{"paper":{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":19,"source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nSformułuj dwie tezy na temat duszy zawarte w przytoczonym fragmencie tekstu -\njedną ontologiczną i jedną epistemologiczną.\nTeza ontologiczna:\nTeza epistemologiczna:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 20221\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n1. Klasyczna koncepcja filozofii. Zdający:\n1) wyróżnia podstawowe dyscypliny\nfilozoficzne, które wywodzą się z filozofii\nklasycznej: ontologię, epistemologię, logikę,\netykę, filozofię polityki i estetykę;\n2) umieszcza formułowane pytania\ni problemy filozoficzne w obrębie właściwej\ndla nich dyscypliny.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\n3. Problematyka epistemologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje główne\nstanowiska w sporze o źródła poznania\ni kryteria prawdy, rekonstruuje wspierające\nje argumenty (spór Sokratesa z sofistami\no obiektywność i relatywność prawdy,\naprioryzm Platona i teoria anamnezy […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n1 pkt - sformułowanie jednej poprawnej tezy ontologicznej i jednej poprawnej tezy\nepistemologicznej.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\n1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych\nrozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku\nz zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 poz. 493, z późn. zm.).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe rozwiązanie\nTeza ontologiczna: Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie (co\nniezmienne, niematerialne, nieśmiertelne, samoistne).\nTeza epistemologiczna: Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów. / Dusza\n(w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Teza ontologiczna:** Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie, niezmienne, niematerialne i nieśmiertelne.\n\n**Teza epistemologiczna:** Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów - można ją uchwycić jedynie rozumem / racjonalnym wnioskowaniem.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła (Fedon)\n\nPlaton konstruuje argument przez analogię i kontrast:\n\n> „wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem\"\n\n→ **Wskazówki ontologiczne:**\n1. Sokrates dzieli rzeczywistość na dwa rodzaje: *to, co niezmienne* (idee, dusza) vs. *to, co zmienne* (ciała, przedmioty zmysłowe).\n2. Duszę zalicza do rodzaju „boskiego, nieśmiertelnego, jednoideowego, nierozkładalnego\" → teza **ontologiczna**: dusza należy do sfery bytów niezmiennych i nieśmiertelnych, podobna jest do idei.\n\n→ **Wskazówki epistemologiczne:**\n1. Ciało „ciągnie duszę\" ku rzeczom zmysłowym, które „nigdy nie są takie same\" → wiedza zmysłowa jest chwiejna.\n2. Gdy dusza „prowadzi badania sama przez siebie\", odchodzi „ku temu, co czyste, zawsze i nieśmiertelne\" → poznanie duszy jest możliwe tylko przez czysty rozum, *nie przez zmysły*.\n3. Teza **epistemologiczna**: dusza (i idee) jest poznawalna wyłącznie rozumem (gr. *nous*), a nie percepcją zmysłową.\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny (dualizm platońsko-orficki)\n\n- Platon w *Fedonie* (ok. 380 r. p.n.e.) argumentuje za nieśmiertelnością duszy, opierając się na **teorii idei** (*eidos*) - idee są wieczne, niezmienne, niematerialne.\n- Dusza jest **spokrewniona z ideami** (gr. *syngenes*) → skoro idee są nieśmiertelne i niezmienne, dusza podziela te właściwości (argument z pokrewieństwa, gr. *syngeneia*).\n- Epistemologicznie: wiedza (gr. *episteme*) to nie wrażenie zmysłowe (gr. *aisthesis*), ale *reminiscencja* (gr. *anamnesis*) - dusza przypomina sobie idee, które oglądała przed wcieleniem.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - sformułowanie JEDNEJ poprawnej tezy ontologicznej I JEDNEJ poprawnej tezy epistemologicznej.\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna (tylko jedna teza) lub błędna.\n>\n> **Akceptowane tezy ontologiczne:**\n> - Dusza (bardziej niż ciało) jest podobna do tego, co boskie / niezmienne / niematerialne / nieśmiertelne / samoistne.\n>\n> **Akceptowane tezy epistemologiczne:**\n> - Dusza nie jest poznawalna za pomocą zmysłów.\n> - Dusza (w powiązaniu z ciałem) poznaje świat za pomocą ciała (tj. zmysłowo, co jest gorszym rodzajem poznania).\n>\n> **Uwaga:** Trzeba podać OBIE tezy - brakuje 1 pkt za każdą!\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nNajczęstszy błąd: uczeń podaje dwie tezy ontologiczne (np. „dusza jest nieśmiertelna\" + „dusza jest niematerialna\") i żadnej epistemologicznej. Klucz CKE wymaga **jednej z każdego rodzaju**.\n\nInny błąd: teza „dusza istnieje\" - zbyt ogólna, nie wskazuje na żaden z cech wymienionych w tekście.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Pomieszanie ontologii z epistemologią:** „dusza jest niepoznawalna\" to teza epistemologiczna (o poznaniu), nie ontologiczna (o bycie). Klucz wymaga rozróżnienia.\n2. **Zbyt ogólna teza ontologiczna:** „dusza istnieje\" - niewystarczające; musi być wskazana konkretna właściwość bytu (nieśmiertelność, niezmienność, niematerialność).\n3. **Brak odwołania do tekstu:** Teza musi dać się wyprowadzić z cytatu - nie wolno pisać o „duszy wędrującej po śmierci\" (metempsychoza), bo tego fragment nie zawiera.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymień dwa, wskazane w przytoczonym fragmencie tekstu, podobieństwa między\nideami a duszami.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n1 pkt - wymienienie dwóch trafnych podobieństw.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n1. Niematerialność, niepoznawalność za pomocą zmysłów (jest podobna do tego, co\nniewidzialne).\n2. Niezmienność, nieśmiertelność, jest prostota (nierozkładalność).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **Niematerialność / niepoznawalność za pomocą zmysłów** - zarówno idee, jak i dusza są niewidzialne i niedostępne zmysłom; można je ująć tylko rozumem.\n2. **Niezmienność / nieśmiertelność / prostota (nierozkładalność)** - idee i dusza są wieczne, proste (jednoideowe), nie podlegają rozpadowi ani przekształceniu.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nPlaton w *Fedonie* zestawia duszę z ideami za pomocą dwóch wyraźnych cech:\n\n> „wobec tych [istot], które są niezmienne, nie ma niczego, czym mógłbyś je uchwycić, poza racjonalnym wnioskowaniem. Tego typu [istoty] są więc niewidzialne\"\n\n→ **Cecha 1:** Niematerialność / niewidzialność - idee i dusza są niewidzialne (gr. *aoratos*), dostępne tylko intelektowi.\n\n> „dusza jest jednoideowe, nierozkładalne i zawsze wobec siebie niezmiennie takie same\"\n\n→ **Cecha 2:** Niezmienność i nierozkładalność (prostota) - idee są zawsze „takie same wobec siebie\"; podobnie dusza jest jednoideowa i nierozkładalna.\n\n## Sposób 2 - terminologia filozoficzna\n\nW języku filozofii platońskiej:\n- **Idee** (gr. *eidos*, *idea*): byty wieczne, proste, niematerialne, samoistne.\n- **Dusza** (gr. *psyche*): spokrewniona z ideami (gr. *syngenes*), bo podziela ich cechy ontologiczne - niezmienność i prostotę.\n\nKlucz CKE wskazuje dwa podobieństwa:\n- Niematerialność (niepoznawalność zmysłowa)\n- Niezmienność, nieśmiertelność, prostota (nierozkładalność)\n\nWystarczy podać **dwa** z tych podobieństw.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - wymienienie DWÓCH trafnych podobieństw między ideami a duszami.\n> - **0 pkt** - tylko jedno podobieństwo lub odpowiedź błędna.\n>\n> **Akceptowane podobieństwa (wystarczą dowolne dwa):**\n> - Niematerialność / niepoznawalność za pomocą zmysłów (niewidzialność)\n> - Niezmienność / nieśmiertelność\n> - Prostota / nierozkładalność (jednoideowość)\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie tylko jednego podobieństwa** - klucz wymaga DWÓCH; uczeń traci jedyny punkt.\n2. **Mylenie podobieństwa dusza-idee z podobieństwem dusza-Bóg:** Platon w *Fedonie* nie mówi o Bogu (to pojęcie chrześcijańskie); mówi o „tym, co boskie\" jako kategorii, do której należą idee.\n3. **Podanie cechy ciała zamiast duszy:** ciało jest zmienne, materialne, widzialne - to różnica, nie podobieństwo do idei.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu Platona i wiedzy własnej\nscharakteryzuj relację, jaka według Platona zachodzi między „pięknem samym”\na „rzeczami pięknymi, takimi jak ludzie, konie, płaszcze czy jakiekolwiek inne tego\ntypu”. Podaj nazwę stanowiska Platona w sporze o uniwersalia, a następnie porównaj\nje ze stanowiskiem Arystotelesa.\nCharakterystyka:\nNazwa stanowiska:\nPorównanie stanowisk:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\n8. Wybrane zagadnienia i kontrowersje\nfilozoficzne w myśli chrześcijańskiego\nśredniowiecza. Zdający:\n2) prezentuje spór o uniwersalia,\nrekonstruuje i porównuje zasadnicze\nstanowiska w tej kontrowersji, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (nominalizm,\nrealizm pojęciowy, umiarkowany realizm\npojęciowy, konceptualizm).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” oraz\npodanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz\nporównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n1 pkt - poprawna charakterystyka relacji między pięknem a „rzeczami pięknymi” ALBO\npodanie poprawnej nazwy stanowiska Platona w sporze o uniwersalia oraz\nporównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nCharakterystyka: Według Platona „piękno samo” jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną\ni niematerialną ideą, w której - w sposób niedoskonały - uczestniczą lub którą naśladują\n(„odbijają”, egzemplifikują, konkretyzują) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne.\nNazwa stanowiska: (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm\nPorównanie stanowisk: Platon reprezentuje skrajny realizm pojęciowy (przedmioty ogólne\n[uniwersalia, idee] istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu), a Arystoteles umiarkowany\nrealizm pojęciowy. Według Arystotelesa idee istnieją niezależnie od umysłu, nie istnieją\njednak samodzielnie, lecz w rzeczach jednostkowych jako ich formy (istoty).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Charakterystyka:** Według Platona „piękno samo\" jest doskonałą, prostą, niezmienną, ogólną i niematerialną **ideą** (gr. *eidos*), w której - w sposób niedoskonały - **uczestniczą** (*methexis*) lub którą **naśladują** (*mimesis*) wszystkie jednostkowe rzeczy piękne (ludzie, konie, płaszcze). Idea piękna istnieje samoistnie i niezależnie od rzeczy, które jedynie ją odzwierciedlają.\n\n**Nazwa stanowiska:** (skrajny) realizm pojęciowy / platonizm\n\n**Porównanie stanowisk:** Platon reprezentuje **skrajny realizm pojęciowy** - przedmioty ogólne (idee, uniwersalia) istnieją samodzielnie i niezależnie od umysłu poznającego (łac. *universalia ante rem* - powszechniki przed rzeczami). Arystoteles reprezentuje **umiarkowany realizm pojęciowy** - formy (odpowiedniki idei) nie istnieją samoistnie, lecz tylko **w rzeczach jednostkowych** jako ich istoty/formy (łac. *universalia in re* - powszechniki w rzeczach).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\n> „Równość sama, piękno samo, cokolwiek będące samym, istotność - czy dopuszczają one jakąkolwiek zmianę?\"\n> → Sokrates wyróżnia *byty idealne* od *bytów empirycznych*.\n\n> „Jak w przypadku rzeczy równych [lub pięknych] czy wielu innych, biorące nazwę od owych [idei]? Czy one takie same [ ] Tak się właśnie z nimi dzieje - one nigdy nie są takie same.\"\n\n→ Rzeczy piękne **czerpią nazwę** od idei piękna i **uczestniczą** w niej, ale same są zmienne i niedoskonałe. Relacja jest asymetryczna: idea jest wzorcem, rzeczy - niedoskonałymi kopiami.\n\n## Sposób 2 - spór o uniwersalia (kontekst szkolny)\n\nW sporze o **uniwersalia** (pojęcia ogólne, powszechniki) wyróżniamy trzy stanowiska:\n\n| Stanowisko | Gdzie istnieją powszechniki? | Przedstawiciel |\n| Skrajny realizm pojęciowy | Samoistnie, przed i niezależnie od rzeczy | **Platon** |\n| Umiarkowany realizm pojęciowy | W rzeczach jednostkowych, jako ich formy | **Arystoteles** |\n| Nominalizm | Tylko w umyśle / językowe etykiety | Wilhelm Ockham |\n\n**Platon** (skrajny realizm): idea piękna istnieje poza umysłem i poza rzeczami; rzeczy są jej cieniami (metafora jaskini).\n**Arystoteles** (umiarkowany realizm): forma piękna (istota piękna) istnieje, ale tylko jako właściwość konkretnych pięknych rzeczy - nie ma oddzielnej „sfery idei\".\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna charakterystyka relacji idei do rzeczy + nazwa stanowiska Platona + porównanie ze stanowiskiem Arystotelesa.\n> - **1 pkt** - poprawna charakterystyka relacji ALBO nazwa stanowiska + porównanie (bez charakterystyki).\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna.\n>\n> **Akceptowane nazwy stanowiska Platona:** „(skrajny) realizm pojęciowy\", „platonizm\".\n> **Kluczowe pojęcia w charakterystyce:** uczestnictwo (*methexis*), naśladowanie (*mimesis*), „biorące nazwę od idei\".\n> **Porównanie musi wskazać:** Platon - idee samoistne (niezależnie od rzeczy); Arystoteles - formy w rzeczach jednostkowych.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie nominalizmu z realizmem umiarkowanym:** Arystoteles NIE jest nominalistą - uznaje realne istnienie form, tylko że *w rzeczach*, nie poza nimi. Ockham to nominalizm.\n2. **Pominięcie słowa „skrajny\":** Klucz CKE akceptuje „realizm pojęciowy\" bez przymiotnika, ale pełna nazwa to „skrajny realizm pojęciowy\" - warto dodać dla precyzji.\n3. **Opis relacji bez terminów:** Uczeń pisze „rzeczy piękne zależą od idei piękna\", ale nie używa słowa *uczestnictwo* ani *naśladowanie* - może dostać punkt, ale opis jest mniej precyzyjny.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nPodaj nazwę stanowiska dotyczącego relacji ciała do duszy (umysłu), za którym\nargumentuje w przytoczonym tekście Sokrates. Wyjaśnij to stanowisko.\nNazwa stanowiska:\nWyjaśnienie:\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska wraz z poprawnym wyjaśnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa stanowiska: dualizm (psychofizyczny / antropologiczny / substancjalny).\nWyjaśnienie: Zgodnie z tezą dualizmu, człowiek składa się z dwóch odrębnych substancji,\nduszy i ciała, z których pierwsza jest niematerialna i nieśmiertelna, a druga materialna\ni śmiertelna.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stanowiska:** dualizm (psychofizyczny / antropologiczny / substancjalny)\n\n**Wyjaśnienie:** Zgodnie z tezą dualizmu człowiek składa się z **dwóch odrębnych substancji** - duszy i ciała. Dusza jest niematerialna, nieśmiertelna i boska; ciało jest materialne, śmiertelne i zmienne. Obie substancje tworzą razem człowieka, ale mają różną naturę i różny cel.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\n> „Czy nie jest tak, że w nas samych istnieje ciało jak i dusza?\"\n\nSokrates zakłada, że człowiek MA dwa składniki - ciało i duszę - jako dwa różne byty. To definicja **dualizmu** (gr. *dualis* - podwójny).\n\n> „natura nakazuje, aby [ciało] służyło i było podległe, natomiast [dusza] rządziła i panowała\"\n\n→ Dwie substancje mają różne role: dusza panuje, ciało służy. Hierarchia, ale *obie istnieją oddzielnie*.\n\n> „dusza do boskiego, a ciało do śmiertelnego\"\n\n→ Różna natura ontologiczna - ciało śmiertelne, dusza boska = nieśmiertelna. Dwie odrębne substancje.\n\n## Sposób 2 - terminologia filozoficzna\n\n**Dualizm psychofizyczny** (Platon, Kartezjusz): człowiek = ciało (materialne, *res extensa*) + dusza/umysł (niematerialna, *res cogitans*). Obie substancje są **realne**, ale **różne co do natury**.\n\nWażne: u Platona relacja ciało-dusza jest **hierarchiczna** (dusza wyższa), co odróżnia go od Kartezjusza (obie substancje równorzędne, problem interakcji).\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 4.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - podanie poprawnej nazwy stanowiska WRAZ z poprawnym wyjaśnieniem.\n> - **0 pkt** - tylko nazwa bez wyjaśnienia lub błędna nazwa.\n>\n> **Akceptowane nazwy:** „dualizm\", „dualizm psychofizyczny\", „dualizm antropologiczny\", „dualizm substancjalny\".\n> **Wyjaśnienie musi zawierać:** człowiek = dwa odrębne składniki (dusza niematerialna + ciało materialne).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie samej nazwy bez wyjaśnienia** - klucz wymaga OBU elementów (nazwa + wyjaśnienie) za 1 punkt.\n2. **Mylenie dualizmu z dualizmem Kartezjusza** - na maturze wystarczy powiedzieć „dwie odrębne substancje: niematerialna dusza + materialne ciało\"; nie trzeba omawiać Kartezjusza, chyba że zadanie o to prosi.\n3. **Napisanie „monizm\"** - monizm to pogląd, że istnieje JEDNA substancja (materialistyczny lub idealistyczny); dualizm = DWA rodzaje substancji.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-2)\nPodaj nazwy dwóch stanowisk konkurencyjnych wobec stanowiska Sokratesa\ndotyczącego relacji ciała do duszy (umysłu) oraz wymień po jednym przedstawicielu\nkażdego z podanych stanowisk.\n1. Pierwsze stanowisko\nNazwa:\nPrzedstawiciel:\n2. Drugie stanowisko\nNazwa:\nPrzedstawiciel:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie,\nna które tekst stanowi odpowiedź;\nrekonstruuje tezy i argumenty zawarte\nw tekście […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\nII. Filozofia nowożytna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii XVII\ni XVIII w. Zdający:\n1) […] porównuje wybrane stanowiska\nontologiczne […] (dualizm R. Descartesa,\nmonizm B. Spinozy, spirytualizm\nG. Berkeleya);\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n3. identyfikuje problematykę tekstu\ni reprezentowany w nim kierunek\nfilozoficzny.\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch nazw stanowisk konkurencyjnych wraz z ich przedstawicielami.\n1 pkt - podanie jednej nazwy stanowiska konkurencyjnego wraz z jego przedstawicielem\nALBO podanie dwóch nazw stanowisk konkurencyjnych.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\n1. Pierwsze stanowisko\nNazwa: materializm / monizm materialistyczny / naturalizm antropologiczny\nPrzedstawiciel: Julien Offray de La Mettrie / Thomas Hobbes / Karol Marks\n2. Drugie stanowisko\nNazwa: idealizm / spirytualizm / monizm spirytualistyczny\nPrzedstawiciel: George Berkeley\nUwaga: Akceptuje się odpowiedzi La Mettrie/Mettrie, Hobbes, Marks oraz nazwę monizm\n(bez przymiotnika).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **Pierwsze stanowisko konkurencyjne wobec dualizmu:**\n- **Nazwa:** materializm / monizm materialistyczny / naturalizm antropologiczny\n- **Przedstawiciel:** Julien Offray de La Mettrie / Thomas Hobbes / Karol Marks\n\n2. **Drugie stanowisko konkurencyjne wobec dualizmu:**\n- **Nazwa:** idealizm / spirytualizm / monizm spirytualistyczny\n- **Przedstawiciel:** George Berkeley\n\n## Sposób 1 - logika sporu\n\nDualizm głosi: człowiek = ciało (materialne) + dusza (niematerialna). Stanowiska **konkurencyjne** to te, które zaprzeczają tej podwójności:\n\n**Materializm (monizm materialistyczny):**\n- Istnieje tylko **materia** - „dusza\" to tylko funkcja mózgu / materia w ruchu.\n- Człowiek jest wyłącznie ciałem fizycznym - nie ma oddzielnej, niematerialnej duszy.\n- Przedstawiciele: **La Mettrie** (*Człowiek-maszyna*, 1748), **Hobbes** (człowiek = ruch atomów), **Marks** (materializm dialektyczny).\n\n**Idealizm / spirytualizm (monizm spirytualistyczny):**\n- Istnieje tylko **duch / umysł / idea** - materia jest pozorna lub zależna od umysłu.\n- Ciało jako byt materialny nie istnieje niezależnie od ducha.\n- Przedstawiciel: **Berkeley** (*esse est percipi* - być to być postrzeganym; świat materialny istnieje tylko jako treść umysłu).\n\n## Sposób 2 - schemat monizmu vs. dualizmu\n\n| Stanowisko | Liczba substancji | Która istnieje realnie? | Przedstawiciel |\n| **Dualizm** (Platon, Kartezjusz) | 2 | Materia + duch | Platon |\n| **Materializm** | 1 | Tylko materia | La Mettrie, Hobbes |\n| **Idealizm/spirytualizm** | 1 | Tylko duch/umysł | Berkeley |\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 4.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - dwie nazwy stanowisk konkurencyjnych WRAZ z ich przedstawicielami.\n> - **1 pkt** - jedna nazwa stanowiska z przedstawicielem ALBO dwie nazwy stanowisk bez przedstawicieli.\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna.\n>\n> **Akceptowane nazwy (1. stanowisko):** „materializm\", „monizm materialistyczny\", „naturalizm antropologiczny\".\n> **Akceptowane nazwy (2. stanowisko):** „idealizm\", „spirytualizm\", „monizm spirytualistyczny\".\n> **Akceptowani przedstawiciele materializmu:** La Mettrie / Mettrie, Hobbes, Marks.\n> **Akceptowany przedstawiciel idealizmu:** George Berkeley.\n> **Uwaga:** Akceptuje się też samo „monizm\" (bez przymiotnika).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie dwóch odmian materializmu** jako dwóch stanowisk (np. Hobbes i La Mettrie) - to tylko JEDNO stanowisko (materializm), wymagane są dwa RÓŻNE.\n2. **Zapomnienie o Berkeley** jako przykładzie idealizmu - to jedyny powszechnie znany przykład monizmu spirytualistycznego na poziomie matury.\n3. **Hegel jako idealizm** - Hegel jest idealistą, ale jego filozofia to idealizm obiektywny (Duch Absolutny), co może być akceptowane, ale Berkeley jest bezpieczniejszym wyborem.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nWyjaśnij, w jaki sposób św. Augustyn zmodyfikował pod wpływem chrześcijaństwa\nplatońską teorię idei i platoński pogląd na temat genezy świata materialnego.\nTeoria idei:\nKoncepcja genezy świata materialnego:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n3.\n4.1.\n4.2.\n5.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\n2\n2\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne, […] rozumie argumenty\nwysuwane przeciwko poszczególnym\ntezom […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n2. Problematyka ontologiczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje różne\nrozwiązania problemu tożsamości\ni zmienności bytu, rekonstruuje wspierające\nje argumenty ([…] wieczne idee Platona\n[…]).\n7. Wybrane zagadnienia związane\nz recepcją myśli antycznej. Zdający:\n1) przedstawia związek filozofii św.\nAugustyna z platonizmem i neoplatonizmem,\nprezentując różnice między nimi wynikające\nz chrześcijańskiego charakteru myśli\naugustyńskiej (różnica między emanacją\na stworzeniem z niczego, różnica między\nanamnezą i iluminacją, kwestia zła i łaski).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie modyfikacji poglądu dotyczącego teorii idei oraz koncepcji\ngenezy świata materialnego.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie modyfikacji poglądu dotyczącego teorii idei ALBO poprawne\nwyjaśnienie modyfikacji koncepcji genezy świata materialnego.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTeoria idei: Według św. Augustyna idee nie istnieją niezależnie od umysłu, jak sądził Platon,\nlecz istnieją w umyśle Boga (jako jego pojęcia).\nKoncepcja genezy świata materialnego: Według św. Augustyna świat miał początek i został\nstworzony przez Boga z niczego (bez żadnego uprzedniego materiału), a według Platona\nmateria istniała odwiecznie i została ukształtowana przez Demiurga (Demiurg jest twórcą\nświata z odwiecznej materii).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Teoria idei:**\nWedług Platona idee istniały samoistnie, niezależnie od jakiegokolwiek umysłu - w oddzielnej, wiecznej sferze bytów. Św. Augustyn, pod wpływem chrześcijaństwa, **przeniósł idee do umysłu Boga**: idee istnieją jako odwieczne myśli / pojęcia / wzorce w Boskim intelekcie, a nie samoistnie.\n\n**Koncepcja genezy świata materialnego:**\nU Platona materia istniała **odwiecznie** - Demiurg (Stwórca) jedynie *ukształtował* istniejącą odwieczną materię według wzorów idei. Według św. Augustyna świat (w tym materia) **miał początek** i został stworzony przez Boga **z niczego** (łac. *creatio ex nihilo*) - nie było żadnego uprzedniego materiału.\n\n## Sposób 1 - porównanie Platon vs. Augustyn\n\n| Aspekt | Platon (*Timaios*, *Fedon*) | Św. Augustyn (*Wyznania*, *Państwo Boże*) |\n| **Idee** | Istnieją samoistnie, poza umysłem | Istnieją w umyśle Boga (Boskie myśli) |\n| **Materia** | Odwieczna, nieuformowana (*hyle*) | Stworzona przez Boga z niczego |\n| **Stwórca** | Demiurg - rzemieślnik, kształtuje materię | Bóg - jedyna przyczyna wszystkiego, stworzył materię i formę |\n| **Genesis świata** | Nie ma początku w czasie (kosmos odwieczny) | Świat ma początek w czasie (stworzenie) |\n\n## Sposób 2 - kontekst: augustynizm jako synteza platonizmu z chrześcijaństwem\n\nŚw. Augustyn (354-430 n.e.) był **neoplatonikiem** zanim nawrócił się na chrześcijaństwo. Przeniósł platońską teorię idei do teologii:\n- **Idee** (gr. *eidos*) = **ratio aeternae** (łac. - wieczne wzorce) w umyśle Boga → idee stają się Bożymi myślami, co ratuje ich transcendencję, ale uzależnia od Boga.\n- **Kreacjonizm** (łac. *creatio ex nihilo*) zastępuje platońskie rozumienie Demiurga - u Platona Demiurg to „budowniczy\", u Augustyna Bóg to jedyna i absolutna przyczyna wszystkiego.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie modyfikacji teorii idei ORAZ koncepcji genezy świata.\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie TYLKO teorii idei ALBO TYLKO genezy świata.\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna.\n>\n> **Teoria idei - wymagane:** idee nie istnieją samoistnie (jak u Platona), lecz w umyśle Boga.\n> **Geneza świata - wymagane:** stworzenie z niczego (*creatio ex nihilo*) vs. platońskie kształtowanie odwiecznej materii przez Demiurga.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie Demiurga z Bogiem chrześcijańskim:** Platońskiemu Demiurgowi brakuje omnipotencji - jest „budowniczym\", który zastaje gotowy materiał. Bóg Augustyna stwarza absolutnie wszystko z niczego.\n2. **Nieodróżnienie modyfikacji idei od modyfikacji genezy:** To DWA osobne punkty - trzeba wyjaśnić obie zmiany oddzielnie.\n3. **Pisanie tylko o tym, co Platon twierdził**, bez wskazania konkretnej zmiany Augustyna - zadanie pyta o *modyfikację*, więc musi być kontrast.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nOceń, czy poniższa propozycja podziału logicznego jest formalnie poprawna.\nUzasadnij swoją odpowiedź.\nZ punktu widzenia filozofii Platona wszystkie byty dzielą się na wieczne idee i nietrwałe ciała.\nOcena poprawności:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIV. Umiejętności logiczne. Zdający:\n1. w poprawny sposób wykonuje operacje\ndefiniowania, podziału logicznego\n(klasyfikacji) oraz typologii.\nZasady oceniania\n1 pkt - trafna ocena dotycząca poprawności logicznej podanego przykładu wraz\nz poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nOcena poprawności: Podane zdanie (na gruncie filozofii Platona) nie przedstawia\npoprawnego podziału logicznego.\nPrzykładowe uzasadnienie:\n- Podział ten jest niepoprawny, ponieważ nie jest wyczerpujący - pomija np. nieśmiertelne\ndusze, które nie należą ani do podzbioru wiecznych idei, ani do podzbioru nietrwałych\nciał.\n- W filozofii Platona występują także dusze - byty, które nie są ani ideami, ani ciałami\n(rzeczami materialnymi).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ocena poprawności:** Podany podział logiczny **nie jest poprawny** (na gruncie filozofii Platona).\n\n**Uzasadnienie:** Podział jest **niewyczerpujący** - pomija trzecią kategorię bytów w ontologii platońskiej, a mianowicie **dusze**. Dusze w filozofii Platona nie są ideami (nie są wiecznymi, samoistnymi powszechnikami), ale też nie są ciałami (nie są materialne ani śmiertelne). Są to byty pośrednie - niematerialne i nieśmiertelne, ale nie idee. Poprawny podział musiałby obejmować wszystkie trzy kategorie: idee, dusze i ciała.\n\n## Sposób 1 - reguły poprawnego podziału logicznego\n\nPoprawny podział logiczny musi spełniać trzy warunki:\n1. **Wyczerpujący** (rozłączny i zupełny) - każdy element dziedziny należy do dokładnie jednej klasy.\n2. **Rozłączny** - klasy nie zachodzą na siebie.\n3. **Odpowiedni fundament** - podział przeprowadzony według jednego kryterium.\n\nProponowany podział:\n- Klasa 1: wieczne idee\n- Klasa 2: nietrwałe ciała\n\nNaruszenie warunku 1 (**niewyczerpujący**): Dusze w filozofii Platona to byty:\n- Niematerialne → nie są ciałami\n- Nieśmiertelne → nie są „nietrwałe\"\n- Ale też nie są ideami (nie są samoistnymi powszechnikami)\n→ Dusze „wypadają poza\" podział, co czyni go niepoprawnym.\n\n## Sposób 2 - ontologia platońska (trzy sfery bytu)\n\n| Sfera | Cechy | Przykłady |\n| Idee (*eidos*) | Wieczne, niezmienne, niematerialne, samoistne | Idea piękna, dobra, równości |\n| **Dusze** (*psyche*) | Niematerialne, nieśmiertelne, ale *nie* idee | Dusze ludzi, demonów |\n| Ciała (*soma*) | Materialne, śmiertelne, zmienne | Ludzie, kamienie, konie |\n\nProponowany podział uwzględnia tylko skrajne klasy (idee + ciała), pomijając dusze.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 6, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - trafna ocena (podział niepoprawny) WRAZ z poprawnym uzasadnieniem (wskazanie na dusze jako byt pominięty).\n> - **0 pkt** - brak uzasadnienia lub błędna ocena.\n>\n> **Wymagane w uzasadnieniu:** wskazanie, że podział pomija dusze, które nie są ani ideami, ani ciałami (materialnymi bytami).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Stwierdzenie, że podział jest poprawny** - błąd; dusze to byt pośredni w ontologii Platona, który nie mieści się w żadnej z dwóch klas.\n2. **Uzasadnienie przez wskazanie innego błędu** (np. „idee i ciała to różne poziomy bytu\") - zbyt ogólne; kluczowe jest wskazanie **duszy** jako pominętego bytu.\n3. **Nieznajomość triady Platona:** Wielu uczniów zna tylko dwa poziomy (idee + materia) i zapomina o duszy jako osobnym bycie.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nUzupełnij przesłankę 2. w poniższym rozumowaniu tak, aby otrzymać formalnie\npoprawne rozumowanie dedukcyjne.\nPrzesłanka 1.: Jeśli idee są wieczne, to nieprawda, że dusze są śmiertelne.\nPrzesłanka 2.:\nWniosek: Nieprawda, że dusze są wieczne.\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nEdmund Husserl\nIdee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii\nŻadna teoria, jaką by można wymyślić, nie może nas zwieść na manowce co do tej zasady\nwszystkich zasad: że każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności\npoznania, że wszystko, co się nam w «intuicji» źródłowo (by się tak wyrazić: w swej\ncielesnej rzeczywistości) przedstawia, należy po prostu przyjąć jako to, jako co się\nprezentuje, ale także jedynie w tych granicach, w jakich się tu prezentuje.\nEdmund Husserl, Idee czystej fenomenologii i fenomenologicznej filozofii, Warszawa 1975.\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIV. Umiejętności logiczne. Zdający:\n3. odróżnia przesłanki i wniosek\nw rozumowaniu i potrafi wskazać\nprzesłankę, która nie jest wyrażona wprost;\n4. odróżnia rozumowania dedukcyjne od\nniededukcyjnych (niezawodne od\nzawodnych) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie przesłanki 2.\n0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPrzesłanka 2.: Jeśli jest tak, że jeśli idee są wieczne, to nieprawda, że dusze są śmiertelne,\nto nieprawda, że dusze są wieczne.\nPrzesłanka 2.: Idee są wieczne i jeśli nieprawda, że dusze są śmiertelne, to nieprawda, że\ndusze są wieczne.\nUwaga: Przesłanka 2. może przybrać wiele postaci - wystarczy, by uzupełniony układ zdań\n(niekoniecznie spójny semantycznie) był podstawieniem dowolnej tautologii logicznej, np.:\n„Idee są wieczne i dusze są śmiertelne”, „Idee są wieczne i nieprawda, że dusze są wieczne”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełnienie Przesłanki 2. (przykłady poprawnych odpowiedzi):\n\n**Wariant A (najprostszy):**\n> Przesłanka 2.: Jeśli jest tak, że jeśli idee są wieczne, to nieprawda, że dusze są śmiertelne - to nieprawda, że dusze są wieczne.\n\n**Wariant B:**\n> Przesłanka 2.: Idee są wieczne i jeśli nieprawda, że dusze są śmiertelne, to nieprawda, że dusze są wieczne.\n\n**Wariant C (tautologia logiczna):**\n> Przesłanka 2.: Idee są wieczne i dusze są śmiertelne.\n\n## Sposób 1 - analiza struktury formalnej\n\nRozumowanie ma postać:\n- **P1:** Jeśli idee są wieczne → nieprawda, że dusze są śmiertelne. [P1: A → ¬B]\n- **P2:** ???\n- **Wniosek:** Nieprawda, że dusze są wieczne. [W: ¬C]\n\nZadanie: uzupełnić P2 tak, żeby P1 ∧ P2 |= W było *formalnie poprawnym* rozumowaniem dedukcyjnym.\n\n**Klucz:** W logice zdaniowej wystarczy, żeby cały układ zdań (P1 ∧ P2) implikował W jako **tautologia** (podstawienie schematu poprawnej formuły logicznej). Nie musi być semantycznie spójny.\n\nNajprostsze rozwiązanie: P2 samo w sobie implikuje wniosek, np.:\n- P2: „Nieprawda, że dusze są wieczne\" → wtedy wniosek jest po prostu powtórzeniem P2 (modus ponens trywialny).\nAlbo:\n- P2 razem z P1 tworzy łańcuch prowadzący do wniosku przez *modus ponens* lub *modus tollens*.\n\n**Wariant A** (podany w kluczu CKE) to przykład zastosowania schematu:\n*Jeśli [P1], to [W]* - a P2 po prostu „twierdzi, że P1 jest prawdziwe\".\n\n## Sposób 2 - intuicja logiczna (bez symboli)\n\nMamy już zdanie P1: „Jeśli idee są wieczne, to dusze nie są śmiertelne.\"\nWniosek: „Dusze nie są wieczne.\"\n\nŻeby dostać ten wniosek dedukcyjnie, P2 musi być zdaniem, które razem z P1 **logicznie wymusza** wniosek.\n\nNajprostszy wariant: P2 powiada, że P1 prowadzi już do wniosku:\n> „Jeśli (jeśli idee wieczne → dusze nieśmiertelne), to (dusze niewieczne).\"\n\nLub P2 po prostu dostarcza brakującego kroku:\n> „Idee są wieczne i dusze są śmiertelne\" → razem z P1 (przez modus tollens) daje „nieprawda, że dusze są wieczne\".\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 7, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne uzupełnienie Przesłanki 2. (dowolny wariant, który czyni rozumowanie formalnie poprawnym).\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi.\n>\n> **Uwaga CKE:** P2 może przybrać wiele postaci - wystarczy, by uzupełniony układ zdań był podstawieniem dowolnej **tautologii logicznej**. Może być nawet semantycznie niespójny (np. „Idee są wieczne i dusze są śmiertelne\" - sprzeczne z P1, ale formalnie czyni rozumowanie poprawnym).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Próba budowania „sensownego\" rozumowania filozoficznego:** zadanie pyta o formalną poprawność dedukcji, nie o zgodność z Platońską filozofią.\n2. **Zostawienie P2 pustego lub zbyt krótkiego:** P2 musi być pełnym zdaniem logicznym, nie fragmentem.\n3. **Zapomnienie o formalizmie:** „Dusze nie są wieczne, bo Platon tak mówi\" - to nie jest formalna dedukcja, a właśnie dedukcja jest wymagana.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nUzupełnij poniższą tabelę. Zaznacz T (TAK), jeżeli dany termin oznacza „źródłowo\nprezentującą naoczność” w rozumieniu Edmunda Husserla, albo N (NIE), jeśli nie\noznacza.\nTermin\nŹródłowo prezentująca\nnaoczność\nindukcja\nT\nN\nspostrzeżenie\nT\nN\nwnioskowanie\nT\nN\nhipoteza\nT\nN\ndyskurs\nT\nN","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście […].\nIII. Filozofia współczesna.\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty ([…] metoda fenomenologiczna\nE. Husserla […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzupełnienie pięciu wersów tabeli.\n1 pkt - poprawne uzupełnienie czterech wersów tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nTermin\nŹródłowo\nprezentująca\nnaoczność\nindukcja\nN\nspostrzeżenie\nT\nwnioskowanie\nN\nhipoteza\nN\ndyskurs\nN\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Termin | Źródłowo prezentująca naoczność? |\n| indukcja | **N** |\n| spostrzeżenie | **T** |\n| wnioskowanie | **N** |\n| hipoteza | **N** |\n| dyskurs | **N** |\n\n## Sposób 1 - analiza źródła (zasada wszystkich zasad Husserla)\n\n> „każda źródłowo prezentująca naoczność jest źródłem prawomocności poznania, że wszystko, co się nam w intuicji źródłowo [ ] w swej cielesnej rzeczywistości przedstawia, należy po prostu przyjąć jako to, jako co się prezentuje\"\n\n→ **„Źródłowo prezentująca naoczność\"** to **bezpośrednie, pierwotne doświadczenie** samego przedmiotu - jest to intuicja (gr. *intuitus*), w której przedmiot jawi się „w swej cielesnej rzeczywistości\" (łac. *in propria persona*).\n\nKluczowe pytanie dla każdego terminu: **Czy to jest bezpośrednie ujęcie przedmiotu, czy pośredni akt umysłowy (rozumowanie, wnioskowanie)?**\n\n- **Indukcja** - pośrednie wnioskowanie od szczegółu do ogółu → **N**\n- **Spostrzeżenie** - bezpośredni akt zmysłowy (percepcja), przedmiot dany „w ciele\" → **T**\n- **Wnioskowanie** - pośredni akt rozumu (przesłanki → wniosek) → **N**\n- **Hipoteza** - przypuszczenie, propozycja niezweryfikowana, nie bezpośrednie dane → **N**\n- **Dyskurs** - rozważanie dyskursywne, pośrednie myślenie przez pojęcia → **N**\n\n## Sposób 2 - fenomenologia Husserla: naoczność źródłowa vs. pośrednia\n\nW fenomenologii Husserla rozróżniamy:\n\n| Typ aktu | Przykład | Źródłowość |\n| **Percepcja** (spostrzeżenie) | Widzę czerwone jabłko | Źródłowo prezentująca ✓ |\n| **Intuicja ejdetyczna** | Ujęcie istoty (np. trójkąta) | Źródłowo prezentująca ✓ |\n| **Wspomnienie** | Pamiętam jabłko | NIE - wtórna |\n| **Wyobraźnia** | Wyobrażam sobie jabłko | NIE - modyfikacja |\n| **Wnioskowanie / indukcja / dyskurs** | „Wszystkie jabłka są owocami\" | NIE - pośrednie |\n\nIndukcja, wnioskowanie i dyskurs to **pośrednie akty rozumowania**, nie bezpośrednia naoczność.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne uzupełnienie PIĘCIU wierszy tabeli.\n> - **1 pkt** - poprawne uzupełnienie CZTERECH wierszy.\n> - **0 pkt** - trzy lub mniej poprawnych.\n>\n> **Wynik:** N, T, N, N, N (w kolejności: indukcja, spostrzeżenie, wnioskowanie, hipoteza, dyskurs).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Oznaczenie indukcji jako T** - indukcja to pośrednie wnioskowanie, nie bezpośrednia naoczność; traci się punkt.\n2. **Niepewność przy „dyskurs\":** dyskurs (łac. *discursus*) = rozumowanie krok po kroku, przechodzenie przez pojęcia - to przeciwieństwo intuicji źródłowej → **N**.\n3. **Mylenie naoczności z obserwacją empiryczną:** Husserl uznaje za naoczność nie tylko percepcję zmysłową, ale też intuicję ejdetyczną (wgląd w istotę). Jednak hipoteza i wnioskowanie to zawsze **N**, niezależnie od kontekstu.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nPrzytoczona zasada wszystkich zasad wyraża główną ideę programu filozoficznego\nEdmunda Husserla. Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę między programem\nfilozoficznym Edmunda Husserla a empiryzmem Johna Locke’a.\nPodobieństwo:\nRóżnica:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście […].\nII. Filozofia nowożytna.\n1. Problematyka epistemologiczna w filozofii\nXVII i XVIII w. Zdający:\n2) rekonstruuje […] epistemologiczne\nstanowiska empirystów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty (J. Locke’a\nkoncepcja tabula rasa […]).\nIII. Filozofia współczesna.\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje […] wybrane stanowiska\nw dwudziestowiecznej epistemologii,\nrekonstruuje wspierające je argumenty ([…]\nmetoda fenomenologiczna E. Husserla […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych. Zdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty;\n5. zestawia poglądy autora z innymi według\nkryterium kontynuacji, modyfikacji lub\nprzeciwstawienia.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wskazanie jednego podobieństwa i jednej różnicy.\n1 pkt - poprawne wskazanie jednego podobieństwa ALBO jednej różnicy.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPodobieństwo: obaj filozofowie opierają poznanie na doświadczeniu (naoczności).\nPrzykładowe różnice:\n- John Locke przyjmował tylko dwie odmiany doświadczenia (zewnętrzne/zmysłowe\npercepcje i wewnętrzne/duchowe refleksje), a Edmund Husserl uważał, że oprócz nich\nistnieje więcej odmian doświadczenia (intuicja aprioryczna, intuicja ejdetyczna,\ndoświadczenie cudzej psychiki, doświadczenie wartości).\n- John Locke interpretował doświadczenie zewnętrzne w sposób realistyczny (wrażenia\nzmysłowe pochodzą od rzeczy fizycznych), a Edmund Husserl w sposób idealistyczny\n(doświadczenie konstytuuje rzeczy).\n- John Locke pojmował doświadczenie zmysłowe asocjacjonistycznie lub sensualistycznie\n(jako wiązkę wrażeń), a Edmund Husserl holistycznie (jako ujmowanie całego przedmiotu\nw pewnym jego aspekcie).\n- John Locke nie negował wartości wiedzy pochodzącej z dotychczasowego\ndoświadczenia, natomiast Edmund Husserl wymagał, aby każdorazowo ugruntowywać\nwiedzę w źródłowo prezentującym doświadczeniu (redukcja fenomenologiczna).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Podobieństwo:** Zarówno Husserl, jak i Locke opierają poznanie na **doświadczeniu / naoczności** - żaden z nich nie uznaje poznania czysto apriorycznego (bez zakorzenienia w doświadczeniu) za fundament wiedzy.\n\n**Różnica:** John Locke przyjmował tylko dwie odmiany doświadczenia (zewnętrzne - percepcja zmysłowa, i wewnętrzne - refleksja duchowa), natomiast Husserl rozszerzył pojęcie doświadczenia o dodatkowe typy: intuicję aprioryczną, intuicję ejdetyczną (wgląd w istotę), doświadczenie cudzej psychiki czy doświadczenie wartości.\n\n## Sposób 1 - analiza programów filozoficznych\n\n**Edmund Husserl - fenomenologia:**\n- „Zasada wszystkich zasad\": każda *źródłowo prezentująca naoczność* jest źródłem prawomocności.\n- Husserl odwołuje się do intuicji bezpośredniej - nie tylko zmysłowej, ale też ejdetycznej.\n- Motto fenomenologii: *Zu den Sachen selbst!* (Do samych rzeczy!) - czyli do tego, co dana bezpośrednio.\n\n**John Locke - empiryzm klasyczny:**\n- *Esej dotyczący rozumu ludzkiego* (1690): umysł = *tabula rasa*; wiedza pochodzi z doświadczenia.\n- Dwa źródła: percepcja zmysłowa (zewnętrzna) + refleksja (wewnętrzna / introspekcja).\n- Locke interpretuje doświadczenie **realistycznie** - wrażenia odpowiadają cechom realnych rzeczy.\n\n**Wspólny mianownik:** obaj odrzucają czysty racjonalizm (wrodzone idee); obaj uważają, że wiedza musi być zakorzeniona w doświadczeniu (naoczności).\n\n## Sposób 2 - różnice szczegółowe (wybierz jedną)\n\n| Aspekt | John Locke | Edmund Husserl |\n| Liczba typów doświadczenia | 2 (zewn. + wewn.) | Wiele (w tym ejdetyczna, cudza psychika, wartości) |\n| Interpretacja doświadczenia zmysłowego | Realistyczna (wrażenia od rzeczy) | Idealistyczna (doświadczenie konstytuuje rzeczy) |\n| Stosunek do wiedzy potocznej | Nie neguje wiedzy zastanej | Wymaga redukcji fenomenologicznej (epoche) |\n| Model poznania | Asocjacjonistyczny / sensualistyczny | Holistyczny (ujmowanie całego przedmiotu) |\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 9, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wskazanie JEDNEGO podobieństwa I JEDNEJ różnicy.\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie TYLKO podobieństwa ALBO TYLKO różnicy.\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak.\n>\n> **Akceptowane podobieństwo:** obaj opierają poznanie na doświadczeniu / naoczności.\n> **Akceptowane różnice (wystarczy jedna):**\n> - Locke: 2 typy doświadczenia; Husserl: więcej (ejdetyczna, cudza psychika itp.).\n> - Locke: doświadczenie realistyczne; Husserl: idealistyczne (konstytuuje rzeczy).\n> - Locke: nie wymaga redukcji; Husserl: wymaga redukcji fenomenologicznej.\n> - Locke: asocjacjonizm/sensualizm; Husserl: holizm.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie podobieństwa z różnicą:** Piszę „obaj są empirystami\" - poprawne podobieństwo, ale **Husserl nie nazywa się empirystą** (to fenomenolog) - bezpieczniej pisać o „doświadczeniu jako fundamencie\".\n2. **Zbyt ogólna różnica:** „Husserl jest bardziej precyzyjny\" - bez merytorycznej treści. Trzeba wskazać konkretny aspekt.\n3. **Zapomnienie o redukcji fenomenologicznej:** To najważniejsza różnica programowa - Husserl wymaga metodycznej „bracketing\" (epoche) wiedzy zastanej, Locke nie.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nZasada wszystkich zasad ma swoje rozwinięcie w metodzie fenomenologicznej\nEdmunda Husserla. Scharakteryzuj jeden, wybrany przez Ciebie, element tej metody.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.\n7.\n8.\n9.\n10.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n2\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nWładysław Tatarkiewicz\nO szczęściu\nJednakże: 1) hedonizm etyczny jest tezą wątpliwą, a 2) gdyby nawet był prawdą, to zeń\nhedonizm psychologiczny nie wynika. Oba hedonizmy nie są ze sobą logicznie związane.\nRzeczywiście pragnienia ludzkie nie zawsze są słusznymi pragnieniami; nie zawsze jest\nnajcenniejsze to, co jest najbardziej upragnione. Moraliści stale wskazywali na tę dwoistość.\nMoraliści nowocześni najczęściej mówią tak: ludzie dbają, niestety, tylko o przyjemności,\na tymczasem inne rzeczy są więcej warte. To znaczy - przyznają rację hedonizmowi\npsychologicznemu, ale nie przyznają jej etycznemu. Starożytni zaś moraliści mówili\nodwrotnie: że tylko przyjemności są coś warte, a ludzie, niestety, dbają o wszystko inne\nraczej niż o nie, dbają najwięcej o bogactwo, sławę, zaszczyty, które w gruncie rzeczy\nniewiele dają przyjemności. Znaczy to, że starożytni moraliści przyznawali rację\nhedonizmowi etycznemu, natomiast kwestionowali psychologiczny.\nWładysław Tatarkiewicz, O szczęściu, Warszawa 2012.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji [ ].\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne.\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; […]\nw analizie tekstu prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi.\nIII. Filozofia współczesna.\n1. Problematyka epistemologiczna\ni problematyka z zakresu filozofii nauki\nw myśli XX w. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje wybrane\nstanowiska w dwudziestowiecznej\nepistemologii, rekonstruuje wspierające je\nargumenty ([…] metoda fenomenologiczna\nE. Husserla […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna charakterystyka jednego elementu metody.\n0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n- Opis fenomenologiczny - dokładny opis danego zjawiska tak, jak ono się jawi podmiotowi.\n- Wgląd w istotę (opis ejdetyczny) - określenie istoty poznawanego przedmiotu (istoty\nwspólnej dla różnych jego faktycznych i możliwych przejawów).\n- Redukcja fenomenologiczna (pominięcie lub wyłączenie w poznaniu wcześniej nabytej\nteoretycznej wiedzy lub przekonań na temat poznawanego przedmiotu).\n- Redukcja ejdetyczna (pominięcie lub wyłączenie w poznaniu tego, co dla przedmiotu\nnieistotne).\n- Redukcja transcendentalna (pominięcie lub wyłączenie w poznaniu tezy o istnieniu świata\nzewnętrznego).\n- Analiza konstytutywna - analiza aktów poznawczych świadomości i tego, w jaki sposób\nwyznaczają one treść poznawanego przedmiotu.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nWybierz **jeden** element metody fenomenologicznej Husserla i scharakteryzuj go. Przykłady poprawnych odpowiedzi:\n\n**Opcja 1 - Redukcja fenomenologiczna (epoché):**\nRedukcja fenomenologiczna (gr. *epoché* - zawieszenie sądu) polega na metodycznym **pomijaniu („wzięciu w nawias\")** wszelkiej uprzedniej wiedzy teoretycznej i przekonań na temat badanego przedmiotu. Celem jest dotarcie do „czystego\" doświadczenia, pozbawionego interpretacji zastanej wiedzy. Husserl przejął termin *epoché* od starożytnych sceptyków, nadając mu nowe znaczenie.\n\n**Opcja 2 - Opis fenomenologiczny:**\nDokładny opis danego zjawiska (fenomenu) tak, jak ono jawi się podmiotowi poznającemu - bez ocen, teorii i wyjaśnień przyczynowych. Liczy się wyłącznie to, co i jak się jawi, a nie dlaczego.\n\n**Opcja 3 - Wgląd w istotę (redukcja ejdetyczna):**\nOkreślenie **istoty** (*eidos*) poznawanego przedmiotu - cechy wspólnej dla wszystkich jego faktycznych i możliwych przejawów. Husserl wprowadza metodę swobodnej wariacji wyobraźni: wyobrażamy sobie różne warianty przedmiotu, by uchwycić, co jest dla niego konieczne (istotne), a co przypadkowe.\n\n## Sposób 1 - mapa metody fenomenologicznej\n\nMetoda fenomenologiczna Husserla składa się z kilku kroków / elementów:\n\n| Element metody | Na czym polega |\n| **Opis fenomenologiczny** | Opis zjawiska takim, jakim się jawi podmiotowi |\n| **Redukcja fenomenologiczna** (*epoché*) | Zawieszenie wiedzy zastanej, „wzięcie w nawias\" świata zewnętrznego |\n| **Redukcja ejdetyczna** | Pomijanie cech przypadkowych; uchwycenie istoty |\n| **Redukcja transcendentalna** | Zawieszenie tezy o istnieniu świata zewnętrznego; skupienie na czystej świadomości |\n| **Wgląd w istotę** (*Wesensschau*) | Intuicyjne ujęcie istoty (eidos) przez swobodną wariację |\n| **Analiza konstytutywna** | Analiza aktów świadomości konstytuujących przedmiot poznania |\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 10, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawna charakterystyka JEDNEGO wybranego elementu metody.\n> - **0 pkt** - charakterystyka błędna lub element nie należy do metody fenomenologicznej.\n>\n> **Akceptowane elementy metody:**\n> - Opis fenomenologiczny\n> - Wgląd w istotę (opis ejdetyczny)\n> - Redukcja fenomenologiczna (*epoché*)\n> - Redukcja ejdetyczna\n> - Redukcja transcendentalna\n> - Analiza konstytutywna\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Mylenie redukcji fenomenologicznej z negacją świata:** *Epoché* NIE oznacza, że Husserl twierdzi, iż świat nie istnieje - to tylko metodyczne *zawieszenie* pytania o istnienie, by skupić się na samym zjawisku.\n2. **Zbyt ogólna charakterystyka:** „Husserl opisuje rzeczy\" - niewystarczające; trzeba wskazać konkretny element z nazwą i podać, na czym polega.\n3. **Mylenie redukcji ejdetycznej z ejdetyczną intuicją:** Redukcja ejdetyczna = pomijanie cech nieistotnych; wgląd ejdetyczny = pozytywne uchwycenie istoty. To dwa różne momenty tej samej metody.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"true_false","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu oceń prawdziwość poniższych zdań.\nZaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nMoraliści nowocześni uważali zazwyczaj hedonizm starożytny za\npogląd błędny.\nP\nF\n2.\nZ hedonizmu psychologicznego wynika hedonizm etyczny.\nP\nF\n3.\nZ hedonizmu etycznego wynika hedonizm psychologiczny.\nP\nF\n4.\nHedonista etyczny mógłby dążyć do bogactwa lub zaszczytów, gdyby\ndawały mu one przyjemność.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź […].\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - cztery poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. P\n2. F\n3. F\n4. P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **P** (Prawda)\n2. **F** (Fałsz)\n3. **F** (Fałsz)\n4. **P** (Prawda)\n\n## Sposób 1 - analiza każdego zdania z oparciem o tekst\n\n**Zdanie 1: „Moraliści nowocześni uważali zazwyczaj hedonizm starożytny za pogląd błędny.\" → P**\n\n> „Moraliści nowocześni najczęściej mówią tak: ludzie dbają, niestety, tylko o przyjemności, a tymczasem inne rzeczy są więcej warte.\"\n\n→ Moraliści nowocześni **kwestionują hedonizm etyczny** (że przyjemność jest najwyższym dobrem), przyznając rację hedonizmowi psychologicznemu (że ludzie de facto dążą do przyjemności). Skoro twierdzą, że „inne rzeczy są więcej warte\" niż przyjemność, to uznają hedonizm etyczny za **błędny**. Zdanie 1 = **PRAWDA**.\n\n**Zdanie 2: „Z hedonizmu psychologicznego wynika hedonizm etyczny.\" → F**\n\n> „Oba hedonizmy nie są ze sobą logicznie związane.\"\n\n→ Tatarkiewicz wyraźnie stwierdza, że między nimi **nie ma związku logicznego**. Fakt, że ludzie dążą do przyjemności (opis psychologiczny), nie implikuje, że *powinni* dążyć do przyjemności (norma etyczna). Jest-Powinien (*is-ought*) - klasyczne rozróżnienie Hume'a. Zdanie 2 = **FAŁSZ**.\n\n**Zdanie 3: „Z hedonizmu etycznego wynika hedonizm psychologiczny.\" → F**\n\n> „Oba hedonizmy nie są ze sobą logicznie związane.\"\n\n→ Analogicznie: norma etyczna „powinieneś dążyć do przyjemności\" nie implikuje faktu psychologicznego „dążysz do przyjemności\". Starożytni moraliści (hedonizm etyczny) uważali, że *choć warto* dążyć do przyjemności, to **ludzie w praktyce nie dążą do niej** (a do bogactwa, sławy itp.). Zdanie 3 = **FAŁSZ**.\n\n**Zdanie 4: „Hedonista etyczny mógłby dążyć do bogactwa lub zaszczytów, gdyby dawały mu one przyjemność.\" → P**\n\nHedonizm etyczny głosi: dąż do przyjemności jako najwyższego dobra. Bogactwo i zaszczyty same w sobie nie są wartościowe z punktu widzenia hedonizmu etycznego, ale **instrumentalnie** - jeśli dają przyjemność - mogą być środkiem do przyjemności.\n\n> „ludzie dbają o bogactwo, sławę, zaszczyty, które w gruncie rzeczy niewiele dają przyjemności\"\n\n→ Starożytni moraliści uważali, że bogactwo *zazwyczaj* nie daje przyjemności - ale gdyby dawało, hedonista etyczny mógłby je cenić. Zdanie 4 = **PRAWDA**.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - cztery poprawne odpowiedzi (P, F, F, P).\n> - **1 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi.\n> - **0 pkt** - dwie lub mniej poprawnych.\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Zdanie 1 - błędna odpowiedź F:** Uczeń myśli, że moraliści nowocześni „bronili hedonizmu starożytnego\" - ale tekst mówi odwrotnie: nowocześni kwestionują hedonizm *etyczny* (Tatarkiewicz wyraźnie odróżnia ich od starożytnych).\n2. **Zdanie 4 - błędna odpowiedź F:** Uczeń myśli, że hedonista etyczny dba TYLKO o przyjemności zmysłowe, a bogactwo to coś innego. Ale jeśli bogactwo jest *instrumentem* przyjemności, to hedonista etyczny jak najbardziej może go pożądać.\n3. **Mylenie zdań 2 i 3:** Oba są fałszywe z tego samego powodu (brak logicznego związku między opisem a normą), ale trzeba pamiętać że są to **odwrotne** kierunki tego samego fałszywego wynikania.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nTeza hedonizmu psychologicznego głosi, że przyjemność jest jedynym lub kluczowym\nczynnikiem motywującym ludzi do działania. Wyjaśnij różnicę między hedonizmem\npsychologicznym oraz hedonizmem etycznym. Wymień jednego starożytnego\nprzedstawiciela hedonizmu etycznego.\nWyjaśnienie:\nPrzedstawiciel:\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje […] klasyczne stanowiska\netyczne, rekonstruuje wspierające je\nargumenty ([…] hedonizm Epikura […]).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem\netycznym oraz wskazane jednego starożytnego przedstawiciela hedonizmu\netycznego.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między hedonizmem psychologicznym a hedonizmem\netycznym.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykładowe wyjaśnienie:\n- Według hedonizmu psychologicznego ludzie zawsze dążą do przyjemności (gdyż\nprzyjemność jest jedynym lub najmocniejszym motywem działania), a według hedonizmu\netycznego zawsze należy dążyć do przyjemności jako wyróżnionego dobra (dobra\nostatecznego).\n- Różnica między nimi polega na tym, że pierwszy stwierdza tylko pewien fakt (teza\ndeskryptywna, opisowa), a drugi pozytywnie ocenia ten fakt (teza normatywna).\n- Pierwszy z poglądów wyjaśnia działanie na poziomie motywacyjnym, a drugi moralnym\n(upatrując w nim źródła i kryterium moralnego wartościowania).\n- Pierwszy traktuje dążenie do przyjemności jako naturalną skłonność, a drugi jako\npowinność.\nPrzedstawiciel: Arystyp / Epikur","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wyjaśnienie różnicy:**\n- **Hedonizm psychologiczny** (teza deskryptywna / opisowa): Ludzie *faktycznie* zawsze dążą do przyjemności, ponieważ przyjemność jest jedynym lub najmocniejszym motywem działania. To opis tego, jak jest - twierdzenie o naturze psychologicznej człowieka.\n- **Hedonizm etyczny** (teza normatywna): Ludzie *powinni* dążyć do przyjemności jako najwyższego dobra (dobra ostatecznego). To norma moralna - twierdzenie o tym, co warte jest dążenia.\n\nRóżnica polega na różnicy między **opisem** (co jest) a **normą** (co być powinno).\n\n**Przedstawiciel starożytny hedonizmu etycznego:** Arystyp z Cyreny / Epikur\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu Tatarkiewicza\n\n> „Moraliści nowocześni [ ] przyznają rację hedonizmowi psychologicznemu, ale nie przyznają jej etycznemu.\"\n\n→ Hedonizm psychologiczny = fakt: ludzie dążą do przyjemności.\n→ Hedonizm etyczny = wartościowanie: przyjemność jest najwyższym dobrem.\n\n> „Starożytni moraliści mówili odwrotnie: ze tylko przyjemności są coś warte [ ] a ludzie, niestety, dbają o wszystko inne raczej niż o nie\"\n\n→ Starożytni: hedonizm etyczny TAK (przyjemność = najwyższe dobro), hedonizm psychologiczny NIE (ludzie w praktyce nie dążą do przyjemności, tylko do bogactwa, sławy).\n\n## Sposób 2 - schemat logiczny (deskryptywne vs. normatywne)\n\n| Typ | Pytanie | Treść twierdzenia |\n| Hedonizm **psychologiczny** | Co *jest* motywem działania? | Ludzie zawsze dążą do przyjemności (opis naturalnej skłonności) |\n| Hedonizm **etyczny** | Co *powinno być* motywem działania? | Należy dążyć do przyjemności (norma moralna) |\n\nKluczowe rozróżnienie: **jest vs. powinien** (ang. *is-ought*, Hume's guillotine).\n\n**Starożytni przedstawiciele hedonizmu etycznego:**\n- **Arystyp z Cyreny** (ok. 435-355 r. p.n.e.) - szkoła cyrenaicka; przyjemność chwilowa, zmysłowa, jest najwyższym dobrem.\n- **Epikur** (341-270 r. p.n.e.) - epikureizm; przyjemność jako spokój ducha (*ataraxia*) i brak bólu (*aponia*) jest najwyższym dobrem.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie różnicy ORAZ wskazanie przedstawiciela hedonizmu etycznego.\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie różnicy BEZ przedstawiciela (lub niepoprawny przedstawiciel).\n> - **0 pkt** - wyjaśnienie błędne lub brak.\n>\n> **Akceptowani przedstawiciele:** Arystyp (cyrenaicy), Epikur.\n> **Kluczowe w wyjaśnieniu:** hedonizm psychologiczny = opis (fakt), hedonizm etyczny = norma (powinność).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Podanie Platona lub Arystotelesa jako hedonisty etycznego** - błąd; obaj krytykowali hedonizm. Platon uznawał dobro (Idea Dobra) za cel, nie przyjemność. Arystoteles preferował eudajmonię (*eudaimonia*) nad hedonizm.\n2. **Odwrócenie definicji:** Uczeń pisze „hedonizm etyczny opisuje, jak ludzie się zachowują\" - to opis psychologiczny, nie etyczny (normatywny).\n3. **Zbyt ogólne wyjaśnienie:** „Oba dotyczą przyjemności\" - niepełne; trzeba wskazać, że jeden jest opisowy, a drugi normatywny.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nSpośród wymienionych poniżej filozofów wybierz tego, który stanowczo\nprzeciwstawiał się hedonizmowi etycznemu. Odpowiedź uzasadnij, a następnie -\nw powiązaniu z myślą wybranego z listy filozofa - podaj jeden argument przeciw\nhedonizmowi etycznemu.\nProtagoras Epikur Epiktet\nśw. Tomasz z Akwinu\nFilozof:\nUzasadnienie:\nArgument przeciw hedonizmowi etycznemu:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nIII. Analiza i interpretacja tekstów\nfilozoficznych. […]\nZdający rekonstruuje problemy (pytania)\nzawarte w tekście filozoficznym lub takie, na\nktóre tekst stanowi odpowiedź; rekonstruuje\ntezy i argumenty zawarte w tekście;\nw analizie tekstu prawidłowo posługuje się\npojęciami filozoficznymi […].\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] hedonizm\nEpikura, etyka stoicka).\nV. Umiejętności w zakresie analizy\ni interpretacji tekstów filozoficznych.\nZdający:\n1. rekonstruuje zawarte w tekście problemy,\ntezy i argumenty.\nZasady oceniania\n2 pkt - trafne wskazanie filozofa, poprawne uzasadnienie wyboru oraz podanie jednego\nargumentu przeciw hedonizmowi etycznemu.\n1 pkt - trafne wskazanie filozofa wraz z poprawnym uzasadnieniem wyboru ALBO trafne\nwskazanie filozofa oraz podanie jednego argumentu przeciw hedonizmowi\netycznemu.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFilozof: Epiktet ALBO św. Tomasz z Akwinu\nPrzykładowe uzasadnienie:\n- Epiktet jako stoik uznawał cnotę i związaną z nią rozumność za konieczne i wystarczające\nwarunki dobrego życia. Stoicy - bardziej lub mniej radykalnie - odmawiali wartości\nafektom (uczuciom), w tym dążeniu do przyjemności, gdyż były one przeciwieństwem\ncnoty i rozumności.\n- Św. Tomasz z Akwinu uznawał Boga za najdoskonalszy byt i dobro (cel) najwyższe,\na dążenie do zjednoczenia z Bogiem za cel ludzkiego działania (szczęście doskonałe). /\nŚw. Tomasz z Akwinu uznawał przyjemność za dobro subiektywnie zadowalające, które\nze swojej istoty nie może być miarą dobra i zła moralnego (dobrego życia). / Dla św.\nTomasza przyjemność jest dobrem, ale dobrem o niższej pozycji w hierarchii dóbr.\nArgument przeciw hedonizmowi etycznemu:\n- Argument nawiązujący do Epikteta: hedonizm etyczny jest fałszywy, gdyż błędnie\nidentyfikuje cel ludzkiego życia: celem tym jest cnota, a nie przyjemność (przyjemność\numysłowa może być co najwyżej oznaką cnoty) - kto koncentruje się na przyjemności, nie\nmoże osiągnąć cnoty. / Hedonizm etyczny jest fałszywy, gdyż błędnie przypisuje\nnadrzędną wartość zmysłowej przyjemności, a pomija rozumność, która charakteryzuje\nnaturę ludzką - kto koncentruje się na przyjemności, nie może osiągnąć pełni\nczłowieczeństwa.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n- Argument nawiązujący do św. Tomasza z Akwinu: hedonizm etyczny jest fałszywy, gdyż\nbłędnie identyfikuje cel ludzkiego życia: celem tym jest nie przyjemność, lecz umysłowa\nkontemplacja Boga (gdybyśmy preferowali przyjemność, nie doszlibyśmy do kontemplacji\nBoga). / Hedonizm etyczny jest fałszywy, gdyż błędnie przeszacowuje dobra\nprzyjemnościowe, które są dobrami niższymi (gdybyśmy preferowali przyjemność, nie\nosiągalibyśmy dóbr wyższych, takich jak przyjaźń).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Filozof: Epiktet ALBO święty Tomasz z Akwinu**\n\n### Wariant A: Epiktet\n\n**Uzasadnienie wyboru:**\nEpiktet był **stoikiem** - a stoicyzm głosił, że jedynym prawdziwym dobrem jest **cnota** (gr. *arete*) i zgodne z nią rozumne działanie. Stoicy uznawali przyjemność za *adiaforon* (coś obojętne moralnie) lub wręcz za przeszkodę w osiągnięciu cnoty. Hedonizm etyczny - głoszący, że przyjemność jest najwyższym dobrem - był bezpośrednim zaprzeczeniem stoickiej etyki.\n\n**Argument przeciw hedonizmowi etycznemu (Epiktet):**\nHedonizm etyczny jest fałszywy, ponieważ błędnie identyfikuje cel życia: celem tym jest **cnota**, a nie przyjemność. Skupienie na przyjemności odwraca uwagę od tego, co naprawdę zależy od nas - od naszych przekonań, woli i rozumności - i uzależnia nas od dóbr zewnętrznych, które są poza naszą kontrolą.\n\n### Wariant B: Święty Tomasz z Akwinu\n\n**Uzasadnienie wyboru:**\nŚw. Tomasz uznawał **Boga** za najdoskonalszy byt i najwyższe dobro. Celem ludzkim jest zjednoczenie z Bogiem (kontemplacja Boga w wieczności = *beatitudo*). Przyjemność zmysłowa jest dobrem, ale dobrem **niższym w hierarchii dóbr** - nie może być miarą dobrego życia.\n\n**Argument przeciw hedonizmowi etycznemu (Tomasz):**\nHedonizm etyczny jest fałszywy, ponieważ przyjemność jest dobrem subiektywnie zadowalającym, lecz nie może być miarą dobra i zła moralnego. Gdybyśmy preferowali przyjemność ponad kontemplację Boga, nie osiągnęlibyśmy szczęścia doskonałego (*beatitudo perfecta*).\n\n## Sposób 1 - analiza listy filozofów\n\n**Lista z zadania:** Protagoras, Epikur, Epiktet, św. Tomasz z Akwinu.\n\n| Filozof | Stanowisko wobec hedonizmu etycznego |\n| **Protagoras** | Sofista - relatywizm; nie opowiada się jednoznacznie za lub przeciw hedonizmowi |\n| **Epikur** | ZWOLENNIK hedonizmu etycznego (przyjemność jako *ataraxia* = cel życia) |\n| **Epiktet** | PRZECIWNIK (stoik: cnota jako jedyne dobro) |\n| **Sw. Tomasz z Akwinu** | PRZECIWNIK (Bóg jako najwyższe dobro; przyjemność = dobro niższe) |\n\n→ Poprawne odpowiedzi: **Epiktet** lub **Tomasz z Akwinu**.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 13, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - trafne wskazanie filozofa + poprawne uzasadnienie + jeden argument przeciw hedonizmowi etycznemu.\n> - **1 pkt** - trafne wskazanie + uzasadnienie BEZ argumentu ALBO trafne wskazanie + argument BEZ uzasadnienia.\n> - **0 pkt** - błędne wskazanie filozofa lub brak.\n>\n> **Akceptowani filozofowie:** Epiktet, Święty Tomasz z Akwinu.\n> **Epikur i Protagoras NIE są akceptowani** (Epikur to zwolennik hedonizmu; Protagoras nie jest jednoznacznie przeciwnikiem).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Wybór Epikura** - błąd krytyczny; Epikur to ZWOLENNIK hedonizmu etycznego (*ataraxia* = przyjemność jako cel). Jego wybór = 0 pkt.\n2. **Wybór Protagorasa** - błędny; Protagoras jest relatywistą, który nie głosi wyraźnego stanowiska antyhedonistycznego.\n3. **Brak argumentu** - uzasadnienie wyboru ≠ argument przeciw hedonizmowi. Są to dwa różne elementy odpowiedzi.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A, B albo C i jej dookreślenie - 1., 2. albo 3.\nFilozof brytyjski John Stuart Mill był\nA.\nprzeciwnikiem\nhedonizmu etycznego,\nczyli stanowiska\nw etyce,\n1.\nktóre krytykował Immanuel Kant.\nB.\nzwolennikiem\nhedonizmu etycznego,\n2.\nktórego bronili Sokrates i Platon.\nC.\nprzeciwnikiem etyki\nobowiązku,\n3.\nktórego odmianą jest\nintuicjonizm Henri Bergsona.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.\n13.\n14.\nMaks. liczba pkt\n2\n2\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy […]\nfilozoficzne […].\nII. Filozofia nowożytna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów […] (etyka\nD. Hume’a, kantowska etyka obowiązku,\nutylitaryzm J.S. Milla).\nZasady oceniania\n1 pkt - zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Odpowiedź: B1**\n\nJohn Stuart Mill był **zwolennikiem hedonizmu etycznego** (B), czyli stanowiska w etyce, **które krytykował Immanuel Kant** (1).\n\n## Sposób 1 - analiza kolumn\n\nZadanie ma strukturę krzyżową: lewa kolumna (A/B/C) × prawa kolumna (1/2/3). Trzeba połączyć **jedną opcję z lewej** z **jedną opcją z prawej**.\n\n**Lewa kolumna - co jest prawdą o Millu?**\n- A: przeciwnik hedonizmu etycznego - **FAŁSZ** (Mill jest twórcą utylitaryzmu opartego na przyjemności/szczęściu)\n- **B: zwolennik hedonizmu etycznego - PRAWDA** (Mill: *Utylitaryzm* 1863 - zasada największego szczęścia)\n- C: przeciwnik etyki obowiązku - częściowo prawda (Mill krytykował Kanta), ale to mniej precyzyjne określenie jego pozycji\n\n**Prawa kolumna - które dookreślenie pasuje do Milla jako hedonisty etycznego?**\n- 1: stanowisko, które krytykował Kant - **PRAWDA** (Kant w *Krytyce praktycznego rozumu* atakował hedonizm jako fundament etyki, przeciwstawiając mu imperatyw kategoryczny)\n- 2: stanowisko, którego bronili Sokrates i Platon - **FAŁSZ** (Platon i Sokrates bronili etyki cnoty / eudajmonizmu, nie hedonizmu)\n- 3: stanowisko, którego odmianą jest intuicjonizm Bergsona - **FAŁSZ** (intuicjonizm Bergsona to pogląd epistemologiczny / metafizyczny, nie etyczny hedonizm)\n\n→ Odpowiedź: **B1**\n\n## Sposób 2 - kontekst filozoficzny\n\n**John Stuart Mill (1806-1873):**\n- *Utylitaryzm* (1863): działanie moralne = maksymalizuje szczęście (przyjemność) jak największej liczby ludzi.\n- Mill jest **hedonistą etycznym** - głosi, że przyjemność (*pleasure*) jest najwyższym dobrem moralnym.\n- Modyfikuje Benthama: rozróżnia przyjemności wyższe (intelektualne) od niższych (zmysłowych) - „Lepiej być niezadowolonym Sokratesem niż zadowolonym głupcem\".\n\n**Immanuel Kant (1724-1804):**\n- *Uzasadnienie metafizyki moralności* (1785), *Krytyka praktycznego rozumu* (1788).\n- Etyka Kanta = etyka **obowiązku** (deontologia) - dobra wola, imperatyw kategoryczny.\n- Kant atakował hedonizm wprost: szczęście / przyjemność NIE może być podstawą moralności, bo jest subiektywne i przypadkowe. Moralność musi wynikać z rozumu i prawa powszechnego.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 14, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie DWÓCH poprawnych odpowiedzi: **B** (lewa kolumna) i **1** (prawa kolumna) = **B1**.\n> - **0 pkt** - niepełna lub błędna odpowiedź.\n\n## Dlaczego inne opcje są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna |\n| A | Mill przeciwnik hedonizmu | Mill JEST hedonistą (utylitaryzm) |\n| C | Mill przeciwnik etyki obowiązku | Nieprecyzyjne; nie określa właściwie jego pozycji pozytywnej |\n| B2 | Hedonizm broniony przez Platona i Sokratesa | Fałsz - obaj bronili etyki cnoty, nie hedonizmu |\n| B3 | Intuicjonizm Bergsona jako odmiana hedonizmu | Fałsz - intuicjonizm Bergsona to nie hedonizm etyczny |\n| **B1** | **Zwolennik hedonizmu, który krytykował Kant** | **POPRAWNA** |\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Wybór A1 lub C1** - uczeń pamięta, że Kant krytykował Mill, ale błędnie wybiera opcję A (Mill jako *przeciwnik* hedonizmu). Logiczne sprawdzenie: Mill to *Utylitaryzm* → zwolennik hedonizmu.\n2. **Wybór B2** - uczeń nie pamięta, że Platon i Sokrates byli krytykami hedonizmu (Platon: najwyższe dobro = Idea Dobra, nie przyjemność).\n3. **Zaznaczenie tylko jednej litery:** Zadanie wymaga DWÓCH zaznaczeń (litery + cyfry) - brak cyfry = 0 pkt.","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nWyobraź sobie następującą sytuację. W naszym świecie istnieje osoba, która czerpie wielką\nprzyjemność z bezinteresownego rozpowszechniania złośliwych plotek, ale czyni to w taki\nsposób, że obmawiane przez nią osoby nigdy się o tym nie dowiadują i nie cierpią z tego\npowodu.\nSformułuj ocenę moralną postępowania takiej osoby z punktu widzenia hedonizmu\netycznego oraz etyki Immanuela Kanta.\nOcena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:\nOcena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie\nzawartych w nich informacji.\nZdający rozpoznaje i rozumie problemy\n(pytania) filozoficzne, […] prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty.\nI. Filozofia starożytna i średniowieczna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nstarożytnej. Zdający:\n2) rekonstruuje i porównuje klasyczne\nstanowiska etyczne, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] hedonizm\nEpikura […]).\nII. Filozofia nowożytna.\n4. Problematyka etyczna w filozofii\nnowożytnej. Zdający:\n1) rekonstruuje i porównuje koncepcje\nmoralnej oceny czynów, rekonstruuje\nwspierające je argumenty ([…] kantowska\netyka obowiązku […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego\noraz z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.\n1 pkt - poprawne sformułowanie oceny moralnej z punktu widzenia hedonizmu etycznego\nALBO z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub błędna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nOcena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie słusznie, gdyż osiąga najwyższą wartość,\nza jaką - na gruncie hedonizmu - uznaje się przyjemność. Równocześnie działania tej\nosoby nie przyczyniają się bezpośrednio do cierpienia innych osób.\nOcena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż nie traktuje wówczas osób\nz należytym im szacunkiem - traktuje je jako środek do celu (wbrew drugiej formule\nimperatywu kategorycznego) - osoby obmawiane stają się środkiem do czerpania\nprzyjemności przez osobę obmawiającą lub do zabawiania innych osób.\n- Osoba z opisanej sytuacji postępuje moralnie niesłusznie, gdyż (wbrew pierwszej formule\nimperatywu kategorycznego) nie można racjonalnie chcieć, by plotkowanie stało się\npowszechnym prawem. Gdyby plotkowanie stało się powszechnym prawem, zostałoby\nzniszczone zaufanie między ludźmi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ocena z punktu widzenia hedonizmu etycznego:**\nOsoba postępuje **moralnie słusznie** (lub co najmniej moralnie neutralnie). Hedonizm etyczny głosi, że przyjemność jest najwyższym dobrem. Skoro osoba ta czerpie wielką przyjemność z plotkowania, a obmawiane osoby nie cierpią (nie dowiadują się o plotkach), to nie ma żadnego cierpienia netto w świecie. Hedonizm ocenia działanie według bilansu przyjemności i cierpienia - saldo jest pozytywne: przyjemność osoby plotkującej, brak cierpienia innych.\n\n**Ocena z punktu widzenia etyki Immanuela Kanta:**\nOsoba postępuje **moralnie niesłusznie**. Według **drugiej formuły imperatywu kategorycznego** (formuła człowieczeństwa): *„Postępuj tak, byś człowieczeństwo tak w twojej osobie, jak też w osobie każdego innego, używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka\"* - osoba plotkująca traktuje obmawiane osoby jako **środek** do czerpania przyjemności, nie jako cel sam w sobie. Nie ma znaczenia, że ofiary nie wiedzą i nie cierpią - naruszenie ich godności jest obiektywnym faktem moralnym.\n\n## Sposób 1 - hedonizm etyczny: rachunek przyjemności\n\n**Sytuacja:** Osoba czerpie przyjemność z plotkowania, ofiary nie wiedzą i nie cierpią.\n\nHedonizm etyczny (np. utylitaryzm Benthama): moralność = maksymalizacja przyjemności, minimalizacja bólu.\n- Przyjemność osoby plotkującej: **+X**\n- Cierpienie ofiar: **0** (nie wiedzą)\n- Bilans: **+X > 0** → działanie moralne ze stanowiska hedonizmu jest **słuszne** lub przynajmniej **dopuszczalne**.\n\n## Sposób 2 - etyka Kanta: dwie formuły imperatywu kategorycznego\n\n**Formula 1 (prawa powszechnego):** *„Postępuj tylko według tej maksymy, co do której możesz zarazem chcieć, żeby stała się powszechnym prawem\"*\n→ Czy mogę chcieć, żeby wszyscy plotkowali bezkarnie? Gdyby plotkowanie stało się prawem powszechnym, zaufanie między ludźmi zostałoby zniszczone - instytucja zaufania ulega samounicestwieniu. Zatem **nie można** racjonalnie chcieć, żeby plotkowanie było powszechnym prawem. Czyn jest **zakazany**.\n\n**Formula 2 (człowieczeństwa):** *„Postępuj tak, byś [ ] człowieczeństwo [ ] używał zawsze zarazem jako celu, nigdy tylko jako środka\"*\n→ Osoba plotkująca używa ofiar jako **środka do zabawy** bez ich wiedzy i zgody. Narusza godność osobową ofiar (łac. *dignitas*). Czyn jest **zakazany**.\n\nDla Kanta wynik jest jasny: **działanie jest moralnie złe**, niezależnie od braku cierpienia.\n\n## Schemat CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 15, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna ocena moralna z punktu widzenia hedonizmu etycznego ORAZ z punktu widzenia etyki Kanta.\n> - **1 pkt** - poprawna ocena z JEDNEGO punktu widzenia.\n> - **0 pkt** - obie oceny błędne lub brak.\n>\n> **Hedonizm etyczny - wymagane:** działanie jest moralnie słuszne (osoba osiąga przyjemność bez przyczyniania się do cierpienia innych).\n> **Kant - wymagane:** działanie jest moralnie niesłuszne (osoba traktuje innych jako środek / naruszenie formuły człowieczeństwa LUB niemożność universalizacji plotkowania).\n\n## Typowe pułapki\n\n1. **Ocena hedonistyczna jako negatywna:** Uczeń intuicyjnie ocenia plotkowanie jako złe, co jest poprawne moralnie, ale niezgodne z hedonizmem etycznym w podanej sytuacji. Hedonizm pyta o bilans przyjemności/bólu - skoro ofiary nie cierpią, bilans jest pozytywny.\n2. **Kantowska ocena bez powołania się na imperatyw:** Pisanie tylko „Kant by to potępił\" bez wskazania **formuły imperatywu** lub konkretnego argumentu - niepełne.\n3. **Mylenie hedonizmu psychologicznego z etycznym:** Ocena moralna wymaga hedonizmu ETYCZNEGO (co jest dobre/złe), nie psychologicznego (co motywuje człowieka).","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":25,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-25)\nII. Tworzenie wypowiedzi.\nZdający formułuje podstawowe pytania (problemy) oraz tezy filozoficzne, prawidłowo\nrekonstruuje poznane argumenty; porównuje różne rozwiązania tego samego problemu;\njasno prezentuje własne stanowisko w dyskusji, popiera je rzetelną argumentacją oraz\nprzykładami; prawidłowo posługuje się pojęciami filozoficznymi, stosuje argumentację\nfilozoficzną do rozpatrywania problemów życia codziennego i społecznego.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nKryteria oceniania wypracowania z filozofii\nKryterium\nPunktacja\nMax.\nliczba\npunktów\n25\nI\nSformułowanie\nstanowiska\nJasne sformułowanie stanowiska (tezy lub hipotezy), które lokuje się w problematyce pracy.\n3\n3\nStanowisko lokuje się w problematyce pracy, ale jest sformułowane nieprecyzyjnie.\n2\nNiejednoznaczny związek między stanowiskiem a problematyką pracy lub brak stanowiska, a jedynie\nkontekst wskazuje na przekonania zdającego.\n1\nII\nUzasadnienie\nstanowiska\na) Adekwatne\nUzasadnienie jest bezpośrednio odniesione do stanowiska (wszystkie argumenty\nwiążą się ze stanowiskiem i przyjętym sposobem rozwiązania problemu).\n3\n3\n18\nLuźny związek uzasadnienia ze stanowiskiem - zdający dostarcza argumentów w\nsprawie drugorzędnych elementów przyjętego rozwiązania problemu.\n1\nb) Trafne\nUzasadnienie poprawne zawierające argumenty za przyjętym rozwiązaniem\nproblemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu - kontrargumenty (argumenty\nzgodne oraz logicznie poprawne za przyjętym rozwiązaniem problemu i przeciw\nprzyjętemu rozwiązaniu).\nOdwołania do wiedzy nie zawierają błędów rzeczowych i logicznych.\n4\n4\nUzasadnienie na ogół poprawne zawierające argumenty za przyjętym\nrozwiązaniem problemu i przeciw przyjętemu rozwiązaniu (poprawne\noraz na ogół logiczne). Nieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n3\nNa ogół poprawne argumenty tylko za przyjętym rozwiązaniem problemu.\nNieliczne usterki rzeczowe i jeden błąd logiczny.\n2\nArgumenty błędne. Rozumowanie zawiera sądy wzajemnie sprzeczne, zawiera\nrozumowania non sequitur. Liczne błędy rzeczowe (w tym rażące) i logiczne.\n1\nc) Pogłębione Rozbudowana argumentacja i kontrargumentacja. Zdający posługuje się więcej niż\n1 argumentem za swoim stanowiskiem i więcej niż 1 argumentem podważającym\nstanowisko; rozpatruje problem z więcej niż 1 punktu widzenia). Argumenty są\nważkie (istotne), ich wprowadzenie uzasadnione jest przez zdającego. Swobodne\nposługiwanie się wiedzą i terminologią filozoficzną.\n4\n4\nArgumentacja zrównoważona - zdający posługuje się przynajmniej 1 ważkim\nargumentem i 1 kontrargumentem. Uzasadnienie argumentacji wystarczające dla\nzrozumienia stanowiska zdającego. Sporadyczne użycie pojęć filozoficznych.\n3\nArgumentacja wąska - zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Uzasadnienie argumentacji ogólnikowe.\nPojedyncze użycie pojęć filozoficznych lub ich brak.\n2\nArgumentacja wąska -zdający przywołuje jedynie argumenty, a brak\nkontrargumentów lub odwrotnie. Argumenty lub kontrargumenty nieistotne\n(drugorzędne). Uzasadnienie powierzchowne (infantylne).\n1\nd) Krytyczne\nUzasadnienie obejmuje analizę krytyczną argumentów i kontrargumentów, zdający\nrozważa racje przemawiające na rzecz danych argumentów i uzasadnia\nwprowadzenie kontrargumentów.\n4\n4\nAnaliza krytyczna obecna, ale w stopniu niewystarczającym, np. bez uzasadnienia\nkontrargumentacji.\n2\ne) Nawiązania\ndo innych\ndziedzin\nkultury\nZdający swobodnie nawiązuje/wykazuje związek między filozofią a innymi\ndziedzinami kultury (literaturą, sztuką).\n3\n3\nZdający w niewielkim stopniu nawiązuje do innych dziedzin kultury.\n2\nIII\nKompozycja\npracy\nPoprawna i przejrzysta kompozycja pracy - wyodrębnione i konsekwentnie uporządkowane części\npracy niezbędne do jasnego sformułowania i uzasadnienia stanowiska.\n2\n2\nZaburzenia w kompozycji pracy.\n1\nIV\nPoprawność\njęzykowa\nPraca napisana językiem komunikatywnym i na ogół poprawnym pod względem składniowym,\nleksykalnym, frazeologicznym, fleksyjnym, ortograficznym i interpunkcyjnym.\n2\n2\nPraca napisana językiem w większości komunikatywnym. Występują błędy fleksyjne, leksykalne,\nfrazeologiczne, ortograficzne i interpunkcyjne.\n1","solution":"## Poprawna odpowiedź (teza + struktura)\n\n**Temat 1 - Frege:** Prawdziwość jest czymś innym niż bycie uważanym za prawdziwe - jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań jakiegokolwiek podmiotu.\n\n**Temat 2 - Skarga:** Dobre życie i szczęście to dwie różne, choć powiązane wartości - można żyć dobrze, nie będąc szczęśliwym, i odwrotnie.\n\n*(Wzorcowe wypracowanie poniżej dotyczy Tematu 1 - Frege.)*\n\n## Wzorcowe wypracowanie - Temat 1 (Frege) [~500 słów]\n\n**„Prawdziwość jest niezależna od przekonań - obrona obiektywizmu epistemologicznego\"**\n\nGottlob Frege w przywołanym cytacie stawia tezę, która na pierwszy rzut oka wydaje się oczywista, a mimo to wywołała jedną z najważniejszych debat w historii filozofii: prawdziwość jest czymś innym niż bycie uważanym za prawdziwe. Zgadzam się z tym stanowiskiem. Prawda jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań, konsensusu ani praktycznych korzyści - i to właśnie odróżnia ją od opinii.\n\nNajprostszym argumentem na rzecz tezy Fregego jest **argument z historii nauki**. Przez tysiące lat ludzie byli przekonani, że Słońce obraca się wokół Ziemi. To przekonanie było powszechne, głęboko zakorzenione kulturowo i poparte autorytetem Kościoła. A jednak było fałszywe. Gdyby prawdziwość była równoznaczna z powszechnym przekonaniem, teoria heliocentryczna Kopernika (1543) byłaby fałszywa aż do momentu, gdy zaczęto ją powszechnie akceptować - co jest absurdem. Prawda o ruchu planet istniała zanim ktokolwiek ją sformułował i niezależnie od tego, czy ktokolwiek w nią wierzył. To jest istota **obiektywizmu epistemologicznego**, który reprezentowali m.in. Platon, Arystoteles i właśnie Frege.\n\nNajsilniejszym stanowiskiem alternatywnym jest **pragmatyzm** Williama Jamesa i Charlesa Peirce'a: prawdziwe jest to, co działa (*truth as usefulness*), co prowadzi do skutecznych działań, co sprawdza się w praktyce. James wprost pisał: „Prawda zdarza się idei\". Z tej perspektywy granica między „prawdziwym\" a „uważanym za prawdziwe i skuteczne\" zaciera się. Pragmatyzm ma swoje mocne strony - wyjaśnia, dlaczego teorie naukowe nie są gotowymi opisami rzeczywistości, lecz narzędziami działania. Jednak i tu napotykamy problem: coś może być skuteczne i fałszywe zarazem (np. fałszywa mapa, która prowadzi do celu inną drogą niż zamierzona). Pragmatyzm myli epistemic utility z prawdą.\n\nAnother objection comes from **konsensualnej teorii prawdy** Jürgena Habermasa: prawdziwe jest to, co zostałoby uznane przez wszystkich racjonalnych uczestników idealnej dyskusji. To stanowisko jest interesujące, bo wiąże prawdę nie z dowolnymi przekonaniami, ale z rozumowym konsensusem. Jednak i ono podlega krytyce: racjonalny konsensus może być błędny (np. w medycynie XIX w. konsensus lekarzy odrzucał teorię Semmelweisa o roli higieny rąk - i był błędny). Prawda o zakażeniach szpitalnych istniała niezależnie od konsensusu medycznego.\n\nNajmocniejszy argument po stronie Fregego formułuje **klasyczna definicja prawdy** (łac. *adaequatio intellectus et rei*) Arystotelesa i Tomasza z Akwinu: zdanie jest prawdziwe, gdy mówi o tym, co jest, że jest - i o tym, czego nie ma, że go nie ma. Prawda polega na zgodności sądu z rzeczywistością (korespondencji). Rzeczywistość zaś nie pyta o nasze przekonania. Jak pisał Frege: „Gwiazda, o której sąd głosi, że istnieje, istnieje niezależnie od tego sądu\".\n\nWarto zauważyć, że teza Fregego ma ważne konsekwencje dla życia codziennego i kultury. Literatura, zwłaszcza tragedia, dostarcza nam ilustracji: Edyp był przekonany, że zabił obcego człowieka i że pojął za żonę kobietę mu nieznaną. Jego przekonania były błędne - a prawda doprowadziła do jego upadku. Sofoklesowski *Edyp Król* jest właśnie dramatem o rozszczepieniu między tym, w co bohater wierzy, a tym, co jest prawdą. To rozróżnienie - między przekonaniem a prawdą - jest warunkiem możliwości tragedii jako gatunku i zarazem potwierdzeniem tezy Fregego na gruncie kultury.\n\nPodsumowując: prawdziwość nie jest tożsama z powszechnym przekonaniem, konsensusem ani użytecznością praktyczną. Jest własnością obiektywną, niezależną od podmiotów poznających. Stanowiska alternatywne (pragmatyzm, konsensualізm) mają wartość heurystyczną, ale nie obalają fundamentalnej intuicji, którą wyraził Frege: coś, co wszyscy uważają za fałszywe, może być prawdziwe - i odwrotnie. Historia nauki jest na to najlepszym dowodem.\n\n## Punkty CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania wypracowania (max 25 pkt):**\n>\n> **I. Sformułowanie stanowiska (max 3 pkt):**\n> - 3 pkt: teza jasna, bezpośrednio odnosząca się do pytania Fregego (prawdziwość ≠ bycie uważanym za prawdziwe).\n> - Wzorcowe wypracowanie spełnia: „Prawda jest własnością obiektywną, niezależną od przekonań\".\n>\n> **II. Uzasadnienie stanowiska (max 18 pkt):**\n> - a) Adekwatne (max 3 pkt): wszystkie argumenty wiążą się ze stanowiskiem - spełnione.\n> - b) Trafne (max 4 pkt): argument z historii nauki (Kopernik), krytyka pragmatyzmu, klasyczna definicja prawdy - bez błędów logicznych i rzeczowych.\n> - c) Pogłębione (max 4 pkt): 2+ argumenty za (Arystoteles, Frege), 1+ kontrargument (pragmatyzm, konsensualізm) + krytyka kontrargumentu.\n> - d) Krytyczne (max 4 pkt): analiza pragmatyzmu i konsensualnej teorii prawdy z kontrprzykładami.\n> - e) Nawiązania do kultury (max 3 pkt): *Edyp Król* Sofoklesa - związek filozofii z tragedią grecką.\n>\n> **III. Kompozycja (max 2 pkt):** wstęp z tezą → 3 argumenty → analiza kontrargumentów → podsumowanie.\n>\n> **IV. Poprawność językowa (max 2 pkt):** język akademicki, bez błędów.\n>\n> **WAŻNE - wymogi formalne:**\n> - Minimalna długość: 400-600 słów.\n> - Musi być wyraźna teza na początku.\n> - Odwołania do konkretnych filozofów z nazwiskami i datami.\n> - Argumenty za ORAZ kontrargumenty (z krytyką) - bez tego max 2 pkt za kryterium b) i c).\n> - Nawiązanie do innej dziedziny kultury (literatura, sztuka) - bez tego max 2 pkt za kryterium e).","image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nBycie prawdziwym jest czymś innym niż bycie uważanym za prawdziwe. Nie ma żadnej\nsprzeczności w tym, że coś, co wszyscy uważają za fałszywe, jest prawdziwe.\nGottlob Frege\nCzy zgadzasz się z tezą, że prawdziwość jest czymś innym niż bycie uważanym za\nprawdziwe? Rozważ problem, odwołując się do znanych ci stanowisk filozoficznych.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nW życiu nie chodzi o szczęście, lecz o dobre życie.\nBarbara Skarga\nCzy dobre życie może być nieszczęśliwe, a złe - szczęśliwe? Rozważ problem, odwołując\nsię do znanych ci stanowisk filozoficznych.\nEFIP-R0_100\nna temat nr …\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.\n16.\nMaks. liczba pkt\n2\n25\nUzyskana liczba pkt\nEFIP-R0_100\nEFIP-R0_100\nEFIP-R0_100\nEFIP-R0_100\nEFIP-R0_100\nBRUDNOPIS\n(nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/filozofia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"}]}