{"paper":{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":15,"source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\na) Na podstawie pierwszego akapitu tekstu Immanuela Kanta wyjaśnij, co to znaczy, że\ndana rzecz jest dobra w sposób ograniczony.\nb) Podaj własny przykład rzeczy, która jest dobra w sposób ograniczony (zgodnie\nz rozumieniem Immanuela Kanta).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\na)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ].\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n[…] filozoficzne.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi;\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] kantowska\netyka obowiązku […]);\n3) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nDana rzecz jest dobra w sposób ograniczony (jest ograniczonym dobrem), gdy jest dobra tylko\nw określonych okolicznościach (w innych okolicznościach mogłaby nie być dobra). Posłużenie\nsię skalpelem będzie na ogół czymś dobrym - np. w przypadku właściwie przeprowadzonego\nzabiegu chirurgicznego. Można jednak posłużyć się skalpelem w niewłaściwy sposób - np.\nwykorzystując go do przeprowadzenie jednoznacznie nieetycznych eksperymentów\nmedycznych.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ].\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n[…] filozoficzne.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ( kantowska\netyka obowiązku );\n3) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nSchemat punktowania\n1 p.- za podanie właściwego przykładu.\n0 p.- brak przykładu lub przykład niewłaściwy.\nRozwiązanie\nPrzykład: skalpel, zabieg chirurgiczny","solution":"**1.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\nDana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jej dobroc zalezy od kontekstu i okolicznosci - jest dobra tylko wtedy, gdy towarzyszy jej **dobra wola**. Bez dobrej woli ta sama rzecz moze stac sie zla lub szkodliwa.\n\n## Sposob 1 - analiza zrodla\n\nKant w pierwszym akapicie pisze wprost:\n\n> \"Rozsadek, dowcip, wladza sadzenia [ ] albo odwaga, stanowczosc, stalosc w postanowieniu [ ] sa bez watpienia pod niejednym wzgledem dobre i pozadane, moga jednak stac sie takze nadzwyczaj zle i szkodliwe, jezeli nie jest dobra wola, ktora ma z tych darow przyrody robic uzytek.\"\n\n**Wskazowki z tekstu:**\n1. Wymienione cechy (rozsadek, odwaga, stanowczosc) sa \"dobre i pozadane\" - ale to dobro jest warunkowe, tzn. **ograniczone**.\n2. Te same cechy moga byc \"zle i szkodliwe\" - odwaga oprawcy, rozsadek manipulatora, stanowczosc tyrana.\n3. Warunkiem ich dobroci jest towarzyszaca im **dobra wola** - bez niej dobro staje sie zlem.\n\n**Wniosek:** Rzecz dobra w sposob ograniczony to taka, ktora jest dobra tylko pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli), a nie dobra **bezwarunkowo**.\n\n## Sposob 2 - analiza pojec Kanta\n\nKant rozroznia:\n- **Dobro bezwarunkowe** (unbedingt gut) - jedyna taka rzecz to **dobra wola**; jest dobra zawsze, niezaleznie od okolicznosci.\n- **Dobro warunkowe / ograniczone** - reszta: zdolnosci intelektualne, cechy charakteru, dobra fortuny - dobre tylko wtedy, gdy towarzyszyla im dobra wola.\n\nPrzyklad: **skalpel** chirurga jest dobrym narzedziem (ratuje zycie w operacji), ale w rekach mordercy staje sie narzedziem zbrodni. Skalpel sam w sobie nie jest dobrem bezwarunkowym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczen poprawnie wyjasnia, ze dobra w sposob ograniczony oznacza dobra tylko w pewnych okolicznosciach / pod pewnym warunkiem (np. przy obecnosci dobrej woli).\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n> - **Przykladowa odpowiedz CKE:** \"Dana rzecz jest dobra w sposob ograniczony, gdy jest dobra tylko w okreslonych okolicznosciach (w innych okolicznosciach moglaby nie byc dobra).\" + konkretny przyklad (skalpel).\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Immanuel Kant (1724-1804)** - etyka deontologiczna (*deontologia* od grec. *deon* = obowiazek).\n> **Dobra wola** (*guter Wille*) - jedyne bezwarunkowe dobro moralne; dziala z obowiazku, nie ze sklonnosci ani korzysci.\n> **Uzasadnienie metafizyki moralnosci** (*Grundlegung zur Metaphysik der Sitten*, 1785) - fundamentalne dzielo etyki Kanta.\n> Rozroznienie: dzialan **zgodnych z obowiazkiem** (*pflichtmassig*) vs dzialan **z obowiazku** (*aus Pflicht*) - tylko te drugie maja prawdziwa wartosc moralna.\n\n## Typowe pultapki i uwagi\n\n1. Blad czestego ucznia: stwierdzenie, ze \"dobra w sposob ograniczony\" znaczy po prostu \"malo dobra\" - to niepoprawne. Chodzi o WARUNKOWE dobro, nie o stopien dobroci.\n2. Uwaga: Kant NIE mowi, ze te rzeczy sa zle - mowi, ze *moga* stac sie zle. Bez dobrej woli nie mamy gwarancji ich dobroci.\n3. Kluczowe pojecie: **bezwarunkowosc** (niem. *Unbedingtheit*) - dobra wola jest bezwarunkowo dobra; wszystko inne - tylko warunkowo.\n\n**1.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\nPrzyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony: **odwaga**. Jest dobra, gdy towarzyszy jej dobra wola (np. odwaga zolnierza broniaceego niewinnych), ale moze stac sie bardzo zla, gdy jest odwaga zbrodniarza lub terrorysty.\n\nInne akceptowane przyklady: rozsadek, inteligencja, sila woli, bogactwo, skalpel chirurga.\n\n## Sposob 1 - analiza pojec Kanta\n\nKant wyraza zasade: **cecha lub zdolnosc jest dobra w sposob ograniczony**, gdy jej moralny walor zalezy od dobrej woli podmiotu, ktory sie nia posluguje.\n\n**Przyklad - odwaga:**\n- Odwaga ratownika gorskiego wyciagajacego rannego: dobra\n- Odwaga przestepcy podczas napadu na bank: zla\n\nTa sama zdolnosc (odwaga) - roznoraki efekt moralny zalezny od intencji i woli dzialajacego.\n\n**Inny przyklad - inteligencja:**\n- Inteligencja lekarza diagnozy ratuje zycie: dobra\n- Inteligencja manipulatora oszukujacego innych: zla\n\n## Sposob 2 - kontrast z dobra wola\n\nDobra wola - dobra bezwarunkowo (nie moze stac sie zla w zadnych okolicznosciach).\nOdwaga / rozsadek / bogactwo - dobre warunkowo, bo przy braku dobrej woli moga byc zle.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 1.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczen podaje wlasciwy przyklad rzeczy dobrej w sposob ograniczony (tzn. takiej, ktora jest dobra tylko w pewnych okolicznosciach, a w innych moze byc zla).\n> - **0 pkt** - brak przykladu lub przyklad niewlasciwy.\n> - **Przykladowe akceptowane odpowiedzi CKE:** skalpel, zabieg chirurgiczny (z rozszerzeniem o mozliwosc uzycia niezgodnie z przeznaczeniem).\n\n## Reference filozoficzny\n\n> Zasada Kanta: zadna zdolnosc, cecha charakteru ani dobro fortuny nie jest bezwarunkowo dobre. Wylacznie **dobra wola** (*guter Wille*) jest bezwarunkowo dobra. Wszystko inne staje sie dobre tylko w towarzystwie dobrej woli.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie wystarczy podac przyklad dobrej rzeczy - trzeba pokazac, ze W PEWNYCH OKOLICZNOSCIACH ta rzecz staje sie zla. Sam skalpel bez wzmianki o blednym uzyciu nie wystarcza.\n2. Unikaj przykladow obiektow abstrakcyjnych (\"milosc\", \"szczescie\") - lepiej podac konkrety: narzedzie, umiejetnosc, ceche charakteru.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nNa podstawie tekstu Immanuela Kanta wyjaśnij pojęcie dobrej woli, wykorzystując\npojęcie obowiązku.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi;\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych […].\nZdający prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1. rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla);\n3. przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p.- za prawidłową odpowiedź\n0 p.- za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nWola, która działa z obowiązku, jest wolą dobrą.","solution":"## Poprawna odpowiedź: dobra wola to wola działająca z obowiązku\n\nDobra wola w ujęciu Kanta to wola, która postępuje **z obowiązku** - to znaczy podejmuje działanie wyłącznie dlatego, że jest ono obowiązkiem (z szacunku dla prawa moralnego), a nie ze skłonności, korzyści czy oczekiwanego skutku. Wola, która działa z obowiązku, jest właśnie wolą dobrą.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu Kanta\n\nKant odróżnia dwa rodzaje zgodności działania z normą moralną:\n- działanie **zgodne z obowiązkiem** (legalność) - czyn jest poprawny zewnętrznie, ale motywem jest skłonność lub własna korzyść;\n- działanie **z obowiązku** (moralność) - czyn jest podejmowany dlatego, że nakazuje go obowiązek.\n\nTylko ten drugi typ ma prawdziwą wartość moralną, a wola, która tak postępuje, jest **dobrą wolą**. Dobra wola nie jest dobra ze względu na to, co sprawia czy osiąga, lecz dobra sama w sobie - przez samo chcenie tego, co nakazuje obowiązek.\n\n## Powiązanie z pojęciem obowiązku\n\nPojęcie dobrej woli i pojęcie obowiązku są u Kanta nierozłączne: obowiązek to konieczność działania z szacunku dla prawa, a dobra wola to wola, która tę konieczność czyni jedynym motywem swojego postępowania. Stąd: **wola, która działa z obowiązku, jest wolą dobrą**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE:** 1 p. za prawidłową odpowiedź; 0 p. za odpowiedź błędną lub brak. Przykładowe rozwiązanie: „Wola, która działa z obowiązku, jest wolą dobrą.”","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nNa podstawie tekstu Immanuela Kanta wskaż podobieństwo oraz różnicę pomiędzy\npostępowaniem kupca działającego zgodnie z obowiązkiem i postępowaniem kupca\ndziałającego z obowiązku.\nPodobieństwo:\nRóżnica:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający [ ]\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1. rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla);\n3. przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wskazanie podobieństwa oraz różnicy.\n1 p. - za prawidłowe wskazanie podobieństwa lub za prawidłowe wskazanie różnicy.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nPodobieństwo: obaj kupcy nie oszukują kupujących.\nRóżnica: kupiec działający zgodnie z obowiązkiem może tak postępować jedynie ze skłonności\nlub kierując się własną korzyścią, natomiast kupiec działający z obowiązku, kieruje się\nw swoim postępowaniu samym obowiązkiem, którego treścią jest „bycie uczciwym kupcem”.","solution":"## Poprawna odpowiedź: podobieństwo i różnica między kupcami\n\n**Podobieństwo:** Obaj kupcy postępują tak samo zewnętrznie - nie oszukują kupujących, trzymają się ustalonej, powszechnej (uczciwej) ceny, także wobec niedoświadczonego klienta. Ich czyn jest w obu przypadkach **zgodny z obowiązkiem**.\n\n**Różnica:** Różni ich motyw działania:\n- kupiec działający **zgodnie z obowiązkiem** postępuje uczciwie ze **skłonności lub z własnej korzyści** (bo uczciwość mu się opłaca, dba o reputację) - jego czyn nie ma prawdziwej wartości moralnej;\n- kupiec działający **z obowiązku** postępuje uczciwie wyłącznie dlatego, że tak nakazuje **obowiązek** - niezależnie od korzyści i skłonności - i dopiero ten czyn ma prawdziwą wartość moralną.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu Kanta\n\nKant posługuje się przykładem kupca, by pokazać różnicę między **legalnością** (zgodnością z obowiązkiem) a **moralnością** (działaniem z obowiązku). Czyn zewnętrznie identyczny (uczciwa cena) może mieć zupełnie inną wartość moralną w zależności od tego, co jest jego pobudką. Dopiero gdy pobudką jest sam obowiązek, czyn nabiera wartości moralnej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE:** 2 p. za prawidłowe wskazanie podobieństwa oraz różnicy; 1 p. za samo podobieństwo lub samą różnicę; 0 p. za odpowiedź błędną albo brak.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nCzy - zgodnie z tekstem Immanuela Kanta - działalność charytatywna człowieka, który\nma do niej wrodzoną skłonność, przejawi prawdziwą wartość moralną? Uzasadnij swoją\nodpowiedź.\nOdpowiedź:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub\ntakie, na które tekst stanowi odpowiedź.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1. rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla);\n3. przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem.\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nOdpowiedź: nie\nPrzykładowe uzasadnienie: działalność charytatywna realizowana jedynie z wrodzonej\nskłonności, nie jest wyrazem dobrej woli - takie działania (działalność charytatywna) są\nwówczas zgodne z obowiązkiem, ale nie są działaniami z obowiązku. Prawdziwą wartość\nmoralną mają zaś jedynie działania z obowiązku (realizowane jedynie z tego powodu, że są\nwyrazem powszechnego prawa moralnego).","solution":"## Poprawna odpowiedź: NIE\n\nZgodnie z tekstem Kanta działalność charytatywna człowieka, który ma do niej **wrodzoną skłonność**, **nie przejawi prawdziwej wartości moralnej**.\n\n## Uzasadnienie\n\nDla Kanta prawdziwą wartość moralną ma tylko działanie podjęte **z obowiązku**. Człowiek, który pomaga innym z wrodzonej skłonności (bo sprawia mu to przyjemność, bo jest z natury życzliwy), działa wprawdzie **zgodnie z obowiązkiem**, ale **nie z obowiązku** - jego motywem jest skłonność, a nie szacunek dla prawa moralnego. Taki czyn zasługuje na pochwałę i zachętę, lecz nie na szacunek moralny, bo brak mu właściwej pobudki.\n\nKant podkreśla, że dopiero gdyby ten sam człowiek pomagał innym mimo braku skłonności (np. gdy własne troski stłumiły w nim współczucie), a pomagał wyłącznie dlatego, że tak nakazuje obowiązek - jego czyn po raz pierwszy uzyskałby prawdziwą wartość moralną.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE:** 2 p. za poprawną odpowiedź wraz z trafnym uzasadnieniem; 1 p. za samą poprawną odpowiedź; 0 p. za odpowiedź błędną lub brak. Odpowiedź: **nie**.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nNa podstawie tekstu Immanuela Kanta oraz własnej wiedzy z zakresu historii filozofii,\nwskaż jedną różnicę między miłością praktyczną w ujęciu Immanuela Kanta a miłością\nw ujęciu Platona.\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nI. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej.\nZdający:\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź.\n3. prezentuje i porównuje filozoficzne\nkoncepcje miłości, przyjaźni i rozwoju\nosobowego (platońska koncepcja miłości,\narystotelesowska koncepcja celów i typów\nprzyjaźni).\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1. rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla);\n3. przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) I. Kant, Uzasadnienie metafizyki\nmoralności (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wskazanie różnicy między rozumieniem miłości u obu filozofów.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n• Według Kanta miłość praktyczna nie może mieć charakteru uczuciowego, natomiast\nwedług Platona może taka być.\n• Przedmiotem miłości praktycznej wg Kanta są osoby, natomiast według Platona nie\ntylko ludzie mogą być przedmiotem miłości - w jej najdoskonalszej postaci\nprzedmiotem miłości są idee.","solution":"## Poprawna odpowiedź: różnica między miłością praktyczną u Kanta a miłością u Platona\n\nJedna z różnic:\n- **Kant** - miłość praktyczna (*praktische Liebe*) to postawa **woli**, niezależna od uczucia; jest nakazana przez rozum (można jej wymagać jako obowiązku), polega na czynnym dobroczynnym działaniu wobec innych.\n- **Platon** - miłość (*eros*) to **uczucie**, pragnienie, które rodzi się z zachwytu pięknem (najpierw cielesnym) i wznosi się ku ideom (ku idei Piękna i Dobra); jest dążeniem, a nie aktem woli, i nie da się jej nakazać.\n\n## Sposób 1 - analiza pojęć\n\nU Kanta miłość praktyczna jest przeciwstawiona „miłości patologicznej” (uczuciowej, zależnej od skłonności). Ponieważ uczucia nie da się nakazać, przedmiotem przykazania może być tylko miłość praktyczna - czynna życzliwość płynąca z obowiązku.\n\nU Platona eros jest siłą napędową duszy: zaczyna się od pożądania piękna jednostkowego, a w toku „drabiny miłości” (z *Uczty*) prowadzi do kontemplacji idei. Jest to droga **poznawczo-pożądliwa**, oparta na uczuciu i dążeniu, nie zaś akt woli kierowany rozumowym obowiązkiem.\n\n## Różnica kluczowa\n\nMiłość praktyczna Kanta = **wola/obowiązek**, którą można nakazać; miłość Platońska (eros) = **uczucie/pragnienie** zrodzone z piękna, którego nakazać nie sposób.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE:** 1 p. za poprawne wskazanie różnicy między rozumieniem miłości u obu filozofów; 0 p. za odpowiedź niepełną lub niepoprawną albo brak.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nNa podstawie własnej wiedzy dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B i jej\nuzasadnienie 1., 2. albo 3.\nWedług Immanuela Kanta oszustwo jest\nA. moralnie\ndopuszczalne,\nponieważ\n1.\nsprzeciwia się obowiązkowi.\n2.\nistnieją takie sytuacje, w których oszustwo jest\nusprawiedliwione.\nB. moralnie\nniedopuszczalne,\n3.\njest społecznie szkodliwe.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty;\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania\n(problemy) oraz tezy filozoficzne,\nprawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; porównuje różne rozwiązania\ntego samego problemu; [ ] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi;\nstosuje argumentację filozoficzną do\nrozpatrywania problemów życia\ncodziennego i społecznego.\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1. rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla);\n2) formułuje rozwiązania przykładowych\ndylematów moralnych, odwołujące się do\npoznanych stanowisk etycznych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"## Poprawna odpowiedź: B1\n\n> Według Immanuela Kanta oszustwo jest **B. moralnie niedopuszczalne**, ponieważ **1. sprzeciwia się obowiązkowi.**\n\n## Sposób 1 - analiza etyki Kanta\n\nKant formułuje **imperatyw kategoryczny**: „Postępuj tylko według takiej maksymy, co do której mógłbyś chcieć, aby stała się prawem powszechnym.”\n\nMaksyma oszustwa (np. składanie fałszywych obietnic, gdy jest to wygodne) **nie daje się pomyśleć jako prawo powszechne** - gdyby wszyscy oszukiwali, samo zaufanie i obietnice straciłyby sens, a więc oszustwo zniosłoby warunki własnej możliwości. Dlatego oszustwo jest **moralnie niedopuszczalne** i stanowi naruszenie **obowiązku** (jest sprzeczne z obowiązkiem doskonałym wobec innych).\n\nDodatkowo, w formule celu samego w sobie, oszust traktuje drugiego człowieka **wyłącznie jako środek**, co także narusza prawo moralne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE:** B1 - 1 p. za poprawną odpowiedź; 0 p. za odpowiedź błędną lub brak.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nNa podstawie własnej wiedzy oceń zgodność podanych stwierdzeń z poglądami\nImmanuela Kanta. Zaznacz T (tak), jeśli stwierdzenie jest zgodne, albo N (nie) - jeśli nie\njest zgodne.\n1.\nOcena moralna działania zależy od jego konsekwencji.\nT\nN\n2.\nJest możliwe poznanie poszerzające wiedzę bez udziału doświadczenia.\nT\nN\n3.\nO prawdziwej wartości moralnej działania decyduje jego zgodność\nz przykazaniami Bożymi.\nT\nN\n4.\nCzas jest jedną z form naoczności podmiotu poznającego.\nT\nN","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Filozofia nowożytna\n1. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii XVII i XVIII w.\nZdający:\n4) przedstawia epistemologię I. Kanta jako\nrozwiązanie sporu empiryzmu\nz racjonalizmem (objaśnia pojęcia zjawiska\ni rzeczy samej w sobie, form naoczności\nprzestrzeni i czasu, kategorii intelektu -\nprzyczyny i substancji).\nII. 4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej.\nZdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (etyka D. Hume’a,\nkantowska etyka obowiązku, utylitaryzm\nJ.S. Milla).\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.\n1 p. - za poprawne uzupełnienie trzech wierszy w tabeli.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1 - nie\n2 - tak\n3 - nie\n4 - tak","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n| Stwierdzenie | Odpowiedz |\n| 1. Ocena moralna dzialania zalezy od jego konsekwencji. | **N (nie)** |\n| 2. Jest mozliwe poznanie poszerzajace wiedze bez udzialu doswiadczenia. | **T (tak)** |\n| 3. O prawdziwej wartosci moralnej dzialania decyduje jego zgodnosc z przykazaniami Bozymi. | **N (nie)** |\n| 4. Czas jest jedna z form naocznosci podmiotu poznajacego. | **T (tak)** |\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1. (N) - Ocena moralna zalezy od konsekwencji.**\nTo jest poglad **konsekwencjalistyczny** (np. utylitaryzm Milla). Kant **odrzuca** taka etykę. Wedlug Kanta, wartosc moralna dzialania zalezy wylacznie od **maksymy** (zasady) i **motywu** (czy dzialamy z obowiazku), a NIE od skutkow. Nawet dzialanie o dobrych skutkach moze byc moralnie neutralne lub zle, jesli bylo motywowane sklonnoscia lub korzyscia.\n\n**Stwierdzenie 2. (T) - Mozliwe poznanie bez doswiadczenia.**\nKant jest **krytykiem czystego rozumu** - tytul jego glownego dziela wskazuje kierunek. Kant wyroznial:\n- Poznanie **a posteriori** - zalezy od doswiadczenia (empiryczne).\n- Poznanie **a priori** - mozliwe bez udzialu doswiadczenia (np. matematyka, logika, czyste formy naocznosci - czas i przestrzen, kategorie intelektu).\n\nKant uwaza, ze sa sady **syntetyczne a priori** - poszerzaja wiedze (syntetyczne) bez doswiadczenia (a priori). Np. \"Kazda zmiana ma przyczyne\" - sad syntetyczny a priori.\n\n**Stwierdzenie 3. (N) - Wartosc moralna zalezy od przykazan Bozych.**\nTo jest poglad **heteronomii moralnej** (etyki religijnej, boskiego nakazu). Kant **kategorycznie odrzuca** heteronomie moralnosci. Kant glosil **autonomie woli** - czlowiek jest swoim wlasnym prawodawca moralnym; prawo moralne pochodzi z **czystego rozumu praktycznego**, nie z zewnatrz (Bog, tradycja, uczucie). Etyka Kanta jest w pelni **swiecka i rozumna**.\n\n**Stwierdzenie 4. (T) - Czas jest jedna z form naocznosci.**\nTak - to kluczowy element Kantowskiej **Krytyki czystego rozumu**. Kant wyroznial dwie **czyste formy naocznosci zmyslowej**:\n- **Przestrzen** - forma naocznosci zewnetrznej.\n- **Czas** - forma naocznosci wewnetrznej.\nSa to subiektywne warunki (formy aprioryczne) dzieki ktorym jestesmy zdolni postrzegac zjawiska. NIE sa wlasnosciami rzeczy samych w sobie.\n\n## Sposob 2 - tabela pojec Kanta\n\n| Pojecie | Znaczenie u Kanta |\n| Etyka deontologiczna | Moralnosc z obowiazku, nie ze skutkow |\n| Sady syntetyczne a priori | Rozszerzaja wiedze bez doswiadczenia |\n| Autonomia woli | Czlowiek sam sobie nadaje prawo moralne |\n| Czas i przestrzen | Aprioryczne formy naocznosci (nie wlasnosci rzeczy) |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 7, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie 4 odpowiedzi poprawne (N, T, N, T).\n> - **1 pkt** - dokladnie 3 odpowiedzi poprawne.\n> - **0 pkt** - 2 lub mniej poprawnych.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Immanuel Kant - glowne dziela:**\n> - *Krytyka czystego rozumu* (1781/1787) - teoria poznania: formy naocznosci (czas, przestrzen), kategorie intelektu, sady syntetyczne a priori.\n> - *Krytyka praktycznego rozumu* (1788) - etyka: imperatyw kategoryczny, autonomia woli.\n> - *Uzasadnienie metafizyki moralnosci* (1785) - etyka: dobra wola, obowiazek, imperatyw kategoryczny.\n> **Rewolucja kopernikanska Kanta:** podmiot (umysl) nie dostosowuje sie do przedmiotow, lecz przedmioty do struktury umyslu.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Blad w pkt 1: uczniowie moga pomylic Kanta z utylitarystami. Pamietaj - Kant = obowiazek, NIE skutki.\n2. Blad w pkt 3: Kant byl wierzacym (luteranin), ale jego etykę jest SWIECKA - nie odwoluje sie do Boga jako zrodla moralnosci.\n3. Blad w pkt 4: uczniowie moga miec niepewnosc czy \"czas\" to naocznosc wewnetrzna (tak!) czy zewnetrzna - zewnetrzna to PRZESTRZEN. Czas = wewnetrzna.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nZbuduj schemat logiczny - przełóż poniższe zdanie języka naturalnego na zdanie języka\nklasycznego rachunku zdań, zawierające wyłącznie zmienne zdaniowe, funktory\ni nawiasy.\nJeśli Jan jest rzetelnym kupcem lub Jan jest przezornym kupcem, i Jan nie jest rzetelnym\nkupcem, to Jan jest przezornym kupcem.\nPosługując się metodą zero-jedynkową, sprawdź, czy poprawnie utworzony schemat jest\nprawdą logiczną.\nSchemat logiczny:\nSprawdzenie:\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. Filozoficzna analiza\ni interpretacja tekstów pozafilozoficznych.\nIV. Umiejętności logiczne.\nZdający:\n2. stosuje metodę zerojedynkową do\nrozstrzygania prostych schematów rachunku\nzdań.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […];\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi.\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie prawidłowego schematu logicznego oraz za prawidłowe sprawdzenie tego\nschematu metodą zero-jedynkową.\n1 p. - za podanie prawidłowego schematu logicznego.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\na) Schemat logiczny: (p v q) ^ ~ p → q\nb) Sprawdzenie metodą zero-jedynkową:\nZałożenie:\n[(p\nv\nq)\np]\n→\nq\np - 1\nq - 1\n1\n1\n1\n0\n0\n1\n1\n1\np - 0\nq - 0\n0\n0\n0\n0\n1\n0\n1\n0\np - 1\nq - 0\n1\n1\n0\n0\n0\n1\n1\n0\np - 0\nq - 1\n0\n1\n1\n1\n1\n0\n1\n1\nAnalizowany schemat logiczny jest prawdą logiczną.\nSprawdzenie w wersji skróconej:\nImplikacja jest fałszywa wyłącznie wtedy, gdy poprzednik jest prawdziwy, a następnik\nfałszywy. Oznaczmy więc wartość logiczną q jako 0, a wartość logiczną poprzednika (będącego\nkoniunkcją) jako 1. W takiej sytuacji wartość logiczna p wynosi 0 (gdyż oba człony koniunkcji\nmuszą mieć wartość 1, a jednym z jej członów jest ~ p). Wtedy w alternatywie p v q. p ma\nwartość 0, a q - także 0, co jest niemożliwe, jeśli alternatywa ta ma być prawdziwa.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Schemat logiczny:** `(p v q) ^ ~p -> q`\n\n**Sprawdzenie:** Schemat jest **prawda logiczna** (tautologia).\n\n## Sposob 1 - budowa schematu logicznego\n\n**Zdanie naturalne:** \"Jesli Jan jest rzetelnym kupcem lub Jan jest przezornym kupcem, i Jan nie jest rzetelnym kupcem, to Jan jest przezornym kupcem.\"\n\n**Zamiana na zmienne:**\n- p = \"Jan jest rzetelnym kupcem\"\n- q = \"Jan jest przezornym kupcem\"\n\n**Przeksztalcenie krok po kroku:**\n- \"Jan jest rzetelnym kupcem lub Jan jest przezornym kupcem\" = `p v q`\n- \"i Jan nie jest rzetelnym kupcem\" = `^ ~p`\n- \"to Jan jest przezornym kupcem\" = `-> q`\n\n**Pelny schemat:** `(p v q) ^ ~p -> q`\n\n## Sposob 2 - sprawdzenie metoda zero-jedynkowa\n\nMetoda: implikacja `A -> B` jest falszywa TYLKO gdy A=1 i B=0. Sprawdzamy wszystkie 4 kombinacje:\n\n| p | q | p v q | ~p | (p v q) ^ ~p | -> q | Wynik |\n| 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | -> 1 | **1** |\n| 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | -> 0 | **1** |\n| 0 | 1 | 1 | 1 | 1 | -> 1 | **1** |\n| 0 | 0 | 0 | 1 | 0 | -> 0 | **1** |\n\n**Wynik: schemat jest prawda logiczna** - we wszystkich przypadkach wartosc implikacji = 1.\n\n**Wersja skrocona (elegancka):**\nImplikacja byloby falszywa, gdyby poprzednik `(p v q) ^ ~p = 1` i nastepnik `q = 0` jednoczesnie.\nAle gdyby `q = 0` i `~p = 1` (czyli `p = 0`), to `p v q = 0 v 0 = 0`, a wiec `(p v q) ^ ~p = 0 ^ 1 = 0` - poprzednik bylyby falszem. Sprzecznosc - taka sytuacja jest niemozliwa. Schemat musi byc zawsze prawdziwy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - prawidlowy schemat logiczny ORAZ prawidlowe sprawdzenie metoda zero-jedynkowa.\n> - **1 pkt** - tylko prawidlowy schemat logiczny (bez poprawnego sprawdzenia).\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Klassyczny rachunek zdan - symbole:**\n> - `~` (negacja), `^` (koniunkcja - \"i\"), `v` (alternatywa - \"lub\"), `->` (implikacja - \"jezeli to\"), `<->` (rownowaznosc).\n> **Prawda logiczna (tautologia):** schemat zawsze prawdziwy niezaleznie od wartosci zmiennych.\n> **Metoda zero-jedynkowa:** podstawiamy 0 i 1 za kazda zmienna we wszystkich kombinacjach i obliczamy.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Blad w schemacie: pomijanie nawiasow. Schemat `p v q ^ ~p -> q` jest niepoprawny (inna kolejnosc operacji). Wymagany zapis: `(p v q) ^ ~p -> q`.\n2. Blad: mylenie kolejnosci - najpierw koniunkcja czlonow `(p v q) ^ ~p`, potem implikacja.\n3. Przy sprawdzaniu: uczniowie czesto nie sprawdzaja wszystkich 4 kombinacji - to blad formalny.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nPrzeczytaj poniższe zdania.\nZdanie 1.: Wiedza przyrodnicza opiera się na empiryzmie.\nZdanie 2.: Materialista to filozof, który ma naturę cielesną.\na) Nazwij błąd językowo-logiczny zawarty w obu zdaniach.\nb) Popraw każde zdanie tak, aby nie zawierało błędu.\nZdanie 1.:\nZdanie 2.:\nTeksty do zadań 10.-12.\nJózef Maria Bocheński\nKu filozoficznemu myśleniu\nDziś podejmujemy inny problem, a mianowicie pytanie: co to jest prawda? To stare,\nChrystusowi ongiś przez Piłata postawione pytanie, jest jednym z najbardziej interesujących,\nchoć zarazem najtrudniejszych zagadnień filozoficznych.\nCo to znaczy, gdy mówimy, że jakieś zdanie, czy jakiś sąd jest prawdziwy - albo że jakiś\nczłowiek jest prawdziwym przyjacielem? Łatwo pojąć, co mamy tutaj na myśli: sądzimy, że\ncoś jest prawdziwe, jeżeli się zgadza. Mówimy na przykład, że Fryderyk jest prawdziwym\nprzyjacielem, gdy zgadza się z naszym ideałem prawdziwego przyjaciela, gdy swoją osobą\nodpowiada temu ideałowi.\nNietrudno zauważyć, że ta zgodność może występować, że tak powiem, w dwu kierunkach.\nPo pierwsze tak, że jakaś rzecz odpowiada jakiejś idei - to na przykład ma miejsce, kiedy\nmówimy: ten metal jest prawdziwym złotem, albo: ten człowiek jest prawdziwym bohaterem.\nWtedy rzecz odpowiada idei. Ten rodzaj prawdziwości i prawdy filozofowie zwykli byli\nczasami nazywać „ontologicznym” - chodzi o tak zwaną prawdę ontologiczną. I odwrotnie:\nmyśl, sąd, zdanie i tak dalej nazywa się prawdziwymi wtedy, gdy odpowiadają danej rzeczy.\nTen drugi rodzaj prawdziwości ma cechę, po której łatwo ją poznać: w tym drugim znaczeniu\nprawdziwe są jedynie myśli, sądy, zdania - ale nie rzeczy istniejące w świecie. Ten drugi rodzaj\nprawdy nazywają filozofowie „prawdą logiczną”.\nJózef Maria Bocheński, Ku filozoficznemu myśleniu, Warszawa 1986, s. 28.\nMFI_1R\nArystoteles\nMetafizyka\nPrawda i fałsz zależą od złożenia i rozdziału w rzeczach, tak że być w prawdzie to uważać\nrozdzielone za rozdzielone, a złączone za złączone; być w błędzie zaś to sądzić inaczej, aniżeli\nmają się rzeczy. Kiedy więc zachodzi tak rozumiana prawda, a kiedy fałsz? Bo trzeba rozważyć,\nco się przez to rozumie. Nie dlatego bowiem, iż uważamy, że jesteś biały, jesteś taki faktycznie,\nlecz odwrotnie, ponieważ jesteś biały, my stwierdzając to, mówimy prawdę. […] W odniesieniu\nzatem do tego, co może się mieć tak lub inaczej, ta sama opinia i ta sama wypowiedź może być\nprawdziwa i fałszywa: raz może to być prawda, a kiedy indziej fałsz. Jeśli jednak chodzi\no rzeczy, które nie mogą się mieć inaczej, to nie ma o nich raz prawdy, a kiedy indziej fałszu,\nlecz te same wypowiedzi są o nich zawsze prawdziwe albo zawsze fałszywe.\nArystoteles, Metafizyka, IX.10, 1051b2-17.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. Filozoficzna analiza\ni interpretacja tekstów pozafilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź […];\nprawidłowo posługuje się pojęciami\nfilozoficznymi.\nIV. Umiejętności logiczne.\nZdający:\n6. objaśnia i wykrywa niektóre typy błędów\nlogicznych występujące w rozumowaniach\nniesformalizowanych, jak: ekwiwokacja,\nregres w nieskończoność, błędne koło,\nprzesunięcie kategorialne, non sequitur;\n7. unika błędów kategorialnych, np. nie myli\nwzględności z relatywizmem, doświadczenia\nz empiryzmem;\n8. prawidłowo stosuje pojęcia filozoficzne\ni nie myli ich z równo - lub blisko\nbrzmiącymi innymi pojęciami\nfilozoficznymi i potocznymi (np. pojęcia\nidei, idealizmu, materii, materializmu,\nalienacji).\nSchemat punktowania\n2 p. - za poprawne nazwanie błędu oraz prawidłowe przekształcenie obydwu zdań.\n1 p. - za poprawne nazwanie błędu lub prawidłowe przekształcenie obydwu zdań.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub niepełną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\na) Nazwa błędu językowo-logicznego: błąd przesunięcia kategorialnego (błąd kategorialny).\nb) Przykładowe przekształcenie pierwszego zdania:\nWiedza przyrodnicza opiera się na empirii (doświadczeniu).\nPrzykładowe przekształcenie drugiego zdania:\nMaterialista to filozof, który twierdzi, że wszystko (człowiek) ma naturę cielesną.","solution":"**9.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Nazwa bledu:** **blad przesuniecia kategorialnego** (blad kategorialny, ang. *category mistake*).\n\n## Sposob 1 - analiza zdania 1\n\n**Zdanie 1:** \"Wiedza przyrodnicza opiera sie na **empiryzmie**.\"\n\n**Na czym polega blad:**\n- *Empiryzm* to **poglad filozoficzny** (epistemologiczny) - stanowisko, ze zrodlem wiedzy jest doswiadczenie zmyslowe.\n- \"Opiera sie na empiryzmie\" - sugeruje, ze wiedza przyrodnicza opiera sie na *teorii filozoficznej*, a nie na samym *doswiadczeniu*.\n- Kategoria zostala przesuneta: zamiast mowic o **empirii** (doswiadczeniu - czynnosci/proces), uzyta jest nazwa **filozoficznego stanowiska** (*empiryzm*).\n\n**Przesuniecie kategorialne:** przypisano kategorii \"doswiadczenie naukowe\" wlasciwosc nalezaca do kategorii \"poglad filozoficzny\".\n\n## Sposob 2 - analiza zdania 2\n\n**Zdanie 2:** \"Materialista to filozof, ktory **ma nature cielesna**.\"\n\n**Na czym polega blad:**\n- *Materialista* to filozofiym, ktory **GLOSI** (twierdzi), ze wszelka rzeczywistosc ma nature materialna/cielesna.\n- Zdanie przypisuje materialiscie osobista wlasciwosc (\"ma nature cielesna\"), zamiast opisac jego *poglad* (\"twierdzi, ze \").\n- Filozofowie sa ludzmi - wszyscy maja nature cielesna, wiec zdanie jest trywialnie prawdziwe, ale BLEDNE kategorycznie: mylono kategorie **bytu** z kategoria **tezy filozoficznej**.\n\n**Rowniez mozliwa interpretacja:** slowo \"materialista\" odnosi sie do **pogladu**, a zdanie opisuje go jako **ceche osoby** - to wlasnie przesuniecie kategorialne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 9.1, oceniane lacznie z 9.2 - max 2 pkt):**\n> - Za poprawne nazwanie bledu: **blad przesuniecia kategorialnego** (blad kategorialny).\n> - Akceptowane rowniez: \"blad kategorialny\".\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Blad kategorialny** (*category mistake*, ang.) - pojecie wprowadzone przez Gilberta Ryle'a (*Pojecie umyslu*, 1949). Polega na przypisaniu czemus wlasnosci lub opisu nalezacego do innej kategorii ontologicznej lub logicznej niz ta, do ktorej dany obiekt nalezy.\n> Przyklad Ryle'a: ktos oglada budynki uniwersytetu (wydzialy, biblioteke, stołowke) i pyta: \"A gdzie sam Uniwersytet?\" - blad kategorialny: mylenie kolektywu z jego skladnikami.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie pisz tylko \"blad logiczny\" - trzeba podac precyzyjna nazwe: blad przesuniecia kategorialnego / blad kategorialny.\n2. W zadaniu 9 ocena jest laczona - trzeba byc gotowym na POPRAWIENIE zdania (zadanie 9.2).\n\n**9.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Zdanie 1. (poprawione):** Wiedza przyrodnicza opiera sie na **empirii** (doswiadczeniu).\n\n**Zdanie 2. (poprawione):** Materialista to filozof, ktory **twierdzi, ze wszystko (czlowiek) ma nature cielesna**.\n\n## Sposob 1 - korekta zdania 1\n\n**Oryginalne (bledne):** Wiedza przyrodnicza opiera sie na *empiryzmie*.\n\n**Problem:** Empiryzm = teoria filozoficzna. Wiedza przyrodnicza opiera sie na PRAKTYCE badawczej - na doswiadczeniu zmyslowym, eksperymentach, obserwacjach.\n\n**Poprawka:** zamien *empiryzm* (stanowisko filozoficzne) na *empiria* (doswiadczenie - sam fakt/czynnosc):\n- Wiedza przyrodnicza opiera sie na **empirii**.\n- LUB: Wiedza przyrodnicza opiera sie na **doswiadczeniu**.\n\n## Sposob 2 - korekta zdania 2\n\n**Oryginalne (bledne):** Materialista to filozof, ktory *ma nature cielesna*.\n\n**Problem:** Opisuje cezxe osoby filozofa, zamiast opisac jego poglad.\n\n**Poprawka:** Opisz poglad filozoficzny materialisty:\n- Materialista to filozof, ktory **twierdzi, ze wszystko ma nature cielesna (materialna)**.\n- LUB: Materialista to filozof, ktory **uznaje, ze jedynym bytem jest materia**.\n- LUB: Materialista to filozofia, ktora **glosi prymat materii**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zadanie 9 lacznie - max 2 pkt):**\n> Za prawidlowe przeksztalcenie OBYDWU zdan - 1 pkt (przy poprawnym nazwaniu bledu z 9.1).\n> **Przykladowe przeksztalcenia akceptowane:**\n> Zdanie 1: Wiedza przyrodnicza opiera sie na empirii / doswiadczeniu.\n> Zdanie 2: Materialista to filozof, ktory twierdzi, ze wszystko (czlowiek) ma nature cielesna.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie wystarczy zamiana jednego slowa - zmiana musi eliminowac blad kategorialny, nie tylko go przesunac.\n2. W Zdaniu 2: nie pisz \"Materialista to filozofia materialna\" - nadal bledne. Musi byc wyrazone jako poglad (\"twierdzi\", \"uznaje\", \"glosi\").","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\na) Na podstawie tekstu Józefa Marii Bocheńskiego dokończ poniższe zdania.\nPrawda ontologiczna jest zgodnością\nPrawda logiczna jest zgodnością\nb) Określ, co jest prawdziwe, a co - fałszywe w przypadku prawdy ontologicznej, a co -\nw przypadku prawdy logicznej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\na)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające je\nargumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź.\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n3. rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (koncepcja\nrealistyczna, epistemiczna,\npragmatyczna);\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście\nproblemy, tezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe dokończenie obu zdań.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrawda ontologiczna jest zgodnością rzeczy z myślą (ideą).\nPrawda logiczna jest zgodnością myśli (sądu, zdania, idei) z rzeczą.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n3. rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź.\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna);\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłową odpowiedź na obydwa pytania.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nW przypadku prawdy ontologicznej, prawdziwa jest rzecz - prawdę lub fałsz orzeka się\no rzeczy.\nW przypadku prawdy logicznej, prawdziwa jest myśl (sąd, zdanie, idea) - prawdę lub fałsz\norzeka się o myśli (sądzie, zdaniu, idei).","solution":"**10.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Prawda ontologiczna** jest zgodnoscia **rzeczy z mysla (idea)**.\n\n**Prawda logiczna** jest zgodnoscia **mysli (sadu, zdania) z rzecza**.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Bochenskiego\n\nBochenski rozroznial dwa \"kierunki\" zgodnosci:\n\n> \"Po pierwsze tak, ze jakas rzecz odpowiada jakiejs idei [ ] Ten rodzaj prawdziwosci [ ] filozofowie zwykli byli czasami nazywac 'ontologicznym'.\"\n\n> \"I odwrotnie: mysl, sad, zdanie [ ] nazywa sie prawdziwymi wtedy, gdy odpowiadaja danej rzeczy. [ ] Ten drugi rodzaj prawdy nazywaja filozofowie 'prawda logiczna'.\"\n\n**Schemat Bochenskiego:**\n- Prawda **ontologiczna**: RZECZ → odpowiada → MYSLI/IDEI.\n- Prawda **logiczna**: MYSL/SAD → odpowiada → RZECZY.\n\n**Przyklad Bochenskiego:** \"Fryderyk jest prawdziwym przyjacielem\" - Fryderyk (czlowiek, rzecz) odpowiada idei prawdziwego przyjaciela → to prawda ontologiczna.\n\n## Sposob 2 - schemat graficzny\n\nPrawda ONTOLOGICZNA: RZECZ ------odpowiada-------> IDEA / MYSL\nPrawda LOGICZNA: MYSL ------odpowiada-------> RZECZ\n\nPamietajmy: *onto-* (gr. *on* = byt) - prawda o rzeczy/bycie.\n*Logo-* (*logos* = mysl/slowo) - prawda o mysli/sadzie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidlowe dokonczenie OBU zdan.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna.\n> - **Rozwiazanie CKE:**\n> Prawda ontologiczna jest zgodnoscia **rzeczy z mysla (idea)**.\n> Prawda logiczna jest zgodnoscia **mysli (sadu, zdania, idei) z rzecza**.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Jozef Maria Bochenski (1902-1995)** - polski filozofia, dominikanin, logik, autor *Ku filozoficznemu mysleniu* (1986).\n> **Prawda ontologiczna** (*veritas ontologica*) - tradycja scholastyczna; rzecz jest \"prawdziwa\", gdy odpowiada bozemu planowi stworzenia lub idei.\n> **Prawda logiczna** (*veritas logica*) - sad/zdanie jest prawdziwe, gdy odpowiada rzeczywistosci; to klasyczna, korespondencyjna teoria prawdy.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Blad: odwrocenie kierunkow - napisanie, ze prawda ontologiczna to zgodnosc mysli z rzecza (to prawda LOGICZNA).\n2. Zadanie wymaga dokonczenia OBU zdan - za jedno 0 pkt.\n\n**10.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\nW przypadku **prawdy ontologicznej** - prawdziwa lub falszywa jest **RZECZ** (orzeka sie prawde lub falsz o rzeczy).\n\nW przypadku **prawdy logicznej** - prawdziwa lub falszywa jest **MYSL (sad, zdanie)** - orzeka sie prawde lub falsz o mysli.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Bochenskiego\n\nBochenski wyraza to wyraznie:\n\n> \"Wtedy rzecz odpowiada idei. Ten rodzaj prawdziwosci i prawdy filozofowie zwykli byli czasami nazywac 'ontologicznym' [ ]\"\n\n→ W prawdzie ontologicznej **RZECZ** jest nosnikiem prawdziwosci.\n\n> \"mysl, sad, zdanie i tak dalej nazywa sie prawdziwymi wtedy, gdy odpowiadaja danej rzeczy. Ten drugi rodzaj prawdziwosci ma cechy, po ktorej latwo ja poznac: w tym drugim znaczeniu prawdziwe sa jedynie mysli, sady, zdania - ale nie rzeczy istniejace w swiecie.\"\n\n→ W prawdzie logicznej **MYSL/SAD/ZDANIE** jest nosnikiem prawdziwosci; rzeczy NIE SA prawdziwe ani falszywe w sensie logicznym.\n\n## Sposob 2 - tabela podsumowujaca\n\n| Rodzaj prawdy | Nosnik prawdziwosci | Kryterium |\n| Ontologiczna | **Rzecz** | Zgodnosc rzeczy z mysla/idea |\n| Logiczna | **Mysl / sad / zdanie** | Zgodnosc mysli z rzecza |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 10.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidlowa odpowiedz na OBA pytania.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna.\n> - **Rozwiazanie CKE:**\n> W przypadku prawdy ontologicznej: prawdziwa jest RZECZ.\n> W przypadku prawdy logicznej: prawdziwa jest MYSL (sad, zdanie, idea).\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Blad: pomylenie kierunku - \"w prawdzie logicznej prawdziwa jest rzecz\" (NIE - to jest prawda ontologiczna).\n2. Kluczowe sformulowanie Bochenskiego: prawda logiczna dotyczy wylacznie mysli/sadow/zdan - \"nie rzeczy istniejace w swiecie\".","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nDo którego rodzaju prawdy odnosi się Arystoteles w przytoczonym fragmencie Metafizyki\n- prawdy ontologicznej czy prawdy logicznej? Uzasadnij swoją odpowiedź.\nRodzaj prawdy:\nUzasadnienie:\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty.\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający prawidłowo rekonstruuje poznane\nargumenty; [ ] prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź.\nI. 3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (… arystotelesowskie\npołączenie empiryzmu z racjonalistycznym\nideałem wiedzy, arystotelesowskie\nsformułowanie klasycznej definicji\nprawdy).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wskazanie rodzaju prawdy oraz podanie stosownego uzasadnienia.\n1 p. - za prawidłowe wskazanie rodzaju prawdy.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRodzaj prawdy: prawda logiczna.\nPrzykładowe uzasadnienie: Arystoteles ma na myśli prawdę logiczną, ponieważ to sąd jest\nprawdziwy lub fałszywy, a miarą jego prawdziwości lub fałszywości jest rzecz, o której\nstwierdza (której sąd dotyczy). Jak zaznacza Arystoteles, ten sam sąd o rzeczy, która się nie\nzmienia, jest zawsze prawdziwy albo zawsze fałszywy.","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Rodzaj prawdy: PRAWDA LOGICZNA.**\n\n**Uzasadnienie:** Arystoteles mowi o tym, kiedy **sad** (opinia, wypowiedz) jest prawdziwy lub falszywy - miara prawdziwosci sadu jest **rzecz**, o ktorej sad stwierdza. To jest wlasnie definicja prawdy logicznej wedlug Bochenskiego.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Arystotelesa\n\n> \"Prawda i falsz zaleza od zlozenia i rozdzialu w rzeczach, tak ze byc w prawdzie to uwazac rozdzielone za rozdzielone, a zlaczone za zlaczone; byc w bledzie zas to sadzic inaczej, anizeli maja sie rzeczy.\"\n\n**Co to oznacza:**\n- **Sad/opinia** jest prawdziwy, gdy odpowiada temu jak RZECZY SA ulozone.\n- **Sad** jest falszywy, gdy ujmuje inaczej niz maja sie rzeczy.\n- Miara: RZECZY (ich zlozenie i rozdzial).\n\n> \"Nie dlatego bowiem, iz uwazamy, ze jestes bialy, jestes taki faktycznie, lecz odwrotnie, poniewaz jestes bialy, my stwierdzajac to, mowimy prawde.\"\n\n**Kluczowy fragment:** Arystoteles wyraza, ze RZECZ (fakt, ze ktos jest bialy) jest PRZYCZYNA prawdziwosci twierdzenia, nie odwrotnie. Mysl/sad dostosowuje sie do rzeczywistosci.\n\n→ To jest definicja **prawdy logicznej** Bochenskiego: mysl jest prawdziwa, gdy odpowiada rzeczy.\n\n## Sposob 2 - kontrast z prawda ontologiczna\n\n**Gdyby to byla prawda ontologiczna** - Arystoteles mowilby o tym, ze rzeczy sa \"prawdziwe\", gdy odpowiadaja jakims ideom/planowi. Ale Arystoteles tego NIE czyni.\n\nArystoteles wyraznie mowi: sad/opinia sa prawdziwe lub falszywe - nie rzeczy. I kryterium jest rzecz. To prawda logiczna.\n\n**Dodatkowy argument:** Arystoteles wyraza zasade korespondencji:\n- \"ten sam sad o rzeczy, ktora sie nie zmienia, jest zawsze prawdziwy albo zawsze falszywy.\"\n- Meaning: prawdziwosc sadu zalezy od niezmiennosci rzeczy - jesli rzecz sie nie zmienia, sad jest stale prawdziwy. To typowa korespondencyjna (logiczna) teoria prawdy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - prawidlowe wskazanie rodzaju prawdy (logiczna) ORAZ stosowne uzasadnienie.\n> - **1 pkt** - tylko prawidlowe wskazanie rodzaju prawdy bez uzasadnienia.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub niepelna.\n> - **Przykladowe uzasadnienie CKE:** Arystoteles ma na mysli prawde logiczna, poniewaz to sad jest prawdziwy lub falszywy, a miara jego prawdziwosci jest rzecz. Jak zaznacza Arystoteles, ten sam sad o rzeczy niezmiennej jest zawsze prawdziwy albo zawsze falszywy.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Arystoteles, *Metafizyka* IX.10, 1051b** - zasada korespondencji: prawda = zgodnosc sadu z rzeczywistoscia.\n> **Klasyczna (korespondencyjna) teoria prawdy** - Arystoteles jest jej ojcem. Formulacja: \"Mowic o tym, co jest, ze jest, lub o tym, co nie jest, ze nie jest, jest prawda.\"\n> **Bochenski** interpretuje Arystotelesa jako zwolennika prawdy LOGICZNEJ - sad (logos) jest nosnikiem prawdy, rzeczy sa kryterium.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Blad: napisanie \"prawda ontologiczna\" - bo Arystoteles mowi o \"rzeczach\". ALE uwaga - kluczowe jest, CO jest nosnikiem prawdy. U Arystotelesa nosnikiem jest SAD, nie rzecz.\n2. Uzasadnienie musi odwolywac sie do TEKSTU - nie wystarczy \"Arystoteles byl zwolennikiem logiki\". Musisz zacytowac lub parafrazowac fragment.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nNa podstawie własnej wiedzy rozstrzygnij, czy poniższe stwierdzenia są zgodne\nz poglądami Arystotelesa. Zaznacz T (tak), jeśli stwierdzenie jest zgodne, albo N (nie) -\njeśli nie jest zgodne z poglądami Arystotelesa.\n1.\nPosąg Ateny składa się z materii i formy.\nT\nN\n2.\nDemokracja jest ustrojem zwyrodniałym w stosunku do oligarchii.\nT\nN\n3.\nDoświadczenie zmysłowe jest źródłem wiarygodnego poznania.\nT\nN\n4.\nZalety duszy dzielą się na etyczne i dianoetyczne.\nT\nN\nTekst do zadań 13.-14.\nWilliam James\nPragmatyzm\nWaga, jaką ma dla ludzkiego życia posiadanie prawdziwych przekonań na temat\nrzeczywistości, jest sprawą aż nazbyt oczywistą. Żyjemy w świecie obiektów, które mogą być\nnieskończenie użyteczne lub nieskończenie niebezpieczne. [ ]\n„P r a w d a ”, b y r z e c z u j ą ć w w i e l k i m s k r ó c i e , j e s t t y m , c o k o r z y s t n e\nw s f e r z e n a s z y c h c z y n ó w . Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej\nperspektywie i po dokonaniu bilansu zysków i strat; gdyż to, co wydaje się korzystne w świetle\ndostępnych doświadczeń, niekoniecznie w stopniu równie zadowalającym przejdzie test\ndoświadczeń dalszych. Jak wiemy, doświadczenie ma swoje sposoby „w y s t ę p o w a n i a\nz b r z e g ó w ” i zmuszania nas do rewizji naszych obecnych formuł.\nWilliam James, Pragmatyzm, Kraków 2004, s. 88 i 97.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([ ] teoria aktu i możności\nArystotelesa).\n3. Problematyka epistemologiczna\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([ ] arystotelesowskie\npołączenie empiryzmu z racjonalistycznym\nideałem wiedzy […]).\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([ ] etyka cnót\nArystotelesa).\n5. Problematyka z zakresu filozofii polityki\nw filozofii starożytnej. Zdający:\n2) prezentuje klasyfikację i ocenę form\nustrojowych przeprowadzoną przez\nArystotelesa.\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie wszystkich prawidłowych odpowiedzi.\n1 p. - za podanie trzech prawidłowych odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. tak\n2. nie\n3. tak\n4. tak","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n| Stwierdzenie | Odpowiedz |\n| 1. Posag Ateny sklada sie z materii i formy. | **T (tak)** |\n| 2. Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii. | **N (nie)** |\n| 3. Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania. | **T (tak)** |\n| 4. Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne. | **T (tak)** |\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1 (T) - Posag Ateny sklada sie z materii i formy.**\nArystoteles glosil **hylemorjizm** (*hyle* = materia, *morphe* = forma). Kazdy byt fizyczny to **synolon** - polaczenie materii i formy. Posag Ateny: materia = marmur/brazgold; forma = ksztalt i struktura posagu Ateny. TAK - to typowy przyklad Arystotelesa.\n\n**Stwierdzenie 2 (N) - Demokracja jest ustrojem zwyrodnialym w stosunku do oligarchii.**\nWg Arystotelesa ustroje sa DOBRE lub ZWYRODNIAŁE w zaleznosci od tego, czy rzadza w interesie OGOLU czy JEDNYCH. Ustroje:\n- Monarchia (dobra) → Tyrania (zwyrodnala)\n- Arystokracja (dobra) → Oligarchia (zwyrodnala od arystokracji)\n- Politea (dobra) → **Demokracja** (zwyrodnala od **politei**, nie od oligarchii)\n\n**Demokracja jest zwyrodnalym typem POLITEI, a NIE oligarchii.** Oligarchia jest zwyrodnala forma ARYSTOKRACJI. Stwierdzenie 2 jest BLEDNE.\n\n**Stwierdzenie 3 (T) - Doswiadczenie zmyslowe jest zrodlem wiarygodnego poznania.**\nArystoteles byl **empirysta** w odroznieniu od Platona (idealista). Platon uwazal zmysly za zwodnicze (wiedze daja tylko Idee). Arystoteles twierdzil, ze poznanie zaczyna sie od postrzezenia zmyslowego (*aisthesis*) - zmysly daja wiarygodne informacje o swiecie rzeczy jednostkowych. Nauka (episteme) wyrasta z doswiadczenia. TAK - dla Arystotelesa doswiadczenie zmyslowe jest wiarygodnym poznaniem.\n\n**Stwierdzenie 4 (T) - Zalety duszy dziela sie na etyczne i dianoetyczne.**\nArystoteles w *Etyce nikomachejskiej* rozroznia:\n- **Arete dianoetike** (cnoty dianoetyczne / intelektualne) - doskonalenia rozumu: madrosc teoretyczna (*sophia*), madrosc praktyczna (*phronesis*), rozum (*nous*).\n- **Arete ethike** (cnoty etyczne / moralne) - wyksztalcone przez nalog i wychowanie: dzielnosc, sprawiedliwosc, umiarkowanie.\n\nTAK - podzial na etyczne i dianoetyczne jest klasycznym podzialem Arystotelesa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie 4 odpowiedzi poprawne: T, N, T, T.\n> - **1 pkt** - dokladnie 3 odpowiedzi poprawne.\n> - **0 pkt** - 2 lub mniej poprawnych.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Arystoteles - kluczowe pojecia:**\n> - **Hylomorfizm** (*hyle* + *morphe*): kazdy byt fizyczny = materia + forma.\n> - **Ustroje polityczne** (*Polityka*): 6 form rzadow - 3 dobre (monarchia, arystokracja, politea) i 3 zwyrodniale (tyrania, oligarchia, demokracja).\n> - **Empiryzm** (*Metafizyka*, *De Anima*): poznanie zaczyna sie od zmyslow, w przeciwienstwie do Platona.\n> - **Cnoty** (*Etyka nikomachejska*): etyczne (moralne) vs dianoetyczne (intelektualne).\n\n## Typowe pultapki\n\n1. BLAD w pkt 2: uczniowie odpowiadaja T, bo pamietaja, ze demokracja jest zwyrodnala. ALE pytanie jest o relacje demokracji DO OLIGARCHII - a nie o to, czy demokracja jest zwyrodnala w ogole.\n2. BLAD w pkt 3: mylenie Arystotelesa z Platonem. Platon = zmysly zwodnicze. Arystoteles = zmysly wiarygodne.\n3. Pamietaj: u Arystotelesa demokracja jest zwyrodnienim POLITEI (nie oligarchii). Oligarchia = wyrodnienie arystokracji.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\na) Podaj nazwę koncepcji prawdy, której współtwórcą jest William James.\nb) Uzupełnij poniższą definicję prawdy zgodnie z koncepcją, której współtwórcą jest\nWilliam James.\nZdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy\nMFI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\na)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) W. James, Pragmatyzm (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPragmatyczna koncepcja prawdy.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych.\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź [ ].\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty (pragmatyzm W. Jamesa […]);\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna);\n6) przeprowadza analizę i interpretację co\nnajmniej jednego z następujących tekstów:\na) W. James, Pragmatyzm (fragment).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej definicji pragmatycznej koncepcji prawdy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzyść (gdy uznanie\ntego zdania za prawdziwe, jest korzystne).","solution":"**13.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Nazwa koncepcji: pragmatyczna koncepcja prawdy** (teoria pragmatyczna).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa\n\nJames pisze:\n\n> \"'Prawda', by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow.\"\n\n**Wskazowki:**\n1. Slowo klucz: **\"korzystne\"** - prawda definiowana przez uzytecznosc, praktyczna wartosc.\n2. Kontekst: Jestesmy w swiecie realnym, gdzie przekonania maja praktyczne konsekwencje.\n3. Kryterium prawdy: nie zgodnosc z rzeczywistoscia (jak u Arystotelesa), lecz **efektywnosc dzialania**, korzysc, uzytecznosc.\n\n**Wniosek:** To jest **pragmatyzm** - nurt filozoficzny gdzie kryterium prawdy jest praktyczna skutecznosc.\n\n## Sposob 2 - identyfikacja nurtu\n\n**Pragmatyzm** (*pragma* = gr. czyn, dzialanie) - nurt filozoficzny zakorzeniony w Stanach Zjednoczonych przelomu XIX/XX w.\n\nGlowni przedstawiciele:\n- **Charles Sanders Peirce** (1839-1914) - tworca pragmatyzmu\n- **William James** (1842-1910) - wspoltworca, popularyzator\n- **John Dewey** (1859-1952) - instrumentalizm\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - \"pragmatyczna koncepcja prawdy\" lub rownowazna.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **William James (1842-1910)** - ameryk. psycholog i filozofia; *Pragmatyzm* (1907), *Podstawy psychologii* (1890).\n> **Pragmatyczna koncepcja prawdy:** Zdanie jest prawdziwe, jesli jego przyjecie jest korzystne (uzyteczne) - przynosi pozadane efekty praktyczne. Kryterium: nie korespondencja z rzeczywistoscia, lecz **skutecznosc** i **uzytecznosc**.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie wystarczy napisac \"pragmatyzm\" - trzeba dodac: \"koncepcja prawdy\" lub \"teoria prawdy\".\n2. Uwaga: James byl **wspoltworca**, nie jedynym tworca pragmatyzmu - za zalozaciela uwaza sie Peirce'a.\n\n**13.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc** (gdy uznanie tego zdania za prawdziwe jest korzystne / uzyteczne).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Jamesa\n\nJames wprost definiuje:\n\n> \"'Prawda', by rzecz ujac w wielkim skrocie, jest tym, co korzystne w sferze naszych czynow. Korzystne na wszelkie sposoby; korzystne w dalszej perspektywie i po dokonaniu bilansu zyskow i strat.\"\n\n**Z tekstu wynika definicja:**\n- Zdanie jest prawdziwe = jest korzystne w sferze dzialan.\n- \"Korzystne w dalszej perspektywie\" - nie dorazne, lecz po zestawieniu wszystkich konsekwencji.\n- \"Test doswiadczen dalszych\" - pragmatyzm jest otwarty na rewizje, jesli doswiadczenie pokaze niekorzystnosc.\n\n**Kompletna definicja:** Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy **jego uznanie za prawdziwe przynosi uzytecznosc/korzysc** (praktyczna).\n\n## Sposob 2 - kontrast z innymi definicjami\n\n| Koncepcja | Definicja prawdy |\n| Klasyczna (Arystoteles) | Sad jest prawdziwy, gdy odpowiada rzeczywistosci |\n| **Pragmatyczna (James)** | Zdanie jest prawdziwe, gdy jest korzystne |\n| Koherencyjna | Zdanie prawdziwe, gdy spojne z innymi uznanymi zdaniami |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 13.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidlowa definicja: \"Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy zastosowane przynosi korzysc\" lub ekwiwalent.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie pisz \"jest zgodne z rzeczywistoscia\" - to klasyczna teoria, nie pragmatyczna.\n2. James dodaje: korzysci maja byc po \"bilansu zyskow i strat\" i w dalszej perspektywie - nie chwilowe i nie czysto subiektywne.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\na) Koncepcja prawdy, której współtwórcą jest William James, należy do nieklasycznych\nkoncepcji prawdy. Podaj nazwę innej nieklasycznej koncepcji prawdy.\nb) Uzupełnij poniższą definicję zgodnie z wybraną w podpunkcie 14 a) nieklasyczną\nkoncepcją prawdy, różną od koncepcji, której współtwórcą jest William James.\nZdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\na)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna).\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie prawidłowej nazwy (innej niż pragmatyczna), nieklasycznej koncepcji\nprawdy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa nieklasycznej koncepcji prawdy: np. koherencyjna koncepcja prawdy.\nUwaga: Inne możliwe odpowiedzi: ewidencyjna, deflacyjna, epistemiczna.\nb)\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji. Zdający\nrozpoznaje i rozumie problemy (pytania)\nfilozoficzne; rozumie filozoficzne\nrozwiązania tych problemów i wspierające\nje argumenty […].\nII. Tworzenie wypowiedzi. Zdający\nformułuje podstawowe pytania (problemy)\noraz tezy filozoficzne, […] prawidłowo\nposługuje się pojęciami filozoficznymi.\nIII. Filozofia współczesna\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n3) rekonstruuje i porównuje różne\nkoncepcje prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (koncepcja realistyczna,\nepistemiczna, pragmatyczna).\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie poprawnej definicji wymienionej w p. 14a nieklasycznej koncepcji prawdy.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKoherencyjna def. prawdy: Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy jest spójne\nz innymi, uznanymi już zdaniami (w danym systemie zdań).\nModel odpowiedzi\nFilozofia - poziom rozszerzony\nKryteria oceniania wypracowania z filozofii\nKryterium\nPunktacja\nMax.\nliczba\npunktów\n25\nI\nSformułowanie\nstanowiska\nJasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.\n3\n3\nStanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.\n2\nNiejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie kontekst\nwskazuje na przekonania zdającego.\n1\nII\nUzasadnienie\nstanowiska\na) Adekwatne\nUzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty wiążą się ze\nstanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).\n3\n3\n18\nLuźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w sprawie\ndrugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.\n1\nb) Trafne\nUzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem problemu i\nprzeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty zgodne oraz logicznie\npoprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu).\nOdwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.\n4\n4\nUzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem\nproblemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne\noraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n3\nNa ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu. Nieliczne\nusterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n2\nArgumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera rozumowania\nnon sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.\n1\nc) Pogłębione\nRozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż 1\nargumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym stanowisko;\nrozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są ważkie (istotne), ich\n4\n4\nModel odpowiedzi\nFilozofia - poziom rozszerzony\nwprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne posługiwanie się wiedzą i\nterminologią filozoficzną.\nArgumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim argumentem\ni 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla zrozumienia stanowiska\nzdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.\n3\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub\nodwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.\nPojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.\n2\nArgumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak kontrargumentów lub\nodwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne (drugorzędne). Uzasadnienie\npowierzchowne (infantylne).\n1\nd) Krytyczne\nUzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający rozważa\nracje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia wprowadzenie\nkontrargumentów.\n4\n4\nAnaliza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia\nkontrargumentacji.\n2\ne) Nawiązania\ndo innych\ndziedzin\nkultury\nZdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi dziedzinami\nkultury (literaturą, sztuką).\n3\n3\nZdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.\n2\nIII\nKompozycja\npracy\nPoprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części pracy\nniezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.\n2\n2\nZaburzenia w kompozycji pracy.\n1\nIV\nPoprawność\njęzykowa\nPraca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym, leksykalnym,\nfrazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.\n2\n2\nPraca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne, frazeologiczne,\nortograficzne i interpunkcyjne.\n1","solution":"**14.1.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Inna nieklasyczna koncepcja prawdy:** **koherencyjna koncepcja prawdy** (teoria koherencji).\n\nAkceptowane rowniez: ewidencyjna, deflacyjna, epistemiczna.\n\n## Sposob 1 - identyfikacja nieklasycznych koncepcji prawdy\n\n**Klasyczna koncepcja prawdy** (korespondencyjna): Sad jest prawdziwy, gdy odpowiada rzeczywistosci (*adaequatio intellectus ad rem* - Tomasz z Akwinu). Zrodlo: Arystoteles.\n\n**Nieklasyczne koncepcje** (rozne od klasycznej):\n\n| Koncepcja | Kryterium prawdy |\n| **Pragmatyczna** (James) | Uzytecznosc, korzysc |\n| **Koherencyjna** (Bradley, Neurath) | Spojnosc z innymi zdaniami |\n| Ewidencyjna | Oczywistosc, niepodwazalne dowody |\n| Deflacyjna | Predykat \"prawdziwy\" nie dodaje tresci - \"p\" = \"'p' jest prawdziwe\" |\n| Epistemiczna | Prawda = to, co uzna idealnie kompetentny podmiot |\n\n## Sposob 2 - koncepcja koherencyjna\n\n**Koherencyjna koncepcja prawdy:**\n\n> Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy jest **spojne z innymi, uznanymi juz zdaniami** (w danym systemie zdan).\n\nKluczowe pojecia:\n- *Koherencja* = logiczna spoinosc, wzajemna niesprzecznosc zdana.\n- Zdanie \"prawdziwe\" = wpisuje sie bez sprzecznosci w caly system przekonan.\n- Przyklad: zdanie \"Ziemia obiega Slonce\" jest prawdziwe, gdy jest spojne z innymi zdaniami fizyki, astronomii, matematyki - tworzy koherentny system.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - prawidlowa nazwa nieklasycznej koncepcji prawdy (innej niz pragmatyczna).\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane odpowiedzi:** koherencyjna, ewidencyjna, deflacyjna, epistemiczna.\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Koherencyjna teoria prawdy** - glowni przedstawiciele: F.H. Bradley (idealizm brytyjski), Otto Neurath (Kolo Wiedenskie).\n> **Deflacyjna teoria prawdy** - Frege, Ramsey: predykat \"jest prawdziwe\" jest logicznie zbedny (*redundancyjny*).\n> **Ewidencyjna teoria prawdy** - Brentano, Husserl: prawdziwe to to, co oczywiste.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Nie pisz \"klasyczna koncepcja prawdy\" jako odpowiedz - pytanie pyta o NIEklasyczna, ROZNA od pragmatycznej.\n2. Unikaj sformulowania \"relatywistyczna koncepcja prawdy\" - to nie jest uznana nazwa akademickiej teorii prawdy na maturze.\n\n**14.2.** ## Poprawna odpowiedz\n\n**Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy jest spojne z innymi, uznanymi juz zdaniami** (w danym systemie zdan).\n\n(Odpowiedz podana zgodnie z wybrana koncepcja koherencyjna - zob. zadanie 14.1.)\n\n## Sposob 1 - uzupelnienie definicji\n\nKoherencyjna koncepcja prawdy:\n\n> Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy **jest spojne (niesprzeczne) z innymi, juz uznanymi zdaniami w danym systemie przekonan**.\n\n**Kluczowe elementy definicji:**\n- \"Spojne\" - nie wchodzi w logiczna sprzecznosc z innymi zdaniami.\n- \"Juz uznanymi\" - z przekonaniami, ktore juz traktujemy jako prawdziwe.\n- \"W danym systemie\" - prawda jest zawsze wzgledna wobec systemu (naukowego, filozoficznego, kulturowego).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 14.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawna definicja koncepcji wskazanej w 14.1 (spojnosc z innymi zdaniami dla koherencyjnej; lub inne wlasciwe dla innej wskazanej koncepcji).\n> - **0 pkt** - brak lub definicja niezgodna z koncepcja wskazana w 14.1.\n\n## Typowe pultapki\n\n1. Musi byc SPOJNA z koncepcja podana w zadaniu 14.1 - jesli tam napisalas \"koherencyjna\", tu musisz podac definicje KOHERENCJI, nie pragmatyzmu.\n2. Jezeli w 14.1 podalas \"ewidencyjna\": tutaj definicja = \"Zdanie jest prawdziwe zawsze i tylko wtedy, gdy jego prawdziwosc jest oczywista (niezaprzeczalnie dana w bezposrednim poznaniu)\".","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.\nTemat 1. Arystoteles w swoich rozważaniach o przyjaźni napisał, że jest ona cnotą lub\nczymś z cnotą związanym. Odwołując się do wybranych przez siebie poglądów\nfilozoficznych, rozważ, czy istnieje konieczny związek między przyjaźnią\na cnotą.\nTemat 2. Czy ludzki umysł jest „niezapisaną tablicą”? Rozważ problem i uzasadnij swoje\nstanowisko, odwołując się do wybranych przez siebie poglądów filozoficznych.\nna temat nr\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nMFI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz - teza wypracowania\n\n**Temat 1: Przyjazn a cnota - czy istnieje konieczny zwiazek?**\n\n**Teza:** Miedzy przyjaznia a cnota istnieje zwiazek konieczny - nie dlatego, ze przyjazn jest po prostu cnota, ale dlatego, ze najglebsza forma przyjazni jest mozliwa tylko miedzy ludzmi cnotliwymi i sama ja doskonali. Przyjazn, cnota i szczescie (eudaimonia) tworza nierozerwalna triada w etyce Arystotelesa.\n\n## Wzorcowe wypracowanie - Temat 1\n\n### Przyjazn i cnota - konieczny zwiazek czy szczescliwy zbieg okolicznosci?\n\nArystoteles w *Etyce nikomachejskiej* stwierdzil, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym. Rozwaznie sformulowana teza wskazuje, ze nie jest to prosta tozsamos - przyjazn jest wpleciona w structure cnoty, ale nie jest z nia identyczna. Czy zatem zwiazek miedzy przyjaznia a cnota jest konieczny, czy jedynie mozliwy lub pozadany?\n\n**Stanowisko:** Twierdze, ze zwiazek ten jest konieczny na poziomie przyjazni doskonalej (*philia teleia*) - przyjazni miedzy ludzmi cnotliwymi - i to nie tylko z powodow psychologicznych, ale z wewnetrznej logiki obu pojec.\n\n**Argument 1 - Trzy rodzaje przyjazni Arystotelesa.**\nArystoteles rozroznia trzy typy przyjazni: oparta na pozytku (*philia dia to chresimon*), oparta na przyjemnosci (*philia dia to hedu*) i oparta na dobroci (*philia dia to agathon*). Pierwsze dwie sa kruche - przyjazn dla korzysci konczy sie, gdy korzysc zanika; przyjazn dla przyjemnosci - gdy przyjemnosc przemija. Tylko trzecia forma, oparta na wzajemnym uznaniu dobrego charakteru, jest trwala. Tu pojawia sie koniecznosc: przyjazn doskonala wymaga cnoty u obydwu stron, bo bez niej nie ma uznania dobrego charakteru, ktore jest jej fundamentem.\n\n**Argument 2 - Przyjazn jako cwiczenie cnoty.**\nArystoteles uwazal, ze czlowiek jest istota spoleczna (*zoon politikon*). Cnoty nie cwicze sie w samotnosci - sprawiedliwosc, hojnosc, odwaga sa realizowane wobec innych. Przyjaciel jest \"drugim ja\" (*allos autos*) - lustrem, w ktorym widze wlasny charakter. Przyjazn zatem nie tylko zakłada cnote, ale ja wzmacnia i doskonali. Zwiazek jest wiec konieczny w obu kierunkach: cnota umozliwia przyjazn doskonala, a przyjazn doskonala jest srodowiskiem, w ktorym cnota dojrzewa.\n\n**Kontrargument - Przyjazn bez cnoty?**\nMozna zapytac: czy nie obserwujemy przykladan prawdziwej przyjazni miedzy ludzmi, ktorzy nie sa cnotliwi? Historia i literatura pelnoa takich przykładow - David i Jonatan w Biblii, przyjazn Achillesa i Patroklosa w *Iliadzie* Homera, lub wspolczesne bliskie wiezy miedzy ludzmi porzadnymi, ale dalecy od arystotelowskiej doskonałosci. Wydaje sie wiec, ze przyjazn mozliwa jest bez scislej cnoty.\n\n**Odpowiedz na kontrargument - analiza krytyczna.**\nArystoteles byłby tu precyzyjny: takie wiezy mozna zakwalifikowac jako przyjazn opartą na przyjemnosci lub wiernosci emocjonalnej, ale nie jako przyjazn *doskonala*. Kryterium jest tu nie uczucie, lecz podstawa relacji. Przyjazn Achillesa i Patroklosa jest intensywna, ale zbudowana na honorze wojennym i wspolnej sluzbie - nie na uznaniu moralnej doskonałosci. To nie uniewa typologii Arystotelesa - potwierdza je: istnieja rozne typy bliskich wiezy, ale *philia teleia* wymaga cnoty.\n\n**Odwolanie do innej tradycji filozoficznej - Tomasz z Akwinu.**\nTomasz z Akwinu (*Summa theologiae*) rozszerzyl arystotelowska przyja cnn na relacje z Bogiem (*caritas* - milosc teologalna). Milosc Boska (agape) jest najwyzszym wypelnieniem przyjazni - czlowiek podniesiony do lask do stanu przyjacielskiego z Bogiem przez cnoty teologalne (wiare, nadzieje, milosc). Rowniez dla Tomasza koniecznoscia jest laska - bez niej przyja cn Boska jest niemozliwa. To rozszerzenie potwierdza, ze w tradycji filozoficznej przyjazn najglebsza zawsze wiaze sie z doskonaloscią moralną lub duchowa.\n\n**Podsumowanie.**\nWiazek miedzy przyjaznia doskonala a cnota jest konieczny - wynika z samej struktury obu pojec. Przyjazn, ktora nie jest zakorzeniona w uznaniu dobrego charakteru, jest relacja mniej doskonala, ktora nie spelnia funkcji, ktore Arystoteles przypisal prawdziwej przyjazni: wspolnego zycia, wzajemnego dobra i doskonalenia sie w cnocie. Dlatego Arystoteles slusznie powiada, ze przyjazn jest cnota lub czyms z cnota zwiazanym - jest albo wyrazem cnoty, albo jej podstawowym warunkiem i kontekstem realizacji.\n\n## Punkty CKE - schemat oceniania wypracowania (max 25 pkt)\n\n> **I. Sformulowanie stanowiska (max 3 pkt):**\n> Wzorcowe wypracowanie: jasno sformulowana teza (\"zwiazek konieczny na poziomie przyjazni doskonalej\"), umieszczona na poczatku i rozwijana konsekwentnie - **3 pkt**.\n\n> **II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):**\n>\n> a) **Adekwatne (max 3 pkt):** Wszystkie argumenty wiaza sie z teza (zwiazek konieczny przyja cnn-cnota) - **3 pkt**.\n>\n> b) **Trafne (max 4 pkt):** Wzorcowe zawiera argumenty ZA (Arystoteles, Tomasz) I kontrargument (przyjazn bez cnoty) + odpowiedz na kontrargument - **4 pkt**.\n>\n> c) **Poglebione (max 4 pkt):** Wiecej niz 1 argument i 1 kontrargument; rozpatrywanie z kilku perspektyw (etyka cnot, teologia, literatura) - **4 pkt**.\n>\n> d) **Krytyczne (max 4 pkt):** Analiza kontrargumentu z uzasadnieniem (Arystoteles byłby precyzyjny w typologii) - **4 pkt** (pelna) lub **2 pkt** (obecna, ale niepelna).\n>\n> e) **Nawiazania do innych dziedzin kultury (max 3 pkt):** Biblia (Dawid i Jonatan), *Iliada* Homera, Tomasz z Akwinu - **3 pkt** (swobodne nawiazania do literatury i teologii).\n\n> **III. Kompozycja (max 2 pkt):**\n> Wyodrebnione czesci: wstep (teza), argumenty, kontrargument + odpowiedz, podsumowanie - **2 pkt**.\n\n> **IV. Poprawnosc jezykowa (max 2 pkt):** Jezyk akademicki, bez bledow - **2 pkt** (ocenia egzaminator).\n\n**Lacznie wzorcowo: 25/25 pkt.**\n\n## Wskazowki dla zdajacego\n\n1. **Musisz podac teze** - odpowiedz WPROST na pytanie (\"tak/nie/tak ale \").\n2. **Arystoteles jest obowiazkowy** - zadanie do niego wprost nawiazuje. Podaj nazwy typow przyjazni (*philia teleia*, *philia dia to chresimon*) i kluczowe terminy (*eudaimonia*, *arete*, *allos autos*).\n3. **Kontrargument jest konieczny** - bez niego max 2 pkt za trafnosc. Powolaj sie na konkretny przyklad (literatura, historia) i potem go odpowiedz.\n4. **Nawiaz do innej filozofii** - Platon (eros vs philia), Tomasz, Kant (przyjazn a obowiazek), Schopenhauer (wola i wspolczucie), albo literacki przyklad (Dawid i Jonatan, Achilles i Patroklos).\n5. **Terminy greckie** (philia, eudaimonia, arete, phronesis) = dodatkowe punkty za swobodne poslugiwanie sie terminologia.","image":"img/filozofia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"}]}