, mając podany jego zakres tolerancji na określone czynniki (np. temperaturę [ ]). |\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFF","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.1.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23.2","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.2. (0-1)\nOceń prawdziwość stwierdzenia: *Podstawowa nisza ekologiczna krewetki piaskowej to zachodnie wybrzeża Oceanu Atlantyckiego*. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do definicji podstawowej niszy ekologicznej.\nOcena stwierdzenia (*prawda / fałsz*):\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.2. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | VII. Ekologia. 1. Nisza ekologiczna. Zdający: 1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres tolerancji organizmu względem warunków (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych mu zasobów. ZAKRES PODSTAWOWY 2. Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia. Zdający: 1) [ ] wskazuje przyczyny [ ] zanikania siedlisk i ekosystemów. |\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna ocena stwierdzenia (że jest fałszywe), wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do tego, że nisza podstawowa to zbiór wymagań środowiskowych, a nie - zasięg geograficzny. 0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nOcena stwierdzenia\nfałsz\nPrzykładowe uzasadnienie\nPodstawowa nisza ekologiczna to zbiór warunków środowiskowych, które są potrzebne, aby organizm mógł żyć i rozwijać się, a nie - konkretne miejsce, w którym występują przedstawiciele gatunku, jak w podanym zdaniu.\n*Uwaga:*\n*Nie uznaje się odpowiedzi, w których zasięg geograficzny gatunku jest mylony z jego siedliskiem, np. „Rozstrzygnięcie: fałsz; Uzasadnienie: Podstawowa nisza ekologiczna to zakres warunków środowiskowych umożliwiających przeżycie gatunku, a w zdaniu opisano siedlisko krewetki”, lub z niszą zrealizowaną, np. „Rozstrzygnięcie: fałsz; Uzasadnienie: Ocean Atlantycki to nisza zrealizowana, którą gatunek zajmuje w warunkach konkurencji z innymi gatunkami, a nisza podstawowa to teoretyczna przestrzeń korzystnych warunków środowiskowych”.*","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.2.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"prawda/fałsz"},{"id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23.3","paper_id":"biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23.3. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych danych podaj przedział optimum temperaturowego dla samic krewetki piaskowej przy optymalnych warunkach zasolenia.\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015\nBIOLOGIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2015","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23.3. (0-1)\n| Wymaganie ogólne | Wymaganie szczegółowe | | --- | --- | | V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający objaśnia i komentuje informacje, [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski [ ]. | VII. Ekologia. 1. Nisza ekologiczna. Zdający: 1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres tolerancji organizmu względem warunków |\n| | (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych mu zasobów; 2) określa środowisko życia organizmu, mając podany jego zakres tolerancji na określone czynniki (np. temperaturę [ ]). | | --- | --- |\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnego przedziału optimum temperaturowego, którego dolna granica mieści się między 9 °C a 13 °C, natomiast górna - między 21 °C a 26 °C.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n\\(10^{\\circ}C < \\mathrm{optimum} < 25^{\\circ}C\\) - optimum \\(\\in (10^{\\circ}\\mathrm{C};25^{\\circ}\\mathrm{C})\\) \\(10^{\\circ}\\mathrm{C} - 25^{\\circ}\\mathrm{C}\\) 9-26 st. C \\(13^{\\circ}C - 21^{\\circ}C\\)\n*Uwaga:*\nNie uznaje się odpowiedzi bez podania jednostki temperatury lub z niepoprawną jednostką np.: „Od 10 do 25” lub „Od 10 °C do 25 °C przy zasoleniu od 20 °C do 40 ‰”, lub „10-25 °C przy zasoleniu 25 %”.","solution":null,"image":"img/biologia-2026-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.3.webp","solution_image":null,"topics":"układ krążenia","page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","difficulty":null,"solution_method":null,"answer_form":null,"jev_group":null,"group_label":null,"source_ref":null,"source_url":null,"source_label":"Biologia · Matura · maj 2026 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","ptype_label":"otwarte"}]}