{"paper":{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":20,"source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nSpośród wymienionych poniżej tez zaznacz tę, za którą opowiada się Tadeusz\nKotarbiński w przytoczonym fragmencie tekstu.\nA. Determinizm jest fałszywy.\nB. Fatalizm jest prawdziwy.\nC. Determinizm nie jest koniecznym następstwem fatalizmu.\nD. Fatalizm nie jest koniecznym następstwem determinizmu.\n1.\n0-1\nMFIP-R0_100","answer":"D","answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 20241\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022 poz. 1246).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n**D** - Fatalizm nie jest koniecznym następstwem determinizmu.\n\n## Sposób 1\nKotarbiński kończy wywód zdaniem: „śmiało można stwierdzić [ ], że można wyznawać determinizm, nie będąc bynajmniej fatalistą. I to jest właśnie nasze stanowisko.\" Determinizm (każde zdarzenie ma przyczynę) jest logicznie niezależny od fatalizmu (działania ludzkie nic nie zmieniają). Determinizm mówi o przyczynowości, fatalizm o bezskuteczności ludzkiego działania - to różne tezy.\n\n## Sposób 2\nEliminiując pozostałe opcje: A jest błędna (Kotarbiński nie neguje determinizmu), B jest błędna (autor obala fatalizm), C jest błędna (to determinizm bywa podstawą fatalizmu, nie odwrotnie - Kotarbiński nie wyklucza determinizmu jako następstwa fatalizmu, ale właśnie odwrotna implikacja jest brana pod lupę). D jest poprawna.\n\n## Schemat CKE\n1 pkt za odpowiedź D.\n\n## Dlaczego błędne\n- **A** - Kotarbiński nie twierdzi, że determinizm jest fałszywy; wręcz go akceptuje.\n- **B** - Fatalizm jest w tekście krytykowany i odrzucony.\n- **C** - Autor nie mówi nic o tym, że determinizm nie jest następstwem fatalizmu; analizuje odwrotną relację (czy fatalizm wynika z determinizmu).\n\n## Typowe pułapki\nUczeń może mylić kierunek implikacji: fatalizm zakłada determinizm, ale determinizm nie pociąga za sobą fatalizmu. Kluczowe jest rozróżnienie: determinizm = przyczynowość zdarzeń; fatalizm = bezsilność działań ludzkich. Są to różne, niezależne tezy.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu lub wiedzy własnej podaj tezę\ndeterminizmu przyczynowego oraz tezę fatalizmu.\nTeza determinizmu przyczynowego:\nTeza fatalizmu:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie tezy determinizmu przyczynowego i tezy fatalizmu.\n1 pkt - poprawne podanie tezy determinizmu przyczynowego ALBO poprawne podanie tezy\nfatalizmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTeza determinizmu przyczynowego:\n„Każde zdarzenie ma przyczynę i jest tej przyczyny całkowicie określonym i koniecznym\nskutkiem.”\nALBO\nJest to teza, że stan świata w dowolnej chwili, w połączeniu z prawami przyrody, wyznacza\njednoznacznie stan świata w dowolnej innej chwili.\nTeza fatalizmu:\n„Od niczyich działań nic w przyszłości nie zależy.”\nALBO\nPrzynajmniej niektóre zdarzenia przyszłe są nieuniknione w takim sensie, że działania\nludzkie nie mają na nie wpływu.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Teza determinizmu przyczynowego:** Kazde zdarzenie ma przyczyne i jest tej przyczyny calkowicie okreslonym i koniecznym skutkiem. Innymi slowy: stan swiata w dowolnej chwili, w polaczeniu z prawami przyrody, wyznacza jednoznacznie stan swiata w kazdej innej chwili.\n\n**Teza fatalizmu:** Od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy - przyszlosc jest z gory wyznaczona przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien, a dzialania ludzkie nie maja na nia zadnego wplywu.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego\n\nTadeusz Kotarbinski definiuje oba pojecia wprost w tekscie:\n\n> \"fatalisci twierdza [ ], ze od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy, poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien\"\n\nTo jest **teza fatalizmu**: dzialania ludzkie sa zbedne lub daremne, bo przyszlosc jest juz zdeterminowana.\n\nNieco dalej Kotarbinski definiuje determinizm:\n\n> \"fatalizm opiera sie na determinizmie, czyli na przekonaniu, ze kazde zdarzenie ma przyczyne i jest tej przyczyny calkowicie okreslonym i koniecznym skutkiem\"\n\nTo jest **teza determinizmu przyczynowego**: zwiazek przyczyna-skutek jest konieczny i jednoznaczny.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny\n\n**Determinizm przyczynowy** (kauzalny) byl gloszony juz przez antycznych atomistow (Demokryt) - kazdy ruch atomow ma swoja przyczyne. W nowozytnosci rozwijal go Baruch Spinoza (wszystko wyplywa z koniecznosci natury Boga) i Pierre-Simon Laplace (slynny demon Laplace'a - umysl znajacy stan wszystkich czastek moze przewidziec cala przyszlosc).\n\n**Fatalizm** wystepuje m.in. w koncepcji fatum (przeznaczenia) w tradycji antycznej (Ateny, tragedie greckie, Mojry) oraz w pewnych interpretacjach predestynacji teologicznej.\n\nKluczowa roznica: determinizm mowi o zwiazku przyczynowym zdarzen, ale nie wyklucza sprawczosci dzialan ludzkich (ludzkie dzialanie moze byc ogniwem lancucha przyczynowego). Fatalizm natomiast twierdzi, ze ludzkie dzialania sa bezwartosciowe - nic od nas nie zalezy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - uczeń poprawnie formuluje OBIE tezy: determinizmu przyczynowego i fatalizmu\n> - **1 pkt** - uczeń poprawnie formuluje JEDNA z tez (determinizmu ALBO fatalizmu)\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** sformulowania bliskie podanym w kluczu; dopuszczalne parafrazy, np. \"fatalizm = wszystko jest z gory ustalone i dzialania ludzkie sa daremne\"\n\n**Co zapamietac?** Determinizm to teza o przyczynowosci (kazde zdarzenie ma przyczyne), a fatalizm to teza o bezsilnosci dzialan ludzkich. Kotarbinski pokazuje, ze mozna byc deterministą i nie byc fatalistą - bo ludzkie dzialanie rowniez jest ogniwem lancucha przyczynowego.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"true_false","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu oceń prawdziwość poniższych zdań.\nZaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nWedług Tadeusza Kotarbińskiego istnienie umysłu\nwszechwiedzącego wykluczałoby wolną wolę człowieka.\nP\nF\n2.\nWedług Tadeusza Kotarbińskiego wolny wybór jest złudzeniem,\nponieważ determinizm wyklucza wolną wolę.\nP\nF\n3.\nWedług fatalisty wolny wybór zakładałby istnienie co najmniej dwóch\nmożliwości działania.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - zaznaczanie trzech poprawnych odpowiedzi.\n1 pkt - zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. F\n2. F\n3. P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. **F** (Falsz)\n2. **F** (Falsz)\n3. **P** (Prawda)\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania\n\n**Zdanie 1: \"Wedlug Tadeusza Kotarbinskiego istnienie umyslu wszechwiedzacego wykluczaloby wolna wole czlowieka.\" - FALSZ**\n\nKotarbinski wyjasnia, ze nawet jezeli jakis umysl wszechwiedzacy z gory przewidywalby nasze dzialania, to nie pozbawia nas to wolnego wyboru. W tekscie: \"to nowe - inne zgola - rozumienie mozliwosci nie kwestionuje racjonalnosci przedsiebrania dzialan. Bo nieprawda, ze czyn jest daremny, jezeli mozna slusznie przewidziec jego dokonanie.\" Wszechwiedza kogokolwiek nie wyklucza tego, ze mozemy porownac opcje, ocenic je i wybrac - i to wlasnie jest wolny wybor w ujeciu Kotarbinskiego.\n\n**Zdanie 2: \"Wedlug Tadeusza Kotarbinskiego wolny wybor jest zludzeniem, poniewaz determinizm wyklucza wolna wole.\" - FALSZ**\n\nKotarbinski expressis verbis stwierdza cos odwrotnego: determinizm NIE wyklucza wolnej woli. Autor konczy tekst slowami: \"mozna wyznawac determinizm, nie bedac bynajmniej fatalistą\". Wolny wybor u Kotarbinskiego jest mozliwy rowniez w swiecie deterministycznym - bo ludzkie rozumne dzialanie jest samo ogniwem lancucha przyczynowego.\n\n**Zdanie 3: \"Wedlug fatalisty wolny wybor zakladalbby istnienie co najmniej dwoch mozliwosci dzialania.\" - PRAWDA**\n\nKotarbinski przytacza argument fatalisty: \"zalezy cos ode mnie dopiero wtedy, kiedy moge dokonac wyboru sposrod roznych mozliwosci, a przeciez, jezeli wszystko jest z gory jednoznacznie wyznaczone, to nie moze byc mowy o roznych mozliwosciach\". Fatalista wlasnie definiuje wolny wybor jako koniecznosc posiadania wielu opcji - a poniewaz twierdzi, ze takich opcji nie ma (jest tylko jedna przyczynowo wyznaczona), dlatego odrzuca wolna wole.\n\n## Sposob 2 - schemat logiczny\n\nZdanie 1 i 2 to falsz, bo Kotarbinski jest **kompatybilista** (determinizm zgodny z wolna wola). Zdanie 3 to prawda, bo opisuje pozycje samego fatalisty - jego wlasna definicje wolnego wyboru.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 3, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie trzy odpowiedzi poprawne: F, F, P\n> - **1 pkt** - dwie poprawne odpowiedzi\n> - **0 pkt** - mniej niz dwie poprawne lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamietac?** Kotarbinski reprezentuje kompatybilizm: determinizm i wolna wola sa zgodne. Fatalista natomiast uwaza, ze wolny wybor wymagalby wielu realnych mozliwosci - co przy determinizmie jest niemozliwe. Kotarbinski odpiera ten argument, pokazujac, ze wybor mozna rozumiec inaczej.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nZaznacz nazwę zarzutu przeciwko fatalizmowi, padającego w pierwszym akapicie\nprzytoczonego fragmentu tekstu, a następnie wyjaśnij, na czym polega ten zarzut.\nNazwa zarzutu:\nA. ad vanitatem.\nB. ekwiwokacja.\nC. sprzeczność wewnętrzna.\nD. ignotum per ignotum.\nWyjaśnienie:\n2.\n0-1-2\n3.\n0-1-2\n4.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w niej\nargumentacji […].\nI. Kultura logiczna.\n2. Logiczne wady wypowiedzi: sprzeczność\nwewnętrzna […]. Zdający:\n2) odróżnia wyrażenia sprzeczne\nwewnętrznie od wyrażeń fałszywych\ni nonsensownych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu oraz poprawne wyjaśnienie.\n1 pkt - poprawne zaznaczenie nazwy zarzutu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa zarzutu: C\nPrzykładowe wyjaśnienie: W pierwszym akapicie Tadeusz Kotarbiński formułuje wobec\nfatalizmu zarzut wewnętrznej sprzeczności. Fatalista zaleca nam powstrzymanie się od\nwszelkich postanowień, a ponieważ takie powstrzymanie samo jest odmianą postanowienia,\nzaleca nam, byśmy postanowili nie podejmować żadnych postanowień - co jest wewnętrznie\nsprzeczne.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa zarzutu: C - sprzecznosc wewnetrzna**\n\n**Wyjasnienie:** Fatalista postanawia powstrzymac sie od wszelkich postanowien - ale to powstrzymanie sie samo jest pewnym postanowieniem. Zalecenie \"nie podejmuj zadnych postanowien\" jest wewnetrznie sprzeczne, bo aby je zrealizowac, trzeba poddjac postanowienie.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\n\nKotarbinski pisze wprost w pierwszym akapicie:\n\n> \"fatalista [ ] postanawia powstrzymywac sie od jakichkolwiek postanowien, co zreszta, nawiasem mowiac, dostarcza - z pozoru przynajmniej - dobrego przykladu niekonsekwencji, gdyz postanowienie powstrzymania sie od postanowien samo jest wlasnie pewnym postanowieniem\"\n\nMamy tu klasyczny schemat **sprzecznosci pragmatycznej** - czyli sprzecznosci miedzy trescia twierdzenia a czynnosccia jego gloszenia. Fatalista glosi: \"nie ma sensu nic postanawiac\". Ale samo gloszenie tego jest aktem postanowienia (ze nie warto postanawiac). To wewnetrznie sprzeczne.\n\n**Dlaczego nie A (ad vanitatem)?** Ad vanitatem to odwolanie do proznosci/chwaly jako argumentu - tu nie chodzi o proznoc.\n\n**Dlaczego nie B (ekwiwokacja)?** Ekwiwokacja to blad polegajacy na uzywaniu tego samego slowa w roznych znaczeniach w ramach jednego rozumowania - Kotarbinski nie analizuje tutaj wieloznacznosci pojec.\n\n**Dlaczego nie D (ignotum per ignotum)?** To blad definiowania nieznanego przez nieznane - tu rowniez nie chodzi o definicje.\n\n## Sposob 2 - kontekst logiczny\n\n**Sprzecznosc wewnetrzna** (autorefutacja, performatywna sprzecznosc) to jeden z najsilniejszych zarzutow w filozofii. Klasycznym przykladem jest stwierdzenie: \"Nie istnieje zadna prawda\" - jezeli to zdanie jest prawdziwe, to istnieje przynajmniej jedna prawda (wlasnie ta). Analogicznie fatalista mowi: \"nie ma sensu nic postanawiac\" - ale mowiac to, podejmuje postanowienie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 4, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - zaznaczenie C + poprawne wyjasnienie: fatalista postanawia nie postanawiac, co samo jest postanowieniem - sprzecznosc wewnetrzna\n> - **1 pkt** - samo zaznaczenie C (bez wyjasnienia lub z blednym wyjasnieniem)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamietac?** Zarzut sprzecznosci wewnetrznej (autorefutacji) to kluczowe narzedzie krytyki argumentow filozoficznych. Jezeli teza pewnego stanowiska jest sprzeczna z faktem jej gloszenia, to stanowisko to jest samoobalalace.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nPodaj dwa argumenty, które przypisuje fataliście Tadeusz Kotarbiński w przytoczonym\nfragmencie tekstu.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nI. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch poprawnych argumentów.\n1 pkt - podanie jednego poprawnego argumentu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- Ponieważ wszystko jest z góry wyznaczone przez przyczyny wcześniejsze od naszych\npostanowień, to od niczyich działań nic w przyszłości nie zależy.\n- Przekonanie, że istnieje możliwość wyboru jednego działania spośród wielu (jednej\nmożliwości spośród wielu), jest fałszywe, gdyż tylko jedna z możliwości jest „z góry\nprzyczynowo wyznaczona” - nie ma różnych możliwości (wyboru); wybór jednej\nz możliwości jest iluzją.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa argumenty, ktore Kotarbinski przypisuje fataliscie:\n\n**Argument 1:** Poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien, to od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy - kazde nasze dzialanie jest albo zbedne (gdy zamierzony skutek i tak nastapi), albo daremne (gdy chcemy czegos sprzecznego z tym, co wyznaczone).\n\n**Argument 2:** Wolny wybor zakladalbby mozliwosc wyboru sposrod roznych mozliwosci dzialania - ale jesli wszystko jest z gory przyczynowo wyznaczone, to istnieje tylko jedna realna mozliwosc. Wszystkie inne sa iluzoryczne. Zatem przekonanie, ze mozemy wybierac, jest zludzeniem.\n\n## Sposob 1 - cytaty z tekstu\n\n**Argument 1** pochodzi z pierwszego akapitu:\n\n> \"od niczyjch dzialan nic w przyszlosci nie zalezy, poniewaz wszystko jest z gory wyznaczone przez przyczyny wczesniejsze od naszych postanowien: po coz wiec dzialac, skoro wszelkie nasze postanowienie bedzie badz zbedne, badz daremne\"\n\n**Argument 2** pojawia sie pozniej jako rozwiniety zarzut fatalisty:\n\n> \"fatalista [ ] obstaje przy pewnych stale powtarzanych argumentach: ze mianowicie zalezy cos ode mnie dopiero wtedy, kiedy moge dokonac wyboru sposrod roznych mozliwosci, a przeciez, jezeli wszystko jest z gory jednoznacznie wyznaczone, to nie moze byc mowy o roznych mozliwosciach\"\n\n## Sposob 2 - struktura argumentacji fatalisty\n\nOba argumenty opieraja sie na tym samym zaloznie: determinizm = tylko jedna mozliwosci. Z tego wynika:\n- Dzialanie jest zbedne lub daremne (argument 1 - praktyczny)\n- Wolny wybor jest iluzja, bo nie ma roznych mozliwosci do wyboru (argument 2 - teoretyczny)\n\nKotarbinski odpiera oba: wykazuje, ze mozliwosc mozna rozumiec inaczej (jak rozporzadzanie srodkami do dzialania), i ze nawet jezeli jeden z nich jest prawdziwy, to nie kwestjonuje racjonalnosci podejmowania dzialan.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - podanie dwoch poprawnych argumentow przypisanych fataliscie przez Kotarbinskiego\n> - **1 pkt** - podanie jednego poprawnego argumentu\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** parafrazy powyzszych argumentow; dopuszczalne rozne ujecia (np. \"wszystkie dzialania sa zbedne\" jako arg. 1, \"nie ma prawdziwych mozliwosci wyboru\" jako arg. 2)\n\n**Co zapamietac?** Fatalista uzasadnia bezcelowos ludzkich dzialan na dwa sposoby: praktycznie (kazde dzialanie zbedne lub daremne) i epistemologicznie (wybor jest zludzeniem, bo nie ma realnych alternatyw). Kotarbinski kaze nam sprawdzic, co wlasciwie znaczy \"miec mozliwosc\" - i okazuje sie, ze determinizm tego nie wyklucza.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nPoniższa reprodukcja obrazu Angeliki Kauffman Sąd Parysa przedstawia Parysa, który za\nchwilę wręczy jabłko najpiękniejszej z kobiet - jednej z trzech bogiń stojących obok niego:\nHerze, Atenie albo Afrodycie.\nAngelica Kauffman, Sąd Parysa, ok. 1781, Museo de Arte de Ponce w Portoryko\n5.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Nazwa stanowiska:** teizm\n\n**Teza:** Bog istnieje (i jest bytem osobowym, doskonalym, nieskonczoym, stworzycielskim).\n\n**Podobienstwo (Descartes vs. Spinoza):** Obaj filozofowie twierdza, ze Bog jest bytem koniecznym i mozna dowiesc Jego istnienia rozumowo.\n\n**Roznica:** Wedlug Descartes'a Bog jest niematerialny - nie posiada rozciaglosci (res cogitans, nie res extensa). Wedlug Spinozy rozciaglosc (*extensio*) jest jednym z nieskonczonej liczby atrybutow Boga/Natury - Bog jest i myslacy, i rozlegly.\n\n## Sposob 1 - analiza zrodla (stanowisko Descartes'a)\n\nZ tekstu:\n> \"wysledzic, od kogoz to nauczylem sie myslec o czyms doskonalszym od siebie; rozpoznalem [ ] ze musialo to byc od istoty, ktorej natura rzeczywiscie byla doskonalsza [ ] ktora posiadala w sobie wszystkie doskonalosci\"\n\n→ Descartes wnioskuje o istnieniu Boga jako bytu absolutnie doskonalego - to jest argumentacja charakterystyczna dla **teizmu** (gr. *theos* = Bog).\n\n> \"nie brak nam rozsadku, ze mamy dostateczne przyczyny, by nie byc tak calkowicie co do nich upewnionymi [ ] jesli z gory nie zalozylyby istnienia Boga\"\n\n→ Bog jest konieczny epistemicznie (gwarant prawdy) i ontologicznie (byt konieczny).\n\n## Sposob 2 - porownanie z Baruchem Spinoza\n\n**Baruch Spinoza (1632-1677) - *Etyka* (1677):**\n- **Monizm** - istnieje tylko jedna substancja: Bog lub Natura (*Deus sive Natura*)\n- Bog posiada **nieskonczona liczbe atrybutow**, z ktorych ludzie poznaja dwa: myslenie (*cogitatio*) i rozciaglosc (*extensio*)\n- Bog Spinozy NIE jest osobowy - to bezosobowa konieczna substancja, nie Bog-Stworzyciel\n- Uwaga: czesc badaczy kwestionuje, czy Spinoza to teista - niektorzy mowia o **panteizmie** (*Deus sive Natura*). Klucz CKE uznaje \"podobienstwo\" na poziomie bytu koniecznego i dowodowalnosci.\n\n| Aspekt | Descartes | Spinoza |\n| Natura Boga | Niematerialny, osobowy, Stworzyciel | Substancja jedyna (Bog=Natura), bezosobowa |\n| Atrybuty | Tylko myslenie (res cogitans) | Myslenie + rozciaglosc (+ nieskonczone inne) |\n| Dowod istnienia | Ontologiczny + z niedoskonalosci skonczonych istot | Dowod ontologiczny z definicji substancji nieskonczonej |\n| Relacja do swiata | Dualizm (Bog - stworzenie) | Monizm (Bog = wszystko) |\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktow za co\n\n> Klucz CKE (zadanie 6, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - nazwa (teizm) + teza (Bog istnieje) + podobienstwo + roznica\n> - **2 pkt** - nazwa + teza + podobienstwo LUB nazwa + teza + roznica\n> - **1 pkt** - sama nazwa + teza\n> - **0 pkt** - brak lub blad rzeczowy w nazwie/tezie\n\nCo MUSISZ napisac:\n- Nazwa: **teizm** (nie \"racjonalizm\", \"dualizm\")\n- Teza: **Bog istnieje** (lub: Bog jest bytem doskonalym i koniecznym)\n- Podobienstwo: np. Bog jako byt konieczny / mozna dowiesc Jego istnienia\n- Roznica: Descartes - Bog niematerialny; Spinoza - rozciaglosc jako atrybut Boga\n\n## Reference filozoficzny\n\n**Baruch (Benedykt) Spinoza (1632-1677):**\nFilozof niderlandzki zydowskiego pochodzenia. Glowne dzielo: *Etyka* (1677, *more geometrico*). Pogladow religijnych: klaty przez wspolnote zydowska w Amsterdamie (1656). Panteizm lub panteistyczny teizm: Bog = Natura. Substance jest jedna, nieistnieja dwie substancje (contra Descartes). Wolnosc = zrozumienie koniecznosci (*sub specie aeternitatis* - z perspektywy wiecznosci).\n\n## Typowe pulapki\n\n- Nie pisac \"dualizm\" jako nazwy stanowiska Descartes'a wobec Boga - dualizm dotyczy ciala i duszy, nie stosunku do Boga.\n- Spinoza to panteista lub teista (zaleznie od interpretacji) - ale na poziomie matury: Bog Spinozy to substancja konieczna, o ktorej mozna dowiesc rozumowo → podobienstwo z Descartes'em.\n- Nie mylic atrybutow Spinozy z wlasciwosciami Boga u Descartes'a: u Descartes'a Bog ma tylko myslenie (jest res cogitans); u Spinozy rozciaglosc jest rownie pierwotna co myslenie.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nRozstrzygnij, czy - w świetle rozważań Tadeusza Kotarbińskiego - to, że Zeus już\nwcześniej przewidział wybór Parysa, sprawia, że jego wybór nie był wolny. Uzasadnij\nswoją odpowiedź, przywołując odpowiedni fragment Medytacji o życiu godziwym.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Według Tadeusza Kotarbińskiego to, że Zeus wcześniej przewidział wybór\nParysa, nie odbiera wolności woli Parysa.\nPrzykładowe uzasadnienie: Jak pisze Tadeusz Kotarbiński: „Bo cóż to znaczy, że ktoś\ndokonał wyboru? Czyż to nie znaczy, że pomyślał, iż albo jedno trzeba zrobić, albo drugie,\nporównał obie perspektywy, uznał jedną z nich za lepszą i postanowił postarać się o nią\nwłaśnie”. Wszechwiedza (przed-wiedza) boska nie uniemożliwia tak rozumianego wyboru.\nNawet jeśli Zeus z góry wie, co zrobi Parys, to Parys wciąż może przedstawić sobie różne\nopcje działania, porównać je, wybrać najlepszą z nich i ją zrealizować.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie:** Wedlug Tadeusza Kotarbinskiego to, ze Zeus wczesniej przewidzial wybor Parysa, NIE sprawia, ze wybor Parysa nie byl wolny.\n\n**Uzasadnienie:** Kotarbinski definiuje wolny wybor jako mozliwosc rozwazenia roznych opcji, porownania ich i postanowienia o jednej z nich. Wszechwiedza Zeusa nie niszczy tego procesu u Parysa.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\n\nKotarbinski wyjasnia, jak rozumiec wolny wybor:\n\n> \"Bo coz to znaczy, ze ktos dokonal wyboru? Czyz to nie znaczy, ze pomyslal, iz albo jedno trzeba zrobic, albo drugie, porownl obie perspektywy, uznal jedna z nich za lepsza i postanowil postarac sie o nia wlasnie\"\n\nPrzykladajac to do mitu: Parys mial przed soba trzy boginie - Here, Atene i Afrodyte. Kazdej z nich rozne dobra oferowaly (wladza, madrosc, milosc najpiekniejszej kobiety). Parys rozwazyl oferty, porownl je i wybral Afrodyte. Ten proces - namysl, porownanie, wybor - jest wedlug Kotarbinskiego tym, czym jest wolny wybor.\n\nNastepnie Kotarbinski mowi wprost o wszechwiedzy:\n\n> \"Sluszne przewidujemy z gory, ze dobrze przygotowany uczen dobrze zda egzamin, choc potrzebne jest jego dzialanie, jego odpowiadanie na pytania egzaminowe, aby egzamin udany doszedl do skutku.\"\n\nNawet jesli Zeus wiedzial z gory, ze Parys wybierze Afrodyte, to wybor Parysa byl nadal koniecznym ogniwem - Parys musial przejsc caly proces rozumowania i decyzji.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny (kompatybilizm)\n\nKotarbinski reprezentuje stanowisko **kompatybilizmu**: determinizm (w tym boza wszechwiedza, ktora jest forma determinizmu epistemicznego) nie wyklucza wolnej woli. Wolnosc nie polega na tym, ze nasze dzialania SA nieprzewidywalne - lecz na tym, ze wynikaja z NASZEGO wlasnego namyslu, naszych preferencji, naszych rozumowan. Nawet jesli bogowie wiedzieli, co zrobi Parys, to on sam dokonal wyboru przez namysl - i to wystarczy, by byl to wolny wybor.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 6.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne rozstrzygnięcie (wszechwiedza Zeusa nie odbiera wolnosci Parysa) ORAZ poprawne uzasadnienie odwolujace sie do tekstu Kotarbinskiego (opis wolnego wyboru jako rozwazenie opcji, porownanie, postanowienie)\n> - **0 pkt** - bledne rozstrzygniecie lub brak uzasadnienia z tekstu\n\n**Co zapamietac?** Wedlug Kotarbinskiego wolny wybor nie wymaga nieprzewidywalnosci - wymaga tylko, by dzialanie wyplynelow z wlasnego namyslu i rozumowania podmiotu. Wszechwiedza Zeusa nie wkraczala w rozumowanie Parysa - Parys sam wazyl oferty i sam decydowal.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"6.2","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-2)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie\nuzasadnij swój wybór.\nObraz Angeliki Kauffman Sąd Parysa\nA. jest dziełem sztuki w świetle klasycznej koncepcji sztuki i nie jest dziełem sztuki w świetle\nalternatywnej definicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).\nB. nie jest dziełem sztuki w świetle klasycznej koncepcji sztuki i jest dziełem sztuki w świetle\nalternatywnej definicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).\nC. jest dziełem sztuki zarówno w świetle klasycznej koncepcji sztuki, jak i alternatywnej\ndefinicji sztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).\nD. nie jest dziełem sztuki ani w świetle klasycznej koncepcji sztuki, ani alternatywnej definicji\nsztuki (autorstwa W. Tatarkiewicza).\nUzasadnienie:","answer":"C","answer_text":"Zadanie 6.2. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n7. Wybrane spory estetyczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n2) o istotę sztuki (koncepcja klasyczna -\nalternatywna definicja sztuki Władysława\nTatarkiewicza).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi wraz z trafnym uzasadnieniem.\n1 pkt - zaznaczenie poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC\nPrzykładowe uzasadnienie: Obraz A. Kauffman jest dziełem sztuki w świetle klasycznej\nkoncepcji sztuki, gdyż jest dziełem ludzkim świadomie wytworzonym zgodnie z ustalonymi\nregułami / kanonami piękna. Dzieło sztuki jest celowym i rozumnym wytworem człowieka,\nnaśladującym naturę i uzupełniającym występujące w niej braki.\nObraz ten jest również dziełem sztuki w świetle alternatywnej definicji sztuki, gdyż jest\nwytworem, który wywołuje u odbiorcy zachwyt.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**C** - Obraz Angeliki Kauffman *Sad Parysa* jest dzielem sztuki zarowno w swietle klasycznej koncepcji sztuki, jak i alternatywnej definicji sztuki autorstwa Wladyslawa Tatarkiewicza.\n\n## Sposob 1 - dwie definicje sztuki wedlug Tatarkiewicza\n\n**Klasyczna koncepcja sztuki** (koncepcja mimesis + techne):\n- Sztuka to celowe i rozumne wytwarzanie przez czlowieka, oparte na ustalonych regulach i kanonach piekna.\n- Dzielo sztuki nasladuje nature (mimesis) lub uzupelnia braki natury.\n- Obraz *Sad Parysa* spelnia te warunki: jest swiadomie i celowo stworzony przez Angelike Kauffman, na podstawie greckiego mitu, zgodnie z obowiazujacymi w malarstwie rokokowym regulami kompozycji, perspektywy i kolorystyki. Artystka naslada sceny z mitologii (scena z natury mythologicznej), przedstawiajac trzy boginie i Parysa w sposob typowy dla sztuki akademickiej XVIII w.\n\n**Alternatywna definicja sztuki Tatarkiewicza:**\n- Tatarkiewicz proponowal szersza definicje: sztuka to wytwor, ktory wywoluje u odbiorcy **zachwyt** (reakcje estetyczna, podzyw).\n- Obraz Kauffman spelnia i ten warunek: jako piekne, harmonijne malowidlo z mitologiczna narracja, wywoluje u widza podzim i reakcje estetyczna.\n\nW konsekwencji obraz jest dzielem sztuki wedlug OBOK definicji - odpowiedz **C**.\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych odpowiedzi\n\n- **A** - bledna: twierdzi, ze obraz jest dzielem sztuki wg klasycznej, ale nie wg alternatywnej. Nieprawda - obraz wywoluje zachwyt.\n- **B** - bledna: twierdzi, ze obraz NIE jest dzielem sztuki wg klasycznej. Nieprawda - Kauffman stosowala klasyczne reguly malarskie.\n- **D** - bledna: twierdzi, ze obraz nie jest dzielem sztuki wg zadnej definicji. To absurd w stosunku do profesjonalnego dziezla malarskiego z XVIII w.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 6.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - zaznaczenie C + uzasadnienie: odniesienie do klasycznej koncepcji sztuki (celowe wytworzenie wedlug regul, mimesis) ORAZ do alternatywnej definicji Tatarkiewicza (wytwor wywolujacy zachwyt)\n> - **1 pkt** - samo zaznaczenie C bez uzasadnienia lub z niepelnym uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\n**Co zapamietac?** Tatarkiewicz sformulował dwie koncepcje sztuki: klasyczna (techne + mimesis - celowe wytworzenie wedlug regul, nasladzenie natury) i alternatywna (sztuka to wytwor wywolujacy zachwyt). Profesjonalne dzielo malarskie z XVII/XVIII w. spelnia oba warunki.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nNa podstawie wiedzy własnej podaj nazwę jednego wybranego stanowiska w sprawie\nrelacji między wolną wolą a determinizmem oraz je wyjaśnij.\nNazwa stanowiska:\nWyjaśnienie:\n6.1.\n0-1\n6.2.\n0-1-2\n7.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n4) o przyczynowość (determinizm -\nindeterminizm).\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska wraz z wyjaśnieniem.\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nStanowisko: Inkompatybilizm.\nWyjaśnienie: Inkompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest niezgodny\nz istnieniem wolnej woli.\nALBO\nStanowisko: Kompatybilizm.\nWyjaśnienie: Kompatybilizm to stanowisko głoszące, że determinizm jest zgodny\nz istnieniem wolnej woli.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nMozna podac JEDNO z nastepujacych stanowisk (oba sa akceptowane przez CKE):\n\n**Opcja A:**\n**Nazwa stanowiska: Kompatybilizm**\n**Wyjasnienie:** Kompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Mozna byc deterministą i rownoczesnie uznawac, ze ludzie podejmuja wolne wybory - o ile przez \"wolnosc\" rozumie sie mozliwosc dzialania zgodnie z wlasnym namyslem i preferencjami, niezaleznie od tego, czy dzialanie ma przyczyny.\n\n**Opcja B:**\n**Nazwa stanowiska: Inkompatybilizm**\n**Wyjasnienie:** Inkompatybilizm to stanowisko gloszace, ze determinizm NIE jest zgodny z istnieniem wolnej woli. Jesli kazde zdarzenie jest koniecznym skutkiem wczesniejszych przyczyn, to ludzkie decyzje rowniez sa koniecznymi skutkami - czlowiek nie mogl zdecydowac inaczej, niz zdecydowal. W konsekwencji prawdziwa wolna wola (w sensie mozliwosci alternatywnego wyboru) nie istnieje.\n\n## Sposob 1 - kontekst historyczno-filozoficzny\n\n**Kompatybilizm** reprezentuja m.in.:\n- David Hume - wolna wola to dzialanie zgodne z wlasnymi pragnieniami i motywacjami, nie \"dzialanie bez przyczyn\"\n- John Stuart Mill - analogicznie, wolnosc to brak zewnetrznego przymusu, nie brak przyczynowosci\n- Tadeusz Kotarbinski (z tekstu w zadaniu 1) - \"mozna wyznawac determinizm, nie bedac bynajmniej fatalistą\"\n\n**Inkompatybilizm** reprezentuja m.in.:\n- **Twardy determinizm** (np. Baruch Spinoza, Paul-Henri Thiry d'Holbach): wolna wola to iluzja, bo wszystko jest zdeterminowane\n- **Libertarianizm metafizyczny** (np. Immanuel Kant w pewnym sensie, Rene Descartes): czlowiek MA wolna wole, ale to oznacza, ze determinizm jest falszywy lub niepelny - istnieja \"wyspy indeterminizmu\" w psychice lub duszy\n\n## Sposob 2 - kluczowe rozroznienie\n\nCalose sporu sprowadza sie do pytania: co rozumiemy przez \"wolna wole\"?\n- **Kompatybilistyczna wolna wola** = dzialanie zgodnie z wlasnymi pragnieniami, bez zewnetrznego przymusu\n- **Inkompatybilistyczna wolna wola** = mozliwosc alternatywnego dzialania (\"moglbym zdecydowac inaczej\")\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna nazwa stanowiska (kompatybilizm LUB inkompatybilizm) + poprawne wyjasnienie\n> - **1 pkt** - sama poprawna nazwa bez wyjasnienia\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** rowniez inne poprawne stanowiska (np. libertarianizm metafizyczny, twardy determinizm) z odpowiednim wyjasnieniem\n\n**Co zapamietac?** W sporze o wolna wole i determinizm wyrozniamy dwa glowne obozy: kompatybilisci twierdza, ze wolna wola i determinizm sa zgodne; inkompatybilisci twierdza, ze sa sprzeczne. Wewnatrz inkompatybilizmu: \"twardy determinizm\" odrzuca wolna wole, a \"libertarianizm metafizyczny\" odrzuca determinizm.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nSformułuj tezę konsekwencjalizmu etycznego. Następnie wyjaśnij, jaką rolę w ocenie\nmoralnej działania przypisują konsekwencjaliści dobrym intencjom sprawcy\nocenianego działania.\nTeza:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nV. Umiejętność stawiania pytań\nświatopoglądowych (w tym moralnych)\ni poszukiwania odpowiedzi na nie\nz wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.\nII. Elementy historii filozofii.\n13. Filozofia analityczna. Zdający:\n3) analizuje fragment jednego\nz następujących tekstów: […] Medytacje\no życiu godziwym Tadeusza Kotarbińskiego\n[…].\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n3) o wolność woli (libertarianizm - fatalizm -\nkompatybilizm)\n5. Wybrane spory etyczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n2) o sposób formułowania i uzasadniania\nocen moralnych (konsekwencjalizm,\nw szczególności utylitaryzm -\nnonkonsekwencjalizm, w szczególności\ndeontologizm kantowski).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej tezy konsekwencjalizmu wraz z trafnym wyjaśnieniem.\n1 pkt - podanie poprawnej tezy konsekwencjalizmu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nTeza: O moralnej słuszności ocenianych działań przesądzają ich konsekwencje.\nWyjaśnienie: Z punktu widzenia konsekwencjalizmu etycznego dobre intencje sprawcy nie\nodgrywają żadnej istotnej roli, ponieważ o moralnej ocenie działania rozstrzygają jedynie\nskutki działania - tymczasem intencja podmiotu moralnego nie jest skutkiem ocenianego\ndziałania, lecz je poprzedza.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Teza konsekwencjalizmu:** O moralnej slusznosci ocenianych dzialan przesadzaja ich konsekwencje (skutki).\n\n**Wyjasnienie roli intencji:** Z punktu widzenia konsekwencjalizmu dobre intencje sprawcy nie odgrywaja zadnej istotnej roli w moralnej ocenie dzialania. O wartosci moralnej czynu rozstrzygaja wylacznie jego skutki - intencja poprzedza dzialanie i nie jest jego skutkiem, wiec nie podlega moralnej ocenie w ramach konsekwencjalizmu.\n\n## Sposob 1 - definicja i glowni przedstawiciele\n\n**Konsekwencjalizm** to rodzina stanowisk etycznych, ktore ocene moralna czynow opieraja na ich nastepstwach. Najbardziej znana wersja to **utylitaryzm** Jeremiaha Benthama i Johna Stuarta Milla: dzialanie jest moralnie sluszne, jesli maksymalizuje szczescie (pozytecznosc) lub minimalizuje cierpienie wsrod jak najszerszej grupy istot.\n\nW **utylitaryzmie** wazne jest TYLKO, co sie faktycznie wydarzy jako skutek czynu:\n- Jezeli ktos z dobrymi intencjami zaszkodzi - dzialanie jest bledne moralnie.\n- Jezeli ktos ze zlymi intencjami przyniesie dobry skutek - dzialanie jest sluszne moralnie (przynajmniej z perspektywy konsekwencjalistycznej).\n\n## Sposob 2 - kontrast z deontologia\n\nDla porownania: **deontologia** (Immanuel Kant) ocenia dzialanie przez pryzmat **intencji** i zgodnosci z obowiazkiem (imperatywem kategorycznym). Dla Kanta dzialanie ma wartosc moralnia tylko wtedy, gdy wyplyna z poczucia obowiazku - skutki sa irrelewantne.\n\nKonsekwencjalizm i deontologia sa zatem **opozycyjne** w kwestii roli intencji:\n- Konsekwencjalizm: intencje nie maja znaczenia, liczy sie skutek.\n- Deontologia: intencje (motywacje) maja decydujace znaczenie, skutek jest przypadkowy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna teza konsekwencjalizmu (\"o moralnej slusznosci przesadzaja konsekwencje/skutki\") + poprawne wyjasnienie roli intencji (dobre intencje nie maja znaczenia, bo liczy sie skutek, a intencja poprzedza dzialanie)\n> - **1 pkt** - sama poprawna teza bez wyjasnienia lub z blednym wyjasnieniem\n> - **0 pkt** - bledna teza lub brak\n\n**Co zapamietac?** Konsekwencjalizm ocenia czyny przez ich skutki - nie przez intencje sprawcy. Utylitaryzm (Bentham, Mill) to jego najwazniejsza wersja: liczy sie to, ile szczescia/cierpienia wynika z czynu, nie to, co sprawca mial na mysli. Kontrast: deontologia (Kant) - intencje sa wazniejsze od skutkow.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nWedług Niccola Machiavellego ludzie jedynie z konieczności zdolni są do czynienia dobra;\njeśli zaś pozostawić im swobodę wyboru i dać sposobność do swawoli, od razu wszędzie\nzapanują nieporządek i rozpasanie.\nOpisaną przez Niccola Machiavellego niedoskonałość natury ludzkiej dostrzegali także\nfilozofowie wcześniejsi. Podaj przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez Platona\ni przyczynę tej niedoskonałości wskazaną przez św. Augustyna z Hippony.\nPrzyczyna wskazana przez Platona:\nPrzyczyna wskazana przez św. Augustyna z Hippony:\n8.\n0-1-2\n9.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nnastępujące treści nauczania zawarte\nw podstawie programowej do filozofii\npoziomu podstawowego:\n2) filozofia Platona jako paradygmat\nmetafizyki antynaturalistycznej (punkt VI);\n7) początki filozoficznej teologii (punkt XI).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie przyczyny niedoskonałości wskazanej przez Platona i przez\nśw. Augustyna z Hippony.\n1 pkt - poprawne podanie przyczyny niedoskonałości wskazanej przez Platona ALBO przez\nśw. Augustyna z Hippony.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzyczyna wskazana przez Platona: Upadek duszy ze świata Idei lub połączenie duszy\nz ciałem.\nPrzyczyna wskazana przez św. Augustyna z Hippony: Grzech pierworodny lub utrata łaski\nboskiej.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przyczyna wskazana przez Platona:** Upadek duszy ze swiata Idei (boskiego swiata czystych form) lub - rownowazne - polaczenie duszy niematerialnej z materialnym cialem.\n\n**Przyczyna wskazana przez sw. Augustyna z Hippony:** Grzech pierworodny (upadek Adama i Ewy) lub utrata laski bozej przez czlowieka.\n\n## Sposob 1 - Platon: dusza i cialo\n\nW filozofii **Platona** (ok. 428-348 p.n.e.) dusza jest z natury dobra i rozumna - w swiecie Idei (doskonalym, wecznym) kontemplowala prawde, dobro i piekno. Jednak dusze \"upadly\" (zostaly wrzucone) w swiaat materialny i polaczono je z cialami.\n\n**Cialo** jest zrodlem wszelkich niedoskonalosci:\n- Cialo ma pragnienia, instynkty, namizetnosci, ktore odciagaja dusze od rozumu.\n- Cialo jest zmienne i przemijalne, Idee sa wieczne - kontakt z materia psuje czlowieka.\n- W dialogu *Fedon* Sokrates mowi, ze cialo \"zapraszja nieurozmyslnosc, niewiedzę, lenistwo\".\n- W *Fajdrosie* Platon opisuje dusze jako rydwan z dwoma konmi (rozumna i zmyslowa czesc) - czesc zmyslowa caly czas ciagle w dol, ku cielesnosci.\n\nNiedoskonalosc ludzka pochodzi wiec z **polaczenia doskonalej duszy z niedoskonalym cialem** oraz ze **straty pamieci o swiecie Idei** (poznanie to anamneza - przypominanie sobie).\n\n## Sposob 2 - swiety Augustyn: grzech pierworodny\n\n**Swiety Augustyn z Hippony** (354-430 n.e.) wyjasnia ludzka niedoskonalosc teologicznie: pierwsza para ludzka - Adam i Ewa - zgrzeszyla poprzez **grzech pierworodny** (upadek w Raju). Skutkiem tego grzechu jest:\n- Utrata laski bozej (gratia), ktora umozliwiala czlowiekowi wierne podazanie za dobrem.\n- **Concupiscentia** - pozadliwos, sklonosc do grzechu, ktora przeszla na wszystkich potomkow Adama.\n- Czlowiek bez bozej laski jest bezsilny wobec zlych sklonnosci - dopiero laska Boga moze go z nich wybawic.\n\nDla Augustyna niedoskonalosc nie wyplyna z natury czlowieka jako takiej (Bog stworzyl czlowieka dobrym), ale z historycznego faktu pierwszego grzechu i utraty stanu pierwotnej laskawosci.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 9, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne podanie przyczyny wg Platona (polaczenie duszy z cialem LUB upadek duszy ze swiata Idei) + przyczyny wg sw. Augustyna (grzech pierworodny LUB utrata laski bozej)\n> - **1 pkt** - poprawne podanie jednej z przyczyn\n> - **0 pkt** - obie bledne lub brak\n\n**Co zapamietac?** Platon: zrodlem ludzkiej niedoskonalosci jest polaczenie duszy z cialem (materia jest zlym zrodlem). Augustyn: zrodlem jest grzech pierworodny i utrata bozej laski. Obie koncepcje wyjasniaja, dlaczego czlowiek sklonny jest do zla - mimo ze \"z natury\" (Platon: dusza, Augustyn: twor Boga) powinien byc dobry.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\nWskaż, które spośród zdań A-C wynika logicznie ze zbioru zdań I-II. Uzasadnij swoją\nodpowiedź.\nI. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to będzie wrażliwa na piękno.\nII. Jeśli publiczność będzie wrażliwa na piękno, to na dzisiejszym wieczorze literackim czeka\nnas niezapomniane przeżycie estetyczne.\nA. Na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.\nB. Jeśli publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie, to na dzisiejszym wieczorze\nliterackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne.\nC. Jeśli na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przeżycie estetyczne,\nto publiczność ma odpowiednie przygotowanie literackie.\nZe zdań I-II wynika logicznie zdanie\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym lub definicyjnym)\ni zawodne, wybrane schematy (reguły)\nwnioskowań. Zdający:\n2) rozstrzyga, czy dane zdanie wynika\nlogicznie lub definicyjnie z innego zdania lub\nzbioru zdań;\n3) odtwarza schemat, na którym opiera się\nokreślone wnioskowanie;\n4) zna i stosuje przykładowe schematy\nwnioskowań ([…] sylogizm hipotetyczny\n[…]).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wskazanie, które ze zdań A-C wynika logicznie ze zbioru I-II oraz\npoprawne uzasadnienie.\n1 pkt - poprawne wskazanie, które ze zdań A-C wynika logicznie ze zbioru I-II.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nZe zbioru zdań I-II wynika logicznie zdanie B.\nPrzykładowe uzasadnienie: Zdanie B wynika logicznie ze zbioru zdań I-II według schematu\nsylogizmu hipotetycznego: [(p → q) ˄ (q → r)] → (p → r), co jest równoznaczne z tym, że\nnie może być tak, aby konkluzja zdań I. i II. była prawdziwa, a wniosek był zdaniem\nfałszywym.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Ze zdan I-II wynika logicznie zdanie B.**\n\n**Uzasadnienie:** Zdania I i II tworza sylogizm hipotetyczny. Schemat: [(p -> q) i (q -> r)] -> (p -> r). Zastepujac zmienne: p = publicznosc ma odpowiednie przygotowanie literackie, q = publicznosc bedzie wrazliwa na piekno, r = na dzisiejszym wieczorze czeka nas niezapomniane przezycie estetyczne. Zdanie B to wlasnie (p -> r), co wynika z polaczenia I i II.\n\n## Sposob 1 - analiza formalna\n\n**Podstawmy symbole:**\n- p = \"Publicznosc ma odpowiednie przygotowanie literackie\"\n- q = \"Publicznosc bedzie wrazliwa na piekno\"\n- r = \"Na dzisiejszym wieczorze literackim czeka nas niezapomniane przezycie estetyczne\"\n\n**Zdanie I:** p -> q (\"Jesli przygotowanie, to wrazliwosc\")\n**Zdanie II:** q -> r (\"Jesli wrazliwosc, to niezapomniane przezycie\")\n\n**Sylogizm hipotetyczny** (hypothetical syllogism): [(p -> q) i (q -> r)] -> (p -> r)\n\nTo poprawne prawo logiki - jest tautologia. Zatem z I i II logicznie wynika: p -> r, czyli zdanie **B**: \"Jesli publicznosc ma odpowiednie przygotowanie literackie, to na dzisiejszym wieczorze czeka nas niezapomniane przezycie estetyczne\".\n\n**Dlaczego nie A?** Zdanie A (\"Na dzisiejszym wieczorze czeka nas niezapomniane przezycie estetyczne\") to po prostu r. Aby uzysk r z (p->r), musielibysmy miec rowniez p jako zdanie. Ale p nie jest dane - mamy tylko warunkowe I. Z I i II nie mozemy uzysk bezwarunkowego r.\n\n**Dlaczego nie C?** Zdanie C to r -> p (odwrocenie B). Odwrocenie implikacji NIE wynika z oryginalnej implikacji: z (p->q) nie wynika (q->p). Zatem (r->p) nie musi byc prawdziwa.\n\n## Sposob 2 - sprawdzenie kontrprzykladu dla A i C\n\nDla A: Wyobrazmy sobie sytuacje, w ktorej I i II sa prawdziwe, ale dzisiejsza widownia w ogole nie ma przygotowania literackiego (p = falsz). Wtedy r moze byc falszywe. Tak wiec A nie wynika logicznie.\n\nDla C: Wyobrazmy sobie, ze wieczor byl niezapomniany (r = prawda), ale nie dlatego ze publicznosc miala przygotowanie literackie - np. bo pojawily sie niespodzianki. C twierdziloby wtedy, ze publicznosc ma przygotowanie - co moze byc falszywe. C jest wiec zwykla bldem konwersji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 10, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wskazanie B + poprawne uzasadnienie (odwolanie do sylogizmu hipotetycznego lub wykazanie, ze I i II daja lancuch implikacji prowadzacy do B)\n> - **1 pkt** - samo wskazanie B bez uzasadnienia lub z niepelnym uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - bledne wskazanie lub brak\n\n**Co zapamietac?** Sylogizm hipotetyczny: jezeli (p->q) i (q->r), to wynika (p->r). Jest to jedno z podstawowych praw logiki zdaniowej - lancuch implikacji mozna \"skrocic\". Uwaga na bledne odwrocenie implikacji: z (p->q) nie wynika (q->p).","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nDzieje filozofii myślanej metodycznie rozpoczęły się dwa i pół tysiąca lat temu, początki\nfilozofii jako myślenia mitycznego są o wiele dawniejsze.\nAle początek to nie to samo, co źródło. Początek jest czymś historycznym. Dla\npotomnych wynika z niego stale rosnąca liczba uwarunkowań, jakie stwarza dokonana już\npraca myślowa. Ze źródła natomiast stale od nowa wypływa impuls pobudzający do\nfilozofowania. Dopiero dzięki niemu współczesna filozofia staje się istotna, dawniejsza zaś -\nzrozumiała.\nŹródłowość ta jest wieloraka. Ze zdumienia rodzi się pytanie i poznanie,\nz wątpienia o wynikach poznania - krytyczna próba i jasna pewność, z dogłębnego\nwstrząsu i świadomości zagubienia - pytanie o samego siebie.\nPodaj autora powyższego fragmentu tekstu. Następnie na podstawie przytoczonego\nfragmentu tekstu rozstrzygnij, czy początkiem filozofowania może być zdumienie.\nUzasadnij swoją odpowiedź.\nAutor dzieła:\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n10.\n0-1-2\n11.\n0-1-2\nMFIP-R0_100\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nSofokles\nAntygona\nKREON\ndo Antygony\nA ty, co stoisz z pochyloną głową\nPrzyznajesz się do zarzucanych czynów?\nANTYGONA\nTak, ja to uczyniłam, nie kto inny.\nKREON\n[…] A ty odpowiedz mi krótko: wiedziałaś,\nŻe zakazałem dokonywać tego?\nANTYGONA\nTak, oczywiście. Całe miasto wie.\nKREON\nI ośmieliłaś się złamać ten zakaz?\nANTYGONA\nTak, bo nie stoi za nim ani Zeus,\nAni podziemna Dike, która strzeże\nSprawiedliwości między śmiertelnymi;\nA nie uważam, aby twoje prawa,\nBądź co bądź, ludzkie, przewyższały boskie -\nOdwieczne, trwałe, chociaż niepisane -\nUstanowione nie dziś ani wczoraj,\nLecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy.\nJakże więc łamać je i się narażać\nNa karę boską - ze strachu przed ludzką?\nŻe śmierć mnie czeka, to wiem i bez ciebie,\nI bez tej groźby, którą straszy zakaz.\n[ ]\nA jednak nie ma większej chwały od tej,\nJaką przynosi pogrzebanie brata!\nI wszyscy tu z pewnością by mnie wsparli,\nGdyby się tylko nie trzęśli ze strachu.\nNiestety tylko ci, co dzierżą władzę,\nMówią i robią, co im się podoba.\nKREON\nNikt poza tobą tak nie sądzi w Tebach.\nMFIP-R0_100\nANTYGONA\nWszyscy tak sądzą, tylko że po cichu.\nKREON\nNie wstyd ci myśleć inaczej niż oni?\nANTYGONA\nCzcić bliskich zmarłych to powód do wstydu?\nKREON\nNie był twym bratem ten drugi, co zginął?\nANTYGONA\nBył takim samym. Z tych samych rodziców.\nKREON\nTo czemu go znieważasz, czcząc tamtego?\nANTYGONA\nZmarły by mi zniewagi nie zarzucił.\nKREON\nMimo żeś go zrównała z bezbożnikiem?\nANTYGONA\nBezbożnik, nie bezbożnik, ale brat!\nKREON\nNajechał na nas, a tamten nas bronił!\nANTYGONA\nPrawa Hadesu są równe dla wszystkich.\nKREON\nNie można równać dobrego ze złym.\nANTYGONA\nKtóż może wiedzieć, co jest złe w Podziemiu?\nKREON\nWróg i po śmierci pozostaje wrogiem.\nANTYGONA\nMoże dla wroga. Mnie obaj są bliscy.\nSofokles, Antygona, [w:] Sofokles, Tragedie, tom I, tłum. Antoni Libera, Warszawa 2020.\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n12. Egzystencjalizm. Zdający:\n1) wymienia ważniejsze cechy, odmiany\ni przedstawicieli (w tym prekursorów)\negzystencjalizmu;\n3) objaśnia pojęcie sytuacji granicznej\nwedług Karla Jaspersa;\n4) analizuje fragmenty następujących\ntekstów: Wprowadzenie do\nfilozofii Karla Jaspersa (rozdz. 2 Źródła\nfilozofii) […].\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie autora tekstu oraz poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym uzasadnieniem.\n1 pkt - podanie autora tekstu ALBO poprawne rozstrzygnięcie wraz z trafnym\nuzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAutor dzieła: Karl Jaspers\nRozstrzygnięcie: Zdumienie nie jest początkiem, lecz źródłem filozofowania.\nPrzykładowe uzasadnienie: Karl Jaspers odróżnia początek od źródeł filozofowania.\nPoczątek rozumie chronologicznie, jako określoną w czasie postać filozofowania, a źródło\npojmuje merytorycznie.\nZadania 12. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne\n(oparte na wynikaniu logicznym lub\ndefinicyjnym) i zawodne,\nwybrane schematy (reguły) wnioskowań.\nZdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku oraz formułuje przesłanki pominięte\nw entymemacie;\n3) odtwarza schemat, na którym opiera się\nokreślone wnioskowanie.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch poprawnych racji.\n1 pkt - podanie jednej poprawnej racji.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nRacja 1.: Wydany przez Kreona zakaz był niezgodny z nakazami (prawami) boskimi.\nRacja 2.: Nie ma większej chwały niż pogrzebanie brata - pogrzebanie brata jest wyrazem\nmiłość.\nZadania 13. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne\n(oparte na wynikaniu logicznym lub\ndefinicyjnym) i zawodne,\nwybrane schematy (reguły) wnioskowań.\nZdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku oraz formułuje przesłanki pominięte\nw entymemacie;\n3) odtwarza schemat, na którym opiera się\nokreślone wnioskowanie.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie zarzutu oraz odpowiedzi na ten zarzut.\n1 pkt - poprawne podanie zarzutu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nZarzut: Kreon twierdzi, że mieszkańcy Teb nie popierają wyboru Antygony / „Nikt poza tobą\ntak nie sądzi w Tebach”.\nOdpowiedź na zarzut (za lub przeciw): Zarzut jest niezasadny. Antygona zauważa, że\nmieszkańcy Teb mówią tak jedynie ze strachu przed Kreonem, a ich prawdziwe przekonanie\njest inne. Poza tym nawet gdyby ludzie zgadzali się z Kreonem, to z faktu, iż uważa się coś\nza niewłaściwe nie wynika, że faktycznie jest to niewłaściwe.\nZadania 14. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Świadomość znaczenia filozofii jako\nistotnej części dziedzictwa kultury\nśródziemnomorskiej.\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n8. Wybrane spory z zakresu filozofii polityki.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n4) o podstawy prawa stanowionego\n(pozytywizm prawniczy - teoria prawa\nnaturalnego).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” oraz trafne rozstrzygnięcie wraz\nz poprawnym uzasadnieniem.\n1 pkt - poprawne podanie dwóch cech „boskich praw” ALBO trafne rozstrzygnięcie wraz\nz poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nCechy „praw boskich”: odwieczność, trwałość.\nRozstrzygnięcie: Do pozytywizmu prawniczego jest bardziej zbliżona koncepcja Kreona.\nPrzykładowe uzasadnienie: Pozytywizm prawniczy jest poglądem, na gruncie którego\ntwierdzi się, że normy prawne nie wymagają swojego ugruntowania w normach moralnych,\na samo prawo pochodzi od suwerena i obowiązuje jedynie w określonym czasie. Antygona\nsprzeciwiła się nakazowi Kreona, przywołując racje moralne i odwołując się do prawa\nboskiego, którego normy uznała za odwieczne i trwałe. Kreon odwoływał się do prawa\nustalonego przez siebie.\nZadania 15. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2023 i 2024\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n1. Podstawowe kategorie logiczne języka:\nnazwy i zdania. Zdający:\n1) wskazuje w odpowiednich tekstach\nnazwy i zdania w sensie logicznym;\n3) odróżnia zdania w sensie logicznym od\nimperatywów (nakazów) […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. D\n2. B\n3. A\nZadania 16. (0-30)\nWymaganie ogólne\nIX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając\nze zdobytej wiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się\ni rozpatruje określone poglądy filozoficzne.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Autor dziela:** Karl Jaspers\n\n**Rozstrzygniecie:** Wedlug Karla Jaspersa zdumienie NIE jest poczatkiem filozofowania - jest jego *zrodlem*.\n\n**Uzasadnienie:** Jaspers odroznia pojecia \"poczatku\" i \"zrodla\". Poczatek to kategoria historyczna, chronologiczna - fakt, ze filozofia metodyczna zaczela sie ok. 2500 lat temu. Zrodlo natomiast to kategoria merytoryczna - impuls, ktory zawsze i na nowo pobudza do filozofowania. Zdumienie jest wlasnie takim zrodlem: zawsze od nowa rodzi pytania i poznanie, niezaleznie od epoki historycznej.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu zrodlowego\n\n> \"Poczatek jest czyms historycznym [ ] Ze zrodla natomiast stale od nowa wyplywa impuls pobudzajacy do filozofowania.\"\n\nJaspers dalej wylicza trzy zrodla filozofowania:\n1. **Zdumienie** - rodzi pytania i poznanie\n2. **Zwatpienie** - o wynikach poznania - rodzi krytyczna probe i jasna pewnosc\n3. **Doglebny wstrzas i swiadomosc zagubienia** - rodzi pytanie o samego siebie\n\nZdumienie to wiec jedno z *zrodel* (merytorycznie rozumianych), a nie *poczatek* (historycznie rozumiany). Pytanie pyta, czy zdumienie jest *poczatkiem* - a odpowiedz brzmi: nie, jest zrodlem.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny\n\n**Karl Jaspers** (1883-1969) to jeden z glownych przedstawicieli **egzystencjalizmu** i filozofii egzystencjalnej (razem z Jeanem-Paulem Sartrem, Sorenem Kierkegaardem, Martinem Heideggerem). W *Wprowadzeniu do filozofii* Jaspers analizuje podstawy filozofowania - co sklaania ludzi do uprawiania filozofii w kazdej epoce.\n\nWarto dodac, ze tradycja lacząca filozofie ze **zdumienia** siega Arystotelesa, ktory powiedzial: \"Z podziwu (thaumazein) poczela sie filozofia\" (*Metafizyka*). Jaspers szanuje te tradycje, ale doprecyzowuje: zdumienie to nie historyczny poczatek (bo filozofia zaczela sie ok. 600 p.n.e.), lecz wieczne zrodlo - kazdy czlowiek, kiedy sie dziwi swiatu, przekracza prog filozofowania.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - autor: Karl Jaspers + rozstrzygniecie: zdumienie jest zrodlem, nie poczatkiem + uzasadnienie: Jaspers rozroznia poczatek (historyczny) i zrodlo (merytoryczny impuls)\n> - **1 pkt** - samo podanie autora (Karl Jaspers) ALBO samo rozstrzygniecie z uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\n**Co zapamietac?** Jaspers rozroznia poczatek (fakt historyczny - 2500 lat temu) od zrodel filozofowania (merytoryczne impulsy - zdumienie, watpienie, swiadomosc zagubienia). Zdumienie nie jest poczatkiem filozofii - jest jej wiecznym zrodlem, odzywajacym sie w kazdym czlowieku.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-2)\nW rozmowie z Kreonem Antygona przyznaje, że sprzeciwiła się - wydanemu przez\nwładcę Teb - zakazowi grzebania Polinejka, jednego z dwóch braci poległych w bitwie.\nNa podstawie przytoczonego fragmentu tekstu podaj dwie różne racje Antygony za\ntym, że należało złamać zakaz wydany przez Kreona.\nRacja 1.:\nRacja 2.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Racja 1:** Zakaz Kreona byl niezgodny z prawami boskimi (prawem boskim, wiecznym, trwalym, niepisanym) - Antygona jako corka Oidipa byla zobowiazana przestrzegac wyszego, bozego porządku, ktory nakazuje grzebac zmarlych.\n\n**Racja 2:** Pogrzebanie brata jest najwyzsza chwala i wyrazem milosci - Antygona poczuwala sie do obowiazku milosci wobec brata, niezaleznie od jego czynu politycznego.\n\n## Sposob 1 - cytaty z tekstu Antygony\n\n**Racja 1 - prawo boskie ponad ludzkim:**\n\n> \"Tak, bo nie stoi za nim ani Zeus, ani podziemna Dike, ktora strzeze sprawiedliwosci miedzy smiertelnymi; a nie uwazam, aby twoje prawa, bad co bad, ludzkie, przewyzszaly boskie - odwieczne, trwale, chociaz niepisane - ustanowione nie dzis ani wczoraj, lecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy.\"\n\nAntygona wyraznie hierarchizuje prawa: **prawo boskie** (wieczne, trwale, niepisane, przekraczajace czas i miejsce) jest nadrzedne wobec **prawa ludzkiego** (tymczasowego, ustanowionego przez konkretnego wladce). Kreaon wydal nakaz ludzki - Antygona sluchala nakazu boskiego.\n\n**Racja 2 - milosc braterska i chwala:**\n\n> \"A jednak nie ma wiekszej chwaly od tej, jaka przynosi pogrzebanie brata!\"\n\nAntygona wskazuje na wartosc milosci do bliskich i spelniony obowiazek wobec rodziny. Polinesikes byl jej bratem - bez wzgledu na jego zbrodnie polityczne, wiazy krwi i milosc nakazywaly Antygonie otoczenie go nalezna cza. Prawo boskie Hadesa jest \"rowne dla wszystkich\" (wedlug Antygony).\n\n## Sposob 2 - filozoficzne znaczenie sporu\n\nSpor Antygony z Kreonem to jeden z najbardziej znanych przykladow konfliktu miedzy:\n- **Prawem naturalnym** (lub boskim) - wiecznym, niezmiennym, przekraczajacym ustanowione przepisy\n- **Prawem pozytywnym** (ludzkim) - ustanowionym przez suwelena, obowiazujacym w okreslonym czasie i miejscu\n\nAntygona reprezentuje tradycje prawa naturalnego - jest to wazne pojecie z filozofii prawa (zwiazane pozniej z Tomaszem z Akwinu, Hugo Grotiusem, Johnem Lockiem).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 12, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - dwie poprawne racje Antygony z tekstu: (1) zakaz niezgodny z prawem boskim + (2) chwala/milosc braterska lub inna poprawna racja z tekstu\n> - **1 pkt** - jedna poprawna racja\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\n**Co zapamietac?** Antygona broni pierwszenstwa prawa boskiego (wiecznego, naturalnego) nad prawem ludzkim (ustanowionym przez wladce). To klasyczny przykad konfliktu prawo naturalne vs. prawo pozytywne w filozofii prawa.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nPrzedstaw wybrany zarzut Kreona wobec stanowiska Antygony w kwestii zakazu\npochówku Polinejka. Ustosunkuj się do tego zarzutu, podając rację za lub przeciwko\nniemu.\nZarzut:\nOdpowiedź na zarzut (za lub przeciw):","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Zarzut Kreona:** Kreon twierdzi, ze nikt poza Antygona nie sadzi, ze Polinejkes zasluguje na pochowek - \"Nikt poza toba tak nie sadzi w Tebach\" (argument z braku spolecznego poparcia dla stanowiska Antygony).\n\n**Odpowiedz na zarzut (przeciwko zarzutowi):** Zarzut jest niezasadny. Po pierwsze, Antygona wskazuje, ze mieszkancy Teb mowia tak tylko ze strachu przed Kreonem, nie z rzeczywistego przekonania - \"Wszyscy tak sadza, tylko ze po cichu\". Po drugie, nawet gdyby wszyscy faktycznie zgadzali sie z Kreonem, to z faktu, ze powszechnie uwaza sie cos za niewlasciwe, nie wynika, ze faktycznie jest to niewlasciwe (bylby to blad argumentum ad populum).\n\n## Sposob 1 - identyfikacja zarzutu Kreona z tekstu\n\n> \"KREON: Nikt poza toba tak nie sadzi w Tebach.\n> ANTYGONA: Wszyscy tak sadza, tylko ze po cichu.\n> KREON: Nie wstyd ci myslec inaczej niz oni?\"\n\nKreon uzywta argumentu spolecznego konsensusu: skoro wszyscy (poza Antygona) sa zgodni z zakazem pochowku Polinejkesa, to Antygona sie myli, a jej zachowanie jest niemoralne. To **argumentum ad populum** - blad logiczny polegajacy na uzasadnianiu slusznosci czegos powszechna akceptacja.\n\n**Odpowiedz Antygony (i nasza):** Antygona od razu kontruje - mieszkancy Teb nie wyrazaja rzeczywistych pogladow, bo sie boja. Ich pozorna zgoda to wyraz strachu, nie prawdziwego przekonania moralnego. Poza tym nawet prawdziwy konsensus nie czyni czynu moralnie slusznym - z tego, ze cos jest powszechnie akceptowane, nie wynika, ze jest dobre (tzw. blad naturalistyczny lub blad konsensusu).\n\n## Sposob 2 - inne mozliwe zarzuty Kreona\n\n*Jezeli uczen wybral inny zarzut Kreona, rowniez jest akceptowany. Inne mozliwe zarzuty:*\n\n- **Zarzut polityczny:** Wrog pozostaje wrogiem nawet po smierci - Polinejkes najechal na Teby i zasluzy na habe. Odpowiedz: Antygona twierdzi, ze prawa Hadesu sa rowne dla wszystkich, niezaleznie od politycznych zycia.\n- **Zarzut hierarchii:** Kreon jako wladca ma prawo ustanawiac zasady pochowkow - Antygona powinna sluchac prawa ludzkiego. Odpowiedz: prawo ludzkie jest hierarchicznie niizsze od boskiego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 13, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawny zarzut Kreona z tekstu + poprawna odpowiedz na ten zarzut (za lub przeciw)\n> - **1 pkt** - samo poprawne podanie zarzutu bez odpowiedzi\n> - **0 pkt** - bledne lub brak\n> - **Akceptowane:** rozne zarzuty Kreona z tekstu, wraz z rzeczowymi odpowiedziami\n\n**Co zapamietac?** Kreon uzywta argumentu spolecznego konsensusu (\"nikt tak nie sadzi\") - to blad argumentum ad populum. Antygona odpiera go, wskazujac na strach jako przyczyne milczenia Tebanczykow, a nie na ich rzeczywiste poglady.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nW swojej wypowiedzi Antygona krótko charakteryzuje „boskie prawa” (moralne).\nPodaj dwie cechy, które przypisuje Antygona „prawom boskim”, a następnie\nrozstrzygnij, które ze stanowisk - Antygony czy Kreona - jest zbieżne z pozytywizmem\nprawniczym. Swoją odpowiedź uzasadnij, odwołując się do wybranej tezy\npozytywizmu prawniczego.\nCechy „boskich praw”:\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n12.\n0-1-2\n13.\n0-1-2\n14.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwie cechy praw boskich (wedlug Antygony):** **odwiecznosc** i **trwalosc**.\n\n**Rozstrzygniecie:** Do pozytywizmu prawniczego jest bardziej zblizone stanowisko **Kreona**.\n\n**Uzasadnienie:** Pozytywizm prawniczy glosi, ze normy prawne nie wymagaja ugruntowania w normach moralnych ani boskich - prawo pochodzi od suwerena i obowiazuje wylacznie dlatego, ze zostalo ustanowione przez wladze. Kreon postawil sie w roli suwerena ustanawiajacego zakaz - jego prawo jest typowo \"pozytywistyczne\": obowiazuje, bo tak postanowil wladca Teb, bez odwolania do wartosci moralnych czy boskich. Antygona natomiast reprezentuje tradycje **prawa naturalnego** (lub boskiego) - prawo musi byc zakorzenione w wartosciach wyzszych niz wola suwerena.\n\n## Sposob 1 - cechy praw boskich z tekstu\n\n> \"A nie uwazam, aby twoje prawa, bad co bad, ludzkie, przewyzszaly boskie - odwieczne, trwale, chociaz niepisane - ustanowione nie dzis ani wczoraj, lecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy.\"\n\nAntygona wymiena wprost cechy praw boskich:\n1. **Odwiecznosc** - \"ustanowione nie dzis ani wczoraj, lecz przed wiekami - nie wiadomo kiedy\" - nie maja historycznego poczatku w czasie\n2. **Trwalosc** - \"trwale\" - nie zmieniaja sie, nie przemijaja jak prawa ludzkie\n\nDodatkowo sa **niepisane** - nie potrzebuja formy ustanowionego, skodyfikowanego prawa.\n\n## Sposob 2 - pozytywizm prawniczy\n\n**Pozytywizm prawniczy** (John Austin, Hans Kelsen, H.L.A. Hart) to stanowisko w filozofii prawa gloszace:\n1. Prawo to normy ustanowione przez kompetentna wladze (suwelena).\n2. Obowiazywanie prawa nie zalezy od jego moralnej wartosci - prawo niesprawiedliwe to nadal prawo.\n3. Nalezy odroznic \"prawo, jakie jest\" od \"prawa, jakie powinno byc\".\n\nKreon idealnie reprezentuje te pozycje: \"moje prawa obowiazuja, bo ja jestem wladca Teb\". Nie pyta, czy sa sprawiedliwe w sensie boskim lub moralnym - wystarczy, ze sa ustanowione przez niego.\n\n**Prawo naturalne** (Antygona) jest przeciwne: prawo musi byc zgodne z wyzsza norma moralna lub boska - jesli nie, traci swoj obowiazujacy charakter.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 14, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - DWIE poprawne cechy praw boskich (odwiecznosc + trwalosc) + rozstrzygniecie: Kreon blizszy pozytywizmowi prawnicznemu + uzasadnienie z odwolaniem do tezy pozytywizmu\n> - **1 pkt** - poprawne podanie dwoch cech ALBO poprawne rozstrzygniecie z uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\n**Co zapamietac?** Dwie cechy praw boskich u Antygony: odwiecznosc i trwalosc. Kreon = pozytywizm prawniczy (prawo pochodzi od suwerena, nie wymaga moralnego ugruntowania). Antygona = prawo naturalne (prawo musi byc zgodne z wyzszym, boskim porzadkiem).","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nDo każdej spośród kategorii 1-3 dobierz jedno z wyrażeń A-D. Odpowiedzi zapisz\nw wyznaczonych miejscach.\n1. zdanie w sensie logicznym\n2. imperatyw\n3. nazwa\nA. Dike, która strzeże sprawiedliwości między\nśmiertelnymi.\nB. Czcij bliskich zmarłych.\nC. Przewyższały boskie.\nD. Tylko ci, co dzierżą władzę, mówią i robią, co\nim się podoba.\n1.\n2.\n3.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n1. zdanie w sensie logicznym - **D**\n2. imperatyw - **B**\n3. nazwa - **A**\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego wyrazenia\n\n**A. \"Dike, ktora strzeze sprawiedliwosci miedzy smiertelnymi.\"**\nTo **nazwa** - wyrazenie oznaczajace konkretny podmiot (Dike, boska uosabienie sprawiedliwosci). Nazwa to wyrazenie, ktore oznacza jakis przedmiot lub klase przedmiotow, nie stwierdza nic o tym przedmiocie (nie jest ani prawdziwe, ani falszywe samo w sobie). \"Dike, ktora strzeze sprawiedliwosci\" to opis - nazwa wlasna z deskrypcja.\n\n**B. \"Czcij bliskich zmarlych.\"**\nTo **imperatyw** (rozkaz, nakaz, norma) - wyrazenie wyrazazace polecenie lub nakaz. Nie jest zdaniem w sensie logicznym, bo nie mozna go ocenic jako prawdziwe lub falszywe - to polecenie, norma postepowania. Gramatycznie: tryb rozkazujacy (\"czcij\" - 2 os. sg. trybu rozkazujacego).\n\n**C. \"Przewyzszaly boskie.\"**\nTo fragment zdania (orzeczenie lub czesc orzeczenia) - niekompletna wypowiedz, nie jest to samodzielna kategoria logiczna. Opcja C nie jest zadna z trzech kategorii, dlatego nie figuruje w rozwiazaniu.\n\n**D. \"Tylko ci, co dzierza wladze, mowia i robia, co im sie podoba.\"**\nTo **zdanie w sensie logicznym** - wyrazenie, ktore jest albo prawdziwe, albo falszywe (ma wartosc logiczna). Stwierdza cos o swiecie: opisuje zachowanie tych, co dzierza wladze. Mozna spytac: czy to prawda czy falsz? - jest wiec zdaniem w sensie logicznym.\n\n## Sposob 2 - definicje kategorii\n\n**Zdanie w sensie logicznym** (ang. *proposition*): wyrazenie, ktore ma wartosc logiczna prawdy lub falszu. Np. \"2 + 2 = 4\" (prawda), \"Krakow jest stolica Polski\" (falsz). Odpowiada mu opcja D.\n\n**Imperatyw**: wyrazenie wyrazazace nakaz, polecenie, probe lub zakaz. Nie ma wartosci logicznej - nie jest ani prawdziwe, ani falszywe. Np. \"Zamknij drzwi!\", \"Nie zabijaj\", \"Czcij bliskich zmarlych\" (opcja B).\n\n**Nazwa**: wyrazenie oznaczajace jakis przedmiot lub klase przedmiotow. Moze byc jednoznaczna (\"Jan Kowalski\") lub ogolna (\"czlowiek\"). W logice: wyrazenie, ktore mozna uzyc jako podmiot zdania predykatywnego. Opcja A (\"Dike, ktora strzeze sprawiedliwosci\") to opis oznaczajacy konkretna boginie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 15, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - wszystkie trzy poprawne: 1-D, 2-B, 3-A\n> - **1 pkt** - dwie poprawne\n> - **0 pkt** - mniej niz dwie poprawne lub brak\n\n**Co zapamietac?** Zdanie logiczne (D) - ma wartosc prawdy/falszu. Imperatyw (B) - nakaz, nie ma wartosci logicznej. Nazwa (A) - wyrazenie oznaczajace przedmiot, nie stwierdza nic o swiecie. Opcja C (\"Przewyzszaly boskie\") to tylko fragment zdania - nie pasuje do zadnej kategorii.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":30,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-30)\nWybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.\n• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.\n• Sformułuj tezę odniesioną do tematu wypracowania i przedstaw jej uzasadnienie.\n• W ramach własnego wywodu przywołaj argumenty (racje) na rzecz zajętego przez Ciebie\nstanowiska, przedstaw co najmniej jeden zarzut (kontrargument lub kontrargumenty) oraz\nsformułuj odpowiedź na przedstawiony przez Ciebie zarzut (zarzuty).\n• W wypracowaniu odwołaj się do stosownego fragmentu przynajmniej jednego tekstu\nfilozoficznego wymienionego w podstawie programowej lub zaprezentuj myśl filozoficzną\nprzynajmniej jednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej.\n• W wypracowaniu odwołaj się do kontekstu pozafilozoficznego, np. do wybranego tekstu\nkultury.\n• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.\n• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.\n• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 16, max 30 pkt):**\n> Wypracowanie oceniane jest w czterech kryteriach: (1) formalne warunki polecenia - 1 pkt; (2) kompetencje filozoficzne i kulturowe - max 22 pkt; (3) kompozycja i spojnosc - max 4 pkt; (4) jezyk - max 2 pkt.\n\n## Temat 1: Kant - prawo moralne a autonomia czlowieka\n\n**Temat:** Czy wedlug Immanuela Kanta prawo moralne mozna pogodzic z autonomia czlowieka? Przedstaw jego koncepcje prawa moralnego na tle sporu autonomizmu z heteronomizmem w etyce.\n\n### Teza i wyjasnienie tematu\n\nSpor autonomizm vs. heteronomizm w etyce dotyczy zrodla normy moralnej: czy pochodzi ona z woli i rozumu samego podmiotu (autonomia), czy tez jest narzucona z zewnatrz - przez Boga, panstwo, nature, emocje (heteronomia).\n\n**Teza:** Wedlug Immanuela Kanta prawo moralne i autonomia czlowieka nie tylko sa zgodne - autonomia jest WARUNKIEM moralnosci. Prawo moralne jest prawem, ktore czlowiek nadaje sobie sam, jako istota rozumna.\n\n### Argument 1 - imperatyw kategoryczny i autonomia\n\nKant w *Uzasadnieniu metafizyki moralnosci* (1785) sformulowl **imperatyw kategoryczny**: \"Postepuj tylko wedlug takiej zasady, co do ktorej mozesz zarazem chciec, aby stala sie powszechnym prawem\". Kluczowe jest to, ze to SAM czlowiek - jako czysty rozum praktyczny - ustanawia te zasade. Czlowiek nie sluchaja prawa zewnetrznego (np. bozego nakazu, prawa panstwa) - sluchaja prawa, ktore sam sobie narzuca jako istota rozumna.\n\nWlasnie dlatego Kant odroznia dzialanie **zgodne z obowiazkiem** od dzialania **z obowiazku**:\n- \"Zgodne z obowiazkiem\" to czynienie wlasciwej rzeczy z zewnetrznego przymusu lub z obawy przed kara - to heteronomia.\n- \"Z obowiazku\" to czynienie wlasciwej rzeczy dlatego, ze sam rozum nakazuje - to autonomia.\n\nWartosc moralna czynu u Kanta wyplywa wylacznie z autonomicznej woli.\n\n### Argument 2 - godnosc czlowieka\n\nW trzeciej formule imperatywu kategorycznego Kant pisze: \"Postepuj tak, abys ludzkosci zarowno w swej osobie, jak w osobie kazdego innego, uzywl zawsze jako celu, nigdy tylko jako srodka.\" Czlowiek jako istota rozumna ma **godnosc** (Wurde) - wartosc bezwarunkowa, ktora czyni z niego cel sam w sobie. Ta godnosc wynika wlasnie z autonomii: czlowiek jest zdolny do kierowania sie rozumem, a nie tylko instynktem czy poszukiwaniem przyjemnosci.\n\nHeteronomia odbieralaby czlowiekowi te godnosc: gdyby postepowl tylko dlatego, ze tak nakazuja przepisy zewnetrzne lub Bog, bylby jedynie wykonawca cudzej woli.\n\n### Kontrargument\n\nMozna zarzucic Kantowi, ze jego \"autonomia\" jest tak naprawde szczegolna forma heteronomii: czlowiek nie ustanawia prawa wedle wlasnych preferencji, lecz wedle nakazow rozumu - a rozum jest taka sama konieczna struktura jak zewnetrzne prawo. Jesli kazdy rozumny czlowiek dochodzi do tych samych zasad, to prawo moralne jest \"wbudowane\" w rozum, a nie faktycznie autonomiczne.\n\n### Odpowiedz na kontrargument\n\nKant moglby odpowiedziec: autonomia nie oznacza dowolnosci. Kazdy rozumny podmiot nadaje sobie to samo prawo nie dlatego, ze jest mu narzucone, lecz dlatego, ze rozum jest wlasciwosia TEGO podmiotu. Dzialam autonomicznie nie wtedy, gdy robie co chce moje cialo czy moje emocje, lecz wtedy, gdy kieruje mna rozum jako najwyzszy aspekt mojej natury. Prawo moralne jest moim wlasnym prawem jako istoty rozumnej.\n\n### Kontekst pozafilozoficzny\n\nOdwolanie do *Antygony* Sofoklesa (teks z tego arkusza): Antygona dzialala autonomicznie - nie ze strachu przed kara, lecz z wewnetrznego przekonania o obowiazku. W sensie Kantowskim: dzialala z obowiazku (aus Pflicht), nie tylko zgodnie z obowiazkiem. To ilustracja autoomii moralnej.\n\n### Tlo historyczne: spor autonomizm-heteronomizm\n\n**Heteronomizm** reprezentowali m.in.:\n- **William Ockham**: prawo moralne to wola Boga - dobre jest to, co Bog nakazal (woluntaryzm teologiczny)\n- **Klasycy utylitaryzmu** (Bentham, Mill): prawo moralne wyplyna ze sklonnosci natury ludzkiej do szukania przyjemnosci - podlegamy zewnetrznej naturze\n\n**Autonomizm** Kanta byl rewolucyjny: czlowiek nie jest moralnie podlegly Bogu ani naturze - jest suwerenem moralnym, bo sam sobie prawo nadaje przez rozum.\n\n## Temat 2: La Rochefoucauld - zmiennosc i niezmiennosc czlowieka\n\n**Temat:** Czy podzielasz poglad wyrażony w maksymie La Rochefoucaulda? Rozwaz ten problem w kontekscie sporu o zmiennosc i niezmiennosc czlowieka.\n\n### Teza i wyjasnienie tematu\n\nMaksyma Francois de La Rochefoucaulda (1613-1680) wyrazona w zbiorze *Maksymy* wskazuje na **wewnetrzna niestalosc czlowieka**: czlowiek nie jest jednorodnym podmiotem, lecz bytem rozdarty miedzy rozne sklonnosci, emocje i role spoleczne.\n\n**Teza:** Zgadzam sie z poglàdem La Rochefoucaulda - czlowiek jest istota gleboko niestala i zmienna. Przekonuja o tym doswiadczenie codzienne, filozofia egzystencjalna oraz psychologia. Istnieje jednak rdzen tozsamosci, ktory nadaje ciaglosc podmiotowi przez zmienne fazy zycia.\n\n### Argument 1 - filozofia egzystencjalna (Sartre)\n\nJean-Paul Sartre sformulowl zasade: \"Egzystencja poprzedza esencje\". Czlowiek nie ma z gory danej natury (esencji) - sam siebie tworzy przez wybory i dzialania. Nie ma stalego \"charakteru\" czy \"natury\" - jest projektem, ktory nieustannie sie przeksztalca. W tym sensie czlowiek jest radykalnie zmienny: w mlodosci jest kimkolwiek, w doroslosci kimkolwiek innym.\n\n### Argument 2 - doswiadczenie codzienne\n\nDoswiadczenie potwierdza spostrzezenie La Rochefoucaulda. Czlowiek zachowuje sie inaczej wobec szefa, inaczej wobec matki, inaczej wobec przyjaciol. Nie jest to tylko \"granie rol\" - czesto sa to autentyczne, lecz rozne aspekty osobowosci. Psychologia kognitywna mowi o \"multiplisytowosci Ja\" (multiple self-concepts).\n\n### Kontrargument - rdzen tozsamosci (Locke, Ricoeur)\n\nJohn Locke laczyl tozsamosc osobowa z ciagloscia pamieci: jestem ta sama osoba, co bylem wczoras, bo pamietam swoje doswiadczenia. Paul Ricoeur odroznil dwa rodzaje tozsamosci: *idem* (ta sama substancja) i *ipse* (ta sama osoba moralna, ktora dotrzymuje obietnic). Nawet jesli czlowiek sie zmienia, istnieje zobowiazanie moralne jako nit spajajacy przeszle i przyszle \"ja\".\n\n### Odpowiedz na kontrargument\n\nAkceptuje, ze istnieje pewien rdzen - pamieci, wartosci, zobowiazan. Ale La Rochefoucauld nie twierdzi, ze czlowiek nie ma zadnej ciaglosci; twierdzi, ze bywa bardziej rozny od siebie samego niz od innych. To spostrzezenie psychologicznie trafne: czlowiek jest bardziej skomplikowany wewnetrznie, niz zazwyczaj sobie wyobrazamy.\n\n### Kontekst pozafilozoficzny\n\nOdwolanie do *Antygony*: ta sama Antygona, ktora zdecydowanie sprzeciwia sie Kreonowi, wyznaje rowniez: \"Mnie obaj sa bliscy\" - okazuje sie rozbieta miedzy miloscia do obu braci (dobrego i zdrajcy). To ilustracja wewnetrznej zlozonoci czlowieka opisanej przez La Rochefoucaulda.\n\n## Wskazowki metodyczne dla ucznia\n\n1. **Wybierz jeden temat** - pisz albo o Kancie (Temat 1), albo o La Rochefoucauld (Temat 2).\n2. **Sformuluj wyrazna teze** we wstepie - zdanie odpowiadajace wprost na pytanie z tematu.\n3. **Odwolaj sie do filozofow z podstawy programowej** - Kant, Locke, Hume, Sartre, Jaspers etc.\n4. **Przypomnij tekst filozoficzny** - np. *Uzasadnienie metafizyki moralnosci* Kanta lub *Maksymy* La Rochefoucaulda.\n5. **Zarzut i odpowiedz** - prac musi zawierac przynajmniej jeden kontrargument i odpowiedz na niego.\n6. **Kontekst pozafilozoficzny** - dzielo literackie, filmowe, historyczne (Antygona, Szekspir, powiesci psychologiczne).\n7. **Min. 300 slow** - bez tego oceniana jest tylko czesc kryterium 2.","image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nDwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym wzmagającym się podziwem i czcią, im\nczęściej i trwalej nad nimi się zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne\nwe mnie.\nImmanuel Kant\nCzy według Immanuela Kanta prawo moralne można pogodzić z autonomią człowieka?\nPrzedstaw jego koncepcję prawa moralnego na tle sporu autonomizmu z heteronomizmem\nw etyce.","answer":null,"answer_text":"Temat 1.\nDwie rzeczy napełniają umysł coraz to nowym wzmagającym się podziwem i czcią, im\nczęściej i trwalej nad nimi się zastanawiamy: niebo gwiaździste nade mną i prawo moralne\nwe mnie.\nImmanuel Kant\nCzy według Immanuela Kanta prawo moralne można pogodzić z autonomią człowieka?\nPrzedstaw jego koncepcję prawa moralnego na tle sporu autonomizmu z heteronomizmem\nw etyce.","solution":null,"image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2023,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nCzłowiek bywa niekiedy tak różny od samego siebie, jak od drugich.\nLa Rochefoucauld\nCzy podzielasz pogląd wyrażony w maksymie La Rochefoucaulda? Rozważ ten problem\nw kontekście sporu o zmienność i niezmienność człowieka.\n15.\n0-1-2\n16.\n0-30\nMFIP-R0_100\nna temat nr\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nBRUDNOPIS\n(nie podlega ocenie)\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nCzłowiek bywa niekiedy tak różny od samego siebie, jak od drugich.\nLa Rochefoucauld\nCzy podzielasz pogląd wyrażony w maksymie La Rochefoucaulda? Rozważ ten problem\nw kontekście sporu o zmienność i niezmienność człowieka.\nZasady oceniania\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia\n• W wypracowaniu znajduje się co najmniej jeden z dwóch kluczowych\nelementów stanowiska zdającego: wyjaśnienie tematu wypracowania lub teza\nzdającego.\nORAZ\n• W wypracowaniu przedstawiony jest pogląd przynajmniej jednego filozofa lub\nznajduje się w nim odwołanie do co najmniej jednego tekstu filozoficznego.\nORAZ\n• Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.\n1 pkt\nWypracowanie nie spełnia dowolnego z warunków wymaganych do\notrzymania 1 punktu.\nALBO\n• Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.\n0 pkt\nUwaga: Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,\nwe wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.\nWyjaśnienia (Kryterium 1. - Spełnienie formalnych warunków polecenia)\n1. Na stanowisko zdającego składają się wyjaśnienie tematu wypracowania oraz teza\nzdającego powiązana z tematem pracy.\na) Wyjaśnienie tematu polega na podaniu stosownych znaczeń kluczowych terminów\nlub twierdzeń zawartych w poleceniu oraz na wskazaniu na ewentualne związki\nmiędzy nimi.\nb) Teza wypracowania, to zdanie wyrażające określone przekonanie zdającego (jego\nopinię), odniesione do zagadnienia wskazanego w poleceniu. Teza zdającego nie\nmusi być oryginalna - wystarczy, że zdający opowie się za określonym poglądem\nfilozoficznym, powiązanym z tematyką pracy. Teza może również mieć postać\nhipotezy, której poprawność zdający ocenia w swojej pracy. Teza wypracowania\nw każdej swej postaci wymaga stosownego uzasadnienia.\nc) Zdający nie musi opowiadać się za określonym rozwiązaniem zagadnienia\nomawianego w wypracowaniu, jest jednak wówczas zobowiązany jednoznacznie\nten fakt zakomunikować, podając racje na rzecz takiej koncepcji wypracowania.\n2. W wypracowaniu zdający powinien omówić co najmniej jeden z poglądów filozoficznych,\njednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej lub odwołać się do co\nnajmniej jednego tekstu filozoficznego wskazanego w podstawie programowej.\n3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera\nco najmniej jeden akapit argumentacyjny, czyli taki, w którym znajduje się co najmniej\njeden argument powiązany z tematyką pracy.\n2. Kompetencje filozoficzne i kulturowe\nUwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje filozoficzne\ni kulturowe, wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz\nJęzyk wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n2.1. Sformułowanie stanowiska\nZadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania oraz jasno sformułowana teza.\n4 pkt\nZadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania, lecz nie w pełni jasno\nsformułowana teza\nALBO\njasno sformułowana teza, lecz nie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu\nwypracowania.\n3 pkt\nJasno sformułowana teza, lecz brak (zadowalającego) wyjaśnienia tematu\nwypracowania\nALBO\nzadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania, lecz brak (jasno) sformułowanej\ntezy\nALBO\nnie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania oraz nie w pełni\njasno sformułowana teza.\n2 pkt\nNie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania\n(i brak sformułowanej tezy)\nALBO\nnie w pełni jasno sformułowana teza (i brak wyjaśnienia tematu).\n1 pkt\nBrak wyjaśnienia tematu (lub wyjaśnienie niepoprawne) i brak tezy (lub teza\nsformułowana w sposób niezrozumiały).\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.1. - Sformułowanie stanowiska )\n1. Przez sformułowanie stanowiska zdającego rozumie się wyjaśnienie tematu\nwypracowania oraz sformułowanie powiązanej z tematem tezy.\n2. Wyjaśnienie tematu:\na) wyjaśnienie tematu jest zadowalające, gdy zdający wyjaśnił rzetelnie kluczowe\nterminy lub twierdzenia występujące w poleceniu oraz poprawnie wyjaśnił\newentualne związki między nimi\nb) wyjaśnienie jest nie w pełni zadowalające, gdy zdający nie wyjaśnił rzetelnie\nwszystkich istotnych dla jasnego zrozumienia tematu terminów lub twierdzeń\nwystępujących w sformułowaniu polecenia lub gdy nie wyjaśnił (albo gdy uczynił to\nw sposób nierzetelny) istotnych dla zrozumienia tematu związków między\nwystępującymi w sformułowaniu tematu twierdzeniami.\n3. Sformułowanie tezy:\na) teza zdającego jest jasno sformułowana, gdy łącznie spełnia następujące warunki:\n- zdający rzetelnie wyjaśnił występujące w niej kluczowe terminy\n- teza ta dotyczy tematu wypracowania\n- teza nie ulega zmianie w trakcie wywodu lub jej zmiana ma swoje uzasadnienie\nb) teza zdającego nie jest w pełni jasno sformułowana, gdy nie zostaje spełniony co\nnajmniej jeden z warunków wymienionych wyżej.\n2.2. Wykorzystanie wiedzy z zakresu historii filozofii\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów,\nw tym jedno przywołanie pogłębione\nORAZ\nfunkcjonalne i rzetelne odwołanie do przynajmniej jednego tekstu filozoficznego;\nbrak błędów rzeczowych.\n5 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów,\nw tym jedno przywołanie pogłębione; brak błędów rzeczowych.\n4 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów;\ndopuszczalny jeden błąd rzeczowy.\n3 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej jednego filozofa;\ndopuszczalne dwa błędy rzeczowe.\n2 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej jednego filozofa;\ndopuszczalne trzy błędy rzeczowe.\n1 pkt\nBrak przywołania myśli filozoficznej przynajmniej jednego filozofa\nALBO\nprzywołanie myśli filozoficznej niespełniające warunku funkcjonalności\nlub rzetelności\nALBO\ncztery i więcej błędy rzeczowe.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.2. - Wykorzystanie wiedzy z zakresu historii filozofii)\n1. Przywołanie określonego poglądu filozoficznego i odwołanie się do tekstu filozoficznego\nocenia się w aspekcie ich funkcjonalności i rzetelności. Przywołanie to może być\npogłębione lub niepogłębione:\na) przywołanie poglądu filozoficznego lub odwołanie do tekstu filozoficznego jest\nfunkcjonalne wówczas, gdy stanowi element wywodu zdającego i mieści się\nw tematyce pracy\nb) przywołanie poglądu filozoficznego lub odwołanie do tekstu filozoficznego jest\nrzetelne wówczas, gdy rozumienie tego poglądu lub tekstu jest zgodne z obecnym\nstanem wiedzy filozoficznej\nc) przywołanie poglądu filozoficznego jest pogłębione wówczas, gdy zdający nie tylko\nprzedstawia stosowną myśl w sposób funkcjonalny i rzetelny, ale również gdy\nprzeprowadza analizę filozoficzną prezentowanego poglądu (np. przez wyjaśnianie\nwystępujących w nim pojęć)\nd) przez wywód zdającego rozumie się sformułowane przez niego stanowisko wraz\nz jego uzasadnieniem. W ramach wywodu występują względnie autonomiczne\nelementy strukturalne i treściowe, pomiędzy którymi zachodzą stosowne związki -\nw tym przede wszystkim związki logiczne - umożliwiające zrozumienie\nprzedstawianych przez zdającego zagadnień filozoficznych w ich powiązaniu\nz wyrażonym przez zdającego stanowiskiem i jego uzasadnieniem.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n5. Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:\na) nieznajomości przywołanej myśli, zarówno co do jego treści, jak i co do autorstwa\nb) nieznajomości zawartości przywołanego tekstu (filozoficznego lub\npozafilozoficznego), do którego odwołuje się zdający\nc) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów przywołanych tekstów\nfilozoficznych lub pozafilozoficznych\nd) niepoprawnym rozumieniu lub niepoprawnym zastosowaniu terminów lub twierdzeń\nfilozoficznych.\n2.3. a) Uzasadnienie - argumentacja na rzecz stanowiska\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty, w tym\njeden pogłębiony; co najmniej jeden z argumentów ma postać poprawnego\nwnioskowania; brak błędów logicznych w argumentacji.\n6 pkt\nW ramach uzasadnienia występują dwa funkcjonalne argumenty lub jeden\nfunkcjonalny argument pogłębiony; co najmniej jeden argument ma postać\npoprawnego wnioskowania; brak błędów logicznych w argumentacji.\n5 pkt\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty, w tym\njeden pogłębiony; uzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny\nw argumentacji.\n4 pkt\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty;\nuzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny w argumentacji.\n3 pkt\nW ramach uzasadnienia występuje co najmniej jeden funkcjonalny argument;\nuzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny w argumentacji.\n2 pkt\nW ramach uzasadnienia występuje co najmniej jeden funkcjonalny argument;\nuzasadnienie zawiera najwyżej dwa błędy logiczne w argumentacji.\n1 pkt\nBrak uzasadnienia\nALBO\nw ramach uzasadnienia nie występuje żaden funkcjonalny argument\nALBO\ntrzy (lub więcej) błędów logicznych w argumentacji.\n0 pkt\n2.3. b) Uzasadnienie - kontrargumentacja (zarzuty)\nDwa zarzuty funkcjonalne lub jeden zarzut funkcjonalny i pogłębiony, brak błędów\nlogicznych w kontrargumentacji.\n3 pkt\nDwa zarzuty funkcjonalne lub jeden zarzut funkcjonalny i pogłębiony, najwyżej jeden\nbłąd logiczny w kontrargumentacji.\n2 pkt\nJeden zarzut funkcjonalny; najwyżej jeden błąd logiczny w kontrargumentacji.\n1 pkt\nBrak kontrargumentacji (brak przynajmniej jednego zarzutu)\nALBO\nżaden kontrargument nie spełnia warunku funkcjonalności\nALBO\ndwa (lub więcej) błędy logiczne w kontrargumentacji.\n0 pkt\n2.3. c) Uzasadnienie - odpowiedź na zarzuty\nFunkcjonalna odpowiedź na dwa zarzuty albo funkcjonalna i pogłębiona odpowiedź\nna jeden zarzut; brak błędów logicznych w odpowiedzi.\n3 pkt\nFunkcjonalna odpowiedź na dwa zarzuty albo funkcjonalna i pogłębiona odpowiedź\nna jeden zarzut; najwyżej jeden błąd logiczny w odpowiedzi.\n2 pkt\nFunkcjonalna odpowiedź na jeden zarzut, najwyżej jeden błąd logiczny\nw odpowiedzi.\n1 pkt\nBrak odpowiedzi na zarzut (zarzuty)\nALBO\nżadna z odpowiedzi na zarzut (zarzuty) nie spełnia warunku funkcjonalności\nALBO\ndwa (lub więcej) błędy logiczne w ramach odpowiedzi na zarzut.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.3. - Uzasadnienie)\n1. Uzasadnienie stanowiska zdającego to zabieg polegający na podaniu racji (przede\nwszystkim racji logicznych) na rzecz prezentowanej tezy. Te racje mogą implikować tę\ntezę lub ją uprawdopodabniać. Sformułowanie tezy wraz z jej uzasadnieniem stanowi\nkluczową część wywodu zdającego.\n2. Uzasadnienie tezy to inaczej argumentacja na rzecz tej tezy. Argumentacja zdającego\nmoże mieć strukturę prostą lub złożoną. W ramach wywodu zdającego mogą\nwystępować argumenty i kontrargumenty (o różnej postaci):\na) argumentacja logiczna o strukturze prostej to inaczej wnioskowanie, na które\nskłada się zestaw przesłanek, z których logicznie wynika wniosek (lub które\nuprawdopodabniają wniosek)\nb) argumentacja składająca się z więcej niż jednego wnioskowania prostego to\nargumentacja złożona (o strukturze złożonej). Tego typu argumentacja jest jedną\nz postaci argumentacji pogłębionej\nc) termin „kontrargument” („zarzut”) należy rozumieć dwojako:\n• jako twierdzenie (lub twierdzenia) osłabiające lub obalające uzasadnienie\nokreślonej tezy\n• jako wnioskowanie na rzecz tezy przeciwnej.\n3. Ocena argumentacji (argumentów i kontrargumentów lub odpowiedzi na zarzuty) polega\nna rozstrzygnięciu trzech kwestii:\na) czy argumentacja ma charakter funkcjonalny\nb) czy argumentacja ma charakter pogłębiony\nc) czy argumentacja jest poprawna logicznie, zatem czy między przesłankami\na wnioskiem (tezą uzasadnianą), zachodzi związek uprawniający do uznania tego\nwniosku (poprawność formalna wnioskowania).\n4. Argumentacja zdającego (argument, kontrargument lub odpowiedź na zarzut) jest:\na) funkcjonalna, gdy stanowi część wywodu zdającego\nb) jest pogłębiona, gdy ma postać poprawnej argumentacji o strukturze złożonej lub\ngdy ma postać poprawnego wnioskowania prostego, powiązanego z analizą\nhistoryczno-filozoficzną, logiczną lub pojęciową przynajmniej jednego elementu\ntego wnioskowania.\n5. Rozumowanie zdającego jest oceniane pod względem poprawności logicznej\nw kontekście wystąpienia błędów logicznych, w tym takich jak: błąd formalny, błędne\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nkoło w rozumowaniu, wieloznaczność.\n6. Brak funkcjonalnego argumentu w wypracowaniu skutkuje przyznaniem 0 punktów\nw pozostałych aspektach oceny uzasadnienia (kontrargumentacja i odpowiedź na zarzuty).\n2.4. Nawiązania kulturowe\nFunkcjonalne, rzetelne oraz pogłębione przywołanie jednego kontekstu\npozafilozoficznego\nALBO\nfunkcjonalne i rzetelne przywołanie co najmniej dwóch kontekstów\npozafilozoficznych.\n2 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie jednego kontekstu pozafilozoficznego.\n1 pkt\nBrak przywołania kontekstu pozafilozoficznego\nALBO\nprzywołanie kontekstu pozafilozoficznego niespełniające warunku funkcjonalności\ni rzetelności.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.4. - Nawiązania kulturowe)\nPrzywołanie przez zdającego kontekstu pozafilozoficznego polega na odwołaniu się do\nwiedzy z innych dziedzin kultury (np. tekstu kultury, badań naukowych, wydarzeń\nhistorycznych):\na) przywołanie jest funkcjonalne, gdy stanowi element wywodu zdającego\nb) przywołanie jest rzetelne, gdy nie zawiera błędów rzeczowych lub logiczno-\n-językowych utrudniających lub uniemożliwiających zrozumienie przedstawionej\nmyśli\nc) przywołanie jest pogłębione, gdy stanowi część wywodu zdającego i jest\npowiązane z analizą historyczno-filozoficzną, logiczną lub pojęciową przynajmniej\njednego elementu tego wywodu.\n3. Kompozycja i spójność wypowiedzi\nWypracowanie jest poprawnie skomponowane, a wywód zdającego - spójny.\n4 pkt\nWypracowanie jest poprawnie skomponowane, lecz zawiera jedno zaburzenie\nspójności\nALBO\nwypracowanie jest spójne, lecz zawiera jedno zaburzenie kompozycji.\n3 pkt\nWypracowanie zawiera jedno zaburzenie kompozycji oraz jedno lub dwa\nzaburzenia spójności.\n2 pkt\nWypracowanie zawiera więcej niż jedno zaburzenie kompozycji oraz najwyżej dwa\nzaburzenia spójności\nALBO\nwypracowanie zawiera najwyżej jedno zaburzenie kompozycji oraz więcej niż dwa\nzaburzenia spójności.\n1 pkt\nWypracowanie zawiera więcej niż jedno zaburzenie kompozycji oraz więcej niż dwa\nzaburzenia spójności.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 3. - Kompozycja i spójność wypowiedzi)\n1. Wypracowanie jest poprawnie skomponowane, gdy zawiera wyraźnie wyodrębnione\ni poprawnie napisane części strukturalne: wstęp, rozwinięcie i zakończenie.\n2. Poprawnie napisane wypracowanie nie zawiera żadnego z wymienionych poniżej\nzaburzeń, które uznaje się za istotne zaburzenia kompozycji:\na) brak wstępu lub brak we wstępie jednego z dwóch istotnych jego elementów\nb) brak rozwinięcia lub brak podziału na akapity (co najmniej trzy)\nc) brak zakończenia lub pojawienie się w zakończeniu nowego i istotnego dla wywodu\nzdającego wątku (np. nowego argumentu).\n3. Poprawnie napisany wstęp zawiera:\na) wyjaśnienie tematu wypracowania\nb) sformułowanie tezy zdającego.\n4. Rozwinięcie jest poprawnie napisane, gdy składa się z logicznie uporządkowanych\nczęści składowych (zdań, akapitów), tworzących wywód zdającego.\n5. Poprawnie napisane zakończenie zawiera rzetelne podsumowanie wywodu\nprzeprowadzonego przez zdającego.\n6. Wypracowanie jest spójne, gdy między jego równorzędnymi logicznie członami\n(pojedynczymi zdaniami lub akapitami) - wziętymi w pełnym ich kontekście - nie\nzachodzą sprzeczności, a między jego członami logicznie nierównorzędnymi zachodzą\nzwiązki wynikania logicznego lub związki pokrewne.\n7. Gdy w wypracowaniu występuje ewidentna sprzeczność (między zdaniami lub akapitami)\nlub ewidentny błąd non sequitur lub ignoratio elenchi, to mamy do czynienia z istotnymi\nzaburzeniami spójności.\n4. Język wypowiedzi\nWypracowanie jest napisane językiem w pełni komunikatywnym; dopuszczalne\n3 błędy językowe.\n2 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem w większości komunikatywnym;\ndopuszczalne od 4 do 8 błędów językowych.\n1 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem niekomunikatywnym lub zawiera więcej niż 8\nbłędów językowych.\n0 pkt\nUwagi\n1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni\nją na 0 pkt.\n2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),\negzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.\n3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:\nSpełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje filozoficzne i kulturowe.\nW pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.\n4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone\nz podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym\ninternetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z filozofii,\nw przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących\npostępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta\nindywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za język\nlub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.","solution":null,"image":"img/filozofia-2023-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2023 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"}]}