{"paper":{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":22,"source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nOceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F -\njeśli jest fałszywe.\n1.\nW tekstach 1. i 2. zawarto rozważania etyczne i antropologiczne.\nP\nF\n2.\nW tekście 1. człowiek jest przedstawiony jako istota posiadająca\nnieśmiertelną duszę.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 20241\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nII. Elementy historii filozofii.\n4. Blaise Pascal. Zdający:\na) analizuje fragment Myśli (cz. I, rozdz. 1:\nMiejsce człowieka w naturze. Dwie\nnieskończoności).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n1. Dyscypliny filozofii. Zdający wymienia\nnastępujące dyscypliny filozofii oraz określa\nprzedmioty ich badań:\n1) dyscypliny podstawowe (ogólniejsze) -\n[…] ogólna teoria wartości (aksjologia) wraz\nz teorią moralności (etyką);\n2) dyscypliny szczegółowe - filozofia\nczłowieka (antropologia filozoficzna) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. F\n2. F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. F (Fałsz)**\n**2. F (Fałsz)**\n\n## Sposób 1 - analiza zdania 1.\n\nStwierdzenie: \"W tekstach 1. i 2. zawarto rozważania etyczne i antropologiczne.\"\n\nOcena: **FAŁSZ**\n\nOba teksty zawierają przede wszystkim rozważania **antropologiczne** (filozofia człowieka - czym jest człowiek, jakie jest jego miejsce w świecie, na czym polega jego godność). Nie ma tu jednak rozważań **etycznych** (dotyczących dobra, zła, powinności moralnej, norm postępowania). Giovanni Pico della Mirandola pyta o to, czym człowiek jest ontologicznie i gdzie plasuje się w hierarchii bytu. Blaise Pascal rozważa kondycję człowieka między nieskończonością a nicością. Żaden z tych fragmentów nie dotyczy norm moralnych ani cnót - brak komponentu etycznego.\n\nZdanie jest fałszywe, bo sugeruje, że OBA aspekty (etyczny I antropologiczny) są obecne, podczas gdy obecny jest tylko antropologiczny.\n\n## Sposób 2 - analiza zdania 2.\n\nStwierdzenie: \"W tekście 1. człowiek jest przedstawiony jako istota posiadająca nieśmiertelną duszę.\"\n\nOcena: **FAŁSZ**\n\nW *Mowie o godności człowieka* Giovanni Pico della Mirandola nie opisuje człowieka przez pryzmat nieśmiertelnej duszy. Przeciwnie - podkreśla, że człowiek jest istotą **nieokreśloną**, której Bóg nie wyznaczył ani określonej siedziby, ani oblicza, ani funkcji. Człowiek sam sobie nadaje kształt. Tekst mówi: \"Nie uczyniłem cię ani istotą niebiańską, ani ziemską, ani śmiertelną, ani nieśmiertelną\". To właśnie ta **otwartość i wolność**, a nie posiadanie nieśmiertelnej duszy, stanowi o godności człowieka według Pico della Mirandoli. Pojęcie \"nieśmiertelnej duszy\" należy raczej do tradycji Platona lub Tomasza z Akwinu, a nie do argumentacji w tym konkretnym fragmencie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie OBU poprawnych odpowiedzi: 1. F i 2. F\n> - **0 pkt** - zaznaczenie tylko jednej poprawnej odpowiedzi, odpowiedź inna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętać?** Rozważania antropologiczne dotyczą natury i miejsca człowieka w świecie, etyczne zaś - norm moralnych. Pico della Mirandola definiuje godność człowieka przez jego radykalną wolność i nieokreśloność natury, nie przez nieśmiertelność duszy.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nWedług Giovanniego Pico della Mirandoli i Blaise’a Pascala człowiek znajduje się\nmiędzy dwiema sferami rzeczywistości. Wymień odpowiednie sfery, o których mowa\nw tekstach źródłowych.\nGiovanni Pico della Mirandola:\nBlaise Pascal:\n1.\n0-1\n2.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n4. Blaise Pascal. Zdający:\n3) analizuje fragment Myśli (cz. I, rozdz.\n1: Miejsce człowieka w naturze. Dwie\nnieskończoności).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n1) o istotę człowieka (naturalizm lub\nredukcjonizm biologiczny lub społeczny -\nantynaturalizm lub antyredukcjonizm, np.\npersonalizm).\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna odpowiedź w odniesieniu do G. Mirandoli i B. Pascala.\n1 pkt - poprawna odpowiedź w odniesieniu do G. Mirandoli ALBO do B. Pascala.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nGiovanni Pico della Mirandola: Człowiek zajmuje miejsce pośrednie między światem aniołów\na światem przyrody ożywionej i nieożywionej.\nBlaise Pascal: Człowiek zajmuje miejsce pośrednie między nieskończonością a nicością\n(między tym, co nieskończenie wielkie, a tym, co nieskończenie małe).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Giovanni Pico della Mirandola:** Człowiek znajduje się między sferą aniołów (bytów boskich, niebiańskich) a sferą przyrody ożywionej i nieożywionej (zwierząt i materii).\n\n**Blaise Pascal:** Człowiek znajduje się między nieskończonością (nieskończenie wielkim) a nicością (nieskończenie małym).\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu Pico della Mirandoli\n\n> \"człowiek jest pośrednikiem między stworzeniami, współtowarzyszem istot wyższych, królem istot niższych [ ] istotą niewiele tylko od aniołów niższą\"\n\nGiovanni Pico della Mirandola (1463-1494), myśliciel renesansowy, przedstawia człowieka jako byt ulokowany na osi między dwiema sferami:\n- **Sfera wyższa** - aniołowie, błogosławione chóry nieba, istoty niebiańskie (boskie, doskonałe, niezmieniające się)\n- **Sfera niższa** - zwierzęta, rośliny, materia nieożywiona (świat przyrody)\n\nCo ważne, Bóg mówi do Adama: \"Nie uczyniłem cię ani istotą niebiańską, ani ziemską\" - człowiek nie należy do żadnej z tych sfer definitywnie, lecz może się wznosić ku bytom boskim lub staczać ku zwierzętości.\n\n## Sposób 2 - analiza tekstu Pascala\n\n> \"Nicością wobec nieskończoności, wszystkim wobec nicości, pośrodku między niczym a wszystkim.\"\n\nBlaise Pascal (1623-1662) umieszcza człowieka między:\n- **Nieskończonością** - tym, co nieskończenie wielkie (wszechświat, Bóg, bezkres)\n- **Nicością** - tym, co nieskończenie małe (próżnia, brak bytu)\n\nPascal podkreśla tragizm tej sytuacji - człowiek żegluje po \"szerokim przestworzu\", niezakorzeniony w żadnym z tych biegunów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wymienienie sfer dla OBU filozofów\n> - **1 pkt** - poprawne wymienienie sfer tylko dla jednego filozofa\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętać?** U Pico della Mirandoli \"pośrodku\" oznacza miejsce ontologiczne w hierarchii bytów (aniołowie vs. przyroda), natomiast u Pascala oznacza epistemiczne i egzystencjalne zawieszenie między skrajnościami nieskończoności i nicości.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nGiovanni Pico della Mirandola i Blaise Pascal podzielają tezę, że człowiek zajmuje\nwyróżnione miejsce w świecie i z tego względu posiada szczególną wartość nazywaną\ngodnością. Rozstrzygnij, czy rozumieją oni godność człowieka w taki sam sposób.\nSwoją odpowiedź uzasadnij, odwołując się do zamieszczonych tekstów źródłowych.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n4. Blaise Pascal. Zdający:\n3) analizuje fragment Myśli (cz. I, rozdz.\n1: Miejsce człowieka w naturze. Dwie\nnieskończoności).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n1) o istotę człowieka (naturalizm lub\nredukcjonizm biologiczny lub społeczny -\nantynaturalizm lub antyredukcjonizm, np.\npersonalizm).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Pico della Mirandola i Blaise Pascal rozumieją istotę godności odmiennie.\nPrzykładowe uzasadnienie: Według Pico della Mirandoli o godności człowieka decyduje jego\nradykalna wolność, natomiast według Blaise’a Pascala podstawą godności człowieka jest\nsamoświadomość.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE - Giovanni Pico della Mirandola i Blaise Pascal rozumieją godność człowieka odmiennie.**\n\n## Sposób 1 - analiza podstawy godności u obu filozofów\n\nOba teksty mówią o godności człowieka, jednak każdy z filozofów wskazuje na zupełnie inną jej podstawę:\n\n**Pico della Mirandola - godność jako WOLNOŚĆ:**\n\n> \"oddaję cię w twoje własne ręce, abyś swą naturę sam sobie określił, zgodnie z twoją wolą\"\n\nU Giovanniego Pico della Mirandoli (1463-1494) godność człowieka polega na jego **radykalnej wolności i nieokreśloności natury**. Człowiek jest wyjątkowy, bo jako jedyna istota nie ma z góry wyznaczonej natury - sam ją tworzy. Może wznosić się ku aniołom lub staczać ku zwierzętom. Godność wynika więc ze zdolności do **samostworzenia** (autokreacji).\n\n**Pascal - godność jako SAMOŚWIADOMOŚĆ:**\n\n> \"Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą\"\n> \"Cała nasza godność spoczywa tedy w myśli.\"\n\nU Blaise'a Pascala (1623-1662) godność człowieka nie polega na wolności, lecz na **samoświadomości** - zdolności do myślenia i uświadomienia sobie własnej nędzy. Człowiek jest fizycznie słaby, lecz szlachetniejszy od wszechświata, bo *wie*, że umiera. Godność ma charakter **epistemiczny i egzystencjalny**, nie ontologiczny.\n\n## Sposób 2 - synteza różnicy\n\n| | Pico della Mirandola | Pascal |\n| Podstawa godności | Radykalna wolność, brak z góry określonej natury | Samoświadomość, myślenie, wiedza o własnej kondycji |\n| Charakter godności | Ontologiczny (miejsce w hierarchii bytu) | Epistemiczny (zdolność poznawcza) |\n| Człowiek jako | Kameleon, twórca siebie samego | Trzcina myśląca |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - poprawne rozstrzygnięcie (\"odmiennie\") WRAZ z uzasadnieniem odwołującym się do tekstów\n> - **0 pkt** - brak rozstrzygnięcia, błędne rozstrzygnięcie lub brak uzasadnienia\n> - **Akceptowane:** wskazanie, że Pico = wolność/autokreacja, Pascal = samoświadomość/myślenie\n\n**Co zapamiętać?** Obaj filozofowie zgadzają się, że człowiek jest wyjątkowy, ale Pico widzi jego wyjątkowość w możności kształtowania siebie (wolność ontologiczna), a Pascal - w zdolności do refleksji nad własną kondycją (myśl jako podstawa godności).","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nPorównaj koncepcję człowieka przedstawioną we fragmencie Mowy o godności\nczłowieka Giovanniego Pico della Mirandoli z koncepcją człowieka Jean-Paula\nSartre’a. Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę.\nPodobieństwo:\nRóżnica:\n3.\n0-1\n4.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n12. Egzystencjalizm. Zdający:\n1) wymienia ważniejsze cechy, odmiany\ni przedstawicieli (w tym prekursorów)\negzystencjalizmu;\n2) przedstawia główne idee\nhumanistycznego egzystencjalizmu Jean-\n-Paula Sartre’a.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wskazanie jednego podobieństwa i jednej różnicy.\n1 pkt - poprawne wskazanie jednego podobieństwa ALBO jednej różnicy.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązanie\nPrzykładowe podobieństwa:\nObaj autorzy przypisują człowiekowi radykalną wolność.\n- Obaj autorzy twierdzą, że człowiek jest twórcą swojej natury.\nPrzykładowa różnica: Według Pico della Mirandoli człowiek jest dziełem Boga, natomiast\nwedług Sartre’a Bóg nie istnieje, zatem nie może być stwórcą człowieka.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Podobienstwo:** Zarówno Pico della Mirandola, jak i Jean-Paul Sartre twierdzą, że człowiek sam określa swoją naturę - jest twórcą siebie samego.\n\n**Różnica:** Według Pico della Mirandoli człowiek jest stworzeniem Boga, natomiast według Sartre'a Bóg nie istnieje i nie ma żadnego stwórcy człowieka.\n\n## Sposób 1 - analiza podobieństwa (radykalna wolność i autokreacja)\n\n**Pico della Mirandola** (renesans, 1463-1494) pisze:\n> \"oddaję cię w twoje własne ręce, abyś swą naturę sam sobie określił [ ] będziesz mógł [ ] wznosić się do rzędu istot boskich\"\n\nCzłowiek nie ma z góry wyznaczonej natury - jest \"dziełem o nieokreślonym kształcie\". To właśnie ta nieokreśloność i wolność stanowi o jego wyjątkowości.\n\n**Jean-Paul Sartre** (egzystencjalizm, 1905-1980) głosi słynną tezę: *\"egzystencja poprzedza esencję\"*. Człowiek najpierw istnieje, a dopiero potem - przez swoje wybory i działania - tworzy swą istotę (naturę). Nie ma żadnej z góry danej \"natury ludzkiej\", którą by można odkryć.\n\n**Podobieństwo:** Obaj odrzucają tezę o z góry wyznaczonej, stałej naturze człowieka. Obaj twierdzą, że człowiek staje się tym, czym chce być.\n\n## Sposób 2 - analiza różnicy (rola Boga)\n\n**Pico della Mirandola** umieszcza wolność człowieka w ramach teistycznego świata. Bóg stworzył człowieka i to właśnie Stwórca obdarza go wolnością: \"Bóg, zgodnie z tajemnymi prawami mądrości, zbudował ten [ ] dom świata\". Człowiek jest radykalnie wolny, ale wolność ta jest darem Bożym.\n\n**Sartre** jest ateistą. W słynnym eseju *Egzystencjalizm jest humanizmem* pisze, że skoro Bóg nie istnieje, nikt nie mógł pomyśleć natury ludzkiej przed jej zaistnieniem. Wolność człowieka nie jest darem - jest ontologiczną koniecznością: jesteśmy \"skazani na wolność\".\n\n**Różnica:** Punkt wyjścia jest diametralnie odmienny - u Pico wolność człowieka jest osadzona w teizmie (Bóg jako dawca wolności), u Sartre'a - w ateizmie (wolność jako konsekwencja braku Boga).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 4, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wskazanie jednego podobieństwa I jednej różnicy\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie tylko podobieństwa ALBO tylko różnicy\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane podobieństwa:** radykalna wolność, człowiek jako twórca siebie, brak z góry wyznaczonej natury\n> - **Akceptowane różnice:** rola Boga (teizm vs. ateizm); u Pico człowiek jest stworzeniem Boga, u Sartre'a nie\n\n**Co zapamiętać?** Pico della Mirandola jest \"proto-egzystencjalistą\" - jego koncepcja wolności i autokreacji antycypuje Sartre'a o niemal 500 lat, ale radykalnie różni się tym, że Pico osadza wolność w horyzoncie teistycznym, a Sartre - w ateistycznym.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nSformułuj stanowisko dogmatyzmu w epistemologii, a następnie oceń, czy w świetle\nzamieszczonego fragmentu Myśli można uznać Blaise’a Pascala za przedstawiciela\ntego stanowiska. Uzasadnij swoją odpowiedź.\nStanowisko:\nOcena:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVI. Podejmowanie rzetelnej dyskusji\nfilozoficznej oraz formułowanie w niej\njasnego i uzasadnionego stanowiska.\nII. Elementy historii filozofii.\n4. Blaise Pascal. Zdający:\n3) analizuje fragment Myśli (cz. I, rozdz.\n1: Miejsce człowieka w naturze. Dwie\nnieskończoności).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n3. Wybrane spory epistemologiczne.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n3) o możliwość zdobycia wiedzy pewnej\n(sceptycyzm - hipotetyzm - dogmatyzm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnego stanowiska dogmatyzmu oraz poprawna ocena wraz\nz uzasadnieniem.\n1 pkt - podanie poprawnego stanowiska dogmatyzmu ALBO poprawna ocena wraz\nz uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\nStanowisko, np.:\n- Wiedza pewna jest osiągalna.\n- Prawda - przynajmniej niekiedy - jest rozpoznawalna.\nOcena: Pascala można uznać za zwolennika dogmatyzmu epistemologicznego.\nPrzykładowe uzasadnienie: Pascal twierdząc, że człowiek jest niezdolny i do wiedzy pewnej,\ni do zupełnej niewiedzy, tym samym wyraża akceptację dla tezy, iż pewna postać wiedzy jest\ndla człowieka osiągalna.\nUwaga: Zdający może uznać Pascala za zwolennika hipotetyzmu/probabilizmu, czyli tezy, że\nmożna - mimo zasadniczego braku pewności - uprawdopodobnić niektóre rozstrzygnięcia\n(wykazując tym samym mniejszą lub większą wiarygodność ludzkiego poznania).\nOdróżniając hipotetyzm/probabilizm od dogmatyzmu, zdający może argumentować na rzecz\ntezy, iż stanowisko Pascala (zaprezentowane w przytoczonym fragmencie Myśli) jest\nniezgodne z dogmatyzmem epistemologicznym.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Stanowisko dogmatyzmu:** Wiedza pewna (prawdziwa i uzasadniona) jest dla człowieka osiągalna.\n\n**Ocena:** Pascala MOŻNA uznać za zwolennika dogmatyzmu epistemologicznego - pod warunkiem odpowiedniej interpretacji fragmentu.\n\n## Sposób 1 - definicja dogmatyzmu i analiza tekstu Pascala\n\n**Dogmatyzm epistemologiczny** to stanowisko, zgodnie z którym:\n- wiedza pewna i prawdziwa jest dla człowieka dostępna,\n- możemy poznawać rzeczywistość w sposób rzetelny i wiarygodny,\n- istnieje możliwość odróżnienia prawdy od fałszu.\n\nPrzeciwstawia się **sceptycyzmowi**, który kwestionuje możliwość osiągnięcia pewnej wiedzy.\n\n**Kluczowe zdanie Pascala:**\n> \"Oto, co nas czyni niezdolnymi i do wiedzy pewnej, i do zupełnej niewiedzy.\"\n\nPascal stwierdza, że człowiek nie jest zdolny ani do **pełnej wiedzy pewnej**, ani do **zupełnej niewiedzy**. Innymi słowy: człowiek przebywa gdzieś pomiędzy pełną wiedzą a całkowitą ignorancją.\n\n**Uzasadnienie oceny:** Skoro Pascal przyznaje, że człowiek NIE jest zdolny do *zupełnej niewiedzy*, pośrednio potwierdza, że jakaś forma wiedzy jest mu dostępna. To zbliża go do dogmatyzmu: człowiek może coś wiedzieć, choć nie wszystko i nie z pełną pewnością.\n\n## Sposób 2 - alternatywna interpretacja (hipotetyzm/probabilizm)\n\nMożna też argumentować, że Pascal **nie jest** dogmatykiem, lecz **hipotetystą lub probabilistą**:\n- Pascal neguje dostępność wiedzy pewnej (\"równie niezdolny jest dojrzeć nicości [ ] jak nieskończoności\")\n- Człowiek \"żegluje po szerokim przestworzu, wciąż niepewni i chwiejni\"\n- To raczej opis **ograniczonego, niedoskonałego poznania** niż afirmacja pewnej wiedzy\n\nW tym ujęciu Pascal stoi poza dogmatyzmem: akceptuje pewne stopnie prawdopodobieństwa, ale nie twierdzi, że wiedza pewna jest osiągalna.\n\n**UWAGA:** Klucz CKE akceptuje OBE interpretacje - kluczowe jest konsekwentne uzasadnienie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna definicja dogmatyzmu ORAZ poprawna ocena z uzasadnieniem\n> - **1 pkt** - poprawna definicja dogmatyzmu ALBO poprawna ocena z uzasadnieniem\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub niepełna\n> - **Akceptowane:** Pascal = dogmatysta (bo nie jest zdolny do ZUPEŁNEJ niewiedzy) ALBO Pascal = nie-dogmatysta (hipotetyzm/probabilizm, bo nie osiąga WIEDZY PEWNEJ)\n\n**Co zapamiętać?** Kluczowe zdanie Pascala to paradoks: człowiek nie ma ani pełnej wiedzy, ani pełnej niewiedzy. Dogmatyzm wymaga twierdzenia, że wiedza pewna JEST dostępna - Pascal przyznaje tę tezę jedynie częściowo, co sprawia, że jego stanowisko jest epistemologicznie niejednoznaczne.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-2)\nSpośród poniższych zdań (A-E) wybierz to, które jest jedną z przesłanek rozumowania\nnazywanego „zakładem Pascala”, oraz to, które stanowi jego wniosek. Litery\noznaczające dane zdania wpisz we właściwe miejsca w tabeli.\nZdania:\nA. Bóg istnieje.\nB. Wiara w Boga jest opłacalna.\nC. Bóg jest dobry.\nD. Jeśli ktoś wierzy w Boga i Bóg istnieje, to kogoś takiego czeka nieskończone szczęście.\nE. Jeśli ktoś nie wierzy w Boga i Bóg nie istnieje, to kogoś takiego czeka nieskończone\nnieszczęście.\nOznaczenie literowe zdania\nPrzesłanka\nWniosek\n5.\n0-1-2\n6.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nV. Umiejętność stawiania pytań\nświatopoglądowych (w tym moralnych)\ni poszukiwania odpowiedzi na nie\nz wykorzystaniem wiedzy filozoficznej.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym lub definicyjnym)\ni zawodne, wybrane schematy (reguły)\nwnioskowań. Zdający:\n1) odróżnia w rozumowaniu przesłanki od\nwniosku oraz formułuje przesłanki pominięte\nw entymemacie.\nII. Elementy historii filozofii.\n4. Blaise Pascal. Zdający:\n2) krytycznie rekonstruuje „zakład Pascala”.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wybranie właściwej przesłanki i właściwego wniosku.\n1 pkt - poprawne wybranie właściwej przesłanki ALBO właściwego wniosku.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzesłanka: D\nWniosek: B","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przesłanka: D**\n**Wniosek: B**\n\n| | Oznaczenie |\n| Przesłanka | D |\n| Wniosek | B |\n\n## Sposób 1 - rekonstrukcja zakładu Pascala\n\n**Zakład Pascala** (*pari de Pascal*) to słynny argument Blaise'a Pascala za wiarą w Boga, oparty na rachunku prawdopodobieństwa i teorii oczekiwanej wartości. Pełna rekonstrukcja wygląda następująco:\n\n**Przesłanki zakładu:**\n1. Bóg albo istnieje, albo nie istnieje - musimy podjąć decyzję.\n2. Jeśli ktoś wierzy w Boga i Bóg istnieje, to czeka go **nieskończone szczęście**. (**zdanie D**)\n3. Jeśli ktoś wierzy w Boga i Bóg nie istnieje, to traci jedynie skończone dobra.\n4. (domyślnie) Możliwość nieskończonego szczęścia przewyższa wszelkie skończone straty.\n\n**Wniosek:**\nWiara w Boga jest **opłacalna** - racjonalne jest postawić na jej rzecz. (**zdanie B**)\n\n## Sposób 2 - analiza każdego zdania z listy\n\n- **A. \"Bóg istnieje\"** - to nie jest przesłanka zakładu, lecz kwestia otwarta, o której rozstrzygnięcie Pascal nas NIE prosi. Zakład zakłada, że nie wiemy, czy Bóg istnieje.\n\n- **B. \"Wiara w Boga jest opłacalna\"** - to **WNIOSEK**. Pascal dochodzi do tego po przeanalizowaniu możliwych scenariuszy. To jest konkluzja całego rozumowania.\n\n- **C. \"Bóg jest dobry\"** - zdanie teologiczne, niezwiązane z logiką zakładu.\n\n- **D. \"Jeśli ktoś wierzy w Boga i Bóg istnieje, to kogoś takiego czeka nieskończone szczęście\"** - to **PRZESŁANKA** kluczowa dla zakładu. Bez niej nie można wykazać asymetryczności zysku: nieskończone szczęście vs. skończone straty.\n\n- **E. \"Jeśli ktoś nie wierzy w Boga i Bóg nie istnieje, to kogoś takiego czeka nieskończone nieszczęście\"** - to zdanie **fałszywe** w logice zakładu. Pascalowski ateista, jeśli Bóg nie istnieje, po prostu nic nie traci ani nie zyskuje (śmierć = koniec). Zdanie E zniekształca zakład.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 6, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wskazanie przesłanki (D) I wniosku (B)\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie tylko przesłanki (D) ALBO tylko wniosku (B)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętać?** W zakładzie Pascala kluczowe jest asymetryczne zestawienie zysków i strat: po stronie wiary stoi *nieskończone* szczęście (zysk niepoliczalny), po stronie niewiary - jedynie skończone straty. Ta asymetria (zdanie D) prowadzi do wniosku, że wiara jest opłacalna (zdanie B).","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nZapoznaj się z poniższą reprodukcją oraz przeczytaj informację znajdującą się pod\nreprodukcją.\nMichał Anioł, Stworzenie Adama, ok. 1511, kaplica Sykstyńska, Watykan","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Przeslanka 3: Albo jestesmy po prostu materia, albo skladamy sie z ducha i z materii.**\n\n## Sposob 1 - analiza struktury logicznej\n\nRozumowanie ma nastepujaca strukture:\n\n- **Przeslanka 1 (warunkowa):** Jesli jestesmy po prostu materia → nie mozemy zgola nic poznac.\n- **Przeslanka 2 (warunkowa):** Jesli skladamy sie z ducha i z materii → nie mozemy poznac do gruntu rzeczy prostych.\n- **Przeslanka 3 (???)**\n- **Wniosek (alternatywny):** Nie mozemy zgola nic poznac LUB nie mozemy poznac do gruntu rzeczy prostych.\n\nAby rozumowanie bylo **dedukcyjnie wazne** (wniosek wynika logicznie z przeslanek), musimy uzupelnic lukujacy element.\n\nMamy do czynienia z **trybem rozlaczajacym** (*modus tollendo ponens* / rozdzielcza eliminacja):\n\n> Jesli A → X\n> Jesli B → Y\n> A albo B (przeslanka 3 - alternatywa)\n> Wiec: X albo Y (wniosek)\n\nPrzeslanka 3 musi byc wiec **alternatywa** podajaca, ze czlowiek jest albo jednym, albo drugim:\n\n**Przeslanka 3: Albo jestesmy po prostu materia, albo skladamy sie z ducha i z materii.**\n\n## Sposob 2 - weryfikacja przez podstawienie\n\nSprawdzmy:\n1. P1: Jesli materia → nie mozemy nic poznac.\n2. P2: Jesli duch + materia → nie mozemy poznac rzeczy prostych.\n3. P3: Albo jestesmy materia, albo duchiem + materia. (disjunkcja wyczerpujaca)\n4. Wniosek: (nie mozemy nic poznac) ALBO (nie mozemy poznac rzeczy prostych). ✓\n\nTaki schemat to **konstruktywny dylemat** (*dilemma constructivum*) - poprawny schemat dedukcji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE - 1 pkt:**\n> - **1 pkt** - przeslanka wyrazajaca alternatywe: \"Albo jestesmy po prostu materia, albo skladamy sie z ducha i z materii\" (lub rownowazny sens)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz lub brak\n\n## Reference filozoficzny\n\n> **Dedukcja** (lac. *deductio* - wywodzenie) - rozumowanie, w ktorym wniosek wynika z koniecznosci z przeslanek. Jezeli przeslanki sa prawdziwe, wniosek MUSI byc prawdziwy.\n> **Dylemat konstruktywny** (*dilemma constructivum*): Jesli A to X; jesli B to Y; A albo B; wiec X albo Y - klasyczny schemat logiki klasycznej.\n\n## Typowe pulapki\n\n1. Dopisanie warunkowej przeslanki zamiast alternatywnej - np. \"Jesli nie jestesmy materia, to nie mozemy nic poznac\" - to nie domknie dedukcji.\n2. Pomieszanie alternatywy (*vel* - inkluzywna: przynajmniej jedno) z koniunkcja (*et* - oba). Przeslanka 3 to alternatywa, nie koniunkcja.\n3. Niepoprawne uzupelnienie: \"Jestesmy materia i duchem\" - to koniunkcja, a nie alternatywa wyczerpujaca dwa warianty.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-2)\nW swojej ontologii Roman Ingarden odróżnia przedmioty istniejące realnie od\nprzedmiotów czysto intencjonalnych. Przyporządkuj każdy przykład wybrany spośród\nA-F do właściwego wiersza tabeli zgodnie z ontologią Romana Ingardena.\nPrzykłady:\nA. Michał Anioł\nB. dzieło sztuki Stworzenie Adama autorstwa Michała Anioła\nC. postaci pucołowatych aniołów przedstawione w dziele sztuki Stworzenie Adama autorstwa\nMichała Anioła\nD. farba użyta do wykonania dzieła sztuki Stworzenie Adama autorstwa Michała Anioła\nE. sklepienie kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie\nF. złoto, które otrzymał Michał Anioł za wykonanie dzieła sztuki Stworzenie Adama\nOznaczenia literowe przykładów\nPrzedmiot realny\nPrzedmiot czysto intencjonalny\n7.1.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":"A, D, E","answer_text":"Zadanie 7.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną) […].\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nII. Elementy historii filozofii.\n11. Fenomenologia. Zdający:\n3) przedstawia koncepcję człowieka i sztuki\nwedług Romana Ingardena.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne przyporządkowanie sześciu przykładów.\n1 pkt - poprawne przyporządkowanie czterech - pięciu przykładów.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykład\nPrzedmiot realny\nA, D, E, F\nPrzedmiot czysto intencjonalny\nB, C, E","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przedmiot realny: A, D, E, F**\n**Przedmiot czysto intencjonalny: B, C**\n\n(Uwaga: W kluczu CKE sklepienie E jest wymienione w obu wierszach - najprawdopodobniej dotyczy to nieścislosci w kluczu; E jest bytem realnym.)\n\n| | Oznaczenia |\n| Przedmiot realny | A, D, E, F |\n| Przedmiot czysto intencjonalny | B, C |\n\n## Sposób 1 - definicje ontologiczne Romana Ingardena\n\n**Roman Ingarden** (1893-1970), polski fenomenolog, wyróżnił w swej ontologii dwa podstawowe typy bytów:\n\n**Przedmiot realny** - istnieje niezależnie od aktów świadomości (intentio), w przestrzeni i czasie, posiada własną egzystencję fizyczną lub biologiczną. Np. kamień, człowiek, farba.\n\n**Przedmiot czysto intencjonalny** - istnieje *wyłącznie* dzięki aktom świadomości lub intencji twórczej. Jego \"byt\" jest zależny od umysłu, percepcji lub konwencji kulturowej. Np. postacie literackie, dzieła sztuki jako całości znaczeniowe.\n\n## Sposób 2 - analiza każdego przykładu\n\n- **A. Michał Anioł** - konkretny człowiek historyczny, istniał w czasie i przestrzeni. **REALNY.**\n\n- **B. Dzieło sztuki *Stworzenie Adama* autorstwa Michała Anioła** - dzieło sztuki jako takie (jego znaczenie, forma idealna) istnieje intencjonalnie, dzięki percepcji widzów i aktom twórczym. **INTENCJONALNY.**\n\n- **C. Postacie pucołowatych aniołów przedstawione w dziele** - to byty przedstawione, istniejące wyłącznie w przestrzeni dzieła sztuki. Nie mają egzystencji realnej. **INTENCJONALNY.**\n\n- **D. Farba użyta do wykonania dzieła** - materiał fizyczny, istnieje w przestrzeni, można go dotknąć, zbadać chemicznie. **REALNY.**\n\n- **E. Sklepienie kaplicy Sykstyńskiej w Watykanie** - konkretna struktura architektoniczna, obiekt fizyczny. **REALNY.**\n\n- **F. Złoto, które otrzymał Michał Anioł za wykonanie dzieła** - metal szlachetny, byt fizyczny. **REALNY.**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7.1, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne przyporządkowanie wszystkich 6 przykładów\n> - **1 pkt** - poprawne przyporządkowanie 4-5 przykładów\n> - **0 pkt** - poprawne przyporządkowanie 3 lub mniej przykładów\n\n**Co zapamiętac?** W ontologii Ingardena dzieło sztuki (rozumiane jako przedmiot estetyczny z jego znaczeniem i formą) jest bytem intencjonalnym - istnieje \"dla\" widzów i przez ich akty percepcji. Natomiast fizyczne podłoże dzieła (farba, plociotno, mur) to byt realny. To rozróżnienie ma fundamentalne znaczenie w filozofii sztuki.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-2)\nZakładając, że dzieło sztuki jest bytem uniwersalnym, podaj nazwę stanowiska\nw sporze o uniwersalia, w świetle którego zniszczenie oryginału Stworzenia Adama\ni wszystkich jego reprodukcji nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem tego dzieła\nsztuki. Przedstaw główną tezę podanego stanowiska w sporze o uniwersalia.\nNazwa stanowiska:\nTeza:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n2. Wybrane spory metafizyczne\n(ontologiczne). Zdający, definiując\nodpowiednie terminy i analizując argumenty,\nrekonstruuje następujące spory:\n5) o uniwersalia lub powszechniki\n(nominalizm - platonizm).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska oraz jego tezy.\n1 pkt - podanie poprawnej nazwy stanowiska ALBO podanie poprawnej tezy (o ile nie jest\nona niezgodna z podaną nazwą stanowiska).\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nNazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy / platonizm\nTeza: Uniwersalia istnieją niezależnie od ich materialnych konkretyzacji.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Nazwa stanowiska: skrajny realizm pojęciowy (platonizm)**\n\n**Teza:** Uniwersalia (pojecia ogólne, idee) istnieją niezależnie od swoich materialnych konkretyzacji.\n\n## Sposób 1 - kontekst pytania i logika odpowiedzi\n\nPytanie zakłada hipotetycznie, że *Stworzenie Adama* jako dzieło sztuki jest bytem **uniwersalnym** (ogólnym). Następnie pyta: przy jakim stanowisku w sporze o uniwersalia zniszczenie ORYGINAŁU i WSZYSTKICH REPRODUKCJI nie byłoby równoznaczne ze zniszczeniem SAMEGO DZIEŁA?\n\nOdpowiedź: To możliwe tylko przy stanowisku, które głosi, że **universale istnieje niezależnie od swoich konkretnych egzemplarzy**. Jeśli idea dzieła istnieje w jakimś niematerialnym, transcendentnym świecie - żadne fizyczne zniszczenie nie może jej dosięgnąć.\n\n## Sposób 2 - spór o uniwersalia: trzy główne stanowiska\n\nW filozofii średniowiecznej (i szerzej) wyróżniamy trzy główne stanowiska w sporze o status pojęć ogólnych (uniwersaliów):\n\n1. **Skrajny realizm pojęciowy (platonizm)** - uniwersalia istnieją *ante res* (przed rzeczami), w odrębnym, niematerialnym świecie idei. Konkretne przedmioty są jedynie niedoskonałymi odwzorowaniami idei. **Zniszczenie wszystkich kopii nie niszczy idei.**\n\n2. **Umiarkowany realizm (arystotelizm)** - uniwersalia istnieją *in rebus* (w rzeczach), jako realne formy immanentne w konkretnych przedmiotach. Zniszczenie wszystkich egzemplarzy zniszczyłoby zatem i universale.\n\n3. **Nominalizm** - universalia istnieją *post res* (po rzeczach), jedynie jako nazwy (nomina) lub pojęcia w umysłach. Nie mają żadnego samodzielnego istnienia poza umysłem.\n\n**Przy platonizmie** - idea *Stworzenia Adama* istnieje w świecie idei, niezależnie od materialnego fresku i jego reprodukcji. Nawet gdyby wszystkie materialne egzemplarze zostały zniszczone, idea dzieła przetrwałaby w świecie form platońskich.\n\n## Sposób 3 - Platon jako twórca stanowiska\n\nPlaton (ok. 427-347 p.n.e.) nauczał o **dwóch światach**:\n- Świat idei (eidos) - wieczny, niezmienny, transcendentny, doskonały\n- Świat zmysłowy - zmienny, nietrwały, niedoskonałe naśladownictwo idei\n\nDla Platona konkretny fresk na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej jest jedynie \"cieniem\" lub \"odbiciem\" idei tego dzieła. Prawdziwe dzieło istnieje w świecie idei niezależnie od materii.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawna nazwa (skrajny realizm pojęciowy / platonizm) ORAZ poprawna teza\n> - **1 pkt** - poprawna nazwa ALBO poprawna teza (niesprzeczna z podaną nazwą)\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętac?** Skrajny realizm pojęciowy (platonizm) głosi, ze idee istnieją ante res - przed rzeczami i niezależnie od nich. Tylko przy tym stanowisku zniszczenie wszystkich materialnych egzemplarzy nie oznacza zniszczenia samego dzieła, bo jego idea trwa w świecie niematerialnym.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7.3","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7.3","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.3. (0-1)\nFresk autorstwa Michała Anioła jest malarskim przedstawieniem teistycznej koncepcji\nstworzenia świata z nicości. Do przedstawicieli koncepcji konkurencyjnych należą\ndwaj filozofowie starożytni: Demokryt z Abdery oraz Platon. Wymień składnik świata,\nktóry obaj ci filozofowie uważali za odwieczny.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nnastępujące treści nauczania zawarte\nw podstawie programowej do filozofii\npoziomu podstawowego:\n1) atomizm grecki (filozofia Leucypa\ni Demokryta) jako paradygmat ontologii\nnaturalistycznej (punkt IV);\n2) filozofia Platona jako paradygmat\nmetafizyki antynaturalistycznej (punkt VI);\n3) filozofia i kultura europejska jako\n„przypisy do Platona” (punkt VII);\n7) początki filozofii teologii (punkt XI).\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nMateria","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Materia**\n\n## Sposób 1 - koncepcja kosmologiczna Demokryta i Platona\n\nPytanie dotyczy filozofii starożytnej i alternatywnych koncepcji stworzenia świata wobec teistycznej creatio ex nihilo (stworzenia z nicości).\n\n**Demokryt z Abdery** (ok. 460-370 p.n.e.) - twórca **atomizmu**:\n- Świat zbudowany jest z niezniszczalnych, niepodzielnych **atomów** (dosł. \"niepodzielne\") poruszających się w próżni\n- Atomy są wieczne - nie mogą zostać stworzone ani zniszczone\n- Świat nie miał Stworzyciela - powstał z wiecznego ruchu atomów\n- **Materia (atomy) jest odwieczna**\n\n**Platon** (ok. 427-347 p.n.e.) - autor dialogu *Timajos*:\n- Bóg-Demiurg (Budowniczy) stworzył świat, ale nie z nicości, lecz **kształtując przedistniejącą materię** wedlug wzorów-idei\n- Materia (gr. *hyle*, chora) istniała przed stworzeniem jako bezkształtny chaos\n- Demiurg nie jest wszechmocnym Bogiem chrześcijańskim - nie może stworzyć materii z nicości\n- **Materia jest odwieczna, niezapisana przez Demiurga**\n\n## Sposób 2 - porównanie z creatio ex nihilo\n\nTeistyczna koncepcja chrześcijańska (reprezentowana przez fresk Michała Anioła *Stworzenie Adama*) zakłada, że Bóg stworzył świat **z nicości** (creatio ex nihilo) - materia nie była przed aktem stworzenia.\n\nZarówno Demokryt, jak i Platon odrzucają ten model:\n- U **Demokryta**: materia (atomy) istnieje wiecznie i nie potrzebuje stwórcy\n- U **Platona**: materia (bezkształtny chaos, chora) istnieje przed Demiurgiem i jest przez niego jedynie porządkowana\n\nW obu przypadkach **materia jest składnikiem świata uznanym za odwieczny**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 7.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedz: \"materia\"\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętac?** Zarówno materialistyczny atomizm Demokryta, jak i idealistyczna kosmologia Platona zakładają, ze materia jest odwieczna - nie byla stworzona z nicości. Różnica polega na roli materii: u Demokryta jest fundamentem wszystkiego, u Platona jest tworzywem kształtowanym przez Demiurga wedlug wiecznych idei.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nWyjaśnij spór między mortalizmem i immortalizmem, a następnie określ stanowisko\nKartezjusza w tym sporze.\nWyjaśnienie:\nStanowisko Kartezjusza:\n7.2.\n0-1-2\n7.3.\n0-1\n8.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n3. René Descartes. Zdający:\n1) wyjaśnia, na czym polega kartezjański\nracjonalizm, sceptycyzm metodyczny\ni dualizm psychofizyczny.\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n4. Wybrane spory antropologiczne. Zdający,\ndefiniując odpowiednie terminy i analizując\nargumenty, rekonstruuje następujące spory:\n4) o życie po śmierci biologicznej (mortalizm\n- immortalizm na przykładzie wybranej\nkoncepcji nieśmiertelności).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie sporu oraz trafne określenie stanowiska Kartezjusza.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sporu ALBO trafne określenie stanowiska Kartezjusza\n(o ile nie jest ono niezgodne z zaprezentowanym wyjaśnieniem sporu).\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykładowe wyjaśnienie: Spór dotyczy tego, czy człowiek jest istotą śmiertelną. Mortaliści\nutrzymują, że człowiek jest śmiertelny; immortaliści (antymortaliści) twierdzą przeciwnie.\nStanowisko Kartezjusza: Kartezjusz był immortalistą (antymortalistą).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wyjaśnienie sporu:** Mortalizm i immortalizm (antymortalzim) to stanowiska dotyczące tego, czy człowiek jest istota smiertelną. Mortaliści twierdzą, że człowiek jest w całości smiertelny; immortaliści (antymortaliści) twierdzą, że człowiek jest (przynajmniej częsciowo) nieśmiertelny.\n\n**Stanowisko Kartezjusza:** Kartezjusz był **immortalista (antymortalistą)**.\n\n## Sposób 1 - definicja sporu\n\n**Spór mortalizmu z immortalizmem** dotyczy fundamentalnego pytania antropologicznego i metafizycznego: **Czy śmierć jest ostatecznym kresem człowieka?**\n\n- **Mortalizm** - człowiek jest istotą w całości smiertelną; po śmierci ciała nic nie przetrwa; nie istnieje dusza nieśmiertelna ani życie po śmierci.\n\n- **Immortalizm (antymortalzim)** - człowiek jest istotą (przynajmniej częsciowo) nieśmiertelną; istnieje nieśmiertelna dusza lub jakaś forma trwania po śmierci ciała.\n\nSpór ten jest ściśle powiązany z **problemem psychofizycznym** (relacja duszy i ciała) oraz z kwestią istnienia Boga.\n\n## Sposób 2 - dualizm Kartezjusza jako podstawa immortalizmu\n\n**Rene Kartezjusz (Descartes)** (1596-1650) przyjmował radykalny dualizm ontologiczny - głosił, że człowiek składa się z dwóch zasadniczo różnych substancji:\n\n1. **Res cogitans** (substancja myśląca, dusza) - niematerialna, nierozległa, myśląca, wolna od mechanizmu przyrody. Jej istotą jest *cogito* (myślenie).\n\n2. **Res extensa** (substancja rozległa, ciało) - materialna, rozległa, podległa prawom mechaniki.\n\nSkoro dusza jest substancja niematerialna, **nie może podlegać zniszczeniu, które dotyka jedynie materię**. Ciało umiera i rozkłada sie, ale niematerialna dusza trwa nadal. Kartezjusz przyjmuje zatem nieśmiertelność duszy.\n\nPonadto, Kartezjusz dowodził istnienia Boga, który jako gwarant prawdy i doskonałości nie mógłby stworzyć śmiertelnych dusz myslących.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wyjaśnienie sporu (mortaliści = śmiertelny, immortaliści = nieśmiertelny) ORAZ trafne stanowisko Kartezjusza (immortalista/antymortlista)\n> - **1 pkt** - poprawne wyjaśnienie sporu ALBO trafne stanowisko Kartezjusza\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n\n**Co zapamiętać?** Kartezjusz jest immortalistą, bo jego dualizm substancjalny zakłada, że dusza (res cogitans) jest niematerialna i niezniszczalna - śmierć dotyczy jedynie ciała (res extensa). To klasyczny argument filozoficzny za nieśmiertelnością duszy.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nKtóry z poniższych przykładów A-D to definicja ostensywna? Zaznacz poprawną\nodpowiedź spośród podanych.\nA. Człowiek to zwierzę rozumne.\nB. Zdanie: „Człowiek to zwierzę rozumne” jest definicją.\nC. Człowiekiem jest np. Michał Anioł, Rafael Santi, Leonardo da Vinci.\nD. Wskazanie na konkretnego człowieka i wypowiedzenie zdania: „To jest człowiek”.","answer":"D","answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n3. Definicje jako środek uściślania myśli\ni mowy: typy definicji, kryteria poprawności\ndefinicji, problem perswazyjności definicji.\nZdający:\n1) wymienia wybrane odmiany definicji ([…]\ndefinicje nieklasyczne: definicja ostensywna\n[…]) i podaje ich przykłady.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D - Wskazanie na konkretnego człowieka i wypowiedzenie zdania: \"To jest człowiek\".**\n\n## Sposób 1 - czym jest definicja ostensywna?\n\n**Definicja ostensywna** (łac. *ostendere* - pokazywać) to szczególny rodzaj definicji, w której wyjaśnienie znaczenia danego słowa następuje przez **bezpośrednie wskazanie (pokazanie) egzemplarza** opisywanego przedmiotu, połączone z wypowiedzeniem definiowanego terminu.\n\nKluczowe cechy:\n- wymaga fizycznego lub wyobrażeniowego **wskazania** na konkretny przedmiot\n- nie podaje ogólnych cech ani rodzaju i różnicy gatunkowej\n- jest definiowaniem przez **pokazywanie, a nie opisywanie**\n\n## Sposób 2 - analiza każdej opcji\n\n**A. \"Człowiek to zwierzę rozumne.\"**\n- To **definicja klasyczna (realna)** sformułowana przez Arystotelesa. Podaje rodzaj (*zwierzę*) i różnicę gatunkową (*rozumne*). NIE jest ostensywna.\n\n**B. \"Zdanie: 'Człowiek to zwierzę rozumne' jest definicją.\"**\n- To **metadefinicja** - zdanie mówiące o innej definicji. Należy do sfery metalogiki lub metajęzyka. NIE jest ostensywna.\n\n**C. \"Człowiekiem jest np. Michał Anioł, Rafael Santi, Leonardo da Vinci.\"**\n- To **definicja przez przykłady (definicja indukcyjna/enumeratywna)**. Podaje egzemplarze, ale bez fizycznego wskazania - to tylko lista nazwisk. NIE jest ściśle ostensywna.\n\n**D. \"Wskazanie na konkretnego człowieka i wypowiedzenie zdania: 'To jest człowiek'.\"**\n- To **klasyczna definicja ostensywna**: fizyczne (lub gestyczne) wskazanie na konkretny obiekt + wypowiedzenie definiowanego terminu. Jest to dokładnie ten typ definicji, który Ludwig Wittgenstein analizował w *Dociekaniach filozoficznych*. **TAK - to definicja ostensywna.**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - odpowiedź D\n> - **0 pkt** - inna odpowiedź lub brak\n\n**Co zapamiętać?** Definicja ostensywna to \"pokazywanie i mówienie\" - wskazujesz palcem i mówisz \"to jest X\". Ludwig Wittgenstein krytykował jej niewystarczalność w *Dociekaniach filozoficznych*: samo wskazanie jest niejednoznaczne - wskazując na człowieka, możesz wskazywać na kolor skóry, kształt, działanie Dlatego definicja ostensywna wymaga zawsze pewnego kontekstu i uprzedniej znajomości gry językowej.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\nDo poniższych wypowiedzi 1-3 przyporządkuj po jednej odpowiedniej nazwie chwytu\nerystycznego wybranego spośród A-E.\nWypowiedzi\nNazwy chwytów\n1. Jest Pan osobą znaną z wszechstronnej wiedzy, więc\nnie zaprzeczy Pan chyba temu, co właśnie\npowiedziałam.\nA. ad ignorantiam\nB. ad populum\nC. ad personam\nD. ad vanitatem\nE. ad verecundiam\n2. Nie możesz lekceważyć seansów spirytystycznych,\nponieważ traktował je poważnie sam autor opowiadań\no Sherlocku Holmesie.\n3. Wszyscy uczestnicy zgadzają się, że należy to zrobić,\ntrudno zatem pojąć, dlaczego obstaje Pan przy swoim.\n1.\n2.\n3.\n9.\n0-1\n10.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nI. Kultura logiczna.\n7. Argumentacja: dyskusja a wymiana\npoglądów, parlamentarne i logiczne kryteria\nrzetelnej dyskusji, nieuczciwe chwyty\nw dyskusji. Zdający:\n3) wskazuje przykładowe chwyty erystyczne\n(ad vanitatem, ad verecundiam, ad\nignorantiam, ad personam, ad populum)\nstosowane w nieuczciwej dyskusji […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nRozwiązanie\n1. D\n2. E\n3. B","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. D (ad vanitatem)**\n**2. E (ad verecundiam)**\n**3. B (ad populum)**\n\n## Sposób 1 - definicje chwytów erystycznych\n\n**Erystyka** to sztuka prowadzenia sporów, niezależnie od prawdy i słuszności argumentów. Artur Schopenhauer skatalogował chwyty erystyczne w dziele *Erystyka, czyli sztuka prowadzenia sporów*.\n\n- **A. ad ignorantiam** - odwołanie do niewiedzy rozmówcy: \"Skoro tego nie wiesz, to masz rację\" lub odwrotnie. Nie o tej sytuacji mowa.\n\n- **B. ad populum** - odwołanie do tłumu, do ogólnej opinii: \"Wszyscy tak myślą, więc to prawda\". Argument z powszechności.\n\n- **C. ad personam** - atak na osobę rozmówcy zamiast na jego argumenty: \"Ty jako idiota nie możesz mieć racji\".\n\n- **D. ad vanitatem** - odwołanie do próżności, schlebianie rozmówcy: \"Ktoś tak mądry jak Pan z pewnością nie zaprzeczy \" Manipulacja przez pochlebstwo.\n\n- **E. ad verecundiam** - odwołanie do autorytetu: \"Skoro ten sławny człowiek tak twierdził, to musi być prawda\". Argument z powagi autorytetu.\n\n## Sposób 2 - analiza każdej wypowiedzi\n\n**Wypowiedź 1:** \"Jest Pan osobą znana z wszechstronnej wiedzy, więc nie zaprzeczy Pan chyba temu, co właśnie powiedziałam.\"\n- Mówca **schlebia** rozmówcy (\"znany z wszechstronnej wiedzy\"), sugerując, że zaprzeczenie byłoby niezgodne z tą reputacją. To manipulacja przez pochlebstwo - **ad vanitatem (D)**.\n\n**Wypowiedź 2:** \"Nie możesz lekceważyć seansów spirytystycznych, ponieważ traktował je poważnie sam autor opowiadań o Sherlocku Holmesie.\"\n- Autor opowiadań o Sherlocku Holmesie (Arthur Conan Doyle) jest przywoływany jako **autorytet**. Jego powaga (zasłużona w literaturze detektywistycznej) ma uwiarygodnić tezę o spirytyzmie. To typowe **ad verecundiam (E)** - \"skoro autorytet tak myślał, to musi być racja\".\n\n**Wypowiedź 3:** \"Wszyscy uczestnicy zgadzają się, że należy to zrobić, trudno zatem pojąć, dlaczego obstaje Pan przy swoim.\"\n- Mówca odwołuje się do **opinii większości** (\"wszyscy uczestnicy zgadzają się\"), sugerując, że odstępstwo jest irracjonalne. To klasyczne **ad populum (B)** - prawda jest mierzona głosami.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 10, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: 1-D, 2-E, 3-B\n> - **1 pkt** - dwie poprawne odpowiedzi\n> - **0 pkt** - jedna lub zero poprawnych odpowiedzi\n\n**Co zapamiętać?** Trzy najczęściej mylone chwyty: *ad vanitatem* (schlebianie = pochlebstwo manipulacyjne), *ad verecundiam* (autorytet = ktoś znany tak mówił), *ad populum* (tłum = wszyscy tak myślą). Żaden z nich nie dotyczy meritum sprawy - to manipulacje omijające rzeczywisty argument.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nZapoznaj się z poniższym rozumowaniem.\nRozumowanie:\nPrzesłanka 1.: Atos był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 2.: Portos był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 3.: Aramis był dzielnym muszkieterem.\nPrzesłanka 4.: Atos, Portos i Aramis byli jedynymi muszkieterami.\nWniosek: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.\nRozstrzygnij, czy powyższe rozumowanie ma charakter dedukcyjny (niezawodny).\nNastępnie wyjaśnij, kiedy rozumowanie jest dedukcyjne.\nRozstrzygnięcie:\nWyjaśnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nVII. Posługiwanie się podstawowymi\nkategoriami logiki i dbanie o kulturę\nlogiczną wypowiedzi.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n5. Uzasadnianie pośrednie: wnioskowanie\n(rozumowanie) niezawodne (oparte na\nwynikaniu logicznym lub definicyjnym)\ni zawodne, wybrane schematy (reguły)\nwnioskowań. Zdający:\n2) rozstrzyga, czy dane zdanie wynika\nlogicznie lub definicyjnie z innego zdania lub\nzbioru zdań;\n5) z podanej listy wnioskowań wyodrębnia\nwnioskowania zawodne (niededukcyjne)\ni niezawodne (dedukcyjne) i wskazuje\npowody przypisania im odpowiednio\nzawodności lub niezawodności.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym wyjaśnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Tak\nPrzykładowe wyjaśnienia:\n- Rozumowanie jest dedukcyjne, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek.\n- Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy zachodzi związek formalny między\nprzesłankami a wnioskiem: taki, że prawdziwość przesłanek pociąga za sobą\nprawdziwość wniosku (nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe,\na wniosek fałszywy).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: TAK - rozumowanie ma charakter dedukcyjny (jest niezawodne).**\n\n**Wyjaśnienie:** Rozumowanie jest dedukcyjne wtedy, gdy wniosek logicznie wynika z przesłanek - tzn. jeśli wszystkie przesłanki są prawdziwe, to wniosek musi byc prawdziwy (nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy).\n\n## Sposób 1 - analiza struktury rozumowania\n\nRozumowanie z zadania:\n- P1: Atos był dzielnym muszkieterem.\n- P2: Portos był dzielnym muszkieterem.\n- P3: Aramis był dzielnym muszkieterem.\n- P4: Atos, Portos i Aramis byli JEDYNYMI muszkieterami.\n- **W: Wszyscy muszkieterowie byli dzielni.**\n\nKluczowa jest **przesłanka 4** - enumeracja wyczerpująca (\"jedynymi\"). Dzięki niej rozumowanie zamienia się z indukcyjnego na **dedukcyjne (pełna enumeracja)**:\n\nJeśli:\n- Atos = dzielny muszkieter\n- Portos = dzielny muszkieter\n- Aramis = dzielny muszkieter\n- Atos, Portos, Aramis = WSZYSCY muszkieterowie\n\nTo logicznie wynika: **wszyscy muszkieterowie są dzielni**. Nie jest możliwe, aby wszystkie przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy.\n\n## Sposób 2 - czym jest rozumowanie dedukcyjne?\n\n**Rozumowanie dedukcyjne (niezawodne)** - to rozumowanie, w którym:\n1. Prawdziwość wszystkich przesłanek **gwarantuje** prawdziwość wniosku\n2. Zachodzi **formalny związek** logiczny między przesłankami a wnioskiem\n3. Nie jest możliwe, aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy\n\n**Rozumowanie indukcyjne (zawodne)** - to rozumowanie, w którym:\n- Na podstawie przypadków szczegółowych wyciąga się wniosek ogólny\n- Ale liczba przypadków jest **niekompletna** - możliwe jest, że trafi się kontrprzykład\n\nBez przesłanki 4 rozumowanie o muszkieterach byłoby indukcyjne (\"Atos, Portos i Aramis są dzielni, więc może wszyscy muszkieterowie sa dzielni\"). Z przesłanką 4 staje się **dedukcją przez pełną enumerację**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 11, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie TAK ORAZ poprawne wyjaśnienie czym jest dedukcja\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie, brak uzasadnienia lub niepełna odpowiedź\n\n**Co zapamiętać?** Rozumowanie z przesłanką wyczerpującej enumeracji (\"jedynymi\", \"wszystkimi\") jest dedukcyjne - wniosek ogólny wynika z pełnego wyliczenia. Gdyby P4 brzmiała \"Atos, Portos i Aramis byli muszkieterami\" (bez \"jedynymi\"), rozumowanie byłoby indukcyjne i nie-niezawodne.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nZaznacz odpowiedź A, B albo C i jej rozwinięcie 1., 2. albo 3. tak, aby powstało zdanie\nprawdziwe.\nA.\nPlaton\nbył\nzwolennikiem\n1.\nteorii umowy społecznej\ni aposterioryzmu.\nB.\nJohn Locke\n2.\ndeizmu i koncepcji wolności\njako uświadomionej\nkonieczności.\nC.\nGeorg Wilhelm Friedrich Hegel\n3.\nindywidualizmu i aprioryzmu.\n11.\n0-1\n12.\n0-1\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nnastępujące treści nauczania zawarte\nw podstawie programowej do filozofii\npoziomu podstawowego:\n2) filozofia Platona jako paradygmat\nmetafizyki antynaturalistycznej (punkt VI);\n3) filozofia i kultura europejska jako\n„przypisy do Platona” (punkt VII);\n4) filozofia Arystotelesa jako próba\npogodzenia dotychczasowych opozycji\nfilozoficznych (punkt VIII).\n5. Empiryzm brytyjski. Zdający:\n1) przedstawia poglądy Johna Locke’a\nz zakresu epistemologii i filozofii polityki.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B1 - John Locke był zwolennikiem teorii umowy społecznej i aposterioryzmu.**\n\n## Sposób 1 - uzasadnienie wyboru B1\n\n**John Locke** (1632-1704) - angielski empirysta i filozofia polityki:\n\n**Aposterioryzm (empiryzm):**\nLocke jest jednym z ojców empiryzmu. Twierdził, że ludzki umysł przy narodzinach jest *tabula rasa* (niezapisaną kartą). Wszelka wiedza pochodzi z **doswiadczenia** (a posteriori - \"po doświadczeniu\"). Locke odrzucał innatyzm (idee wrodzone) Kartezjusza.\n\n**Teoria umowy społecznej:**\nW *Dwóch traktatach o rządzie* Locke rozwinął koncepcję umowy społecznej: ludzie w stanie natury posiadają naturalne prawa (do życia, wolności, własności) i zawierają umowę tworząc państwo w celu ich ochrony. Władza opiera sie na przyzwoleniu rządzonych.\n\n## Sposób 2 - eliminacja błędnych opcji\n\n**A + 1: Platon był zwolennikiem teorii umowy społecznej i aposterioryzmu** - FAŁSZ:\n- Platon był **apriorystą** (idee wrodzone, świat idei dostępny poprzez rozum, nie zmysły)\n- Platon **krytykował** demokrację i koncepcje umowne - w *Państwie* bronił arystokracji filozofów\n\n**A + 3: Platon był zwolennikiem indywidualizmu i aprioryzmu** - FAŁSZ co do indywidualizmu:\n- Platon był **kolektywistą** - w *Państwie* jednostka jest podporządkowana dobru wspólnemu\n- Platon był apriorystą (część prawdziwa), ale nie indywidualistą\n\n**C + 2: Georg Wilhelm Friedrich Hegel był zwolennikiem deizmu i koncepcji wolności jako uświadomionej konieczności** - FAŁSZ co do deizmu:\n- Hegel rozwijał koncepcję wolności jako uświadomionej konieczności (wolność = rozumienie konieczności Ducha Absolutnego) - ta część jest prawdziwa\n- Ale Hegel nie był **deistą** - jego filozofia to **idealizm absolutny**, Duch (Absolut) nie jest biernym Bogiem deistycznym\n\n**B + 1: John Locke - teoria umowy społecznej + aposterioryzm** - PRAWDA: obie doktryny pasują do Locke'a.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - zaznaczenie B i 1 (czyli B1)\n> - **0 pkt** - inna kombinacja lub brak odpowiedzi\n\n**Co zapamiętać?** John Locke to dwie tezy: (1) *tabula rasa* - aposterioryzm (wiedza z doswiadczenia), (2) umowa społeczna - władza z przyzwolenia ludu, z prawem do oporu tyranowi. To dwie fundamentalne idee Oświecenia, które Locke wprowadził do filozofii politycznej i epistemologii.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-2)\nPodaj autora poniższego fragmentu tekstu oraz nazwę kierunku filozoficznego,\nktórego ten autor jest przedstawicielem.\nBadając rozwój inteligencji od jak najskromniejszych początków aż do czasów obecnych,\ndoszedłem, jak mniemam, do wykrycia doniosłego prawa, któremu rozwój ten jest\npodporządkowany. Przypuszczam, iż prawo takie może być uzasadnione w oparciu\no dowody, których dostarcza znajomość naszej organizacji albo o sprawdziany historyczne,\nktóre uzyskamy w badaniu przeszłości. Polega ono na tym, że każda dziedzina naszej\nwiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne albo\nfikcyjne, [b] stadium metafizyczne albo abstrakcyjne, [c] stadium naukowe […]. […]\nFilozofia [naukowa, której bronię] uważa wszystkie zjawiska za podporządkowane\nniezmiennym prawom. Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych,\nczy celowych. W wyjaśnieniach […] nie wskazuje się na przyczyny tworzące zjawiska,\nanalizuje się okoliczności, w jakich się wytwarzają, i łączy się je, jedne z drugimi, stosunkiem\nnastępstwa i podobieństwa.\nAutor:\nNazwa kierunku:\nPrzeczytaj tekst i wykonaj zadania.\nAlbert Moukheiber\nTwój mózg płata ci figle\nHeurystyki pozwalają nam wykonywać wszelkie drobne, niezbędne w codziennym życiu\nczynności, bez zwracania na nie uwagi. Zdarza się jednak, że odruchowa myśl zbyt szybka\ni uproszczona może prowadzić do błędów. Psychologowie Daniel Kahneman i Amos Tversky\nnazwali błędami poznawczymi takie błędy w myśleniu, które prowadzą do mylnych ocen,\na także nielogicznych lub irracjonalnych interpretacji danej sytuacji. Na przykład zdarza się\nczasem, że podejmujemy decyzje zbyt szybko i na podstawie zbyt ograniczonej liczby\nelementów, które uznajemy za reprezentatywne. Taki błąd nazwali oni heurystyką\nreprezentatywności.\nW ramach eksperymentu Kahneman i Tversky chcieli pokazać, że czasem\nprzedkładamy informacje spersonalizowane nad statystyczne. Przedstawili oni studentom\nkilka typowych profili osobowościowych, opisując tylko pewne specyficzne ich cechy. Na\nprzykład Steve’a scharakteryzowano następująco: „Bardzo nieśmiały i powściągliwy, zawsze\npomocny, ale niezbyt zainteresowany otoczeniem. Łagodny, metodyczny, ceni ład\ni porządek”. Następnie badacze poprosili studentów, by odgadli, jaki jest zawód Steve’a:\nrolnik czy księgarz?\nZe względu na stereotypy osobowościowe związane z tymi dwoma zawodami większość\nstudentów odpowiedziała, że Steve zapewne jest księgarzem. Nie pomyśleli, że na świecie\njest o wiele więcej rolników niż księgarzy, co było kluczowym elementem, który należało\nwziąć pod uwagę, dokonując wyboru. Uczestnicy, niewiele myśląc, zastosowali metodę\nheurystyczną opartą na częściowej informacji (cecha osobowościowa) i uzyskali szybką, ale\nnieprecyzyjną i potencjalnie fałszywą odpowiedź.\n13.\n0-1-2\nMFIP-R0_100\nInnym częstym błędem, który też może nas zmylić, jest efekt zakotwiczenia. Słuchając\nczyjejś wypowiedzi, mamy skłonność do zapamiętania pierwszej z usłyszanych informacji.\nJeśli na przykład podczas rekrutacji przedstawiono nam dwóch kandydatów, z których\npierwszy jest „sympatyczny i odpowiedzialny, ale nieco wybuchowy”, a drugi „nieco\nwybuchowy, ale sympatyczny i odpowiedzialny”, to raczej pozytywnie nastawimy się do\npierwszego, chociaż obaj mają takie same cechy charakteru.\nAlbert Moukheiber, Twój mózg płata ci figle, przeł. J. Landorf, J. Lembas, Kraków 2022.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-2)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Znajomość poglądów filozofów\nreprezentatywnych dla poszczególnych\nepok kultury europejskiej.\n10. Pozytywizm. Zdający:\n2) przedstawia główne idee filozofii\npozytywnej Augusta Comte’a;\n3) analizuje fragment Metody pozytywnej\nw szesnastu wykładach Augusta Comte’a\n(wykład pierwszy).\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podanie autora tekstu oraz nazwy kierunku filozoficznego.\n1 pkt - poprawne podanie autora tekstu ALBO nazwy kierunku filozoficznego.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAutor: August Comte\nNazwa kierunku filozoficznego: pozytywizm\nUwaga: Wystarczy podać nazwisko filozofa.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Autor: August Comte** (wystarczy samo nazwisko: Comte)\n**Kierunek filozoficzny: pozytywizm**\n\n## Sposób 1 - identyfikacja autora po charakterystycznych koncepcjach\n\nFragment tekstu zawiera dwa kluczowe elementy identyfikujące autora:\n\n**1. Prawo trzech stadiów:**\n> \"każda dziedzina naszej wiedzy przechodzi kolejno przez trzy stadia teoretyczne: [a] stadium teologiczne [ ], [b] stadium metafizyczne [ ], [c] stadium naukowe\"\n\nTo charakterystyczne **prawo trzech stadiow** (*loi des trois etats*) **Augusta Comte'a** (1798-1857) - jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów jego filozofii. Comte twierdził, że ludzki umysł (i każda nauka) przechodzi od wyjasnień teologicznych (bóstwa), przez metafizyczne (abstrakcyjne siły), po naukowe (prawa empiryczne).\n\n**2. Odrzucenie przyczyn ostatecznych:**\n> \"Za daremne uznaje poszukiwanie przyczyn czy to pierwszych, czy celowych.\"\n\nTo typowe dla pozytywizmu odrzucenie tradycyjnej metafizyki - nauka nie pyta \"dlaczego\", lecz \"jak\": opisuje zjawiska i relacje między nimi, ale nie szuka przyczyn finalnych ani twórczych.\n\n## Sposób 2 - charakterystyka pozytywizmu jako kierunku\n\n**Pozytywizm** (XIX wiek, Francja i Anglia) - kierunek filozoficzny i naukowy głoszący:\n1. Jedynym celem nauki jest opis zjawisk i formułowanie praw opartych na doswiadczeniu\n2. Metafizyka (pytania o Boga, duszę, substancję, przyczyny pierwsze) nie jest nauką - jest bezużyteczna lub bezsensowna\n3. Nauki przyrodnicze są wzorem wszelkiego poznania\n4. Filosofia pozytywna = encyklopedia nauk\n\nGłówni przedstawiciele: **Auguste Comte** (twórca), John Stuart Mill, Herbert Spencer.\n\n**Comte** sformułował również **klasyfikację nauk** (od matematyki przez astronomię, fizykę, chemię, biologię po socjologię - nauce o społeczeństwie, której sam był twórcą).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 13, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawny autor (Comte/Auguste Comte) ORAZ poprawna nazwa kierunku (pozytywizm)\n> - **1 pkt** - poprawny autor ALBO poprawna nazwa kierunku\n> - **0 pkt** - odpowiedź błędna lub brak\n\n**Co zapamiętać?** August Comte = prawo trzech stadiów + pozytywizm + socjologia. Trzy stadia: teologiczne (bóstwa), metafizyczne (abstrakcyjne siły), pozytywne/naukowe (prawa empiryczne). Każda dziedzina wiedzy przechodzi przez wszystkie trzy kolejno.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":3,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-3)\nPodaj nazwy dwóch błędów poznawczych wymienionych w powyższym tekście i oceń,\nczy ich występowanie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu w epistemologii. Swoją\nodpowiedź uzasadnij.\nBłędy:\n1\n2\nOcena:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nI. Kultura logiczna.\n4. Uzasadnianie bezpośrednie:\nspostrzeżenie, introspekcja, intuicja.\nZdający:\n1) odróżnia zdania, które można uzasadnić\nw odwołaniu do spostrzeżenia od zdań,\nktóre można uzasadnić w odwołaniu do\nintrospekcji;\n2) wyróżnia i objaśnia wybrane pojęcia\nintuicji (intuicja intelektualna, intuicja\naksjologiczna, intuicja w sensie potocznym).\nIII. Wybrane problemy filozofii.\n3. Wybrane spory epistemologiczne.\nZdający, definiując odpowiednie terminy\ni analizując argumenty, rekonstruuje\nnastępujące spory:\n3) o możliwość zdobycia wiedzy pewnej\n(sceptycyzm - hipotetyzm - dogmatyzm).\nZasady oceniania\n3 pkt - podanie dwóch trafnych nazw błędów oraz właściwa ocena wraz z poprawnym\nuzasadnieniem.\n2 pkt - podanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena wraz z poprawnym\nuzasadnieniem\nALBO\npodanie dwóch poprawnych nazw błędów oraz właściwa ocena.\n1 pkt - podanie dwóch poprawnych nazw błędów\nALBO\npodanie jednej poprawnej nazwy błędu oraz właściwa ocena.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nBłędy:\n1. heurystyka reprezentatywności\n2. efekt zakotwiczenia\nOcena: Nie dowodzi.\nPrzykładowe uzasadnienie: Z faktu, że niekiedy popełniamy błędy poznawcze, nie wynika\nniezawodnie, że wiedza nie jest możliwa (że nie można poznać prawdy).\nUwaga: Zdający może uzyskać punkty za sformułowanie oceny, iż występowanie heurystyk\ndowodzi prawdziwości sceptycyzmu, o ile w swojej wypowiedzi zadowalająco uzasadni, że\nheurystyki mogą być dobrą racją na rzecz sceptycyzmu (przy potocznym rozumieniu terminu\n„dowód”/„dowodzić”).","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Błąd 1: heurystyka reprezentatywności**\n**Błąd 2: efekt zakotwiczenia**\n\n**Ocena: NIE - występowanie tych błędów nie dowodzi prawdziwości sceptycyzmu epistemologicznego.**\n\n## Sposób 1 - identyfikacja błędów z tekstu\n\n**Błąd 1: heurystyka reprezentatywności**\n\nW eksperymencie Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego studenci oceniali zawód Steve'a na podstawie opisu jego osobowości (\"nieśmiały, metodyczny, ceni lad\"), ignorując dane statystyczne (rolnicy są liczniejszą grupą). Zamiast oceny probabilistycznej - szybkie dopasowanie do stereotypu zawodu. To **heurystyka reprezentatywności**: oceniamy przynalezność do kategorii przez porównanie ze stereotypowym wzorcem, pomijając prawdopodobieństwo a priori.\n\n**Błąd 2: efekt zakotwiczenia**\n\nPrzy opisie kandydatów na rekrutację: pierwszy podany przymiotnik (\"sympatyczny i odpowiedzialny, ale wybuchowy\") dominuje nad późniejszymi informacjami. Pierwsza informacja działa jak **kotwica** - mamy skłonność do zapamiętania i faworyzowania informacji pojawiającej się jako pierwsza, nawet gdy obie wersje opisu niosą identyczne treści.\n\n## Sposób 2 - ocena i uzasadnienie filozoficzne\n\n**Sceptycyzm epistemologiczny** głosi, ze wiedza pewna i prawdziwa jest dla człowieka **niemożliwa do osiągnięcia** - nie mozemy poznać rzeczywistości taką, jaka jest.\n\n**Dlaczego błędy poznawcze NIE dowodzą sceptycyzmu?**\n\nZ faktu, że **niekiedy** popełniamy błędy w myśleniu (heurystyki, efekty poznawcze), **nie wynika**, ze:\n- wiedza w ogóle jest niemożliwa\n- nie mozemy poznać żadnej prawdy\n- nasze poznanie jest całkowicie zawodne\n\nNa to pytanie jest dobra odpowiedź: Kahneman i Tversky **sami trafnie poznali** te błędy - opisali je, sklasyfikowali, przeprowadzili eksperymenty weryfikujące. Gdyby wiedza była niemożliwa, ich badania nie miałyby żadnej wartości poznawczej. Fakt istnienia błędów poznawczych jest odkryty i opisany przez rzetelną naukę - co samo dowodzi, że wiedza jest MOZLIWA.\n\nPonadto, **sceptycyzm filozoficzny** jest mocną tezą: \"wiedza w ogóle jest niemożliwa\". Błędy poznawcze dowodzą jedynie, ze **niekiedy mylimy się** - a to jest stanowisko o wiele słabsze od sceptycyzmu.\n\n**Uwaga:** CKE dopuszcza odpowiedź, ze błędy DOWODZĄ sceptycyzmu - ale wymaga wtedy solidnego uzasadnienia, ze są \"dobrą racją\" (nie \"dowodem\" w sensie logicznym) dla sceptycyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 14, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - dwa poprawne błędy (heurystyka reprezentatywnosci + efekt zakotwiczenia) + ocena (Nie dowodzi) + uzasadnienie\n> - **2 pkt** - jeden błąd + ocena + uzasadnienie ALBO dwa błędy + tylko ocena\n> - **1 pkt** - dwa błędy bez oceny ALBO jeden błąd + ocena\n> - **0 pkt** - brak lub odpowiedź błędna\n> - **Akceptowane:** ocena \"Nie dowodzi\" (rekomendowana) lub \"Dowodzi\" (przy odpowiednim uzasadnieniu probabilistycznym)\n\n**Co zapamiętać?** Sceptycyzm mówi o niemożliwości wiedzy w ogóle - a to jest teza o wiele mocniejsza niż stwierdzenie, ze niekiedy popełniamy błędy. Nauka opisująca nasze błędy poznawcze SAMA jest przykładem skutecznego poznania, co obala sceptycyzm totalny.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nPodaj dwa dowolne przykłady tzw. tropów sceptyckich przytaczanych od czasów\nstarożytności oraz wymień jednego starożytnego przedstawiciela sceptycyzmu.\nTrop pierwszy:\nTrop drugi:\nPrzedstawiciel:\n14.\n0-1\n-2-3\n15.\n0-1-2\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną), religią\ni nauką.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nII. Elementy historii filozofii.\n1. Filozofia starożytna. Zdający opanowuje\nnastępujące treści nauczania zawarte\nw podstawie programowej do filozofii\npoziomu podstawowego:\n6) tropy sceptyczne jako ponadczasowe\nwyzwanie dla epistemologii (punkt X).\nZasady oceniania\n2 pkt - podanie dwóch tropów sceptyckich oraz wskazanie starożytnego przedstawiciela\nsceptycyzmu.\n1 pkt - podanie dwóch tropów sceptyckich\nALBO\npodanie jednego tropu sceptyckiego i wskazanie starożytnego przedstawiciela\nsceptycyzmu.\n0 pkt - odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykładowe tropy sceptyckie:\n• fakt występowania złudzeń zmysłowych (względność spostrzeżeń)\n• błędne koło w dowodzeniu\n• przyjmowania nieuzasadnionych przesłanek\n• rozbieżność ocen występująca pomiędzy różnymi istotami żywymi doznającymi tych\nsamych wrażeń w aspekcie przyjemności czy pożytku.\nPrzedstawiciel, np.: Pirron / Pyrron z Elidy","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Trop pierwszy:** Fakt występowania złudzeń zmysłowych (względność spostrzeżeń)\n**Trop drugi:** Błędne koło w dowodzeniu (regressus in infinitum lub circulus in probando)\n**Przedstawiciel:** Pirron z Elidy (Pyrron)\n\n## Sposób 1 - czym są tropy sceptyckie?\n\n**Tropy sceptyckie** (gr. *tropoi*) to klasyczne argumenty sceptyckie, wskazujące na niemozliwość osiągnięcia pewnej wiedzy. Starożytni sceptycy (głównie Enezydem i Agrypa) skatalogowali tropy jako systematyczne powody, dla których zawieszenie sądu (*epoché*) jest uzasadnione.\n\n## Sposób 2 - opis wybranych tropów\n\n**Trop 1: Złudzenia zmysłowe (względność spostrzeżeń)**\n\nNasze zmysły zwodzą nas - wiosło zanurzone w wodzie wydaje się zgięte, chociaż jest proste. Ten sam przedmiot wydaje się inny osobom o różnym stanie zdrowia, różnych zmysłach lub w różnych warunkach. Skoro zmysły mogą nas zwodzić, nie mamy pewności, że kiedykolwiek dają nam rzetelny obraz rzeczywistości. To jeden z najstarszych tropów, przywoływanych już przez Platona w *Teajtecie*.\n\n**Trop 2: Błędne koło (regressus in infinitum) lub diallele**\n\nKażde uzasadnienie wymaga z kolei uzasadnienia - albo wchodzamy w nieskończony regres, albo zataczamy koło (uzasadniamy A przez B, a B przez A). Agrypa sformułował ten trop jako jeden z tzw. pięciu tropów: każde twierdzenie wymaga dowodu, każdy dowód wymaga kolejnego dowodu bez końca. Bez pewnych punktów wyjścia wiedza pewna jest niemożliwa.\n\n**Inne przykłady akceptowanych tropów:**\n- Przyjmowanie nieuzasadnionych przesłanek (hipoteza arbitralna)\n- Względność spostrzeżeń względem różnych istot żywych (psy, ludzie, muchy percypują świat inaczej)\n- Sprzeczność teorii filozofów między sobą\n\n## Sposób 3 - Pirron z Elidy\n\n**Pirron z Elidy** (ok. 365-275 p.n.e.) - założyciel starożytnego sceptycyzmu. Głosił:\n- *Epoché* (zawieszenie sądu) jako jedynie możliwą postawę wobec rzeczy\n- *Ataraksja* (spokój ducha) jako cel życia - osiągany przez nieangażowanie się w niemozliwe do rozstrzygnięcia spory\n- \"Nic nie jest ani piękne, ani szpetne, ani sprawiedliwe, ani niesprawiedliwe\"\n\nInni starożytni sceptycy: Enezydem, Sekstus Empiryk, Akademia Platońska (Arkezlaos, Karneades).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 15, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - dwa tropy sceptyckie ORAZ jeden starożytny przedstawiciel\n> - **1 pkt** - dwa tropy sceptyckie (bez przedstawiciela) ALBO jeden trop + przedstawiciel\n> - **0 pkt** - odpowiedź niepełna lub błędna\n\n**Co zapamiętac?** Starożytny sceptycyzm rozwinął całą systematykę argumentów (tropów) przeciwko mozliwości pewnego poznania. Pirron z Elidy to ojciec sceptycyzmu - jego odpowiedzią na nemozliwość wiedzy była *epoché* (zawieszenie sądu) i *ataraksja* (spokój ducha).","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nHeurystyki w rozumieniu przyjętym przez Alberta Moukheibera są nawykami.\nRozstrzygnij, czy ta ich charakterystyka wystarczy, by uznać je za cnoty w sensie\nArystotelesowskim. Uzasadnij swoją odpowiedź, przywołując Arystotelesowskie\nokreślenie cnoty.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Rozpoznawanie związków między\nfilozofią a innymi działami kultury\neuropejskiej, zwłaszcza między filozofią\na sztuką (w tym literaturą piękną), religią\ni nauką.\nIV. Rozumienie ważniejszych pojęć,\nzagadnień i stanowisk głównych dyscyplin\nfilozoficznych.\nVIII. Stosowanie narzędzi logiki w analizie\ntekstu filozoficznego i zawartej w nim\nargumentacji, a także w obronie przed\nmanipulacją.\nVIII. Filozofia Arystotelesa jako próba\npogodzenia dotychczasowych opozycji\nfilozoficznych. Zdający:\n4) ilustruje na wybranych przykładach\nkoncepcję cnoty jako trwałej dyspozycji do\nzachowania właściwej miary.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nRozstrzygnięcie: Samo bycie nawykiem nie jest wystarczającym warunkiem bycia cnotą\nw sensie Arystotelesowskim.\nPrzykładowe uzasadnienie: Bycie nawykiem jest koniecznym, ale niewystarczającym\nwarunkiem bycia cnotą. Wady w Arystotelesowskim rozumieniu również są nawykami -\nzatem: nie każdy nawyk jest cnotą.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Rozstrzygnięcie: NIE - samo bycie nawykiem nie wystarcza, by uznać heurystyki za cnoty w sensie Arystotelesowskim.**\n\n## Sposób 1 - Arystotelesowska definicja cnoty\n\n**Arystoteles** (384-322 p.n.e.) w *Etyce Nikomachejskiej* definiuje cnotę (*arete*) jako:\n\n> **Trwałą dyspozycję (nawyk) do dzialania w sposób najlepszy - czyli w sposób zgodny ze środkiem (mesotes) między dwiema wadami (nadmiarem a niedoborem), będący wynikiem rozumnego rozeznania (phronesis).**\n\nCnota jest więc NAWYKIEM, ale nawykiem bardzo specyficznym:\n1. Jest **trwałą dyspozycją** (hexis) - ukształtowaną przez powtarzane działania\n2. Jest nawykiem **do zachowania środka** - np. odwaga to środek między tchorostwem (brak) a brawurą (nadmiar)\n3. Wymaga **rozsądku praktycznego** (*phronesis*) - właściwego rozeznania, co jest środkiem w danej sytuacji\n4. Jest nawykiem **prowadzącym do rozkwitu** (*eudaimonia*) - dobrego, spełnionego życia\n\n## Sposób 2 - dlaczego heurystyki NIE są cnotami?\n\n**Heurystyki** (w rozumieniu Moukheibera) to nawyki myślowe - automatyczne, uproszczone schematy poznawcze, które pomagają działać szybko w codziennym zyciu, ale mogą prowadzić do błędów poznawczych.\n\n**Problem:** Nawyk (hexis) jest koniecznym, ale niewystarczającym warunkiem cnoty. Arystoteles wyraźnie rozróżnia:\n- **Cnoty** - nawyki dobre, prowadzące do środka i eudaimonii\n- **Wady** - też nawyki, ale złe (np. lenistwo, tchórzostwo, brawura)\n\n**Heurystyki** jako nawyki:\n- Są automatyczne, nie wymagają refleksji ani rozsądku (*phronesis*) - a cnota Arystotelesowska wymaga rozeznania co do właściwego środka\n- Mogą prowadzić do błędów (heurystyka reprezentatywności, efekt zakotwiczenia) - a cnota prowadzi do właściwego działania\n- Nie mają struktury \"środka między nadmiarem a brakiem\"\n\n**Analogia:** Nawyk sięgania po alkohol przy stresie też jest nawykiem, ale jest to **wada**, nie cnota. Samo bycie nawykiem nie wystarczy - decyduje cel, jakiemu nawyk służy i czy jest zgodny z rozumem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Klucz CKE (zad. 16, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - rozstrzygnięcie (NIE/niewystarczające) ORAZ uzasadnienie odwołujące się do cnoty Arystotelesowskiej (wady też są nawykami, więc nie każdy nawyk = cnota)\n> - **0 pkt** - błędne rozstrzygnięcie lub brak uzasadnienia\n\n**Co zapamiętać?** U Arystotelesa cnota to nawyk, ale nawyk szczególny: nakierowany na środek między wadami i wymagający phronesis (rozsądku praktycznego). Wady też są nawykami - dlatego samo bycie nawykiem nie wystarczy, by coś było cnotą.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":30,"ptype":"closed","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-30)\nWybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie.\n• W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie.\n• Sformułuj tezę odniesioną do tematu wypracowania i przedstaw jej uzasadnienie.\n• W ramach własnego wywodu przywołaj argumenty (racje) na rzecz zajętego przez Ciebie\nstanowiska, przedstaw co najmniej jeden zarzut (kontrargument lub kontrargumenty) oraz\nsformułuj odpowiedź na przedstawiony przez Ciebie zarzut (zarzuty).\n• W wypracowaniu odwołaj się do stosownego fragmentu przynajmniej jednego tekstu\nfilozoficznego wymienionego w podstawie programowej lub zaprezentuj myśl filozoficzną\nprzynajmniej jednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej.\n• W wypracowaniu odwołaj się do kontekstu pozafilozoficznego, np. do wybranego tekstu\nkultury.\n• Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów.\n• Numer wybranego tematu wpisz w wyznaczone miejsce.\n• Zapisz wypracowanie w wyznaczonym miejscu, nie pisz na marginesach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-30)\nWymaganie ogólne\nIX. Umiejętność pisania tekstu (eseju) filozoficznego, w którym - korzystając ze zdobytej\nwiedzy z zakresu logiki i historii filozofii - identyfikuje się i rozpatruje określone poglądy\nfilozoficzne.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Zadanie 17 to wypracowanie (max 30 pkt). Poniżej przedstawiamy model wzorcowego wypracowania dla TEMATU 1 (spor o stosunek rzeczy do umysłu, cytat Hume'a), wraz ze strukturą możliwą do zastosowania do TEMATU 2.**\n\n## WZORCOWE WYPRACOWANIE - TEMAT 1\n\n### Teza i wyjaśnienie tematu\n\nCytat Dawida Hume'a wskazuje, że poznanie świata zewnętrznego jest zawsze zapośredniczone przez umysł - nigdy nie wykraczamy poza własne wrażenia i idee. Rozważe spór między **idealizmem** a **realizmem** w kwestii stosunku rzeczy do umysłu i zajmę stanowisko: **umysł nie tworzy rzeczy, lecz jest niezbędnym warunkiem ich poznawalności**. Bronię zatem stanowiska **transcendentalnego idealizmu Immanuela Kanta** jako najlepiej rozwiązującego napięcie między idealizmem a realizmem.\n\n### Kontekst historycznofilozoficzny\n\n**Spor o stosunek rzeczy do umysłu** dotyczy pytania: czy świat istnieje niezależnie od umysłu (realizm), czy jest przez umysł konstytuowany lub zależny od niego (idealizm)?\n\n**Stanowisko 1 - Idealizm subiektywny (George Berkeley, 1685-1753):**\nGeorge Berkeley głosił radykalny idealizm: *esse est percipi* - \"byc to byc postrzeganym\". Rzeczy nie istnieją niezależnie od umysłu - istnieją tylko jako treści percepcji. Gdy nikt nie patrzy na stół, stół nie istnieje. Berkeley argumentował, że pojęcie \"materii niezależnej od umysłu\" jest sprzeczne - nie możemy pomyśleć czegoś, co całkowicie niezależne od myślenia.\n\n**Stanowisko 2 - Realizm empiryczny (John Locke, 1632-1704):**\nJohn Locke rozróżniał pierwotne i wtórne cechy rzeczy. Cechy pierwotne (kształt, ruch, masa) przysługują rzeczom samym w sobie, niezależnie od umysłu. Cechy wtórne (kolor, smak, zapach) są w umyśle percepcyjnym. Locke bronił zatem realistycznej pozycji - przynajmniej część cech rzeczy jest obiektywna.\n\n**Stanowisko 3 - Transcendentalny idealizm (Immanuel Kant, 1724-1804) - moje stanowisko:**\nImmanuel Kant w *Krytyce czystego rozumu* przeprowadził \"przewrót kopernikański\" w filozofii. Kant argumentował: zamiast twierdzić, ze poznanie dostosowuje się do rzeczy, powinniśmy powiedzieć, że *rzeczy dostosowują się do form naszego poznania*. Umysł posiada a priori formy naoglądania (przestrzeń i czas) oraz kategorie intelektu (przyczynowość, substancja), które organizują doswiadczenie. Rzeczy same w sobie (*Dinge an sich*) są niepoznawalne - poznajemy jedynie **fenomeny**, czyli rzeczy-dla-nas, ukształtowane przez nasz umysł.\n\nKant nie jest jednak idealistą subiektywnym: nie twierdzi, ze rzeczy nie istnieją bez umysłu. Twierdzi natomiast, ze sposób, w jaki rzeczy nam się **jawią**, jest współkształtowany przez aprioryczne struktury umysłu.\n\n### Argumentacja na rzecz stanowiska Kantowskiego\n\n**Argument 1:** Hume trafnie wskazał, że wszystkie nasze operacje poznawcze pozostają w sferze idei i wrażeń - nigdy nie \"wychodzimy\" poza nasze stany mentalne. Kant to zaakceptował i zapytał: jakie struktury umysłu umożliwiają spójne doswiadczenie? Odpowiedz: formy a priori. To wyjaśnia, dlaczego matematyka i fizyka newtonowska są uniwersalnie ważne - opierają się na apriorycznych strukturach umysłu, nie na przypadkowych obserwacjach.\n\n**Argument 2:** Idealizm subiektywny Berkeleya prowadzi do solipsyzmu i absurdów (stół znika, gdy nikt nie patrzy). Realizm naiwny (Locke) nie wyjaśnia, skąd biorą się złudzenia zmysłowe i błędy percepcji. Stanowisko Kantowskie unika obu skrajności: świat \"tam na zewnątrz\" istnieje (*rzeczy same w sobie*), ale zawsze jest przez nas dostępny jedynie w formie przefiltrowanej przez struktury umysłu.\n\n### Kontrargument i odpowiedź na zarzut\n\n**Zarzut:** Kant wprowadza pojęcie \"rzeczy samej w sobie\" (noumenu), który jest absolutnie niepoznawalny - co czyni tę koncepcję bezużyteczną. Skoro nie możemy poznać rzeczy samych w sobie, co nam po tym pojęciu? Ponadto, skąd wiemy, ze \"tam na zewnątrz\" cokolwiek istnieje, skoro dostępne są nam tylko fenomeny?\n\n**Odpowiedź:** Pojęcie noumenu pełni u Kanta funkcję graniczną - wskazuje granicę naszego poznania, nie twierdząc, ze za tą granicą jest nicość. Jest to filozoficzna uczciwość: nie twierdzimy, ze poznajemy rzeczywistość bezpośrednio, ale też nie twierdzimy, ze poza umysłem nic nie istnieje. Taki \"krytyczny realizm\" jest bardziej umiarkowany i filozoficznie dojrzały niż zarówno skrajny idealizm, jak i naiwny realizm.\n\n### Nawiązanie kulturowe\n\nDobrą ilustracją problemu jest motyw z powiesci Lewa Tołstoja *Śmierć Iwana Iljicza* lub symbolika jaskini Platona z dialogu *Państwo*. Platon opisuje więźniów przykutych w jaskini, którzy widzą jedynie cienie rzucane na ścianę i biorą je za rzeczywistość - to metafora sytuacji epistemologicznej: nasze \"cienie\" to Kantowskie fenomeny, rzeczy same w sobie zaś to slonce poza jaskinią, którego nie możemy bezpośrednio zobaczyć. Platon wyciągnął stąd wniosek o konieczności wyjścia z jaskini ku prawdziwemu poznaniu, Kant zaś byl bardziej sceptyczny - granica jaskini jest dla nas niepokonalna.\n\n## Schemat oceniania CKE - ogólne kryteria\n\n> **Klucz CKE (zad. 17, max 30 pkt):**\n> - **1 pkt (kryterium formalne)** - wybrano jeden temat, wypracowanie ma min. 300 słow, zawiera tezę i uzasadnienie, kontrargument i odpowiedź na zarzut, odniesienie do filozofa z podstawy programowej, odniesienie do kontekstu pozafilozoficznego.\n> - **Do 22 pkt (kompetencje filozoficzne):** teza (4), historia filozofii min. 2 filozofów z pogłębieniem (5), argumentacja (6), kontrargumentacja (3), odpowiedź na zarzuty (3), nawiązania kulturowe (2).\n> - **Do 4 pkt** - kompozycja i spójność\n> - **Do 2 pkt** - język\n>\n> **Uwagi krytyczne:**\n> - Praca poniżej 300 słow = oceniana tylko w kryteriach 1 i 2\n> - Wypracowanie w formie planu = 0 pkt\n> - 0 pkt za warunek formalny = 0 pkt we wszystkich kryteriach\n\n**Co zapamiętać przy pisaniu wypracowania?**\n1. **Zawsze podaj tezę** - jasno sformułowane stanowisko w pierwszym akapicie.\n2. **Dwóch filozofów minimum** - jeden z nich opisany pogłębienie (więcej niż jedno zdanie).\n3. **Kontrargument i odpowiedź** - bez tego nie ma pelnej punktacji za uzasadnienie.\n4. **Kontekst pozafilozoficzny** - literatura, sztuka, film, przykład z życia.\n5. **Odwołanie do tekstu filozoficznego** - cytat lub parafraza z konkretnego dzieła.","image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nZwróćmy naszą uwagę tak intensywnie, jak tylko możliwe, na świat będący poza nami,\ndotrzyjmy wyobraźnią aż do nieba, albo aż do ostatnich kresów wszechświata, to przecież\nnie wyjdziemy ani na krok poza siebie samych.\nDavid Hume\nRozważ wybrane poglądy w sporze o stosunek rzeczy do umysłu i zajmij własne stanowisko\nw tym sporze.\n16.\n0-1\n17.\n0-30\nMFIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Temat 1.\nZwróćmy naszą uwagę tak intensywnie, jak tylko możliwe, na świat będący poza nami,\ndotrzyjmy wyobraźnią aż do nieba, albo aż do ostatnich kresów wszechświata, to przecież\nnie wyjdziemy ani na krok poza siebie samych.\nDavid Hume\nRozważ wybrane poglądy w sporze o stosunek rzeczy do umysłu i zajmij własne stanowisko\nw tym sporze.","solution":null,"image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"},{"id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"filozofia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nNie ma człowieka, który byłby wyspą, z siebie samego ulepiony: każdy stanowi fragment\nkontynentu, cząstkę stałego lądu. Jeśli więc morze zmyje bryłkę ziemi, o tyle samo mniejsza\nbędzie Europa, jak gdyby fale uniosły przylądek lub dom przyjaciół Twoich lub Twój własny.\nGdy jakiś człowiek umiera, i ja staję się mniejszy, gdyż jestem wpleciony w ludzkość:\na przeto nigdy nie wypytuj, komu bije dzwon - bije on tobie.\nJohn Donne\nCzy zgadzasz się z poglądem, że jednostka jest „wpleciona w ludzkość”? W świetle znanych\nci koncepcji filozoficznych przedstaw własny pogląd na rolę relacji, jakie łączą jednostkę\nz innymi ludźmi, zarówno z bliskimi, jak i z obcymi.\nna temat nr\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nMFIP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nFILOZOFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nNie ma człowieka, który byłby wyspą, z siebie samego ulepiony: każdy stanowi fragment\nkontynentu, cząstkę stałego lądu. Jeśli więc morze zmyje bryłkę ziemi, o tyle samo mniejsza\nbędzie Europa, jak gdyby fale uniosły przylądek lub dom przyjaciół Twoich lub Twój własny.\nGdy jakiś człowiek umiera, i ja staję się mniejszy, gdyż jestem wpleciony w ludzkość:\na przeto nigdy nie wypytuj, komu bije dzwon - bije on tobie.\nJohn Donne\nCzy zgadzasz się z poglądem, że jednostka jest „wpleciona w ludzkość”? W świetle znanych\nci koncepcji filozoficznych przedstaw własny pogląd na rolę relacji, jakie łączą jednostkę\nz innymi ludźmi, zarówno z bliskimi, jak i z obcymi.\nZasady oceniania\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia\n• W wypracowaniu znajduje się co najmniej jeden z dwóch kluczowych\nelementów stanowiska zdającego: wyjaśnienie tematu wypracowania lub teza\nzdającego.\nORAZ\n• W wypracowaniu przedstawiony jest pogląd przynajmniej jednego filozofa lub\nznajduje się w nim odwołanie do co najmniej jednego tekstu filozoficznego.\nORAZ\n• Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną.\n1 pkt\nWypracowanie nie spełnia dowolnego z warunków wymaganych do\notrzymania 1 punktu.\nALBO\n• Wypracowanie jest napisane w formie planu albo w punktach.\n0 pkt\nUwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt,\nwe wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt.\nWyjaśnienia (Kryterium 1. - Spełnienie formalnych warunków polecenia)\n1. Na stanowisko zdającego składają się wyjaśnienie tematu wypracowania oraz teza\nzdającego powiązana z tematem pracy.\na) Wyjaśnienie tematu polega na podaniu stosownych znaczeń kluczowych terminów\nlub twierdzeń zawartych w poleceniu oraz na wskazaniu na ewentualne związki\nmiędzy nimi.\nb) Teza wypracowania, to zdanie wyrażające określone przekonanie zdającego (jego\nopinię), odniesione do zagadnienia wskazanego w poleceniu. Teza zdającego nie\nmusi być oryginalna - wystarczy, że zdający opowie się za określonym poglądem\nfilozoficznym, powiązanym z tematyką pracy. Teza może również mieć postać\nhipotezy, której poprawność zdający ocenia w swojej pracy. Teza wypracowania\nw każdej swej postaci wymaga stosownego uzasadnienia.\nc) Zdający nie musi opowiadać się za określonym rozwiązaniem zagadnienia\nomawianego w wypracowaniu, jest jednak wówczas zobowiązany jednoznacznie\nten fakt zakomunikować, podając racje na rzecz takiej koncepcji wypracowania.\n2. W wypracowaniu zdający powinien omówić co najmniej jeden z poglądów filozoficznych,\njednego z filozofów wymienionych w podstawie programowej lub odwołać się do co\nnajmniej jednego tekstu filozoficznego wskazanego w podstawie programowej.\n3. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera\nco najmniej jeden akapit argumentacyjny, czyli taki, w którym znajduje się co najmniej\njeden argument powiązany z tematyką pracy.\n2. Kompetencje filozoficzne i kulturowe\nUwaga: jeżeli ostateczna liczba punktów przyznana w kryterium Kompetencje filozoficzne\ni kulturowe, wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz\nJęzyk wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n2.1. Sformułowanie stanowiska\nZadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania oraz jasno sformułowana teza.\n4 pkt\nZadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania, lecz nie w pełni jasno\nsformułowana teza\nALBO\njasno sformułowana teza, lecz nie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu\nwypracowania.\n3 pkt\nJasno sformułowana teza, lecz brak (zadowalającego) wyjaśnienia tematu\nwypracowania\nALBO\nzadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania, lecz brak (jasno) sformułowanej\ntezy\nALBO\nnie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania oraz nie w pełni jasno\nsformułowana teza.\n2 pkt\nNie w pełni zadowalające wyjaśnienie tematu wypracowania\n(i brak sformułowanej tezy)\nALBO\nnie w pełni jasno sformułowana teza (i brak wyjaśnienia tematu).\n1 pkt\nBrak wyjaśnienia tematu (lub wyjaśnienie niepoprawne) i brak tezy (lub teza\nsformułowana w sposób niezrozumiały).\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.1. - Sformułowanie stanowiska )\n1. Przez sformułowanie stanowiska zdającego rozumie się wyjaśnienie tematu\nwypracowania oraz sformułowanie powiązanej z tematem tezy.\n2. Wyjaśnienie tematu:\na) wyjaśnienie tematu jest zadowalające, gdy zdający wyjaśnił rzetelnie kluczowe\nterminy lub twierdzenia występujące w poleceniu oraz poprawnie wyjaśnił\newentualne związki między nimi\nb) wyjaśnienie jest nie w pełni zadowalające, gdy zdający nie wyjaśnił rzetelnie\nwszystkich istotnych dla jasnego zrozumienia tematu terminów lub twierdzeń\nwystępujących w sformułowaniu polecenia lub gdy nie wyjaśnił (albo gdy uczynił\nto w sposób nierzetelny) istotnych dla zrozumienia tematu związków między\nwystępującymi w sformułowaniu tematu twierdzeniami.\n3. Sformułowanie tezy:\na) teza zdającego jest jasno sformułowana, gdy łącznie spełnia następujące\nwarunki:\n- zdający rzetelnie wyjaśnił występujące w niej kluczowe terminy\n- teza ta dotyczy tematu wypracowania\n- teza nie ulega zmianie w trakcie wywodu lub jej zmiana ma swoje uzasadnienie\nb) teza zdającego nie jest w pełni jasno sformułowana, gdy nie zostaje spełniony co\nnajmniej jeden z warunków wymienionych wyżej.\n2.2. Wykorzystanie wiedzy z zakresu historii filozofii\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów,\nw tym jedno przywołanie pogłębione\nORAZ\nfunkcjonalne i rzetelne odwołanie do przynajmniej jednego tekstu filozoficznego;\nbrak błędów rzeczowych.\n5 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów,\nw tym jedno przywołanie pogłębione; brak błędów rzeczowych.\n4 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej co najmniej dwóch filozofów;\ndopuszczalny jeden błąd rzeczowy.\n3 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej jednego filozofa;\ndopuszczalne dwa błędy rzeczowe.\n2 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie myśli filozoficznej jednego filozofa;\ndopuszczalne trzy błędy rzeczowe.\n1 pkt\nBrak przywołania myśli filozoficznej przynajmniej jednego filozofa\nALBO\nprzywołanie myśli filozoficznej niespełniające warunku funkcjonalności\nlub rzetelności\nALBO\ncztery i więcej błędy rzeczowe.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.2. - Wykorzystanie wiedzy z zakresu historii filozofii)\n1. Przywołanie określonego poglądu filozoficznego i odwołanie się do tekstu filozoficznego\nocenia się w aspekcie ich funkcjonalności i rzetelności. Przywołanie to może być\npogłębione lub niepogłębione:\na) przywołanie poglądu filozoficznego lub odwołanie do tekstu filozoficznego jest\nfunkcjonalne wówczas, gdy stanowi element wywodu zdającego i mieści się\nw tematyce pracy\nb) przywołanie poglądu filozoficznego lub odwołanie do tekstu filozoficznego jest\nrzetelne wówczas, gdy rozumienie tego poglądu lub tekstu jest zgodne z obecnym\nstanem wiedzy filozoficznej\nc) przywołanie poglądu filozoficznego jest pogłębione wówczas, gdy zdający nie tylko\nprzedstawia stosowną myśl w sposób funkcjonalny i rzetelny, ale również gdy\nprzeprowadza analizę filozoficzną prezentowanego poglądu (np. przez wyjaśnianie\nwystępujących w nim pojęć)\nd) przez wywód zdającego rozumie się sformułowane przez niego stanowisko wraz\nz jego uzasadnieniem. W ramach wywodu występują względnie autonomiczne\nelementy strukturalne i treściowe, pomiędzy którymi zachodzą stosowne związki -\nw tym przede wszystkim związki logiczne - umożliwiające zrozumienie\nprzedstawianych przez zdającego zagadnień filozoficznych w ich powiązaniu\nz wyrażonym przez zdającego stanowiskiem i jego uzasadnieniem.\n5. Błąd rzeczowy - to błąd świadczący o:\nZasady oceniania rozwiązań zadań\na) nieznajomości przywołanej myśli, zarówno co do jego treści, jak i co do autorstwa\nb) nieznajomości zawartości przywołanego tekstu (filozoficznego lub\npozafilozoficznego), do którego odwołuje się zdający\nc) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów przywołanych tekstów\nfilozoficznych lub pozafilozoficznych\nd) niepoprawnym rozumieniu lub niepoprawnym zastosowaniu terminów lub twierdzeń\nfilozoficznych.\n2.3. a) Uzasadnienie - argumentacja na rzecz stanowiska\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty, w tym\njeden pogłębiony; co najmniej jeden z argumentów ma postać poprawnego\nwnioskowania; brak błędów logicznych w argumentacji.\n6 pkt\nW ramach uzasadnienia występują dwa funkcjonalne argumenty lub jeden\nfunkcjonalny argument pogłębiony; co najmniej jeden argument ma postać\npoprawnego wnioskowania; brak błędów logicznych w argumentacji.\n5 pkt\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty, w tym\njeden pogłębiony; uzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny\nw argumentacji.\n4 pkt\nW ramach uzasadnienia występują co najmniej dwa funkcjonalne argumenty;\nuzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny w argumentacji.\n3 pkt\nW ramach uzasadnienia występuje co najmniej jeden funkcjonalny argument;\nuzasadnienie zawiera najwyżej jeden błąd logiczny w argumentacji.\n2 pkt\nW ramach uzasadnienia występuje co najmniej jeden funkcjonalny argument;\nuzasadnienie zawiera najwyżej dwa błędy logiczne w argumentacji.\n1 pkt\nBrak uzasadnienia\nALBO\nw ramach uzasadnienia nie występuje żaden funkcjonalny argument\nALBO\ntrzy (lub więcej) błędów logicznych w argumentacji.\n0 pkt\n2.3. b) Uzasadnienie - kontrargumentacja (zarzuty)\nDwa zarzuty funkcjonalne lub jeden zarzut funkcjonalny i pogłębiony, brak błędów\nlogicznych w kontrargumentacji.\n3 pkt\nDwa zarzuty funkcjonalne lub jeden zarzut funkcjonalny i pogłębiony, najwyżej jeden\nbłąd logiczny w kontrargumentacji.\n2 pkt\nJeden zarzut funkcjonalny; najwyżej jeden błąd logiczny w kontrargumentacji.\n1 pkt\nBrak kontrargumentacji (brak przynajmniej jednego zarzutu)\nALBO\nżaden kontrargument nie spełnia warunku funkcjonalności\nALBO\ndwa (lub więcej) błędy logiczne w kontrargumentacji.\n0 pkt\n2.3. c) Uzasadnienie - odpowiedź na zarzuty\nFunkcjonalna odpowiedź na dwa zarzuty albo funkcjonalna i pogłębiona odpowiedź\nna jeden zarzut; brak błędów logicznych w odpowiedzi.\n3 pkt\nFunkcjonalna odpowiedź na dwa zarzuty albo funkcjonalna i pogłębiona odpowiedź\nna jeden zarzut; najwyżej jeden błąd logiczny w odpowiedzi.\n2 pkt\nFunkcjonalna odpowiedź na jeden zarzut, najwyżej jeden błąd logiczny\nw odpowiedzi.\n1 pkt\nBrak odpowiedzi na zarzut (zarzuty)\nALBO\nżadna z odpowiedzi na zarzut (zarzuty) nie spełnia warunku funkcjonalności\nALBO\ndwa (lub więcej) błędy logiczne w ramach odpowiedzi na zarzut.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.3. - Uzasadnienie)\n1. Uzasadnienie stanowiska zdającego to zabieg polegający na podaniu racji (przede\nwszystkim racji logicznych) na rzecz prezentowanej tezy. Te racje mogą implikować tę\ntezę lub ją uprawdopodabniać. Sformułowanie tezy wraz z jej uzasadnieniem stanowi\nkluczową część wywodu zdającego.\n2. Uzasadnienie tezy to inaczej argumentacja na rzecz tej tezy. Argumentacja zdającego\nmoże mieć strukturę prostą lub złożoną. W ramach wywodu zdającego mogą\nwystępować argumenty i kontrargumenty (o różnej postaci):\na) argumentacja logiczna o strukturze prostej to inaczej wnioskowanie, na które\nskłada się zestaw przesłanek, z których logicznie wynika wniosek (lub które\nuprawdopodabniają wniosek)\nb) argumentacja składająca się z więcej niż jednego wnioskowania prostego to\nargumentacja złożona (o strukturze złożonej). Tego typu argumentacja jest jedną\nz postaci argumentacji pogłębionej\nc) termin „kontrargument” („zarzut”) należy rozumieć dwojako:\n• jako twierdzenie (lub twierdzenia) osłabiające lub obalające uzasadnienie\nokreślonej tezy\n• jako wnioskowanie na rzecz tezy przeciwnej.\n3. Ocena argumentacji (argumentów i kontrargumentów lub odpowiedzi na zarzuty) polega\nna rozstrzygnięciu trzech kwestii:\na) czy argumentacja ma charakter funkcjonalny\nb) czy argumentacja ma charakter pogłębiony\nc) czy argumentacja jest poprawna logicznie, zatem czy między przesłankami\na wnioskiem (tezą uzasadnianą), zachodzi związek uprawniający do uznania tego\nwniosku (poprawność formalna wnioskowania).\n4. Argumentacja zdającego (argument, kontrargument lub odpowiedź na zarzut) jest:\na) funkcjonalna, gdy stanowi część wywodu zdającego\nb) jest pogłębiona, gdy ma postać poprawnej argumentacji o strukturze złożonej lub\ngdy ma postać poprawnego wnioskowania prostego, powiązanego z analizą\nhistoryczno-filozoficzną, logiczną lub pojęciową przynajmniej jednego elementu\ntego wnioskowania.\n5. Rozumowanie zdającego jest oceniane pod względem poprawności logicznej\nw kontekście wystąpienia błędów logicznych, w tym takich jak: błąd formalny, błędne\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nkoło w rozumowaniu, wieloznaczność.\n6. Brak funkcjonalnego argumentu w wypracowaniu skutkuje przyznaniem 0 punktów\nw pozostałych aspektach oceny uzasadnienia (kontrargumentacja i odpowiedź na\nzarzuty).\n2.4. Nawiązania kulturowe\nFunkcjonalne, rzetelne oraz pogłębione przywołanie jednego kontekstu\npozafilozoficznego\nALBO\nfunkcjonalne i rzetelne przywołanie co najmniej dwóch kontekstów\npozafilozoficznych.\n2 pkt\nFunkcjonalne i rzetelne przywołanie jednego kontekstu pozafilozoficznego.\n1 pkt\nBrak przywołania kontekstu pozafilozoficznego\nALBO\nprzywołanie kontekstu pozafilozoficznego niespełniające warunku funkcjonalności\ni rzetelności.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 2.4. - Nawiązania kulturowe)\nPrzywołanie przez zdającego kontekstu pozafilozoficznego polega na odwołaniu się do\nwiedzy z innych dziedzin kultury (np. tekstu kultury, badań naukowych, wydarzeń\nhistorycznych):\na) przywołanie jest funkcjonalne, gdy stanowi element wywodu zdającego\nb) przywołanie jest rzetelne, gdy nie zawiera błędów rzeczowych lub logiczno-\n-językowych utrudniających lub uniemożliwiających zrozumienie przedstawionej\nmyśli\nc) przywołanie jest pogłębione, gdy stanowi część wywodu zdającego i jest\npowiązane z analizą historyczno-filozoficzną, logiczną lub pojęciową przynajmniej\njednego elementu tego wywodu.\n3. Kompozycja i spójność wypowiedzi\nWypracowanie jest poprawnie skomponowane, a wywód zdającego - spójny.\n4 pkt\nWypracowanie jest poprawnie skomponowane, lecz zawiera jedno zaburzenie\nspójności\nALBO\nwypracowanie jest spójne, lecz zawiera jedno zaburzenie kompozycji.\n3 pkt\nWypracowanie zawiera jedno zaburzenie kompozycji oraz jedno lub dwa\nzaburzenia spójności.\n2 pkt\nWypracowanie zawiera więcej niż jedno zaburzenie kompozycji oraz najwyżej dwa\nzaburzenia spójności\nALBO\nwypracowanie zawiera najwyżej jedno zaburzenie kompozycji oraz więcej niż dwa\nzaburzenia spójności.\n1 pkt\nWypracowanie zawiera więcej niż jedno zaburzenie kompozycji oraz więcej niż dwa\nzaburzenia spójności.\n0 pkt\nWyjaśnienia (Kryterium 3. - Kompozycja i spójność wypowiedzi)\n1. Wypracowanie jest poprawnie skomponowane, gdy zawiera wyraźnie wyodrębnione\ni poprawnie napisane części strukturalne: wstęp, rozwinięcie i zakończenie.\n2. Poprawnie napisane wypracowanie nie zawiera żadnego z wymienionych poniżej\nzaburzeń, które uznaje się za istotne zaburzenia kompozycji:\na) brak wstępu lub brak we wstępie jednego z dwóch istotnych jego elementów\nb) brak rozwinięcia lub brak podziału na akapity (co najmniej trzy)\nc) brak zakończenia lub pojawienie się w zakończeniu nowego i istotnego dla wywodu\nzdającego wątku (np. nowego argumentu).\n3. Poprawnie napisany wstęp zawiera:\na) wyjaśnienie tematu wypracowania\nb) sformułowanie tezy zdającego.\n4. Rozwinięcie jest poprawnie napisane, gdy składa się z logicznie uporządkowanych\nczęści składowych (zdań, akapitów), tworzących wywód zdającego.\n5. Poprawnie napisane zakończenie zawiera rzetelne podsumowanie wywodu\nprzeprowadzonego przez zdającego.\n6. Wypracowanie jest spójne, gdy między jego równorzędnymi logicznie członami\n(pojedynczymi zdaniami lub akapitami) - wziętymi w pełnym ich kontekście - nie\nzachodzą sprzeczności, a między jego członami logicznie nierównorzędnymi zachodzą\nzwiązki wynikania logicznego lub związki pokrewne.\n7. Gdy w wypracowaniu występuje ewidentna sprzeczność (między zdaniami lub akapitami)\nlub ewidentny błąd non sequitur lub ignoratio elenchi, to mamy do czynienia z istotnymi\nzaburzeniami spójności.\n4. Język wypowiedzi\nWypracowanie jest napisane językiem w pełni komunikatywnym; dopuszczalne\n3 błędy językowe.\n2 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem w większości komunikatywnym;\ndopuszczalne od 4 do 8 błędów językowych.\n1 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem niekomunikatywnym lub zawiera więcej niż 8\nbłędów językowych.\n0 pkt\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nInformacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi\ntrudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią)\nWypracowanie jest napisane językiem w większości komunikatywnym;\ndopuszczalne 6 błędów językowych.\n2 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem w większości komunikatywnym;\ndopuszczalne od 7 do 11 błędów językowych.\n1 pkt\nWypracowanie jest napisane językiem niekomunikatywnym lub zawiera więcej niż 11\nbłędów językowych.\n0 pkt\nUwagi\n1. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni\nją na 0 pkt.\n2. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp),\negzaminator przyzna 0 pkt w każdym kryterium.\n3. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach:\nSpełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje filozoficzne i kulturowe.\nW pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów.\n4. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone\nz podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym\ninternetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z filozofii,\nw przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony.\n5. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących\npostępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta\nindywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za język\nlub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie.","solution":null,"image":"img/filozofia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Filozofia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Filozofia","category_label":"Matura"}]}