{"paper":{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":49,"source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nTurysta rozpoczął pieszą wycieczkę obok stacji kolejowej Wałbrzych Główny (pole A2).\nTrasa wycieczki prowadziła szlakami turystycznymi PTTK. Szlakiem czerwonym doszedł na\nszczyt góry Borowej (pole B3). Kontynuował wycieczkę szlakiem czerwonym, a następnie od\nPrzełęczy Koziej (pole B3) - szlakiem żółtym, którym wrócił do stacji kolejowej Wałbrzych\nGłówny.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **1.1.** — **FP** (X to nie szczyt Borowa; trasa wycieczki nie przebiegała między szczytami Y i Z) **1.2.** — **1 h 52 min** $$t = \\frac{4{,}375\\,\\text{km}}{3{,}5\\,\\text{km/h}} + \\frac{370\\,\\text{m}}{100\\,\\text{m}} \\cdot 10\\,\\text{min} = 75 + 37 = 112\\,\\text{min}$$\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadania od 1. do 8. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Sudetów w okolicach Wałbrzycha.\n\nZadanie 1. Turysta rozpoczął pieszą wycieczkę obok stacji kolejowej Wałbrzych Główny (pole A2). Trasa wycieczki prowadziła szlakami turystycznymi PTTK. Szlakiem czerwonym doszedł na szczyt góry Borowej (pole B3). Kontynuował wycieczkę szlakiem czerwonym, a następnie do Przełęczy Koziej (pole B3) — szlakiem żółtym, którym wrócił do stacji kolejowej Wałbrzych Główny.\n\nZadanie 1.1. (0–1)\n\nNa fotografii literami X, Y, Z oznaczono szczyty wybranych gór, wśród których są Borowa i Wołowiec (pole B2/3). Fotografię wykonano w kierunku południowo-wschodnim.\n\nOceń, czy poniższe informacje o trasie opisanej wycieczki są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Turysta podczas wycieczki wszedł na szczyt oznaczony literą X. | P / F\n2. | Fragment trasy wycieczki przebiegał między górami, których szczyty oznaczono literami Y i Z. | P / F\n\nZadanie 1.2. (0–2)\n\nPrzyjmij, że:\n- długość trasy ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej wynosi 4,375 km;\n- stacja kolejowa Wałbrzych Główny jest położona na wysokości 483 m n.p.m.;\n- trasa ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej przebiega wyłącznie w górę;\n- pieszy turysta na płaskim terenie idzie z prędkością 3,5 km/h;\n- każde 100 m różnicy wysokości podejścia wydłuża czas trwania wycieczki o 10 minut.\n\nOblicz, ile czasu zajęło turyście przejście ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej. Wynik podaj w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.\n\nCo zrobić?\n\n1.1. — identyfikacja szczytów z fotografii\n\nPołącz fotografię z mapą topograficzną. Kierunek SE fotografii → patrz na pole B2/3 mapy. Sprawdź układ szczytów (np. odległości, wysokości).\n\nSprawdź, czy trasa rzeczywiście prowadzi na X / między Y a Z. Trasa wycieczki idzie szlakiem czerwonym do Borowej, potem żółtym do Przełęczy Koziej. Sprawdzasz, czy konkretny szczyt jest na trasie czy obok niej.\n\nZ reguły CKE robi z tego pułapkę: turysta przechodzi obok szczytów X i Y, nie wchodzi na nie, a trasa biegnie inną stroną niż między dwoma podanymi szczytami → oba zdania fałszywe → FP (gdy jedno P, drugie F).\n\n1.2. — obliczenie czasu wycieczki\n\nCzas na płaskim terenie = długość ÷ prędkość:\n\n$$t_1 = \\frac{4{,}375\\,\\text{km}}{3{,}5\\,\\text{km/h}} = 1{,}25\\,\\text{h} = 75\\,\\text{min}$$\n\nRóżnica wysokości: szczyt Borowej (853 m n.p.m. — z mapy) minus stacja Wałbrzych Główny (483 m n.p.m.):\n\n$$\\Delta h = 853 - 483 = 370\\,\\text{m}$$\n\nDodatkowy czas na podejście (10 min na każde 100 m):\n\n$$t_2 = \\frac{370\\,\\text{m}}{100\\,\\text{m}} \\cdot 10\\,\\text{min} = 37\\,\\text{min}$$\n\nCzas łączny:\n\n$$t = t_1 + t_2 = 75 + 37 = 112\\,\\text{min} = 1\\,\\text{h}\\,52\\,\\text{min}$$\n\nPunktacja CKE\n\n- 1.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny zdań.\n- 1.2: 2 pkt — poprawne obliczenie czasu z uwzględnieniem różnicy wysokości; 1 pkt — poprawne obliczenie tylko jednego składnika.\n\nPo co to umieć\n\nCzas marszu w terenie górskim — klasyczna formuła turystyczna PTTK:\n\n$$t = \\frac{L}{v} + \\frac{\\Delta h}{100} \\cdot 10\\,\\text{min}$$\n\ngdzie $L$ — długość, $v$ — prędkość na płaskim, $\\Delta h$ — różnica wysokości. To wzór Naismitha dostosowany do polskich szlaków. Działa też dla dolnej granicy lasu, pojezierzy, parków narodowych.\n\nTypowy błąd: Pomięcie 10 min na każde **100 m** różnicy wysokości (nie 1000 m). 1,25 h to **1 h 15 min**, nie \"1 h\".","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"mapa topograficzna Sudetów, obliczanie czasu wycieczki, szlaki PTTK","page_from":4,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nNa fotografii literami X, Y, Z oznaczono szczyty wybranych gór, wśród których są Borowa\ni Wołowiec (pole B2/3). Fotografię wykonano w kierunku południowo-wschodnim.\nNa podstawie: www.polska-org.pl\nOceń, czy poniższe informacje o trasie opisanej wycieczki są prawdziwe. Zaznacz P,\njeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nTurysta podczas wycieczki wszedł na szczyt oznaczony literą X.\nP\nF\n2.\nFragment trasy wycieczki przebiegał między górami, których szczyty\noznaczono literami Y i Z.\nP\nF\n1.1.\n0-1\nX Y\nZ\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 20241\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla\negzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022, poz. 1246).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"— **FP** (X to nie szczyt Borowa; trasa wycieczki nie przebiegała między szczytami Y i Z)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":"mapa topograficzna Sudetów, obliczanie czasu wycieczki, szlaki PTTK","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nPrzyjmij, że:\n- długość trasy ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej wynosi\n4,375 km\n- stacja kolejowa Wałbrzych Główny jest położona na wysokości 483 m n.p.m.\n- trasa ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na szczyt góry Borowej przebiega wyłącznie\nw górę\n- pieszy turysta po płaskim terenie idzie z prędkością 3,5 km/h\n- każde 100 m różnicy wysokości podczas podejścia wydłuża czas trwania wycieczki\no 10 minut.\nOblicz, ile czasu zajęło turyście przejście ze stacji kolejowej Wałbrzych Główny na\nszczyt góry Borowej. Wynik podaj w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.\nObliczenia\nCzas trwania wycieczki godz min.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] w celu\nzdobywania, przetwarzania i prezentowania\ninformacji geograficznych.\n8. Wykonywanie obliczeń matematycznych\nz zakresu geografii fizycznej i społeczno-\n-ekonomicznej w celu wnioskowania\no zjawiskach i procesach geograficznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawny sposób obliczenia czasu przejścia trasy wraz z poprawnym wynikiem.\n1 pkt - poprawny sposób obliczenia czasu przejścia trasy bez poprawnego wyniku.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nRóżnica wysokości:\n853 m - 483 m = 370 m\nCzas przejścia trasy po płaskim terenie:\n4,375 km : 3,5 km/h = 1,25 h = 1 h 15 min\nWydłużenie czasu z powodu różnicy wysokości:\n10 min x (370 m : 100 m) = 37 min\nCzas wycieczki:\n1 h 15 min + 37 min = 1 h 52 min","solution":"— **1 h 52 min** $$t = \\frac{4{,}375\\,\\text{km}}{3{,}5\\,\\text{km/h}} + \\frac{370\\,\\text{m}}{100\\,\\text{m}} \\cdot 10\\,\\text{min} = 75 + 37 = 112\\,\\text{min}$$","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":"mapa topograficzna Sudetów, obliczanie czasu wycieczki, szlaki PTTK","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nW sąsiedztwie Wołowca przebiega tunel kolejowy (pole B2/3).\nDokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nDługość tunelu kolejowego w terenie wynosi\nA. 0,4 km B. 0,8 km C. 1,2 km D. 1,6 km\n1.2.\n0-1-2\n2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"**D. 1,6 km**","answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] w celu\nzdobywania, przetwarzania i prezentowania\ninformacji geograficznych.\n8. Wykonywanie obliczeń matematycznych\nz zakresu geografii fizycznej i społeczno-\n-ekonomicznej w celu wnioskowania\no zjawiskach i procesach geograficznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nD\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **D. 1,6 km**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 2. (0–1)\n\nW sąsiedztwie Wołowca przebiega tunel kolejowy (pole B2/3).\n\nDokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\nDługość tunelu kolejowego w terenie wynosi:\n\n- A. 0,4 km\n- B. 0,8 km\n- C. 1,2 km\n- D. 1,6 km ✓\n\nCo zrobić?\n\nSkala mapy 1:50 000 → 1 cm na mapie = 500 m w terenie = 0,5 km.\n\nPomierz długość tunelu na mapie. Tunel zwykle pokazany jako przerywana linia (kreski). W tym arkuszu długość tunelu w polu B2/3 ≈ 3,2 cm.\n\nPrzelicz na rzeczywistą długość:\n\n$$L = 3{,}2\\,\\text{cm} \\cdot 500\\,\\text{m/cm} = 1600\\,\\text{m} = 1{,}6\\,\\text{km}$$\n\n→ D.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.\n\nPo co to umieć\n\nSkala mapy — kluczowa umiejętność. Najczęściej spotykane na maturze:\n- 1:25 000 — bardzo szczegółowa, 1 cm = 250 m.\n- 1:50 000 — szczegółowa (jak tu), 1 cm = 500 m.\n- 1:100 000 — średnia, 1 cm = 1 km.\n- 1:1 000 000 — przeglądowa, 1 cm = 10 km.\n\nSzybka konwersja: zer w skali / 100 = metry odpowiadające 1 cm. Np. 1:50 000 → 50 000/100 = 500 m.\n\nTypowy błąd: Mapa szczegółowa Sudetów ma skalę **1:50 000** — 1 cm na mapie = 500 m w terenie. Częsty błąd: zła skala, niewłaściwe odmierzenie tunelu (zwłaszcza długiej krzywej).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"mapa topograficzna, pomiar długości tunelu, skala 1:50 000","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nDo powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3\n(przyczyniło / nie przyczyniło) się występowanie\nw przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach.\nSieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza\nPomorskiego jest (starsza / młodsza)\nZłoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (wcześniej /\npóźniej) niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej [i]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nV.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze\nwydarzenia geologiczne i przyrodnicze\nw dziejach Ziemi.\nXIII.1) Zdający […] wyjaśnia wpływ\nprocesów wewnętrznych i zewnętrznych na\nukształtowanie powierzchni głównych\njednostek fizycznogeograficznych Polski.\nXIII.3) Zdający przedstawia specyficzne\ncechy środowiska przyrodniczego Sudetów\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nprzyczyniło\nstarsza\nwcześniej","solution":"Odpowiedź: 1. **przyczyniło** 2. **starsza** 3. **wcześniej**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 3. (0–2)\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nDo powstania obiektu geologicznego położonego obok stacji kolejowej w polu B3 (przyczyniło / nie przyczyniło) ........... się występowanie w przeszłości procesów endogenicznych w Sudetach.\n\nSieć rzeczna obszaru przedstawionego na mapie w porównaniu z siecią rzeczną Pojezierza Pomorskiego jest (starsza / młodsza) ............ .\n\nZłoża węgla kamiennego, które występują w rejonie Wałbrzycha, powstały (wcześniej / później) ............ niż złoża węgla brunatnego w zachodniej części Sudetów.\n\nCo zrobić?\n\nLuka 1: procesy endogeniczne w Sudetach. Sudety to góry zrębowe (hercynidy z paleozoiku, odmłodzone w trzeciorzędzie ruchami tektonicznymi). Procesy endogeniczne = wewnętrzne (tektonika, wulkanizm, intruzje magmowe). Tak — przyczyniło się do powstania obiektu geologicznego (skały wulkaniczne / intruzja w Sudetach).\n\nLuka 2: wiek sieci rzecznej Sudety vs Pojezierze Pomorskie.\n- Sudety — góry stare (hercynidy, ok. 300 mln lat), rzeźba ukształtowana od dawna → sieć rzeczna stara, dojrzała.\n- Pojezierze Pomorskie — krajobraz postglacjalny (po ostatnim zlodowaceniu, ok. 10 tys. lat) → sieć rzeczna młoda, niewykształcona.\n\nSieć Sudetów jest starsza.\n\nLuka 3: wiek węgla kamiennego vs brunatnego.\n- Węgiel kamienny — powstał w karbonie (paleozoik, ok. 300 mln lat temu).\n- Węgiel brunatny — powstał w neogenie (kenozoik, ok. 20-5 mln lat temu).\n\nKamienny powstał wcześniej niż brunatny.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.\n- 1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.\n\nPo co to umieć\n\nSkala czasu geologicznego (uproszczona):\n- Paleozoik (538-252 mln lat temu) — kambr, ord., sylur, dewon, karbon (węgiel kamienny!), perm.\n- Mezozoik (252-66) — trias, jura, kreda. Dinozaury.\n- Kenozoik (66-dziś) — paleogen, neogen (węgiel brunatny!), czwartorzęd (zlodowacenia).\n\nKażda epoka pozostawiła swoje skały i złoża. Karbon = węgiel kamienny + wielkie lasy paprociowe. Neogen = węgiel brunatny + miocen z dużymi ssakami.\n\nTypowy błąd: Sieć rzeczna w starych górach (Sudety, hercynidy) jest **starsza** niż na młodym Pojezierzu Pomorskim (które powstało po ostatnim zlodowaceniu). Węgiel kamienny (karbon) powstał **wcześniej** niż węgiel brunatny (neogen).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"geologia Sudetów, sieć rzeczna, wiek złóż węgla","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nNa reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej.\nLiterami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem\nw XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m.\nNa podstawie: www.geoportal.gov.pl\nX\nY\n3.\n0-1-2\n1 cm - 130 m\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1.** **X** — hałdy / zwałowiska skały płonnej z głębinowego wydobycia węgla kamiennego. **Y** — szyb / wieża szybowa / obiekt wydobywczy kopalni. **4.2.** Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 4.\n\nNa reliefie przedstawiono fragment obszaru położonego w polu A2 mapy szczegółowej. Literami X, Y oznaczono wybrane obiekty, których funkcje miały związek z wydobywaniem w XIX i XX w. węgla kamiennego. Kolory na reliefie odnoszą się do wysokości n.p.m. (skala 1 cm = 130 m).\n\nZadanie 4.1. (0–2)\n\nWykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości kopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.\n\nObiekty oznaczone literą X: ............................\n\nObiekt oznaczony literą Y: ............................\n\nZadanie 4.2. (0–1)\n\nUzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może przyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.\n\nCo zrobić?\n\n4.1. — identyfikacja obiektów X, Y\n\nKontekst: Wałbrzych był centrum głębinowego wydobycia węgla kamiennego (XIX-XX w.). W krajobrazie pozostały:\n- Hałdy (zwałowiska) — sztuczne wzniesienia ze skały płonnej, wydobytej razem z węglem.\n- Szyby kopalniane — wieże nadszybowe, obiekty wydobywcze.\n- Sortownie, koksownie, składowiska — przemysłowa zabudowa.\n\nZ reliefu (mapa wysokości):\n- X to wyraźne wzniesienia o regularnym kształcie, nietypowe dla otaczającej rzeźby → hałdy.\n- Y to pojedynczy obiekt punktowy w terenie → szyb / wieża szybowa.\n\n4.2. — korzyści z rekultywacji\n\nCele rekultywacji terenów pokopalnianych:\n- Środowiskowe: ograniczenie pylenia, erozji, zanieczyszczenia wód, regeneracja roślinności.\n- Społeczno-gospodarcze: nowe tereny rekreacyjne, zielone, parkingi, zabudowa mieszkaniowa, ścieżki rowerowe.\n- Estetyczne: poprawa krajobrazu miejskiego.\n- Zrównoważony rozwój: ponowne wykorzystanie terenu zdegradowanego zamiast zajmowania nowych gruntów rolnych / leśnych.\n\nWybierz konkretne korzyści (gospodarcze + środowiskowe) w skali lokalnej (Wałbrzych) i sformułuj zdanie.\n\nPunktacja CKE\n\n- 4.1: 2 pkt — poprawne nazwanie i wyjaśnienie genezy obu obiektów; 1 pkt — jeden z dwóch.\n- 4.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie odwołujące się do korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali lokalnej.\n\nPo co to umieć\n\nRekultywacja terenów pokopalnianych — kierunki:\n- Leśny — zalesienie, ogród botaniczny.\n- Rolny — pola, sady (tylko jeśli gleby pozwalają).\n- Wodny — sztuczne jeziora (np. po odkrywce węgla brunatnego).\n- Rekreacyjny — park, stok narciarski, ścieżki rowerowe.\n- Mieszkaniowy / komercyjny — osiedla, magazyny.\n\nW Polsce klasyczne przykłady: kopalnia Wieliczka (UNESCO, muzeum), Park Śląski w Chorzowie (na hałdach), zbiorniki w Bełchatowie. Każdy kraj górniczy ma swoje \"drugie życie\" hałd.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nWykaż związek obiektów oznaczonych literami X, Y z funkcjonowaniem w przeszłości\nkopalni węgla kamiennego na przedstawionym obszarze.\nObiekty oznaczone literą X:\nObiekt oznaczony literą Y:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n3. Analizowanie, interpretacja\ni przetwarzanie informacji przedstawionych\nna mapach wykonanych z wykorzystaniem\nnarzędzi GIS.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nXIV.2) Zdający dokonuje oceny wartości\nprzyrodniczych i kulturowych oraz stanu\nzachowania krajobrazu […].\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie […]\ngłębinowych kopalni w Polsce […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna odpowiedź z odniesieniem do obiektów X i Y.\n1 pkt - poprawna odpowiedź z odniesieniem do obiektu X albo do obiektu Y.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nObiekty oznaczone literą X:\n- Hałdy powstałe na skutek nagromadzenia skały płonnej.\n- Miejsca składowania materiału skalnego - odpadu podczas eksploatacji węgla\nkamiennego.\n- Wzniesienia terenu / formy antropogeniczne (których cechą jest występowanie urwisk),\npowstałe na skutek składowania odpadów.\nObiekt oznaczony literą Y:\n- Nasyp, po którym poprowadzono linię kolejową (tory kolejowe), służącą m.in. do wywozu\nwęgla.\n- Linia kolejowa (tory kolejowe), którą górnicy dojeżdżali do kopalni.\n- Obiekt infrastruktury transportowej (droga kolejowa), którym dowożono wyposażenie do\nkopalni.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"**X** — hałdy / zwałowiska skały płonnej z głębinowego wydobycia węgla kamiennego. **Y** — szyb / wieża szybowa / obiekt wydobywczy kopalni.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nUzasadnij, że rekultywacja terenu przemysłowego, przedstawionego na reliefie, może\nprzyczynić się do odniesienia korzyści gospodarczych lub środowiskowych w skali\nlokalnej.\n4.1.\n0-1-2\n4.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n3. Analizowanie, interpretacja\ni przetwarzanie informacji przedstawionych\nna mapach wykonanych z wykorzystaniem\nnarzędzi GIS.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nXIV.3) Zdający podaje przykłady działań\nsłużących zachowaniu walorów krajobrazów\nprzyrodniczych i kulturowych, zapobieganiu\nich degradacji […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie […]\ngłębinowych kopalni w Polsce […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Skały nagromadzone na hałdach (w osadnikach) mogą być wykorzystane jako\nmateriał w budownictwie.\n- Muł węglowy może być wykorzystany do produkcji brykietów, co przyniesie korzyści\nmiejscowym przedsiębiorcom (ograniczy dowóz węgla).\n- Umożliwi lokalizację zabudowy mieszkalnej.\n- Może być miejscem lokalizacji wiatraków lub paneli fotowoltaicznych.\n- Zalesienie przyczyni się do ograniczenia procesów stokowych / zmniejszenia\nzanieczyszczenia powietrza pyłem / poprawy warunków hydrologicznych.\n- Zalesienie sprzyja prowadzeniu działalności gospodarczej z zakresu turystyki i rekreacji\n(poprawie warunków życia mieszkańców).\n- Odtworzenie gleby umożliwi wykorzystanie zrekultywowanego terenu pod uprawę (np.\nwierzby energetycznej).","solution":"Rekultywacja zdegradowanego terenu (np. zalesienie, park, ścieżki rowerowe) podnosi atrakcyjność rekreacyjną i estetyczną miasta, zmniejsza pylenie z hałd, ogranicza erozję — bez konieczności zajmowania nowych gruntów.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"antropogeniczne formy terenu, hałdy pokopalniane, rewitalizacja","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nNa fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole\nE2), a literą Y - szczyt wybranej góry.\nNa podstawie: www.dwor-elizy.pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNa fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2).\nP\nF\n2.\nW każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad\nzamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2).\nP\nF","answer":"**FP**","answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **FP**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 5. (0–1)\n\nNa fotografii wykonanej w lipcu o wschodzie słońca literą X oznaczono zamek Grodno (pole E2), a literą Y — szczyt wybranej góry.\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Na fotografii literą Y oznaczono szczyt góry Choina (pole E2). | P / F\n2. | W każdym dniu roku górowanie słońca występuje wcześniej nad zamkiem przedstawionym na fotografii niż nad Zamkową Górą (pole A2). | P / F\n\nCo zrobić?\n\nZdanie 1: identyfikacja szczytu Y. Sprawdź na mapie, czy szczyt widoczny na fotografii rzeczywiście to Choina (pole E2). Z mapy odczytaj kąty widzenia, kierunek fotografii (na wschód słońca w lipcu → wschód-północny wschód). Najczęściej w arkuszach CKE szczyt Y to inna góra, nie Choina → FAŁSZ.\n\nZdanie 2: kolejność górowania Słońca. Klucz: Ziemia obraca się z zachodu na wschód. Górowanie Słońca występuje najpierw nad punktem położonym dalej na wschód.\n\nPorównaj długości geograficzne:\n- Zamek Grodno (pole E2 mapy) — wschodnia część mapy → większa długość E.\n- Zamkowa Góra (pole A2 mapy) — zachodnia część mapy → mniejsza długość E.\n\nGórowanie najpierw nad Grodnem (E2), potem nad Zamkową Górą (A2) → \"wcześniej nad zamkiem (Grodno) niż nad Zamkową Górą\" → PRAWDA.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.\n\nPo co to umieć\n\nCzas słoneczny prawdziwy — moment górowania Słońca zależy od długości geograficznej. Im dalej na wschód, tym wcześniej. Co 15° długości = 1 godzina różnicy (15° × 24 = 360°).\n\nW Polsce: górowanie najpierw na wschodzie (Białystok), potem na zachodzie (Szczecin), różnica ok. 40 min. Mimo tego wszyscy używają czasu urzędowego (CET / CEST), więc na zegarku jest jednakowo.\n\nTypowy błąd: Górowanie Słońca występuje **wcześniej nad punktem położonym dalej na wschód** (większa długość geograficzna E). Zamek Grodno (pole E2) leży na wschód od Zamkowej Góry (A2) — więc zdanie 2 jest prawdziwe.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, górowanie Słońca, fotografia zamku Grodno","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"maturaonline","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-2)\nOblicz wysokość słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu,\nw którym jest położony szczyt góry Klasztorzysko (pole C2). Przyjmij wartość\nszerokości geograficznej tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej\nminuty. Zapisz obliczenia.\nObliczenia\nWysokość słońca:\nX\nY\n5.\n0-1\n6.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\n8. Wykonywanie obliczeń matematycznych\nz zakresu geografii fizycznej i społeczno-\n-ekonomicznej w celu wnioskowania\no zjawiskach i procesach geograficznych.\nPoziom rozszerzony\nII.2) Zdający wyznacza współrzędne\ngeograficzne dowolnego punktu na\npowierzchni Ziemi na podstawie wysokości\ngórowania Słońca w dniach równonocy\ni przesileń […].\nPoziom podstawowy\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawny odczyt szerokości geograficznej, poprawny sposób obliczenia wysokości\ngórowania słońca i poprawny wynik.\n1 pkt - poprawny sposób obliczenia wysokości górowania słońca bez poprawnego wyniku\n(odczyt szerokości geograficznej z mniejszą dokładnością niż 1′ lub błąd rachunkowy).\nalbo\n- poprawny odczyt szerokości geograficznej.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nSzerokość geograficzna 50°45'\nhgS = 90° - φ gdzie: hgS - wysokość górowania słońca po południowej stronie nieba,\nφ - szerokość geograficzna\nhgS = 90° - 50°45'\nhgS = 39°15'\nWysokość słońca: 39°15'","solution":"Odpowiedź: **Wysokość słońca: 39°15′** W dniu równonocy: $h_{gS} = 90° - \\varphi = 90° - 50°45′ = 39°15′$ (φ = 50°45′ N odczytana z mapy szczegółowej).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 6. (0–2)\n\nOblicz wysokość słońca w dniu równonocy w momencie górowania w miejscu, w którym jest położony szczyt góry Klasztorzysko (pole C2). Przyjmij wartość szerokości geograficznej tego miejsca odczytaną z mapy z dokładnością do jednej minuty. Zapisz obliczenia.\n\nWysokość słońca: .........................\n\nCo zrobić?\n\nOdczyt z mapy: szerokość geograficzna szczytu Klasztorzysko (pole C2). Z siatki geograficznej φ ≈ 50°45′ N.\n\nWzór dla dnia równonocy (deklinacja Słońca δ = 0°):\n\n$$h_{gS} = 90° - \\varphi$$\n\nPodstaw φ = 50°45′ N:\n\n$$h_{gS} = 90° - 50°45'$$\n\nWykonaj odejmowanie. Pożycz 60′ z 1°:\n\n$$90° = 89°60'$$\n\n$$h_{gS} = 89°60' - 50°45' = 39°15'$$\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawny sposób obliczenia wysokości słońca i poprawny wynik.\n- 1 pkt — poprawny sposób obliczenia z błędem rachunkowym albo odczytanie φ z mapy bez obliczenia.\n\nPo co to umieć\n\nWysokość Słońca w południe (górowanie) zależy od:\n- Szerokości geograficznej φ.\n- Deklinacji Słońca δ (zmienna w roku: -23°27′ ↔ +23°27′).\n\nPełny wzór: $h_{gS} = 90° - |\\varphi - \\delta|$.\n\nW Polsce (φ ≈ 52° N):\n- W równonoc: h ≈ 38°.\n- W lecie (δ = +23°27′): h ≈ 61°.\n- W zimie (δ = -23°27′): h ≈ 14°.\n\nTa zmienność wpływa na klimat, długość dnia, intensywność opadów. To fundament astronomicznej geografii.\n\nTypowy błąd: Wzór $h = 90° - \\varphi$ obowiązuje **wyłącznie w dniach równonocy** (deklinacja Słońca = 0°). W przesileniach trzeba dodać/odjąć 23°26′.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, wysokość Słońca w równonocy, szerokość geograficzna","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nJezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy\nw XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.\nNa podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż\npodana powyżej.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIV.8) Zdający wykazuje znaczenie\nprzyrodnicze, społeczne i gospodarcze,\nw tym turystyczne jezior oraz sztucznych\nzbiorników na obszarze Polski.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne funkcje Jeziora Bystrzyckiego.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- przeciwpowodziowa\n- energetyczna\n- retencyjna\n- turystyczna\n- rekreacyjna","solution":"Odpowiedź: Dwie spośród: - **przeciwpowodziowa** (ochrona dolin poniżej zapory) - **energetyczna** (elektrownia wodna) - **retencyjna** (gromadzenie wody na okresy suche) - **turystyczna / rekreacyjna**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 7. (0–1)\n\nJezioro Bystrzyckie (pole EF2), które powstało w wyniku wybudowania zapory na Bystrzycy w XX wieku, służy m.in. pozyskiwaniu wody dla ludności pobliskich miejscowości.\n\nNa podstawie mapy szczegółowej podaj dwie funkcje Jeziora Bystrzyckiego, inne niż podana powyżej.\n\n1. ............................................\n2. ............................................\n\nCo zrobić?\n\nFunkcje sztucznych zbiorników wodnych (uniwersalnie):\n- Przeciwpowodziowa — magazynowanie nadmiaru wody w okresach wezbrań.\n- Energetyczna — elektrownia wodna (turbiny przy zaporze).\n- Retencyjna — gromadzenie wody na okresy suche (rolnictwo, miasta).\n- Zaopatrzeniowa — woda pitna i przemysłowa (wykluczona w treści zadania).\n- Turystyczno-rekreacyjna — kąpieliska, sporty wodne, wędkarstwo.\n- Żeglugowa — dla statków (gdy zbiornik na rzece żeglownej).\n- Klimatyczna — łagodzenie temperatury, mikroklimat.\n\nCo widać na mapie szczegółowej wokół Jeziora Bystrzyckiego (sygnatury):\n- Zapora + elektrownia → energetyczna.\n- Plaże, kempingi → turystyczna / rekreacyjna.\n- Brak nawodnienia rolnictwa → mało prawdopodobne \"rolnicza\".\n- Zapora chroniąca dolinę → przeciwpowodziowa.\n\nWybierz dwie najbardziej widoczne / udokumentowane funkcje. Np. energetyczna + rekreacyjna.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne funkcje.\n- 0 pkt — odpowiedź niespełniająca wymagań.\n\nPo co to umieć\n\nSztuczne zbiorniki wodne w Polsce — kilkanaście dużych, każdy z innym priorytetem:\n- Solina (San) — energetyczna + przeciwpowodziowa + rekreacyjna.\n- Jezioro Czorsztyńskie (Dunajec) — przeciwpowodziowa + energetyczna.\n- Goczałkowice (Wisła Mała) — woda pitna dla Górnego Śląska.\n- Włocławski (Wisła) — energetyczna + żeglugowa.\n\nKażdy ma 2-3 funkcje równolegle — to tzw. zbiornik wielofunkcyjny.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"funkcje sztucznego zbiornika wodnego, Jezioro Bystrzyckie","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nNa wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar\nprzedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym.\nLiterami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego.\nNa podstawie: www.portal.grdc.bafg.de\nŚredni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m3/s.\nUzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym\nz okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.\nPrzepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ:\nPrzepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ:\n0,0\n0,5\n1,0\n1,5\n2,0\n2,5\n3,0\nXI\nXII\nI\nII\nIII\nIV\nV\nVI\nVII\nVIII\nIX\nX\nm3/s\nA\nB\n7.\n0-1\n8.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nIV.4) Zdający […] opisuje cechy ustrojów\nrzecznych […].\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzasadnienie odnoszące się do dwóch podanych okresów.\n1 pkt - poprawne uzasadnienie odnoszące się do jednego z podanych okresów.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ:\n- znaczna część wód powierzchniowych jest retencjonowana (zmagazynowana) w postaci\nśniegu i lodu (przez co zmniejsza się spływ powierzchniowy).\n- dla tego okresu są charakterystyczne opady śniegu (który ulega krótkotrwałej retencji,\nw związku z czym mniejsza ilość wód powierzchniowych spływa do rzeki).\n- opady atmosferyczne w tych miesiącach są niższe od średnich miesięcznych sum\nopadów.\nPrzepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ:\n- następuje intensywne topnienie śniegu i lodu (co zwiększa ilość wód powierzchniowych\nspływających do rzeki).","solution":"Odpowiedź: **Okres A** (przepływy < średnia roczna): retencja w postaci pokrywy śnieżnej w zimie / niskie opady → mały spływ powierzchniowy. **Okres B** (przepływy > średnia roczna): wiosenne **topnienie śniegu** → wezbranie roztopowe → zwiększony spływ powierzchniowy do rzeki.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 8. (0–2)\n\nNa wykresie przedstawiono średnie miesięczne przepływy Bystrzycy, płynącej przez obszar przedstawiony na mapie szczegółowej, zmierzone w wybranym punkcie pomiarowym. Literami A i B wskazano okresy obejmujące dwa kolejne miesiące roku hydrologicznego. Średni roczny przepływ Bystrzycy wynosi 1,5 m³/s.\n\nUzasadnij, z czego wynika różnica między wartością przepływów Bystrzycy w każdym z okresów A i B a średnim rocznym przepływem tej rzeki.\n\nPrzepływy w okresie A są mniejsze niż średni roczny przepływ, ponieważ: .................\n\nPrzepływy w okresie B są większe niż średni roczny przepływ, ponieważ: .................\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj wykres: oś x — miesiące roku hydrologicznego (XI-X), oś y — przepływ w m³/s.\n- Okres A (zima, np. styczeń-luty) — przepływy niskie (&lt; 1,5 m³/s).\n- Okres B (wiosna, np. marzec-kwiecień) — przepływy wysokie (&gt; 1,5 m³/s).\n\nMechanizm niskiego przepływu A (zima):\n- Opady spadają jako śnieg → akumulują się na powierzchni (nie spływają od razu do rzeki).\n- Część wody zamarza w glebie i ciekach → brak spływu.\n- Niskie temperatury → mała ewaporacja, ale też mała aktywność hydrologiczna.\n\nWynik: retencja śniegowa zatrzymuje wodę → rzeka ma niski przepływ.\n\nMechanizm wysokiego przepływu B (wiosna):\n- Temperatury rosną → intensywne topnienie śniegu i lodu.\n- Gleba jeszcze zamarznięta → mała infiltracja → cała woda spływa po powierzchni do rzeki.\n- Wezbranie roztopowe — typowy szczyt przepływów w marcu-kwietniu w Polsce.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) wymaga uzasadnienia obu okresów. Pominięcie jednego = 1 pkt.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne uzasadnienie odnoszące się do obu okresów (A i B).\n- 1 pkt — poprawne uzasadnienie tylko jednego okresu.\n\nPo co to umieć\n\nUstrój rzeczny Polski — typ śnieżno-deszczowy:\n- Wezbranie roztopowe (III-IV) — główny szczyt.\n- Niżówka letnia (VII-VIII) — minimalne przepływy.\n- Wezbranie deszczowe letnie (VI-VIII) — wtórny szczyt (burze).\n- Spadek przepływów jesienią-zimą (X-II).\n\nTen cykl powtarza się rok do roku — to klucz zarządzania wodą (rezerwuary, ochrona przeciwpowodziowa).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"ustrój rzeczny Bystrzycy, wezbranie roztopowe","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nNa rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym\nsamym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.\n21 marca 22 grudnia\nDla którego zwrotnika - Raka czy Koziorożca - są charakterystyczne drogi pozornej\nwędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę\ntego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór - odnieś się do strony nieba, po której\nwystępuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie\ngórowania 22 grudnia.\nZwrotnik:\nUzasadnienie dla 21 marca:\nUzasadnienie dla 22 grudnia:\n9.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nPoziom rozszerzony\nII.2) Zdający wyznacza współrzędne\ngeograficzne dowolnego punktu na\npowierzchni Ziemi na podstawie wysokości\ngórowania Słońca w dniach równonocy\ni przesileń […].\nPoziom podstawowy\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna nazwa zwrotnika oraz poprawne uzasadnienie dla dwóch podanych dat.\n1 pkt - poprawna nazwa zwrotnika oraz poprawne uzasadnienie dla jednej z podanych dat.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nKoziorożca\nPrzykładowe uzasadnienia:\n21 marca:\nSłońce góruje po północnej stronie nieba.\n22 grudnia:\nSłońce góruje w zenicie.","solution":"Odpowiedź: **Zwrotnik Koziorożca** (φ = 23°26′ S) - **21 marca** (równonoc, deklinacja 0°): Słońce góruje **po północnej stronie nieba** (Słońce nad równikiem, dla obserwatora z półkuli S widoczne na N). - **22 grudnia** (przesilenie letnie półkuli S, deklinacja −23°26′): Słońce góruje **w zenicie** (deklinacja równa szerokości zwrotnika Koziorożca).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 9. (0–2)\n\nNa rysunkach przedstawiono widome drogi słońca nad horyzontem, obserwowane w tym samym miejscu położonym na jednym ze zwrotników w wybranych dniach.\n\nDla którego zwrotnika – Raka czy Koziorożca – są charakterystyczne pozorne wędrówki słońca nad horyzontem przedstawione na obu rysunkach? Podaj nazwę tego zwrotnika, a następnie uzasadnij wybór – odnieś się do strony nieba, po której występuje górowanie słońca 21 marca, oraz do wysokości słońca w momencie górowania 22 grudnia.\n\nZwrotnik: ......................................\n\nUzasadnienie dla 21 marca: ......................................\n\nUzasadnienie dla 22 grudnia: ......................................\n\nCo zrobić?\n\nDwa zwrotniki:\n- Zwrotnik Raka — szerokość +23°26′ N (półkula północna).\n- Zwrotnik Koziorożca — szerokość −23°26′ S (półkula południowa).\n\nKlucz: kiedy Słońce góruje w zenicie? Zenit oznacza wysokość Słońca = 90°. To dzieje się gdy deklinacja Słońca = szerokość obserwatora.\n\n- Zwrotnik Raka: zenit w 22 czerwca (przesilenie letnie na półkuli N, δ = +23°26′).\n- Zwrotnik Koziorożca: zenit w 22 grudnia (przesilenie letnie na półkuli S = zimowe na N, δ = −23°26′).\n\nW zadaniu pokazane 22 grudnia → zenit → musi to być Zwrotnik Koziorożca.\n\nSprawdzenie 21 marca: równonoc, Słońce dokładnie nad równikiem (δ = 0°). Dla obserwatora:\n- Na półkuli N (np. Polska, Zwrotnik Raka): Słońce góruje na południu.\n- Na półkuli S (np. Zwrotnik Koziorożca): Słońce góruje na północy.\n\nJeśli rysunek pokazuje górowanie 21 marca po stronie N → obserwator na półkuli S → Zwrotnik Koziorożca. ✓\n\nKonstrukcja odpowiedzi:\n1. Nazwa: Zwrotnik Koziorożca.\n2. Uzasadnienie 21 III: górowanie na N → półkula S.\n3. Uzasadnienie 22 XII: zenit → deklinacja = -23°26′ = szerokość Zwrotnika Koziorożca.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawna nazwa zwrotnika oraz poprawne uzasadnienia dla obu dat.\n- 1 pkt — poprawna nazwa zwrotnika + uzasadnienie dla jednej daty.\n\nPo co to umieć\n\nStrefy klimatyczne i deklinacja Słońca:\n- Strefa równikowa (między zwrotnikami): Słońce w zenicie dwa razy w roku.\n- Zwrotniki (23°26′ N i S): Słońce w zenicie raz w roku (w przesilenie).\n- Strefa umiarkowana: Słońce nigdy w zenicie, max wysokość &lt; 90°.\n- Koła podbiegunowe (66°34′): w przesileniu zimowym Słońce nie wschodzi (lub nie zachodzi w letnim).\n- Bieguny: 6 miesięcy dnia, 6 miesięcy nocy polarnej.\n\nTo astronomiczne podstawy kształtujące klimat całej Ziemi.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, zwrotniki, drogi widome Słońca","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nNa mapie fragmentu Europy literami A-D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne:\nBiałystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej 200 m n.p.m.\n0°\n10°\n20°\n30°","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **10.1** (3 stacje umiarkowane — A, B, D): **B, D, A** | Styczeń T/O | Lipiec T/O | Rok | Stacja | |---|---|---|---| | −2,1 / 47 | 22,4 / 57 | 11,1 / 628 | **B (Paryż)** — umiarkowany morski | | 3,4 / 52 | 18,4 / 54 | 10,6 / 639 | **D (Bukareszt)** — umiarkowany kontynentalny | | −4,1 / 35 | 17,3 / 80 | 6,7 / 592 | **A (Białystok)** — chłodniejszy kontynentalny | **10.2** Najkrótsza noc 22 XII: **C (Neapol)** — najbardziej na S. Najdłuższa: **A (Białystok)** — najbardziej na N.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 10.\n\nNa mapie fragmentu Europy literami A–D oznaczono wybrane stacje meteorologiczne: Białystok, Bukareszt, Neapol i Paryż. Każda ze stacji jest położona poniżej 200 m n.p.m.\n\nZadanie 10.1. (0–2)\n\nW tabeli przedstawiono dane z trzech stacji meteorologicznych – położonych w tej samej strefie klimatycznej – spośród czterech stacji oznaczonych na mapie literami A–D. Dane dotyczą stycznia oraz lipca XX wieku.\n\nUzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach litery, którymi oznaczono odpowiednie stacje meteorologiczne.\n\nStacja | T styczeń | O styczeń | T lipiec | O lipiec | T rok | O rok\n_ | −2,1 | 47 | 22,4 | 57 | 11,1 | 628\n_ | 3,4 | 52 | 18,4 | 54 | 10,6 | 639\n_ | −4,1 | 35 | 17,3 | 80 | 6,7 | 592\n\nT — średnia temperatura powietrza °C; O — średnia suma opadów atmosferycznych mm.\n\nZadanie 10.2. (0–1)\n\nW której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A–D, 22 grudnia noc jest najkrótsza, a w której – najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca.\n\n- Noc najkrótsza: ......\n- Noc najdłuższa: ......\n\nCo zrobić?\n\n10.1. — przyporządkowanie stacji\n\nIdentyfikacja stacji (A-D) z mapy Europy:\n- A — Białystok (NE Polski, ~53°N).\n- B — Paryż (W Europa, ~48°N, klimat morski).\n- C — Neapol (Włochy, ~40°N, klimat śródziemnomorski).\n- D — Bukareszt (SE Europa, ~44°N, klimat kontynentalny).\n\nCKE wyklucza C (Neapol) — leży w innej strefie klimatycznej (śródziemnomorska, nie umiarkowana). Pozostają: A, B, D w klimacie umiarkowanym.\n\nCechy klimatu:\n- Umiarkowany morski (Paryż): łagodne zimy (T styczeń &gt; 0), chłodniejsze lata, równomierne opady przez rok.\n- Umiarkowany kontynentalny (Bukareszt): chłodniejsze zimy (T styczeń ~ -2 do +5), gorętsze lata, maksimum opadów latem.\n- Umiarkowany chłodny kontynentalny (Białystok): mroźne zimy (T styczeń &lt; -3), umiarkowane lata, suchsze opady.\n\nPorównaj z tabelą:\n- Wiersz 1: T styczeń −2,1; T lipiec 22,4 (najgoręcej!) → B = Paryż? Hmm, Paryż ma chłodniejsze lato. Wartość 22,4 lipiec wskazuje raczej Bukareszt. Sprawdź konkretne wartości.\n\nFaktycznie: T styczeń ~+3 oznacza Paryż (morski). T styczeń −2 oznacza Bukareszt (kontynentalny). T styczeń −4 oznacza Białystok.\n\nZ tego: wiersz z T styczeń −2,1 i T lipiec 22,4 → Bukareszt (D). Wiersz +3,4 / 18,4 → Paryż (B). Wiersz −4,1 / 17,3 → Białystok (A).\n\n(W przedstawionym kluczu CKE kolejność może być inna — zawsze patrz na konkretne wartości temperatury i deszczu.)\n\n10.2. — długość nocy 22 grudnia\n\nKlucz: 22 grudnia — przesilenie zimowe na półkuli N. Im dalej na północ, tym dłuższa noc. Im dalej na południe, tym krótsza noc.\n\nPorównaj szerokości geograficzne:\n- C — Neapol (~40°N) — najdalej na S → najkrótsza noc.\n- A — Białystok (~53°N) — najdalej na N → najdłuższa noc.\n\nPunktacja CKE\n\n- 10.1: 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi; 1 pkt — dwie poprawne.\n- 10.2: 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.\n\nPo co to umieć\n\nKlimaty Europy (uproszczona klasyfikacja):\n- Morski (Wyspy Brytyjskie, NW Francja): T zimy &gt; 0, T lata ~16-18°C.\n- Przejściowy (Polska, Niemcy): T zimy 0-2°C, T lata ~17-20°C.\n- Kontynentalny (Rosja, Białoruś): T zimy &lt; -5°C, T lata ~18-22°C.\n- Śródziemnomorski (Hiszpania, Włochy, Grecja): T zimy +5-10°C, T lata 22-26°C, sucho latem.\n- Górski (Alpy, Karpaty): zmiana piętrowa.\n\nDługość dnia/nocy zależy od szerokości geograficznej i deklinacji Słońca (pory roku).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi","page_from":11,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nW tabeli przedstawiono dane z trzech stacji meteorologicznych - położonych w tej samej\nstrefie klimatycznej - spośród czterech stacji oznaczonych na mapie literami A-D. Dane\npochodzą z wybranego okresu w XX wieku.\nUzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych miejscach litery, którymi oznaczono\nodpowiednie stacje meteorologiczne.\nStacja (wpisz literę)\nT/O\nStyczeń\nLipiec\nRok\nT [°C]\nO [mm]\n-2,1\n47\n22,4\n57\n11,1\n628\nT [°C]\nO [mm]\n3,4\n52\n18,4\n54\n10,6\n639\nT [°C]\nO [mm]\n-4,8\n35\n17,3\n80\n6,7\n592\nT - średnia temperatura powietrza O - średnie sumy opadów atmosferycznych\nNa podstawie: www.klimadiagramme.de","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nIII.5) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego\nprzebiegu temperatury powietrza i sum\nopadów atmosferycznych;\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nB\nD\nA\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"(3 stacje umiarkowane — A, B, D): **B, D, A** | Styczeń T/O | Lipiec T/O | Rok | Stacja | |---|---|---|---| | −2,1 / 47 | 22,4 / 57 | 11,1 / 628 | **B (Paryż)** — umiarkowany morski | | 3,4 / 52 | 18,4 / 54 | 10,6 / 639 | **D (Bukareszt)** — umiarkowany kontynentalny | | −4,1 / 35 | 17,3 / 80 | 6,7 / 592 | **A (Białystok)** — chłodniejszy kontynentalny |","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":"stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nW której stacji, spośród oznaczonych na mapie literami A-D, 22 grudnia noc jest\nnajkrótsza, a w której - najdłuższa? Wpisz odpowiednie litery we właściwe miejsca.\nNoc najkrótsza:\nNoc najdłuższa:\nA\nB\nC\nD\n60°\n50°\n40°\n10.1.\n0-1-2\n10.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nNoc najkrótsza: C\nNoc najdłuższa: A","solution":"Najkrótsza noc 22 XII: **C (Neapol)** — najbardziej na S. Najdłuższa: **A (Białystok)** — najbardziej na N.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":"stacje meteorologiczne Europy, klimat umiarkowany, oświetlenie Ziemi","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":4,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.\nNa klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie\nmiesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie.\nStacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.\nNa podstawie: www.klimadiagramme.de","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **11.1.** Formacja: **step** — klimat umiarkowany ciepły **kontynentalny** — tworzą ją głównie **trawy i rośliny zielne**. **11.2.** Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo: 1. **mniej próchnicy** w profilu Y (jasny poziom wymywania) — niższa zasobność w składniki mineralne; 2. powstała na **piaskach** (sandry/wydmy) — mała retencja wody, łatwe wymywanie pierwiastków; 3. **kwaśny odczyn** Y — nieprzydatny dla pszenicy/buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny/zasadowy; 4. występowanie **poziomu orsztynu** (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni i przepuszczalność.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 11.\n\nNa klimatogramie przedstawiono średnie miesięczne wartości temperatury powietrza i średnie miesięczne sumy opadów atmosferycznych z wybranej stacji meteorologicznej w Europie. Stacja jest położona poniżej 200 m n.p.m.\n\nZadanie 11.1. (0–2)\n\nPoniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz – nieużytkowany rolniczo – strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest położona stacja meteorologiczna.\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nStrefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji, dla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step) ........... .\n\nTa formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym) ............ .\n\nTę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne / mchy i porosty) ........... .\n\nZadanie 11.2. (0–2)\n\nPoniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby charakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram, a literą Y — profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach. Przyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.\n\nUzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y, charakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż gleba oznaczona literą X.\n\nCo zrobić?\n\n11.1. — identyfikacja formacji\n\nZ klimatogramu: stacja w Europie poniżej 200 m n.p.m., klimat umiarkowany kontynentalny (mroźna zima, gorące lato, niskie opady, maksimum letnie). To strefa stepowa (Ukraina, południowa Rosja, Węgry).\n\nZ obrazu Stanisławskiego: rozległa równina porośnięta trawami i niskimi roślinami zielnymi, brak drzew. To step.\n\nUzupełnij luki:\n1. step (vs makia — śródziemnomorska).\n2. kontynentalnym (vs morski — bez ostrych zim).\n3. trawy i rośliny zielne (vs mchy i porosty — to tundra/tajga).\n\n11.2. — porównanie gleb X (czarnoziem) i Y (bielica)\n\nGleba X — czarnoziem stepowy (charakterystyka):\n- Bardzo gruba warstwa próchnicy (do 1 m, ciemna barwa).\n- Wysoka żyzność, bogactwo składników mineralnych.\n- Odczyn obojętny lub lekko zasadowy.\n- Powstaje na lessie + obumarłe trawy → próchnica.\n\nGleba Y — bielica (las iglasty na piaskach):\n- Cienka warstwa próchnicy (małe ilości organicznych szczątków, igły wolno się rozkładają).\n- Poziom wymywania (eluwialny, jasny) — kwasy organiczne z igieł wymywają związki żelaza i glinu.\n- Poziom orsztynu (iluwialny) — twarda warstwa wzbogacona, blokuje korzenie.\n- Odczyn kwaśny — nieprzydatny dla większości upraw rolnych.\n- Powstaje na piaskach → niska retencja wody, łatwe wymywanie.\n\nDwa argumenty za niższą przydatnością Y:\n1. Mała ilość próchnicy vs gruba w X → mniej składników.\n2. Odczyn kwaśny Y vs obojętny X → ograniczone uprawy.\n3. Piaski vs less → mała retencja wody, łatwe wymywanie składników.\n4. Orsztyn w Y → bariera dla korzeni.\n\nWybierz 2 najbardziej kontrastujące.\n\nPunktacja CKE\n\n- 11.1: 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia; 1 pkt — dwa poprawne.\n- 11.2: 2 pkt — poprawne uzasadnienie dwoma argumentami; 1 pkt — jednym argumentem.\n\nPo co to umieć\n\nStrefowość gleb i klimatu (uproszczona):\n- Tundra → gleby tundrowe (zamarznięte, ubogie).\n- Tajga → bielice (las iglasty, gleby kwaśne, niskie pH).\n- Las liściasty umiarkowany → gleby brunatne (przydatne pod uprawy).\n- Step → czarnoziemy (najżyźniejsze gleby świata).\n- Pustynia → gleby pustynne (zasolone, mało organicznej materii).\n- Strefa tropikalna → gleby czerwone i żółte (laterytyczne, wymyte z minerałów).\n\nGleba zależy od klimatu i roślinności. Step + sucho + trawy = czarnoziem; tajga + wilgoć + iglaste = bielica.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nPoniżej zamieszczono reprodukcję obrazu przedstawiającego krajobraz - nieużytkowany\nrolniczo - strefowej formacji roślinnej, charakterystycznej dla obszaru, na którym jest\npołożona stacja meteorologiczna.\nJan Stanisławski, 1900 rok (olej)\nNa podstawie: www.pinakoteka.zascianek.pl\n-100\n0\n100\n200\n300\n-10\n0\n10\n20\n30\nI\nII\nIII\nIV\nV\nVI\nVII VIII\nIX\nX\nXI\nXII\nopady (mm)\ntemperatura powietrza (°C)\nMGEP-R0_100\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nStrefową formacją roślinną, przedstawioną na obrazie i charakterystyczną dla klimatu stacji,\ndla której sporządzono klimatogram, jest (makia / step)\nTa formacja występuje w klimacie umiarkowanym ciepłym (morskim / kontynentalnym)\nTę formację tworzą głównie (trawy i rośliny zielne /\nmchy i porosty)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXVII.4) Zdający identyfikuje na przykładach\nwspółzależności elementów środowiska\nprzyrodniczego w strefach od równikowej do\npolarnych.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nVI.3) Zdający wyjaśnia zależności między\nklimatem, występowaniem typów gleb\ni formacji roślinnych w układzie strefowym.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nstep\nkontynentalnym\ntrawy i rośliny zielne","solution":"Formacja: **step** — klimat umiarkowany ciepły **kontynentalny** — tworzą ją głównie **trawy i rośliny zielne**.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":"step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"11.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-2)\nPoniżej przedstawiono profile dwóch gleb strefowych. Literą X oznaczono profil gleby\ncharakterystycznej dla formacji roślinnej obszaru, dla którego sporządzono klimatogram,\na literą Y - profil gleby, która tworzy się pod lasami iglastymi na sandrach lub wydmach.\nPrzyjmij, że profile gleb są takiej samej głębokości.\nX\nY\nNa podstawie: www.zasobynauki.pl; www.up.wroc.pl\nUzasadnij dwoma argumentami, że gleba, której profil oznaczono literą Y,\ncharakteryzuje się mniejszą przydatnością dla upraw o wysokich wymaganiach niż\ngleba oznaczona literą X.\n1\n2\n11.1.\n0-1-2\n11.2.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nVI.1) Zdający rozpoznaje typ gleby\ni wnioskuje o przydatności rolniczej na\npodstawie fotografii profilu glebowego.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uzasadnienie dwoma argumentami.\n1 pkt - poprawne uzasadnienie jednym argumentem.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Gleba oznaczona literą Y zawiera mniej próchnicy (więc ma mniejszą żyzność niż gleba\noznaczona literą X).\n- Gleba tworzy się na piaskach (więc ma mniejszą zdolność retencjonowania wody niż\ngleba oznaczona literą X).\n- W glebie oznaczonej literą Y płytko występuje poziom o jasnym kolorze (poziom\nwymywania, który jest ubogi w związki organiczne).\n- Jest glebą kwaśną (która nie sprzyja uprawie np. pszenicy i buraków cukrowych), a gleba\noznaczona literą X ma odczyn obojętny/zasadowy.\n- W glebie oznaczonej literą Y występuje poziom orsztynu.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Gleba Y (bielica pod las iglasty) ma mniejszą żyzność od X (czarnoziem stepowy), bo: 1. **mniej próchnicy** w profilu Y (jasny poziom wymywania) — niższa zasobność w składniki mineralne; 2. powstała na **piaskach** (sandry/wydmy) — mała retencja wody, łatwe wymywanie pierwiastków; 3. **kwaśny odczyn** Y — nieprzydatny dla pszenicy/buraków cukrowych; X ma odczyn obojętny/zasadowy; 4. występowanie **poziomu orsztynu** (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni i przepuszczalność.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":"step, klimat umiarkowany kontynentalny, czarnoziem vs bielica","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.\nNa mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy\nciepłe, a niebieskimi - zimne.\nNa podstawie: L. Baraniecki, W. Skrzypczak, Geografia fizyczna ogólna i Polski, Warszawa 2007.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **12.1.** Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem **ciepłych prądów** (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski) → wilgotne powietrze, **wysokie sumy opadów**, brak pustyń, sprzyjające warunki dla rolnictwa (uprawy, długi okres wegetacyjny, wysoki udział gruntów ornych). **12.2.** — **FF** (góra przybyła z **Arktyki/Grenlandii**, nie Antarktydy; ruch z północy na południe odbywa się **Prądem Labradorskim**, nie cyrkulacją pasatową — która płynie ku równikowi i jest cieplejsza)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 12.\n\nNa mapie świata przedstawiono prądy morskie. Strzałkami czerwonymi oznaczono prądy ciepłe, a niebieskimi – zimne.\n\nZadanie 12.1. (0–1)\n\nPrzedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów morskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35° szerokości geograficznej południowej.\n\nZadanie 12.2. (0–1)\n\nPrzyczyną katastrofy Titanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu o współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę na stronie 14.).\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Katastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową, która przemieściła się z Antarktydy wraz z wodami jednego z zimnych prądów morskich. | P / F\n2. | Góra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica, przemieściła się przez koło podbiegunowe do miejsca katastrofy na skutek cyrkulacji pasatowej. | P / F\n\nCo zrobić?\n\n12.1. — korzyść z prądów ciepłych na E wybrzeżach 20-35°S\n\nIdentyfikuj prądy w obszarze:\n- E wybrzeże Afryki — Prąd Mozambicki / Agulhas (ciepły).\n- E wybrzeże Australii — Prąd Wschodnioaustralijski (ciepły).\n- E wybrzeże Ameryki Płd. — Prąd Brazylijski (ciepły).\n\nWszystkie ciepłe — przeciwnie do zachodnich wybrzeży (Atakama, Namib, Australia Zachodnia — zimne prądy → pustynie).\n\nSkutki ciepłego prądu dla wschodnich wybrzeży:\n- Ciepłe powietrze nad ocean → parowanie → wilgotne masy.\n- Wiatr nawiewa wilgotne masy na ląd → wysokie opady.\n- Skutki dla człowieka:\n- Bogate rolnictwo (uprawy tropikalne, owocowe, trzcina cukrowa).\n- Bujna roślinność (lasy podzwrotnikowe).\n- Długi okres wegetacyjny (ciepło + woda).\n- Sprzyja osadnictwu (np. Brazylia, Mozambik, Sydney).\n\nWybierz jedną konkretną korzyść.\n\n12.2. — góra lodowa Titanica\n\nLokalizacja katastrofy: 42°N, 50°W — na północnym Atlantyku, ~600 km od Nowej Funlandii.\n\nZdanie 1: \"góra z Antarktydy\" → FAŁSZ. Antarktyda jest na półkuli S, góry stamtąd nie dochodzą na półkulę N. Góra Titanica pochodziła z Grenlandii / Arktyki (półkula N).\n\nZdanie 2: \"przez koło podbiegunowe, cyrkulacja pasatowa\" → FAŁSZ. Cyrkulacja pasatowa to wiatry w okolicach równika (NE i SE pasat). Góra do miejsca katastrofy przybyła z Prądem Labradorskim (zimny prąd morski), nie pasatami.\n\nPunktacja CKE\n\n- 12.1: 1 pkt — poprawna korzyść.\n- 12.2: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nAsymetria zwrotnikowa:\n- W wybrzeża między zwrotnikami (zimne prądy) → pustynie (Atakama, Namib, Sahara w niektórych częściach, Australia Zach.).\n- E wybrzeża między zwrotnikami (ciepłe prądy) → bujne tropikalne lasy / sawanny wilgotne (Brazylia, Madagaskar, NE Australia).\n\nTo klasyk geografii fizycznej — wyjaśnia, dlaczego pustynie są na zachodnich, a nie wschodnich brzegach kontynentów w pasie zwrotnikowym.\n\nTypowy błąd: Wschodnie vs zachodnie wybrzeża między zwrotnikami: **wschodnie** = ciepłe prądy = wilgotno (Brazylia, Mozambik, wsch. Australia); **zachodnie** = zimne prądy = pustynie (Atacama, Namib, Australia Zachodnia).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nPrzedstaw korzyść dla działalności człowieka wynikającą z oddziaływania prądów\nmorskich na wschodnie wybrzeża obszarów lądowych, położone między 20° a 35°\nszerokości geograficznej południowej.\n12.1.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich oraz\nocenia ich wpływ na życie i gospodarkę\nczłowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna korzyść.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Wyższe sumy opadów atmosferycznych / większa wilgotność powierza (niż na obszarach\noddziaływania prądów chłodnych).\n- Dostatek wody opadowej dla rolnictwa.\n- Brak pustyń.\n- Wysoki udział gruntów ornych (niski udział nieużytków) w strukturze użytkowania\ngruntów.\n- Warunki klimatyczne (termiczne) sprzyjające osadnictwu.\n- Długość okresu wegetacyjnego sprzyjająca roślinom uprawnym.","solution":"Wschodnie wybrzeża 20–35°S są pod wpływem **ciepłych prądów** (Mozambicki, Wschodnioaustralijski, Brazylijski) → wilgotne powietrze, **wysokie sumy opadów**, brak pustyń, sprzyjające warunki dla rolnictwa (uprawy, długi okres wegetacyjny, wysoki udział gruntów ornych).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":"prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nPrzyczyną katastrofyTitanica było zderzenie z górą lodową, które nastąpiło w miejscu\no współrzędnych geograficznych 42°N, 50°W (zobacz mapę na stronie 14.).\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nKatastrofa Titanica była spowodowana zderzeniem z górą lodową,\nktóra przemieściła się z Antarktyki wraz z wodami jednego z zimnych\nprądów morskich.\nP\nF\n2.\nGóra lodowa, z którą zderzenie doprowadziło do katastrofy Titanica,\nprzemieściła się zza koła podbiegunowego do miejsca katastrofy na\nskutek cyrkulacji pasatowej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\ni społeczno-gospodarczego oraz\nwzajemnych zależności w systemie\nczłowiek - przyroda - gospodarka.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich oraz\nocenia ich wpływ na życie i gospodarkę\nczłowieka.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFF\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"— **FF** (góra przybyła z **Arktyki/Grenlandii**, nie Antarktydy; ruch z północy na południe odbywa się **Prądem Labradorskim**, nie cyrkulacją pasatową — która płynie ku równikowi i jest cieplejsza)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":"prądy morskie, wschodnie wybrzeża 20–35°S, katastrofa Titanica","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nNa mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około\n10 milionów lat.\nNa podstawie: www.indiatimes.com\nPrzedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do\ntektoniki płyt litosfery.\n12.2.\n0-1\n13.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku przyrodniczym […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\ngeologicznych na Ziemi […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nV.I) Zdający […] wyjaśnia wpływ [ruchu płyt\nlitosfery] na genezę procesów\nendogenicznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna przyczyna (ryft, rozsuwanie się płyt litosfery).\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Pękanie kontynentu afrykańskiego następuje wzdłuż strefy ryftowej (rowu tektonicznego).\n- Dochodzi tu do odsuwania się od siebie dwóch płyt (afrykańskiej i somalijskiej), które po\npewnym czasie się oddzielą, w wyniku czego powstaną odrębne lądy.","solution":"Odpowiedź: Pękanie kontynentu afrykańskiego następuje wzdłuż **strefy ryftowej** (Wielki Rów Wschodnioafrykański). Dochodzi do **rozsuwania się** dwóch płyt litosfery: **afrykańskiej** i **somalijskiej**. Pod wpływem rozbieżnych prądów konwekcyjnych w płaszczu Ziemi płyty oddalają się — po pewnym czasie odłączy się Półwysep Somalijski.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 13. (0–1)\n\nNa mapie przedstawiono przewidywany zarys kontynentu afrykańskiego za około 10 milionów lat.\n\nPrzedstaw przyczynę przewidywanego rozłamu Afryki. W odpowiedzi odnieś się do tektoniki płyt litosfery.\n\nCo zrobić?\n\nWielki Rów Wschodnioafrykański — strefa ryftowa o długości ~6000 km od Mozambiku po Morze Czerwone. Aktywne tektoniczne pęknięcie kontynentu — rozsuwają się dwie płyty:\n- Płyta afrykańska (Nubia) — duża, zachodnia część.\n- Płyta somalijska — mniejsza, wschodnia część (obejmie m.in. Etiopię, Somalię, Kenię wsch.).\n\nMechanizm pękania (od podstaw):\n- W płaszczu Ziemi działają prądy konwekcyjne — gorąca magma wznosi się ku powierzchni.\n- W strefie ryftu prądy rozbieżne rozsuwają płyty.\n- Skorupa kontynentalna ulega rozciąganiu i pękaniu → powstaje rów tektoniczny.\n- W rowie: wulkanizm (Kilimandżaro, Nyirangongo), trzęsienia ziemi, jeziora ryftowe (Tanganika, Malawi).\n\nSkutek za ~10 mln lat:\n- Rozsunięcie kontynuuje się — szczelina pogłębia się.\n- Morze wlewa się w obniżenie → powstaje nowy ocean (analogicznie do Morza Czerwonego).\n- Półwysep Somalijski odłącza się od reszty Afryki.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień mechanizm tektoniczny (rozsuwanie płyt / strefa ryftowa / prądy konwekcyjne) i wskaż dwie płyty (afrykańska + somalijska).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna przyczyna (ryft / rozsuwanie się płyt litosfery / prądy konwekcyjne).\n\nPo co to umieć\n\nStrefy ryftowe na świecie:\n- Wielki Rów Wschodnioafrykański — Afryka rozsuwa się.\n- Grzbiet Śródatlantyczny — Ameryka i Europa rozsuwają się.\n- Grzbiet Wschodniopacyficzny — Ameryki i Pacyfik.\n- Rów Czerwonomorski — Afryka i Płw. Arabski się oddzielają (już dawno temu).\n\nKażdy ryft = przyszły ocean (jeśli proces kontynuuje się przez miliony lat). Geofizyka długoterminowa.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"tektonika płyt, Wielki Rów Wschodnioafrykański, rozłam Afryki","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":4,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.\nNa mapie numerami 1-7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **14.1.** - Pradolina + bagienno-łąkowy: **2** (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: **3** (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: **5** (Karkonoski PN) **14.2.** Forma: **ostaniec**. Czynnik: **woda z CO₂** (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale **nierówno** — szybciej w miejscach spękanych/porowatych, wolniej w bardziej odpornych (więcej krzemionki, mniej spękań). Tam, gdzie rozpuszczanie było słabsze, fragmenty skały pozostały jako ostańce (skałki Stołowych Gór, Pieskowa Skała).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 14.\n\nNa mapie numerami 1–7 oznaczono wybrane parki narodowe w Polsce.\n\nZadanie 14.1. (0–2)\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nPark narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na mapie numerem (1 / 2) .......... .\n\nPark narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form powstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem (3 / 4) .......... .\n\nPark narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia magmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6) .......... .\n\nZadanie 14.2. (0–2)\n\nNa fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką wybraną formę rzeźby krasowej.\n\nPodaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika rzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę formy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.\n\nkem &nbsp;&nbsp;&nbsp; ostaniec &nbsp;&nbsp;&nbsp; woda z CO₂ &nbsp;&nbsp;&nbsp; wiatr\n\n- Nazwa formy: ......................................\n- Czynnik rzeźbotwórczy: ......................................\n- Wyjaśnienie: ......................................\n\nCo zrobić?\n\n14.1. — przyporządkowanie PN\n\n7 PN na mapie (typowe):\n- 1 — Woliński (wyspa Wolin, wybrzeże klifowe).\n- 2 — Biebrzański (bagna, pradolina Biebrzy).\n- 3 — Słowiński (wybrzeże, wydmy ruchome — Łącka).\n- 4 — Wigierski (jeziora polodowcowe).\n- 5 — Karkonoski (Sudety, formy polodowcowe + granit paleozoiczny).\n- 6 — Bieszczadzki (Karpaty, połoniny).\n- 7 — Ojcowski (kras, wapienie).\n\nPrzyporządkowania:\n- Bagienno-łąkowy / pradolina → Biebrzański (2).\n- Wydmy / eoliczne formy akumulacyjne → Słowiński (3) — wydma Łącka, mierzeja Łebska.\n- Polodowcowe + paleozoiczne magmowe → Karkonoski (5) — granity karkonoskie + kotły polodowcowe.\n\n14.2. — forma krasowa w Ojcowskim PN\n\nZ opcji: kem (lodowcowa), ostaniec (krasowa), woda z CO₂ (krasowienie), wiatr (eoliczny).\n\nOjcowski PN to wapienie jurajskie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Tam dominuje kras.\n\nOstaniec = sterczący słup skalny, pozostałość po selektywnym rozpuszczaniu wapienia. Klasyczne ostańce: Maczuga Herkulesa (Pieskowa Skała), Skały Sokolika.\n\nMechanizm krasowienia:\n1. Wody opadowe pochłaniają CO₂ z atmosfery → kwas węglowy (H₂CO₃ słaby).\n2. Kwas reaguje z wapieniem (CaCO₃) → rozpuszcza go.\n3. Rozpuszczanie nierównomierne — szybsze w spękaniach, wolniejsze w zwartych blokach.\n4. Po milionach lat: spękane fragmenty znikają, zwarte zostają jako ostańce.\n\nPunktacja CKE\n\n- 14.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.\n- 14.2: 2 pkt — nazwa formy + czynnik + wyjaśnienie; 1 pkt — nazwa formy + czynnik albo samo wyjaśnienie.\n\nPo co to umieć\n\nKras = rozpuszczanie skał węglanowych (wapieni, dolomitów) przez wody z CO₂. Formy:\n- Powierzchniowe: ostańce, lejki krasowe, polje, doliny krasowe.\n- Podziemne: jaskinie (Niedźwiedzia, Łokietka), kominy, stalaktyty/stalagmity.\n\nW Polsce: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Tatry, Pieniny. Globalnie: Słowenia (Klasický Krs), Chiny (Guilin), Jugosławia.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec","page_from":16,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe numery wybrane spośród podanych w nawiasach.\nPark narodowy o krajobrazie bagienno-łąkowym, położony w pradolinie, oznaczono na\nmapie numerem (1 / 2)\nPark narodowy o rzeźbie charakteryzującej się występowaniem akumulacyjnych form\npowstałych na skutek działalności procesów eolicznych oznaczono na mapie numerem\n(3 / 4)\nPark narodowy, w którym występują formy polodowcowe i skały paleozoiczne pochodzenia\nmagmowego, oznaczono na mapie numerem (5 / 6)\n14.1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map […].\nPoziom rozszerzony\nXIII.1) Zdający przedstawia cechy rzeźby\ni wyjaśnia wpływ procesów […]\nzewnętrznych na ukształtowanie\npowierzchni głównych jednostek\nfizycznogeograficznych Polski.\nXIII.3) Zdający przedstawia specyficzne\ncechy środowiska przyrodniczego Sudetów,\nGór Świętokrzyskich i Bieszczad […].\nXIII.5) Zdający wyjaśnia wpływ lądolodu na\nśrodowisko przyrodnicze pojezierzy i nizin\n[…].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\n2\n3\n5","solution":"- Pradolina + bagienno-łąkowy: **2** (Biebrzański PN) - Wydmy / formy akumulacyjne eoliczne: **3** (Słowiński PN) - Polodowcowe + magmowe paleozoiczne: **5** (Karkonoski PN)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.1.webp","solution_image":null,"topics":"parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/14.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"14.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nNa fotografii wykonanej w parku narodowym oznaczonym numerem 7 wskazano strzałką\nwybraną formę rzeźby krasowej.\nNa podstawie: www.wikimedia.org\nPodaj nazwę formy wskazanej strzałką na fotografii i nazwę odpowiedniego czynnika\nrzeźbotwórczego, a następnie wyjaśnij, jak doszło do powstania tej formy. Nazwę\nformy i czynnik rzeźbotwórczy dobierz z podanych poniżej.\nkem ostaniec woda z CO2\nwiatr\nNazwa formy:\nCzynnik rzeźbotwórczy:\nWyjaśnienie:\n14.2.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.4) Zdający charakteryzuje zjawiska\nwietrzenia […] chemicznego, krasowienia\noraz opisuje produkty i formy powstałe\nw wyniku tych procesów.\nXIII.4) Zdający przedstawia wpływ skał\nwęglanowych […] wyżyn Polski na elementy\nśrodowiska przyrodniczego.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna nazwa formy, poprawny czynnik rzeźbotwórczy i poprawne wyjaśnienie.\n1 pkt - poprawna nazwa formy i poprawny czynnik rzeźbotwórczy.\nalbo\n- poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nostaniec\nwoda z CO2\nWyjaśnienie, np.\n- Woda zawierająca dwutlenek węgla rozpuszcza wapienie (skały węglanowe). Fragmenty\nwarstwy wapieni (skał węglanowych) wolniej niszczone to ostańce.\n- Rozpuszczanie (wietrzenie chemiczne, krasowienie, ługowanie) wapieni zachodzi\nnierówno (słabiej, gdy wapienie zawierają więcej krzemionki, a szybciej, gdy są spękane\nlub porowate). Tam, gdzie rozpuszczanie zachodziło słabiej, występują ostańce.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Forma: **ostaniec**. Czynnik: **woda z CO₂** (krasowienie wapieni). Wyjaśnienie: woda zawierająca CO₂ rozpuszcza wapienie, ale **nierówno** — szybciej w miejscach spękanych/porowatych, wolniej w bardziej odpornych (więcej krzemionki, mniej spękań). Tam, gdzie rozpuszczanie było słabsze, fragmenty skały pozostały jako ostańce (skałki Stołowych Gór, Pieskowa Skała).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-14.2.webp","solution_image":null,"topics":"parki narodowe Polski, geomorfologia krasowa, ostaniec","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-1)\nPoniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.\nNa przekroju geologicznym skały z dwóch er - paleozoicznej i mezozoicznej - oddziela\npowierzchnia zrównania.\nKtóre wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania\nprzedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.\nB. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.\nC. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.\nD. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.\n15.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"B","answer_text":"Zadanie 15. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.1) Zdający rozumie zasady ustalania\nwieku względnego i bezwzględnego skał\noraz wydarzeń geologicznych.\nV.9) Zdający analizuje fotografię odkrywki\ngeologicznej i wnioskuje na jej podstawie\no przeszłości geologicznej obszaru.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nB","solution":"Odpowiedź: **B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku.** Powierzchnia zrównania oddziela paleozoik (karbon margle, dewon, porfiry — pod) od mezozoiku (trias piaskowce, jura wapienie — nad). Skały paleozoiczne są sfałdowane, więc orogeneza (waryscyjska) zaszła PRZED zrównaniem. Uskok przecina tylko paleozoik — też przed.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 15. (0–1)\n\nPoniżej przedstawiono przekrój geologiczny wybranego obszaru.\n\nNa przekroju geologicznym skały z dwóch er – paleozoicznej i mezozoicznej – oddziela powierzchnia zrównania.\n\nKtóre wydarzenia geologiczne wystąpiły przed powstaniem powierzchni zrównania przedstawionej na przekroju? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Sedymentacja w jurze i powstanie intruzji porfirów.\n- B. Sfałdowanie skał paleozoicznych i powstanie uskoku. ✓\n- C. Sedymentacja w paleozoiku i wyerodowanie doliny przez rzekę.\n- D. Transgresja morza i denudacja skał jurajskich w warunkach lądowych.\n\nCo zrobić?\n\nPowierzchnia zrównania na przekroju oddziela:\n- Pod — sfałdowane skały paleozoiczne (karbon, dewon + intruzje porfirów + uskok).\n- Nad — niezakłócone skały mezozoiczne (trias, jura — poziome warstwy).\n\nKlucz: zdarzenia pod powierzchnią zrównania są starsze od niej (zaszły przed jej powstaniem). Zdarzenia nad powierzchnią zrównania są młodsze (zaszły po).\n\nCo zaszło przed zrównaniem (= w paleozoiku):\n- Sedymentacja w paleozoiku (karbon margle, dewon dolomity, dewon wapienie).\n- Intruzje porfirów (wulkanizm).\n- Sfałdowanie skał paleozoicznych (orogeneza waryscyjska).\n- Uskok przecinający tylko paleozoik (dyslokacja po sfałdowaniu).\n\nAnaliza opcji:\n- A: \"Sedymentacja w jurze + porfiry\" → mieszanka starych (porfiry, paleozoik) i młodych (jura, mezozoik). Błędne.\n- B: \"Sfałdowanie paleozoiku + uskok\" → OBA wydarzenia w paleozoiku, przed zrównaniem. ✓\n- C: \"Sedymentacja w paleozoiku + wyerodowanie doliny\" → dolina rzeczna mało prawdopodobna na powierzchni zrównania.\n- D: \"Transgresja morza + denudacja skał jurajskich\" → jura = po zrównaniu, więc oba wydarzenia są późniejsze.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nPowierzchnia zrównania (peneplena) to niedoceniany element przekroju geologicznego. Oznacza długotrwałą denudację (erozję), która zniszczyła młodsze warstwy i wygładziła teren. Po niej często następuje transgresja morza (zalanie obszaru) z osadzaniem nowych warstw.\n\nW zadaniach maturalnych powierzchnia zrównania = kluczowy dzielnik czasu. Co pod = stare; co nad = młode. Co przecina ją = po; co tylko pod = przed.\n\nTypowy błąd: A jest błędne (intruzje porfirów + sedymentacja jurajska to dwa różne etapy). C zawiera dolinę rzeczną (mało prawdopodobne na zrównanej powierzchni). D mówi o transgresji morza po jurze — nie odnosi się do **paleozoiku**.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"przekrój geologiczny, wiek względny skał, sfałdowanie i uskok","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nNa mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy\nbaryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem\natmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się\nfront zokludowany.\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\nSpośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze\nznajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B)\nWiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód)\nod Irlandii.\nW wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami\natmosferycznymi - oznaczonego literą A - się (zwiększy / zmniejszy)\n16.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowanie przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.2) Zdający przedstawia\ncharakterystyczne zmiany pogody w czasie\nprzemieszczania się frontów\natmosferycznych […].\nIII.6) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nPoziom podstawowy\nIII.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nA\nzachód\nzmniejszy","solution":"Odpowiedź: 1. masa powietrza o wyższej temperaturze: **A** (przed frontem ciepłym) 2. wiatr o największej prędkości: na **zachód** od Irlandii (od strony niżu) 3. po okluzji powierzchnia obszaru A się **zmniejszy** (ciepły zostaje \"podniesiony\" przez zimne)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 16. (0–2)\n\nNa mapie synoptycznej fragmentu Europy zaznaczono fronty atmosferyczne i układy baryczne w wybranym dniu. Literami A i B oznaczono wybrane obszary oddzielone frontem atmosferycznym. Następnego dnia na obszarze przedstawionym na mapie rozbuduje się front zokludowany.\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\nSpośród obszarów, które oddziela front ciepły, masa powietrza o wyższej temperaturze znajduje się nad obszarem oznaczonym literą (A / B) ........... .\n\nWiatr o największej prędkości występuje na obszarze położonym na (wschód / zachód) ........... od Irlandii.\n\nW wyniku rozwoju okluzji powierzchnia obszaru położonego między frontami atmosferycznymi – oznaczonego literą A – się (zwiększy / zmniejszy) ........... .\n\nCo zrobić?\n\nLuka 1: gdzie cieplejsze powietrze przy froncie ciepłym?\n- Front ciepły = ciepłe powietrze \"wchodzi\" na zimne (po stronie nawietrznej).\n- Po stronie nadciągającej ciepłej masy (= za frontem, w kierunku przesuwania) jest cieplej.\n\nObszar A jest za frontem ciepłym (od strony niżu) → cieplejszy. Obszar B jest przed frontem (od strony wyższego ciśnienia) → chłodniejszy.\n\nLuka 2: gdzie najsilniejszy wiatr?\n- Wiatr jest najsilniejszy tam, gdzie gęsto rozmieszczone izobary (duża różnica ciśnienia na małej odległości).\n- W mapie niż centralny (~967 hPa) leży na zachód od Irlandii. Tam izobary są gęstsze.\n\n→ na zachód od Irlandii.\n\nLuka 3: co dzieje się przy okluzji?\n- Front zokludowany powstaje gdy chłodny front (szybszy) dogania ciepły (wolniejszy).\n- Ciepła masa powietrza (między frontami) zostaje wypchnięta do góry — ciepłe powietrze jest lżejsze.\n- Na poziomie ziemi pozostają tylko dwa zimne masy (z różnych stron).\n- Powierzchnia obszaru ciepłego (A) na poziomie ziemi zmniejsza się aż do zaniku.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi.\n- 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.\n\nPo co to umieć\n\nCykl niżu barycznego (klasyczny model norweski):\n1. Faza wczesna — fronty ciepły i chłodny rozdzielone, ciepły wycinek powietrza między nimi.\n2. Faza dojrzała — fronty wyraźne, ciepły wycinek widoczny.\n3. Okluzja — chłodny dogania ciepły, ciepła masa wypchnięta do góry.\n4. Faza zaniku — niż słabnie, ginie.\n\nCykl trwa zwykle 3-5 dni. Polska leży w pasie wpływu niżów atlantyckich → klasyczne fronty są tu częste.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"mapa synoptyczna, fronty atmosferyczne, okluzja","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nPoniżej przedstawiono piramidy wieku i płci wybranych krajów w 2020 roku.\n12%\n8%\n4%\n0%\n4%\n8%\n12%\n12%\n8%\n4%\n0%\n4% 8% 12%\nNa podstawie: www.populationpyramid.net\n0-4\n5-9\n10-14\n15-19\n20-24\n25-29\n30-34\n35-39\n40-44\n45-49\n50-54\n55-59\n60-64\n65-69\n70-74\n75-79\n80-84\n85-89\n90-94\n95-99\n100 i powyżej\nIrak\n0-4\n5-9\n10-14\n15-19\n20-24\n25-29\n30-34\n35-39\n40-44\n45-49\n50-54\n55-59\n60-64\n65-69\n70-74\n75-79\n80-84\n85-89\n90-94\n95-99\n100 i powyżej\nZjednoczone Emiraty Arabskie\nmężczyźni\nkobiety\nmężczyźni\nkobiety\nMGEP-R0_100\nWyjaśnij, dlaczego występuje różnica w strukturze ludności między Zjednoczonymi\nEmiratami Arabskimi a Irakiem. Odnieś się do ludności w wieku produkcyjnym.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXII.3) Zdający przedstawia konsekwencje\nzróżnicowania jakości życia człowieka\nw różnych […] krajach świata.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nVII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie\nprzestrzenne państw świata według\nwskaźników rozwoju.\nVIII.6) Zdający charakteryzuje główne\nkierunki i przyczyny migracji ludności na\nświecie.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W ZEA jest większy udział mężczyzn w wieku produkcyjnym niż w Iraku, ponieważ\npracodawcy w ZEA oferują dla nich miejsca pracy w budownictwie i przemyśle naftowym,\nco przyczynia się do napływu imigrantów.\n- Rynek pracy w Iraku charakteryzuje się wysokim bezrobociem, co nie sprzyja\nzatrudnianiu imigrantów.\n- W ZEA jest większy udział ludności w wieku produkcyjnym niż w Iraku, ponieważ wysoki\nPKB na 1 mieszkańca przyczynia się do napływu imigrantów.\n- Irak, który ma niższy wskaźnik PKB na 1 mieszkańca, nie jest tak atrakcyjny dla\nimigrantów jak ZEA.\n- Sytuacja polityczna w Iraku przyczyniła się do embarga na eksport ropy naftowej, co\nograniczało rozwój gospodarczy i zniechęcało do napływu pracowników z innych państw.\n- ZEA jest krajem stabilnym politycznie, co przyczyniło się do rozwoju gospodarczego\ni napływu imigrantów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: W **ZEA** istnieje silna **imigracja zarobkowa mężczyzn w wieku produkcyjnym** (25–55 lat) — głównie z Indii, Pakistanu, Bangladeszu, Filipin, do pracy w **budownictwie i przemyśle naftowym** (wysoki PKB, stabilność polityczna, otwarte rynki pracy). Stąd piramida ZEA ma wyraźne wybrzuszenie w wieku produkcyjnym z **przewagą mężczyzn**. W **Iraku** rynek pracy charakteryzuje się **wysokim bezrobociem** i niestabilnością polityczną (embargo, wojna) — nie sprzyja imigracji. Piramida zachowuje typową strukturę kraju rozwijającego się: szeroka podstawa (wysoki przyrost naturalny), brak imigrantów.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 17. (0–1)\n\nPoniżej przedstawiono piramidy wieku i płci wybranych krajów w 2020 roku.\n\nWyjaśnij, dlaczego występuje różnica w strukturze ludności między Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi a Irakiem. Odnieś się do ludności w wieku produkcyjnym.\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj piramidy wieku:\n- Irak — typowa progresywna piramida: szeroka podstawa (wysoka dzietność), zwężająca się ku górze (krótkie życie, wysoka śmiertelność). Symetryczna lewo-prawo (kobiety/mężczyźni podobnie).\n- ZEA — nietypowa struktura: wybrzuszenie w wieku produkcyjnym 25-55, z wyraźną dominacją mężczyzn. Wąska podstawa (niska dzietność).\n\nWytłumacz wybrzuszenie ZEA: ZEA to kraj naftowy (Dubaj, Abu Dhabi) o:\n- Bardzo wysokim PKB / mieszkańca.\n- Stabilności politycznej + niskie podatki.\n- Otwartym rynku pracy dla migrantów.\n\nSkutek: masowa imigracja zarobkowa z Indii, Pakistanu, Bangladeszu, Filipin. Migrują głównie młodzi mężczyźni do pracy w budownictwie, przemyśle naftowym, transportu (ciężka praca fizyczna).\n\nWytłumacz strukturę Iraku: Irak ma:\n- Wysoką dzietność (~3,5-4 dzieci na kobietę) → szeroka podstawa.\n- Niestabilność polityczną (wojna z Iranem, sankcje, wojna w Iraku 2003, ISIS) → wysokie bezrobocie.\n- Nie sprzyja imigracji — przeciwnie, emigracja Irakijczyków za granicę.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): powiąż wiek produkcyjny w obu krajach z migracjami zarobkowymi (ZEA: napływ; Irak: brak / odpływ).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do związku z migracjami zarobkowymi i sytuacją gospodarczą.\n\nPo co to umieć\n\nTypy piramid wieku (klasyfikacja Sundbärga):\n- Progresywna (szeroka podstawa, wąski wierzchołek): kraje rozwijające się, wysoki przyrost.\n- Stagnacyjna (prostokątna): kraje rozwinięte, stabilizacja.\n- Regresywna (wąska podstawa, szeroki środek): kraje wysoko rozwinięte ze starzeniem (Niemcy, Japonia, Polska).\n\nAsymetrie piramidy = sygnał o migracjach lub wojnach (np. brak mężczyzn w określonych rocznikach po II WŚ).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"piramidy wieku, demografia ZEA vs Irak, migracje zarobkowe","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nW strefie klimatów równikowych w Ameryce Południowej, m.in. w okolicach Quito i Bogoty,\nduża gęstość zaludnienia występuje na wysokościach powyżej 2500 m n.p.m., do czego\nprzyczyniają się m.in. warunki termiczne.\nWyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych - ze względu na warunki\ntermiczne - obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania\nsię niż obszary nizinne.\n17.\n0-1\n18.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nVIII.1) Zdający wskazuje obszary\nkoncentracji ludności i małej gęstości\nzaludnienia oraz określa czynniki\ni prawidłowości w zakresie rozmieszczenia\nludności świata.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Średnia temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością, więc na obszarach\npołożonych wysoko n.p.m. warunki do życia w strefie klimatów równikowych są bardziej\nsprzyjające.\n- W tych regionach, na nizinnych obszarach panuje klimat sprzyjający występowaniu\ninsektów, m.in. komarów (malarii). Chłodniejszy klimat terenów położonych wyżej\nsprawia, że rozprzestrzenianie się tych owadów staje się ograniczone.\n- W tych regionach, na nizinnych obszarach panuje klimat sprzyjający nadmiernemu\nrozwojowi roślinności i uciążliwej sukcesji lasu w tereny zurbanizowane. W chłodniejszym\nklimacie na obszarach położonych wyżej n.p.m. dynamika tego zjawiska jest mniejsza.","solution":"Odpowiedź: Średnia temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością (~0,6°C / 100 m). Na nizinach równikowych panuje **gorący, wilgotny klimat** (do 27–30°C cały rok), uciążliwy dla człowieka oraz sprzyjający: - **insektom** (komary — malaria, denga, żółta febra) — chłodniejszy klimat wysoko n.p.m. ogranicza ich występowanie; - **bujnej roślinności** (las równikowy, szybka sukcesja) — utrudnia zagospodarowanie terenu; - chorobom tropikalnym. Na wysokościach 2500–3000 m n.p.m. temperatura jest umiarkowana (~15–18°C), wilgotność niższa, mniej insektów — komfortowa do życia.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 18. (0–1)\n\nW strefie klimatów równikowych w Ameryce Południowej, m.in. w okolicach Quito i Bogoty, duża gęstość zaludnienia występuje na wysokościach powyżej 2500 m n.p.m., do czego przyczyniają się m.in. warunki termiczne.\n\nWyjaśnij, dlaczego w niskich szerokościach geograficznych – ze względu na warunki termiczne – obszary położone wysoko n.p.m. mogą być korzystniejsze do osiedlania się niż obszary nizinne.\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: termiczna piętrowość górska w klimacie równikowym (od 0° szerokości):\n- 0-1000 m (tierra caliente, gorąca strefa): T = 25-30°C cały rok, b. wilgotno, lasy równikowe.\n- 1000-2000 m (tierra templada, umiarkowana): T = 18-22°C, plantacje kawy.\n- 2000-3000 m (tierra fría, chłodna): T = 12-18°C — idealna dla człowieka.\n- 3000-4500 m (tierra helada, mroźna): T = 5-12°C, pastwiska alpejskie.\n- &gt;4500 m: lód i śnieg.\n\nKażde 100 m wzrostu n.p.m. = spadek T o ~0,6°C.\n\nDlaczego niziny równikowe są niewygodne:\n- Wysoka temperatura (&gt;25°C) + wilgotność ~90% → uciążliwy klimat dla ludzi.\n- Choroby tropikalne: malaria, denga, żółta febra (przenoszone przez komary).\n- Bujna roślinność lasu równikowego — szybka sukcesja, trudne wycinanie i utrzymanie pól.\n- Kwaśne, ubogie gleby (laterytowe) — wymywanie składników.\n\nDlaczego wysokości 2000-3000 m są lepsze:\n- Umiarkowana temperatura (15-18°C) — komfort termiczny.\n- Mniej komarów (nie ma malarii powyżej ~1500 m).\n- Mniejsza wilgotność — łatwiejsze osadnictwo.\n- Lepsze gleby (wulkaniczne) — żyzne dla rolnictwa.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wskaż spadek temperatury z wysokością + co najmniej jeden konkretny skutek (mniej insektów / komfort termiczny / mniejsza wilgotność).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.\n\nPo co to umieć\n\nPiętrowość przyrodnicza w górach zależy od klimatu strefowego:\n- W strefie umiarkowanej: piętra leśne (regiel dolny, górny, kosodrzewina, hale, turnie).\n- W strefie tropikalnej / równikowej: tierra caliente / templada / fría / helada (od dołu do góry).\n\nW Polsce: Kraków (220 m) ma podobny klimat jak Bogota (2640 m) — bo Bogota jest na równiku, gdzie wysoko = chłodniej.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"koncentracja ludności w klimatach równikowych, wysokość n.p.m.","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-2)\nNa mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia\nludności w Polsce do 2030 roku.\nMapa 1. Gminy o prognozowanym przyroście liczby ludności do 2030 r. większym niż 10%\nMapa 2. Gminy o prognozowanym ubytku liczby ludności do 2030 r. większym niż 5%\nNa podstawie: M. Potyra, Prognoza ludności gmin na lata 2017-2030, www.stat.gov.pl\nMGEP-R0_100\nNa podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia\nw Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się\ndo rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.\nGminy o prognozowanym przyroście ludności:\nGminy o prognozowanym ubytku ludności:\n19.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego […].\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku […] społeczno-\n-gospodarczym.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.1) Zdający formułuje twierdzenia\no prawidłowościach w zakresie\nrozmieszczenia ludności […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwie poprawne prawidłowości.\n1 pkt - jedna poprawna prawidłowość.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nGminy o prognozowanym przyroście ludności:\n- Największy przyrost liczby ludności wystąpi w obszarach podmiejskich położonych wokół\nwiększości dużych miast w Polsce.\nGminy o prognozowanym ubytku ludności:\n- Ubytek ludności wystąpi na obszarach położonych w dużej odległości (peryferyjnie)\nw stosunku do największych aglomeracji.\n- Ubytek ludności wystąpi w gminach „ściany wschodniej” i ziem zachodnich.\n- Ubytek ludności wystąpi na obszarach o stosunkowo wysokiej stopie bezrobocia.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Przyrost:** największe wzrosty występują w **gminach podmiejskich wokół największych aglomeracji** w Polsce (suburbanizacja: Warszawa, Trójmiasto, Poznań, Wrocław, Kraków). Ludzie z dużych miast migrują na obrzeża, gdzie tanie działki, dobre dojazdy, lepsze powietrze. **Ubytek:** dotyczy obszarów **peryferyjnych** w stosunku do dużych aglomeracji, gmin „ściany wschodniej\" (woj. lubelskie, podkarpackie wschodnie, podlaskie, świętokrzyskie) i niektórych ziem zachodnich oraz obszarów o **wysokiej stopie bezrobocia** (Pomorze Zachodnie po PGR-ach).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 19. (0–2)\n\nNa mapach przedstawiono wybrane informacje o prognozowanych zmianach rozmieszczenia ludności w Polsce do 2030 roku.\n\nNa podstawie map przedstaw prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym przyroście ludności i prawidłowość odnoszącą się do rozmieszczenia w Polsce gmin o prognozowanym ubytku ludności.\n\nGminy o prognozowanym przyroście ludności: ...........\n\nGminy o prognozowanym ubytku ludności: ...........\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj mapy: szukaj regularności geograficznej (wzorca rozmieszczenia plam):\n- Mapa 1 (przyrost): koncentracja niebieskich gmin wokół dużych miast (Warszawa, Kraków, Poznań, Trójmiasto, Wrocław).\n- Mapa 2 (ubytek): koncentracja czerwonych gmin na wschodzie (ściana wschodnia: lubelskie, podlaskie, podkarpackie wschodnie) + niektóre zachodnie (po PGR-ach).\n\nWyjaśnij wzorzec przyrostu — suburbanizacja:\n- Mieszkańcy dużych miast szukają lepszej jakości życia.\n- Migrują do gmin podmiejskich (np. Piaseczno k. Warszawy, Wieliczka k. Krakowa, Komorniki k. Poznania).\n- Tańsze działki + dom z ogrodem + dojazd do miasta = przyrost ludności w gminach podmiejskich.\n\nWyjaśnij wzorzec ubytku — depopulacja peryferyjna:\n- Ściana wschodnia — historycznie słabsza ekonomicznie, mało inwestycji.\n- Wysokie bezrobocie → emigracja zarobkowa (najpierw do dużych miast Polski, potem do UE).\n- Brak ośrodków rozwoju → młodzi opuszczają region.\n- Starzenie się ludności → przewaga zgonów nad urodzeniami.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — dwie odrębne prawidłowości:\n1. Przyrost = wokół dużych aglomeracji (suburbanizacja).\n2. Ubytek = peryferyjne (ściana wschodnia, wysokie bezrobocie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwie poprawne prawidłowości.\n- 1 pkt — jedna poprawna prawidłowość.\n\nPo co to umieć\n\nDemografia Polski w XXI w.:\n- Suburbanizacja — rośnie udział gmin podmiejskich.\n- Depopulacja peryferyjna — wschód i obrzeża tracą ludność.\n- Starzenie się — średnia wieku rośnie.\n- Emigracja zagraniczna — kontynuuje się od 2004 r. (Wielka Brytania, Niemcy, Holandia).\n\nSkutki: nierównomierny rozwój regionalny, problem demograficzny gmin wschodnich, presja na infrastrukturę podmiejską.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"prognoza ludności gmin Polski, suburbanizacja, depopulacja","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-1)\nNa fotografii przedstawiono fragment zabudowy jednej z dzielnic Warszawy.\nNa podstawie: www.spacer-po-warszawie.blogspot.com\nPoniższy tekst odnosi się do dzielnicy, której fragment przedstawiono na fotografii.\nPraga-Północ swoją aurę zawdzięcza wiekowym kamienicom, obiektom sakralnym różnych\nwyznań, obiektom przemysłowym, brukowanym uliczkom. Można tu znaleźć pracownie\nrzemiosła artystycznego, przypominające o tradycji handlu i usług. Przez wiele lat nie\npodejmowano wystarczających działań w celu zachowania dziedzictwa kulturowego\ni ograniczenia ubóstwa wśród mieszkańców dzielnicy. W 2008 r. Rada m.st. Warszawy\nokreśliła działania o charakterze przestrzennym, społecznym i gospodarczym, które miały na\ncelu stworzenie warunków do rozwoju zdegradowanych obszarów miasta.\nNa podstawie: […] Pragi-Północ dzielnicy m.st. Warszawy, Warszawa 2010.\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\nDziałaniem podejmowanym przez władze lokalne w celu poprawienia jakości życia na\nzdegradowanych obszarach, takich jak przedstawiony na fotografii, jest\nA.\nreindustrializacja,\nktórej\nprzejawami\nsą\n1.\nwzrost zatrudnienia w II sektorze i budowanie\nnowych zakładów przemysłowych.\n2.\nmodernizowanie infrastruktury i działania\nw celu aktywizacji społeczno-gospodarczej\nmieszkańców.\nB.\nrewitalizacja,\n3.\nwyburzanie zabudowy i migracja ludności na\nobszary podmiejskie.\n20.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.4) Zdający dostrzega problem gettoizacji\nprzestrzeni miasta, jego przyczyny\ni konsekwencje.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nB2","solution":"Odpowiedź: **B2** — rewitalizacja (B), której przejawem jest modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców (2).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 20. (0–1)\n\nNa fotografii przedstawiono fragment zabudowy jednej z dzielnic Warszawy.\n\nPoniższy tekst odnosi się do dzielnicy, której fragment przedstawiono na fotografii:\n\n„Praga-Północ swoją kartę zawdzięcza wiekowym kamienicom, obiektom sakralnym różnych wyznań, obiektom przemysłowym, brukowanym uliczkom. Można tu znaleźć pracownie rzemiosła artystycznego, przypominające o tradycji handlu i usług. Przez wiele lat nie podejmowano wystarczających działań w celu zachowania dziedzictwa kulturowego i ograniczania ubóstwa wśród mieszkańców dzielnicy.\"\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.\n\nDziałaniem podejmowanym przez władze lokalne w celu poprawiania jakości życia na zdegradowanych obszarach, takich jak przedstawiono na fotografii, jest:\n\nA. reindustrializacja, | której przejawem są | 1. | wzrost zatrudnienia w II sektorze i budowanie nowych zakładów przemysłowych.\nB. rewitalizacja, ✓ | 2. ✓ | modernizowanie infrastruktury i działania w celu aktywizacji społeczno-gospodarczej mieszkańców.\n3. | wyburzanie zabudowy i migracja ludności na obszary podmiejskie.\n\nCo zrobić?\n\nTrzy strategie wobec zdegradowanych obszarów miast:\n- Reindustrializacja (A) — ponowne uprzemysłowienie, nowe fabryki. Nie pasuje do kamienic historycznych (Praga-Północ ma dziedzictwo kulturowe, nie przemysłowe).\n- Rewitalizacja (B) — przywracanie życia społeczno-gospodarczego, modernizacja, zachowanie dziedzictwa. Pasuje do Pragi-Północ.\n- Gentryfikacja / wyburzenie — pełna zmiana, wysiedlenie ludności. Często niesprawiedliwa społecznie.\n\nCzego oczekuje się od rewitalizacji:\n- Modernizacja infrastruktury (drogi, kanalizacja, elewacje).\n- Aktywizacja społeczno-gospodarcza mieszkańców (kursy, mikroprzedsiębiorstwa, kultura).\n- Zachowanie dziedzictwa (kamienice, brukowane ulice).\n- Bez wysiedlania mieszkańców.\n\nTo opisuje opcja 2.\n\nEliminacja:\n- 1 (wzrost zatrudnienia w II sektorze, fabryki) → typowa reindustrializacja, nie rewitalizacja.\n- 3 (wyburzanie + migracja na podmiejskie) → gentryfikacja siłowa, nie rewitalizacja.\n\nOdpowiedź: B2.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nProcesy miejskie w XXI w.:\n- Suburbanizacja — odpływ z centrów na obrzeża.\n- Rewitalizacja — ożywienie zdegradowanych obszarów (Praga-Północ, Łódź Nowe Centrum, Bałuty).\n- Gentryfikacja — wymiana mieszkańców (Berlin, Londyn, niektóre dzielnice Krakowa).\n- Reindustrializacja — nowe inwestycje przemysłowe na obszarach poprzemysłowych (np. Specjalne Strefy Ekonomiczne).\n\nKażdy proces niesie inne skutki społeczne — warto je rozróżniać.\n\nTypowy błąd: Reindustrializacja (A) = ponowna industrializacja — to NIE jest właściwe dla historycznych kamienic Pragi. Wyburzanie + migracja (3) = degentryfikacja siłowa — to opuszczenie dzielnicy, NIE rewitalizacja.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"rewitalizacja, Praga-Północ, problemy miast","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-2)\nNa mapach przedstawiono relację PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na\n1 mieszkańca w Chinach w wybranych latach.\n1980\n2016\nNa podstawie: www.worldbank.org (podział polityczny z 2016 r.).\nPrzedstaw dwa uwarunkowania - jedno demograficzne i jedno ekonomiczne - które\nprzyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach\n1980-2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin.\nUwarunkowanie demograficzne:\nUwarunkowanie ekonomiczne:\n21.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych\ni politycznych w przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXIII.2) Zdający identyfikuje przyczyny\nprzyrodnicze, historyczne, społeczne,\ngospodarcze i polityczne dysproporcji\nrozwoju regionów świata i państw oraz\nprzedstawia skutki tych nierówności.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne uwarunkowania odnoszące się do obu obszarów.\n1 pkt - jedno poprawne uwarunkowanie odnoszące się do obu obszarów.\nalbo\n- dwa uwarunkowania odnoszące się do jednego obszaru.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nUwarunkowanie demograficzne:\n- W Chinach nastąpiło ograniczenie przyrostu naturalnego, podczas gdy w krajach Afryki\nliczba ludności szybko się powiększała (co przyczyniło się utrzymywania się niskiej\nwartości PKB na 1 mieszkańca w Afryce).\n- W Afryce wzrost liczby ludności był bardziej dynamiczny niż w Chinach (wskutek czego\nw Afryce PKB na 1 mieszkańca nie wzrastał tak szybko jak w Chinach).\nUwarunkowanie ekonomiczne:\n- Chińska gospodarka przeszła modernizację, co zaowocowało wzrostem gospodarczym,\na gospodarka w wielu krajach Afryki nie uległa modernizacji po załamaniu systemu\nkolonialnego.\n- Chiny stosowały ekspansję gospodarczą, m.in. w państwach Afryki przeprowadziły\ninwestycje, dzięki którym wzbogaciły się bardziej niż państwa Afryki.\n- Chińczycy są na ogół znacznie lepiej wykształceni niż mieszkańcy Afryki, co powoduje,\nże w Chinach rozwój gospodarczy był szybszy.\n- W Chinach nastąpił ekspansywny wzrost eksportu towarów przetworzonych, podczas\ngdy eksport z krajów Afryki był dużo mniejszy (ograniczał się głównie do surowców\ni płodów rolnych).\n- Zapóźnienie rozwojowe państw Afryki, przy utrzymywaniu się szybkiego rozwoju Chin, do\nktórego przyczynia się m.in. działalność gospodarcza Chin w Afryce.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Uwarunkowanie demograficzne:** Chiny w okresie 1979–2016 prowadziły **politykę jednego dziecka** → znaczne **ograniczenie przyrostu naturalnego**. Afryka w tym samym okresie miała **dynamiczny wzrost ludności** (TFR > 5 dzieci/kobietę) → PKB/mieszkańca rósł wolniej (mianownik szybko rośnie). **Uwarunkowanie ekonomiczne:** Chiny przeszły **modernizację gospodarki** (reforma Deng Xiaopinga, otwarcie na inwestycje, eksport produktów przemysłowych). Afryka — w wielu krajach gospodarka nie modernizowała się po dekolonizacji, dominował eksport surowców. Chiny dodatkowo prowadziły **ekspansję inwestycyjną w Afryce** (Pas i Szlak, kopalnie, infrastruktura), wzbogacając się szybciej.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 21. (0–2)\n\nNa mapach przedstawiono relacje PKB na 1 mieszkańca w państwach Afryki do PKB na 1 mieszkańca w Chinach w wybranych latach.\n\nPrzedstaw dwa uwarunkowania – jedno demograficzne i jedno ekonomiczne – które przyczyniły się do zmiany relacji PKB na 1 mieszkańca państw Afryki i Chin w latach 1980–2016. W obu odpowiedziach odnieś się do państw Afryki i do Chin.\n\n- Uwarunkowanie demograficzne: ...........\n- Uwarunkowanie ekonomiczne: ...........\n\nCo zrobić?\n\nZaobserwuj zmianę na mapach: w 1980 r. Afryka była bogatsza od Chin (PKB/mieszk.), w 2016 r. biedniejsza. Czyli Chiny \"wyprzedziły\" Afrykę w 36 lat. Wytłumacz przez dwa uwarunkowania (demograficzne + ekonomiczne).\n\nUwarunkowanie demograficzne:\n- Chiny: polityka jednego dziecka (1979-2015) → silne ograniczenie przyrostu naturalnego. TFR z ~6 dzieci spadł do ~1,5.\n- Afryka: nieustannie wysoki TFR (~5-7 dzieci/kobietę). Liczba ludności wzrosła z ~470 mln (1980) do ~1,2 mld (2016) — ponad 2,5×.\n\nPKB/mieszk. = całkowite PKB ÷ liczba ludzi. W Afryce szybko rosła liczba ludzi → PKB/osobę rosło wolno (lub stagnowało). W Chinach liczba ludzi rosła wolniej + PKB szybko wzrastało → PKB/osobę gwałtownie w górę.\n\nUwarunkowanie ekonomiczne:\n- Chiny: reforma Deng Xiaopinga (od 1978) — otwarcie gospodarki, modernizacja przemysłu, wejście do WTO (2001), zostały \"fabryką świata\". Eksport produktów przetworzonych (elektronika, tekstylia, samochody).\n- Afryka: po dekolonizacji wiele krajów pozostało z gospodarkami surowcowymi (eksport ropy, kakao, diamentów), brak modernizacji, niestabilność polityczna, korupcja.\n\nDodatkowo Chiny prowadzą ekspansję inwestycyjną w Afryce (kopalnie, infrastruktura — Pas i Szlak) — wzbogacając się bardziej niż partnerzy afrykańscy.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — OBA uwarunkowania z odniesieniem do OBU obszarów (Afryka + Chiny).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — dwa poprawne uwarunkowania (odnoszące się do obu obszarów).\n- 1 pkt — jedno poprawne uwarunkowanie odnoszące się do obu obszarów albo dwa uwarunkowania odnoszące się do jednego obszaru.\n\nPo co to umieć\n\nZmiana relacji Chiny-Afryka to jedno z najważniejszych zjawisk gospodarczych XX/XXI w. Chiny w 40 lat z biednego kraju agrarnego stały się drugą gospodarką świata. Afryka pozostała kontynentem rozwijającym się mimo dynamicznego wzrostu w niektórych krajach (Nigeria, Etiopia, Kenia).\n\nTo pokazuje, że PKB/mieszk. zależy nie tylko od wzrostu gospodarczego, ale też od demografii (mianownika). Dwa kraje mogą rosnąć w tym samym tempie, ale jeden z szybszą demografią będzie biedniał na głowę.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"PKB Chin vs Afryka, uwarunkowania demograficzne i ekonomiczne","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-3)\nW tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r.\nPaństwo\nUdział w %\ngrunty orne\ni uprawy trwałe\nłąki\ni pastwiska\nlasy\npozostałe grunty\nFinlandia\n7,4\n0,1\n72,9\n19,6\nAlgieria\n3,6\n13,8\n0,8\n81,8\nAustria\n17,3\n21,1\n47,2\n14,4\nNa podstawie: www.cia.gov\nNa świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.\nUzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw\nwymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się - odpowiednio - do strefowych lub\nastrefowych uwarunkowań przyrodniczych.\nFinlandia - uwarunkowanie strefowe:\nAlgieria - uwarunkowanie strefowe:\nAustria - uwarunkowanie astrefowe:\n22.\n0-1-2-\n3\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXVII.3) Zdający przedstawia główne cechy\nśrodowiska przyrodniczego stref od\nrównikowej do polarnych.\nXVII.5) Zdający wyjaśnia wpływ astrefowych\nczynników przyrodniczych na\nmodyfikowanie zjawisk strefowych na Ziemi.\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nX.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie\nprzestrzenne wskaźnika lesistości na\nświecie […].\nZasady oceniania\n3 pkt - poprawne odpowiedzi odnoszące się do trzech państw.\n2 pkt - poprawne odpowiedzi odnoszące się do dwóch państw.\n1 pkt - poprawna odpowiedź odnosząca się do jednego państwa.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nFinlandia:\n- Położenie większości kraju na obszarze występowania tajgi.\n- Klimat umiarkowany chłodny sprzyjający występowaniu lasów (iglastych).\n- Zbyt krótki okres wegetacyjny dla wielu upraw (co nie skłania do wyrębu lasów\ni zastępowania ich gruntami ornymi i uprawami trwałymi).\nAlgieria:\n- Położenie większości obszaru kraju na obszarze występowania pustyń / w strefie\nzwrotnikowej przyczynia się do niskiego udziału lasów.\n- Niskie sumy opadów atmosferycznych niesprzyjające występowaniu lasów.\n- Typ lasu (suchy las podzwrotnikowy) nie dostarcza dobrego drewna budowlanego.\nAustria:\n- Wysoki udział lasów wynika z dużej górzystości kraju.\n- W niższych piętrach Alp dominują lasy reglowe.","solution":"Odpowiedź: **Finlandia (lasy 72,9% — wysoka):** - położenie w strefie **tajgi** (lasy iglaste) - klimat **umiarkowany chłodny** sprzyja roślinności iglastej - zbyt krótki okres wegetacyjny dla wielu upraw (nie skłania do wyrębu) **Algieria (lasy 0,8% — bardzo niska):** - położenie większości obszaru w strefie **zwrotnikowej** — pustynie (Sahara) - niskie sumy opadów atmosferycznych - typ lasu (suchy las podzwrotnikowy) — niska wartość gospodarcza **Austria (lasy 47,2% — wysoka, astrefowa):** - **duża górzystość** kraju (Alpy) - w niższych piętrach Alp dominują **lasy reglowe** (modyfikacja astrefowa — piętrowość pionowa)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 22. (0–3)\n\nW tabeli przedstawiono strukturę użytkowania gruntów w wybranych państwach w 2018 r.\n\nNa świecie udział lasów w powierzchni obszarów lądowych wynosi około 30%.\n\nUzasadnij, że warunki przyrodnicze wywierają wpływ na lesistość obszarów państw wymienionych w tabeli. W odpowiedzi odnieś się – odpowiednio – do strefowych lub astrefowych uwarunkowań przyrodniczych.\n\n- Finlandia — uwarunkowanie strefowe: ............\n- Algieria — uwarunkowanie strefowe: ............\n- Austria — uwarunkowanie astrefowe: ............\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: strefowe vs astrefowe uwarunkowania:\n- Strefowe — wynikają z szerokości geograficznej (klimat, roślinność strefowa: tajga, las liściasty, step, pustynia).\n- Astrefowe — wynikają z innych czynników (wysokość n.p.m., bliskość morza, prądy, ukształtowanie). Modyfikują strefowość.\n\nFinlandia (lasy 72,9% — strefowe):\n- Położenie 60-70°N → strefa tajgi (bory iglaste, sosna + świerk + brzoza).\n- Klimat umiarkowany chłodny — krótkie lato, długie zimy.\n- Niewielka część kraju nadaje się pod uprawy (krótki okres wegetacyjny) → lasy nie są wycinane na rolnictwo.\n- Strefowe = wynika z szerokości geograficznej.\n\nAlgieria (lasy 0,8% — strefowe):\n- Położenie 20-37°N → strefa zwrotnikowa, większość kraju to Sahara.\n- Niskie opady (&lt;200 mm rocznie na większości obszaru) → niemożliwe dla lasów.\n- Tylko wąski pas północny (klimat śródziemnomorski) ma lasy/makię.\n- Strefowe = pustynia wynika ze strefy zwrotnikowej + wiatrów schodzących.\n\nAustria (lasy 47,2% — astrefowe):\n- Położenie ~46-49°N — strefa lasów liściastych europejskich, w której średnia ~30-40% lesistości.\n- Austria przekracza średnią strefową dzięki Alpom — 60% powierzchni to obszary górskie.\n- Piętrowość: w piętrze regla dolnego i górnego dominują lasy (jodła, świerk, buk).\n- Nizinne tereny rolnicze (Niż Wiedeński, dolina Dunaju) mają mniej lasów.\n- Astrefowe = wysoka lesistość wynika z górzystości, nie ze strefy klimatycznej.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (3 pkt) — uzasadnij WSZYSTKIE TRZY państwa, każde z odpowiednim typem uwarunkowania (Finlandia + Algieria = strefowe; Austria = astrefowe).\n\nPunktacja CKE\n\n- 3 pkt — poprawne uzasadnienia odnoszące się do trzech państw.\n- 2 pkt — dwa państwa.\n- 1 pkt — jedno państwo.\n\nPo co to umieć\n\nLesistość świata (najwyższa → najniższa):\n- Najwyższa (&gt;50%): Gabon, Finlandia, Szwecja, Brazylia, Demokratyczna Rep. Konga.\n- Średnia (30-50%): Polska (~30%), Austria (47%), Niemcy.\n- Niska (&lt;10%): kraje pustynne (Algieria, Egipt), wyspy bezleśne (Islandia), kraje rolnicze (Ukraina, Indie).\n\nCzynniki: klimat (opady + temperatury), wysokość, polityka leśna państwa, gęstość zaludnienia. Polska stara się zwiększyć lesistość do 33% (cel Krajowego Programu Zwiększania Lesistości).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"lesistość strefowa, Finlandia / Algieria / Austria","page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-2)\nNa mapie świata literami A-D oznaczono wybrane państwa.\nW tabeli podano informacje o zbiorach wybranych roślin uprawnych, charakterystycznych dla\nprodukcji rolniczej czterech państw.\nUzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach nazwy państw, których rolnictwo\ncharakteryzują przedstawione dane statystyczne. Dobierz państwa spośród\noznaczonych na mapie literami A-D.\nPaństwo\n(wpisz nazwę)\nZbiory roślin uprawnych w 2018 r. (w mln ton)\nPolska\npszenica\n10\nziemniaki\n7\nkukurydza\n4\nkukurydza\n392\npszenica\n51\nziemniaki\n21\nkukurydza\n43\npszenica\n19\ntrzcina cukrowa\n19\ntrzcina cukrowa\n747\nkukurydza\n82\nkawa\n4\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2020, www.stat.gov.pl\nA\nC\nB\nD\n23.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw […] na świecie.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nStany Zjednoczone\nArgentyna\nBrazylia\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **A** (Ameryka Północna, USA) — pszenica 392 / ziemniaki 51 / kukurydza 21 → **Stany Zjednoczone** **D** (Ameryka Południowa, Argentyna) — kukurydza 43 / pszenica 19 / trzcina cukrowa 19 → **Argentyna** **C** (Ameryka Południowa, Brazylia) — trzcina cukrowa 747 / kukurydza 82 / kawa 4 → **Brazylia** (B = pominięte państwo w tabeli, np. Australia)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 23. (0–2)\n\nNa mapie świata literami A–D oznaczono wybrane państwa.\n\nW tabeli podano informacje o zbiorach wybranych roślin uprawnych, charakterystycznych dla produkcji rolniczej czterech państw.\n\nUzupełnij tabelę. Wpisz we właściwych wierszach nazwy państw, których rolnictwo charakteryzują przedstawione dane statystyczne. Dobierz państwa spośród oznaczonych na mapie literami A–D.\n\nPaństwo | Zbiory upraw 2018 (mln ton)\nPolska | pszenica 10 / ziemniaki 6 / kukurydza 4\n_ | pszenica 392 / ziemniaki 51 / kukurydza 21\n_ | kukurydza 43 / pszenica 19 / trzcina cukrowa 19\n_ | trzcina cukrowa 747 / kukurydza 82 / kawa 4\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikuj specjalizacje rolnicze:\n- Pszenica 392 mln ton — gigantyczne zbiory, możliwe tylko dla USA lub Chin (~130 mln ton w 2018). 392 nie pasuje do żadnego pojedynczego kraju... ale w arkuszu CKE prawdopodobnie chodzi o całe USA ze wszystkimi zbożami razem albo specyficzny zbiór. Identyfikacja przez dominację pszenicy i kukurydzy → Stany Zjednoczone (państwo A).\n- Kukurydza 43 + pszenica 19 + trzcina cukrowa 19 — mieszanka kukurydzy i trzciny → Argentyna (państwo D).\n- Trzcina cukrowa 747 + kukurydza 82 + kawa 4 — gigantyczne zbiory trzciny + kawa → Brazylia (C). Brazylia to #1 światowy producent trzciny cukrowej i kawy.\n\nTop światowi producenci (wybrane):\n- Pszenica: Chiny, Indie, Rosja, USA, Francja, Kanada.\n- Kukurydza: USA (#1, ~360 mln ton), Chiny, Brazylia, Argentyna.\n- Trzcina cukrowa: Brazylia (#1), Indie, Chiny, Tajlandia.\n- Kawa: Brazylia (#1), Wietnam, Kolumbia, Indonezja.\n- Ziemniaki: Chiny, Indie, Rosja, Ukraina, USA.\n\nPrzyporządkowanie z mapy A-D + tabela:\n- A = USA (Ameryka Płn.) — pszenica + ziemniaki + kukurydza.\n- C = Brazylia (Ameryka Płd.) — trzcina cukrowa + kawa.\n- D = Argentyna (Ameryka Płd. — bardziej na S) — kukurydza + pszenica + trzcina.\n- B = pominięte państwo (np. Australia lub inny).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne uzupełnienie trzech wierszy.\n- 1 pkt — dwa wiersze.\n\nPo co to umieć\n\nGeografia rolnictwa świata — uprawy w strefach klimatycznych:\n- Tropikalna: trzcina cukrowa, kawa, kakao, banany, ryż, maniok.\n- Subtropikalna: cytrusy, oliwki, herbata, bawełna.\n- Umiarkowana: pszenica, kukurydza, ziemniaki, buraki cukrowe, jabłka.\n- Borealna / tundra: ograniczone uprawy (krótki okres wegetacyjny).\n\nKażdy region świata ma specjalizację wynikającą z klimatu + tradycji + technologii.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo świata, producenci pszenicy/kukurydzy/trzciny cukrowej","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-1)\nW których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną\nz głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Oman i Jemen.\nB. Indonezja i Malezja.\nC. Pakistan i Afganistan.\nD. Japonia i Korea Południowa.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 24. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXVIII.4) Zdający wskazuje […] regiony\nwystępowania geozagrożeń […].\nXVIII.7) Zdający dyskutuje na temat […]\ndeforestracji […].\nPoziom podstawowy\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw […] na świecie.\nXIII.3) Zdający analizuje na przykładach ze\nświata […] wpływ działalności rolniczej,\nw tym monokultury rolnej […] na\nśrodowisko.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nB","solution":"Odpowiedź: **B. Indonezja i Malezja** — łącznie produkują ponad 85% światowego oleju palmowego; ekspansja plantacji na koszt lasów równikowych (m.in. Borneo, Sumatra).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 24. (0–1)\n\nW których krajach pozyskiwanie gruntów pod uprawę palmy oleistej jest jedną z głównych przyczyn wylesiania? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Oman i Jemen.\n- B. Indonezja i Malezja. ✓\n- C. Pakistan i Afganistan.\n- D. Japonia i Korea Południowa.\n\nCo zrobić?\n\nPalma oleista (Elaeis guineensis):\n- Wymaga klimatu równikowego (wysokie temp., bujne opady).\n- Plantacje rozwijają się głównie w strefie równikowej Azji.\n- Indonezja i Malezja produkują razem ~85% światowego oleju palmowego.\n\nMechanizm wylesiania:\n- Plantacje palmy zajmują wilgotne tropikalne lasy równikowe.\n- W Sumatrze, Borneo, Malezji — gigantyczna deforestacja od lat 1990.\n- Konsekwencje: utrata bioróżnorodności (orangutany, tygrysy), emisje CO₂, pożary torfowisk.\n\nEliminuj opcje:\n- A. Oman i Jemen — klimat pustynny, brak warunków dla palmy.\n- C. Pakistan, Afganistan — klimat suchy, brak palmy.\n- D. Japonia, Korea Płd. — strefa umiarkowana, brak palmy.\n\nPozostaje B.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nGłówne przyczyny wylesiania na świecie:\n- Ameryka Płd. (Amazonia): hodowla bydła, plantacje soi.\n- Azja Płd.-Wsch. (Indonezja, Malezja): palma oleista.\n- Afryka Centralna: rolnictwo żarowo-przeleceniowe, eksploatacja drewna.\n- Globalnie: urbanizacja, ekspansja rolnictwa.\n\nOlej palmowy jest w &gt;50% produktów w supermarketach (kosmetyki, słodycze, biopaliwa). To czyni go centralnym surowcem ekologicznych dylematów XXI w.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"deforestacja, palma oleista, Azja Płd-Wsch","page_from":28,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-2)\nNa mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce.\nMapa 1. Towarowa produkcja rolnicza w Polsce\nNa podstawie: Atlas statystyczny Polski, Warszawa 2018.\n24.\n0-1\nMGEP-R0_100\nMapa 2. Wartość wskaźnika waloryzacji warunków przyrodniczych dla rolnictwa w Polsce\nNa podstawie: www.onw.iung.pulawy.pl\nIm warunki przyrodnicze dla rolnictwa są korzystniejsze, tym wartość wskaźnika waloryzacji\njest wyższa.\nWyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między\nwojewództwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.\n25.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków\nprodukcji rolnej, w tym struktury upraw […]\nz klimatem, ukształtowaniem powierzchni,\nżyznością gleb i zasobami wodnymi.\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.7) Zdający wskazuje obszary\no najkorzystniejszych warunkach dla\nrozwoju rolnictwa […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do dwóch województw i warunków\nprzyrodniczych produkcji rolniczej.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do jednego województwa i warunków\nprzyrodniczych produkcji rolniczej.\nalbo\n- poprawna odpowiedź z odniesieniem do dwóch województw zawierająca wyłącznie\nodczyt z mapy.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Duży obszar w województwie lubelskim charakteryzuje się wysoką wartością wskaźnika\nwaloryzacji warunków przyrodniczych, co sprzyja roślinom uprawnym o wysokich\nwymaganiach. W województwie podlaskim przeważają obszary o niskiej wartości tego\nwskaźnika, charakteryzujące się słabszymi glebami niż w województwie lubelskim,\nwykorzystywane jako łąki i pastwiska.\n- Województwo lubelskie charakteryzuje się przewagą produkcji roślinnej, której sprzyja\nwystępowanie tam urodzajnych gleb, a województwo podlaskie - przewagą produkcji\nzwierzęcej, do której przyczynia się obecność użytków zielonych na glebach niskich klas\nbonitacyjnych.","solution":"Odpowiedź: **Woj. lubelskie** — duży obszar ma **wysoki wskaźnik waloryzacji** (gleby lessowe — czarnoziemy, mady; klimat). Sprzyja roślinom o wysokich wymaganiach (pszenica, burak cukrowy, tytoń, chmiel) → **przewaga produkcji roślinnej** (żółta sekcja kółka większa). **Woj. podlaskie** — przeważają obszary o **niskiej wartości waloryzacji** (gleby bielicowe na sandrach, krótszy okres wegetacyjny). Słabsze gleby wykorzystywane jako **łąki i pastwiska** → **przewaga produkcji zwierzęcej** (mleczarstwo, hodowla bydła — zielona sekcja kółka większa).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 25. (0–2)\n\nNa mapach przedstawiono wybrane dane odnoszące się do rolnictwa w Polsce.\n\nWyjaśnij, z czego wynika różnica w strukturze towarowej produkcji rolniczej między województwami lubelskim a podlaskim. W odpowiedzi odnieś się do obu województw.\n\nCo zrobić?\n\nZ map odczytaj:\n- Mapa 1: lubelskie ma kółko z przewagą żółtej sekcji (produkcja roślinna). Podlaskie ma kółko z przewagą zielonej sekcji (produkcja zwierzęca).\n- Mapa 2: lubelskie ma wysoką waloryzację (jasne kolory). Podlaskie ma niską waloryzację (ciemne).\n\nWyjaśnij lubelskie:\n- Wyżyna Lubelska: czarnoziemy, gleby brunatne i lessowe — bardzo żyzne.\n- Klimat: ciepły, długie lato, opady umiarkowane → sprzyja pszenicy, burakowi cukrowemu, tytoniowi, chmielowi, malinom.\n- Wysokie plony → opłaca się rolnictwo roślinne (sprzedaż zbóż, warzyw, owoców).\n- Przewaga produkcji roślinnej (do 65-70%).\n\nWyjaśnij podlaskie:\n- Nizina Podlaska: gleby bielicowe na sandrach, gleby bagienne (Biebrza, Narew) — niska żyzność.\n- Klimat: chłodniejszy, krótszy okres wegetacyjny.\n- Słabe gleby → wykorzystywane jako łąki i pastwiska zamiast pól.\n- Dominuje hodowla bydła mlecznego (Mlekowita, Mlekpol — wielkie spółdzielnie!).\n- Przewaga produkcji zwierzęcej (mleko, mięso).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — oba województwa + odniesienie do warunków przyrodniczych (waloryzacja).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — wyjaśnienie z odniesieniem do dwóch województw i warunków przyrodniczych.\n- 1 pkt — wyjaśnienie z odniesieniem do jednego województwa albo poprawna odpowiedź z odniesieniem do dwóch województw zawierająca wyłącznie odczyt z mapy.\n\nPo co to umieć\n\nRegiony rolnicze Polski (uproszczona klasyfikacja):\n- Roślinne: lubelskie, świętokrzyskie, kujawsko-pomorskie (Kujawy), wielkopolskie — wysokie waloryzacje gleb.\n- Zwierzęce: podlaskie, warmińsko-mazurskie, podkarpackie — słabsze gleby, łąki.\n- Mieszane: mazowieckie, łódzkie — średnia waloryzacja.\n\nWaloryzacja warunków przyrodniczych to wskaźnik IUNG (Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa) — punktowa ocena gleb, klimatu, ukształtowania. Od 30 (bardzo słabo) do 100 (bardzo dobrze). Lubelszczyzna ~80-95, Podlasie ~45-55.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, lubelskie vs podlaskie, waloryzacja warunków przyrodniczych","page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.\nNa fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2\nprzedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.\n1\nNa podstawie: www.national-geographic.com\n2\nNa podstawie: www.content.satimagingcorp.com","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **26.1.** Pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej sprzyjające zakładaniu gospodarstw rolnych na pustyni: - **nadwyżki finansowe z eksportu ropy naftowej** → pokrycie kosztów stałego nawadniania, zakup sprzętu (pivoty), eksploatacja wód podziemnych, zatrudnienie specjalistów; - **wysokie PKB/mieszk.** sprzyja inwestycjom w technologie (odsalanie wody morskiej, nawadnianie kropelkowe); - wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność; - niska cena energii umożliwia opłacalność pomp; - niska politycznie wymuszona dążność do **samowystarczalności żywnościowej**. **26.2.** Nawadnianie pustyń → **nadmierne wykorzystanie wód podziemnych** (kopalnych) → **lej depresyjny / spadek poziomu zwierciadła**; nawadnianie wodą zasoloną → **zasolenie gleb** → grunty stają się nieużyteczne dla rolnictwa.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 26.\n\nNa fotografii oznaczonej numerem 1 i na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2 przedstawiono gospodarstwa rolne położone na pustynnych obszarach Arabii Saudyjskiej.\n\nZadanie 26.1. (0–1)\n\nWyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do zakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.\n\nZadanie 26.2. (0–1)\n\nW niektórych gospodarstwach rolnych, przedstawionych na zdjęciu satelitarnym oznaczonym numerem 2, po krótkim okresie ich funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.\n\nWyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych – takich jak przedstawione na zdjęciu satelitarnym – zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku przedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą.\n\nCo zrobić?\n\n26.1. — pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej\n\nCo znaczy \"pozaprzyrodnicze\"? Wszystkie warunki inne niż klimat, gleby, rzeźba, woda — czyli społeczno-gospodarcze, polityczne, technologiczne, ekonomiczne.\n\nCzynniki sprzyjające Arabii Saudyjskiej:\n- Bogactwo finansowe z eksportu ropy naftowej → możliwość finansowania kosztownego nawadniania.\n- Wysokie PKB/mieszk. → inwestycje w technologie (odsalanie, pivoty, nawadnianie kropelkowe).\n- Wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność.\n- Niska cena energii w kraju ropy → opłacalność pomp i transportu wody.\n- Dążenie do samowystarczalności żywnościowej ze względu na niestabilność regionu (sankcje, blokady).\n- Subsydia rządowe dla rolnictwa.\n\n26.2. — dlaczego zaprzestano uprawy\n\nMechanizm degradacji związany z hydrosferą:\n\n1. Nawadnianie wodami podziemnymi (głównie kopalnymi z aquiferów).\n2. Nadmierne pobieranie → spadek zwierciadła wód → lej depresyjny.\n3. Wzrost kosztów pompowania (z większej głębokości).\n4. Zasolenie gleb — woda słona z głębi + parowanie = sól zostaje na powierzchni.\n5. Po pewnym czasie: gleby zasolone, niemożliwe dla upraw → opuszczenie pól.\n\nKonstrukcja odpowiedzi: musi się wyraźnie odnosić do hydrosfery (woda podziemna, jej wyczerpywanie, zasolenie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 26.1: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie.\n- 26.2: 1 pkt — poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do hydrosfery.\n\nPo co to umieć\n\nNawadnianie pustyń — globalne zjawisko z dwiema stronami:\n- Pozytywna: sztuczne plantacje pszenicy, lucerny, warzyw na Saharze (Egipt, Libia), Bliskim Wschodzie, w Australii.\n- Negatywna: wyczerpywanie wód kopalnych (np. Wody Wielkiego Manmade Riveru w Libii — wystarczą na 50-100 lat), zasolenie gleb (Aralskie pustkowia po wysuszeniu Morza Aralskiego), utrata ekosystemów.\n\nTo klasyczny dylemat zrównoważonego rozwoju: krótkoterminowe zyski rolne vs długoterminowa degradacja zasobów.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"nawadnianie pustyń, Arabia Saudyjska, zrównoważony rozwój","page_from":30,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/26.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"26.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.1. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego warunki pozaprzyrodnicze Arabii Saudyjskiej przyczyniły się do\nzakładania gospodarstw rolnych, takich jak przedstawione powyżej.\n26.1.\n0-1","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […], gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego.\n5. […] Formułowanie […] hipotez […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa […].\nPoziom podstawowy\nX.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników [ ]\npozaprzyrodniczych na rozwój rolnictwa na\nświecie.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Odpowiednia ilość środków finansowych (z eksportu surowców energetycznych)\numożliwiła pokrycie kosztów stałego nawadniania farm / zakup sprzętu pozwalającego na\neksploatację wód podziemnych / zatrudnienie specjalistów.\n- Eksploatacja ropy naftowej przyczyniła się do nadwyżek finansowych, które można było\nprzeznaczyć na zagospodarowywanie pustyni.\n- Wysokie PKB na 1 mieszkańca sprzyjało nakładom na badania i rozwój\n(upowszechnieniu technologii pozwalających na eksploatację wód podziemnych,\nodsalanie wody morskiej i nawadnianie upraw).\n- Wzrost liczby ludności Arabii Saudyjskiej przekładał się na wzrost zapotrzebowania na\nżywność.\n- Niska cena energii umożliwiła opłacalność poboru wód podziemnych do nawadniania.\n- Niestabilna sytuacja polityczna na Bliskim Wschodzie przyczyniła się do ograniczania\nimportu żywności przez Arabię Saudyjską.\n- Niski udział gruntów ornych w strukturze użytkowania ziemi przyczynił się do\nzagospodarowywania pustyni.","solution":"Pozaprzyrodnicze warunki Arabii Saudyjskiej sprzyjające zakładaniu gospodarstw rolnych na pustyni: - **nadwyżki finansowe z eksportu ropy naftowej** → pokrycie kosztów stałego nawadniania, zakup sprzętu (pivoty), eksploatacja wód podziemnych, zatrudnienie specjalistów; - **wysokie PKB/mieszk.** sprzyja inwestycjom w technologie (odsalanie wody morskiej, nawadnianie kropelkowe); - wzrost liczby ludności → wzrost zapotrzebowania na żywność; - niska cena energii umożliwia opłacalność pomp; - niska politycznie wymuszona dążność do **samowystarczalności żywnościowej**.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-26.1.webp","solution_image":null,"topics":"nawadnianie pustyń, Arabia Saudyjska, zrównoważony rozwój","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/26.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"26.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26.2. (0-1)\nW niektórych gospodarstwach rolnych, przedstawionych na zdjęciu satelitarnym oznaczonym\nnumerem 2, po krótkim okresie ich funkcjonowania zaprzestano uprawy roślin.\nWyjaśnij, dlaczego w niektórych gospodarstwach rolnych - takich jak przedstawione 26.2.\nna zdjęciu satelitarnym - zaprzestano uprawy roślin. Odnieś się do związku | 0-1 |\nprzedstawionego sposobu prowadzenia gospodarki rolnej z hydrosferą. ||\noO\n2\ng Zadanie 27. (0-1)\naS W tabeli przedstawiono strukturę PKB (w %) według rodzajów działalności w wybranych\n2 panstwach w 2017 roku.\nE\nN\nZ\n>)\n> Na podstawie: www.cia.gov\nSformułuj prawidłowość dotyczącą związku między poziomem rozwoju gospodarczego 27.\npaństw a wielkością udziału rolnictwa i wielkością udziału usług w strukturze PKB.\nMGEP-R0_100\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […], gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego.\n5. […] Formułowanie […] hipotez […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa […].\nXIX.3) Zdający prezentuje przykłady\nsposobów pokonywania przyrodniczych\nograniczeń działalności gospodarczej\nczłowieka i ocenia ich zgodność z zasadami\nzrównoważonego rozwoju.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNawadnianie gospodarstw rolnych na pustyni wymaga zużycia dużej ilości wody\n(energii) z powodu intensywnego parowania.\nSkutkiem prowadzenia gospodarki rolnej na pustyni jest nadmierne zużycie wód\npodziemnych.\nNadmierny pobór wody prowadzi do wzrostu kosztów pozyskiwania wód podziemnych\n(doprowadzenia wód powierzchniowych).\nNawadnianie gospodarstw rolnych wodami podziemnymi przyczynia się do powstawania\nleja depresyjnego.\nNawadnianie obszarów pustynnych sprzyja nadmiernemu zasoleniu gleb, przez co stają\nsię one nieużyteczne dla rolnictwa.","solution":"Nawadnianie pustyń → **nadmierne wykorzystanie wód podziemnych** (kopalnych) → **lej depresyjny / spadek poziomu zwierciadła**; nawadnianie wodą zasoloną → **zasolenie gleb** → grunty stają się nieużyteczne dla rolnictwa.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-26.2.webp","solution_image":null,"topics":"nawadnianie pustyń, Arabia Saudyjska, zrównoważony rozwój","page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W tabeli przedstawiono strukturę PKB (w %) według rodzajów działalności w wybranych państwach w 2017 roku.\n\n| Państwo | Rolnictwo | Przemysł | Usługi |\n| Belgia | 1 | 22 | 77 |\n| Boliwia | 14 | 38 | 48 |\n| Iran | 10 | 35 | 55 |\n| Kanada | 2 | 28 | 70 |\n| Rumunia | 4 | 33 | 63 |\n\nNa podstawie: www.cia.gov\n\nSformułuj prawidłowość dotyczącą związku między poziomem rozwoju gospodarczego państw a wielkością udziału rolnictwa i wielkością udziału usług w strukturze PKB.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nIm wyższy poziom rozwoju gospodarczego państwa, tym **wyższy udział usług** i **niższy udział rolnictwa** w strukturze PKB. Kraje wysoko rozwinięte (Belgia, Kanada) mają rolnictwo poniżej 2% i usługi powyżej 70%; kraje słabiej rozwinięte (Boliwia, Iran) mają rolnictwo 10-14% i usługi poniżej 55%.\n\n## Sposób 1 - Analiza danych z tabeli i wnioskowanie indukcyjne\n\n**Krok 1 - Uszereguj państwa według poziomu rozwoju.**\n\nNa podstawie wiedzy ogólnej:\n\n| Poziom rozwoju | Państwo | Rolnictwo | Usługi |\n| Bardzo wysoki | Belgia | 1% | 77% |\n| Wysoki | Kanada | 2% | 70% |\n| Średni | Rumunia | 4% | 63% |\n| Niższy średni | Iran | 10% | 55% |\n| Niski | Boliwia | 14% | 48% |\n\n**Krok 2 - Odczytaj tendencję.**\n\n- Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju: **rolnictwo maleje** (14% → 1%).\n- Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju: **usługi rosną** (48% → 77%).\n\n**Krok 3 - Sformułuj prawidłowość.**\n\nOba kierunki razem - to jedna prawidłowość, a nie dwie osobne. Musisz ją ująć w jednym zdaniu zawierającym **oba człony**: rolnictwo i usługi.\n\n> **Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju gospodarczego maleje udział rolnictwa i rośnie udział usług w strukturze PKB.**\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez teorię sektorów Clarka (model Clark-Fisher)\n\nDane z tabeli idealnie wpisują się w znany model przejścia struktury zatrudnienia i PKB:\n\n- **Gospodarka tradycyjna** (rozwijająca się): dominacja sektora I (rolnictwo) → duży udział w PKB.\n- **Gospodarka industrialna**: wzrost sektora II (przemysł) kosztem sektora I.\n- **Gospodarka postindustrialna** (wysoko rozwinięta): dominacja sektora III (usługi), zanik rolnictwa w PKB.\n\nBelgia i Kanada to klasyczne przykłady **postindustrialnych** gospodarek sektora III. Boliwia i Iran to kraje na wcześniejszych etapach - stąd wyższy udział rolnictwa i niższy udział usług.\n\nTo potwierdza prawidłowość z Sposobu 1: dane z tabeli są zgodne z modelem teoretycznym.\n\n## Schemat oceniania CKE - ile punktów za co\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zadanie 27, max 1 pkt):**\n>\n> - **1 pkt** - za poprawną prawidłowość, która uwzględnia **oba elementy jednocześnie**:\n> 1. związek poziomu rozwoju z udziałem **rolnictwa** (maleje wraz z rozwojem)\n> 2. związek poziomu rozwoju z udziałem **usług** (rośnie wraz z rozwojem)\n>\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (tylko jeden człon, np. sama informacja o rolnictwie bez usług, lub odwrotnie) albo za opis niespójny z danymi.\n>\n> **Akceptowane warianty (przykłady z klucza CKE):**\n> - \"Im wyższy poziom rozwoju gospodarczego, tym wyższy udział usług i niższy udział rolnictwa w PKB.\"\n> - \"Wraz ze wzrostem poziomu rozwoju maleje udział rolnictwa i wzrasta udział usług w PKB.\"\n> - \"Kraje wysoko rozwinięte mają mały udział rolnictwa i duży udział usług.\"\n> - \"Kraje słabo rozwinięte mają duży udział rolnictwa i mały udział usług.\"\n>\n> **Kluczowy wymóg:** Odpowiedź musi zawierać **oba człony** (rolnictwo + usługi) powiązane z poziomem rozwoju - sama wzmianka o jednym sektorze = 0 pkt.\n\n## Wzory i referencje\n\n🏭 **Model sektorów Clarka-Fishera**: w miarę rozwoju gospodarczego dominacja zatrudnienia i produkcji przesuwa się z sektora I (rolnictwo) → sektor II (przemysł) → sektor III (usługi). Jest to empirycznie potwierdzona prawidłowość obserwowana w historii wszystkich współcześnie rozwiniętych gospodarek.\n\n📊 **Wskaźnik: udział sektora w PKB (%)** - miara struktury gospodarczej państwa. Oddzielny od udziału w zatrudnieniu, ale obie miary pokazują tę samą tendencję.\n\n🌍 **Przykłady z tabeli (do przywołania w odpowiedzi):**\n- Belgia (HDI > 0.90) → rolnictwo 1%, usługi 77%.\n- Boliwia (HDI ≈ 0.70) → rolnictwo 14%, usługi 48%.\n\nW tym zadaniu wystarczy znajomość geografii społeczno-ekonomicznej (struktura PKB, fazy rozwoju) - bez wzorów matematycznych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nZadanie jest otwarte, więc nie ma opcji ABCD. Zamiast tej sekcji - rozbudowane typowe pułapki poniżej.\n\n*Dla tego zadania nie ma zamkniętych opcji do eliminacji.*\n\n## Typowe pułapki i częste błędy uczniów\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - Opisanie tylko jednego sektora.**\n> Uczeń pisze: \"Im wyższy poziom rozwoju, tym wyższy udział usług w PKB\" - i kończy. To odpowiedź niekompletna (brakuje informacji o rolnictwie) i klucz CKE daje za to **0 pkt**. Musisz powiązać poziom rozwoju z **obiema** wielkościami: rolnictwem (maleje) i usługami (rosną).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Opisanie przemysłu zamiast usług lub rolnictwa.**\n> Uczeń skupia się na sektorze przemysłu (np. \"Im wyżej rozwinięte państwo, tym więcej przemysłu\") - to nie odpowiada na pytanie, które precyzyjnie pyta o rolnictwo i usługi. Odpowiedź o przemyśle = 0 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - Odwrócona zależność.**\n> Uczeń myli kierunek: \"Im wyższy poziom rozwoju, tym wyższy udział rolnictwa\" - błąd wynikający z powierzchownego czytania tabeli lub pomylenia wierszy. Zawsze sprawdź: Belgia (bardzo wysoko rozwinięta) = rolnictwo 1% (niskie!), Boliwia (słabiej rozwinięta) = rolnictwo 14% (wysokie!).\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - Brak powiązania z poziomem rozwoju.**\n> Uczeń pisze: \"Belgia ma 1% rolnictwa i 77% usług, a Boliwia 14% i 48%\" - to opis, nie prawidłowość. Klucz CKE wymaga **uogólnionego stwierdzenia** o związku, nie zestawienia konkretnych liczb. Odpowiedź opisowa bez wniosku = 0 pkt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P,\njeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nMiejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa\nżelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego.\nP\nF\n2.\nHuta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem\nlokalizacji przymusowej obok miejsca eksploatacji rud żelaza w tym\nsamym okręgu przemysłowym.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXI.1) Zdający […] wyjaśnia zmiany\nznaczenia […] czynników [lokalizacji]\nw procesie rozwoju cywilizacyjnego.\nPoziom podstawowy\nXI.1) Zdający wyjaśnia zmieniającą się rolę\nczynników lokalizacji przemysłu oraz ich\nwpływ na rozmieszczenie i rozwój\nwybranych jego działów.\nXIX.2) Zdający wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na kierunkami rozwoju przemysłu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nPF","solution":"Odpowiedź: **PF** 1. **P** — Staropolski OP (rejon Skarżyska-Kamiennej, Końskich, Ostrowca Św.) miał historyczną bazę surowcową: rudy żelaza w Górach Świętokrzyskich, wapień (topnik) z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, węgiel drzewny → wczesna lokalizacja hutnictwa. 2. **F** — Huta w Krakowie (Nowa Huta) NIE jest klasycznym przykładem lokalizacji \"przymusowej\" wokół eksploatacji rud żelaza w samym okręgu. Huta wybudowana ze względów **politycznych** (zatrudnienie + równowaga społeczna w katolickim Krakowie), a rudę importowano z ZSRR (Krzywy Róg) → wytypowanie przez wymóg dostępu do **wody (Wisła)** i transportu kolejowego (nie z lokalnych rud).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 28. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje o lokalizacji hutnictwa żelaza są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F — jeśli jest fałszywa.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Miejscowa baza surowcowa przyczyniła się do lokalizacji hutnictwa żelaza na obszarze Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. | P / F\n2. | Huta w Krakowie wybudowana po II wojnie światowej jest przykładem lokalizacji przymusowej do miejsca eksploatacji rud żelaza w tym samym okręgu przemysłowym. | P / F\n\nCo zrobić?\n\nZdanie 1: Staropolski Okręg Przemysłowy + lokalna baza surowcowa:\n- Staropolski OP (Skarżysko-Kamienna, Końskie, Ostrowiec Świętokrzyski) miał historyczne wydobycie rud żelaza w Górach Świętokrzyskich.\n- Plus węgiel drzewny (lokalne lasy) i wapień topnikowy (z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej).\n- Hutnictwo rozwijało się tam od średniowiecza, klasyczna lokalizacja związana z surowcem.\n\nZdanie 1: PRAWDA.\n\nZdanie 2: Huta Kraków + lokalna ruda żelaza:\n- Huta im. Lenina / Nowa Huta (1949-1954) zbudowana NIE w pobliżu rudy żelaza.\n- Lokalizacja Krakowa była decyzją polityczną PRL — zatrudnienie + osłabienie \"katolickiego, antykomunistycznego\" Krakowa.\n- Surowce dostarczano:\n- Ruda żelaza — z Krzywego Rogu (ZSRR, dziś Ukraina) koleją.\n- Węgiel koksowy — z Górnego Śląska.\n- Woda (kluczowa!) — z Wisły.\n\nLokalizacja oparta na transporcie + wodzie + decyzji politycznej, NIE na lokalnych rudach.\n\nZdanie 2: FAŁSZ.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nCzynniki lokalizacji hutnictwa żelaza (historia):\n- Tradycyjne (XIX w.): obok rud + węgla koksowego (Górny Śląsk, Zagłębie Ruhry).\n- XX w.: dodano dostęp do wody i transportu (porty, koleje).\n- Współcześnie: huty często przy portach importowych (Tubarão w Brazylii, Pohang w Korei) — surowce z dowolnego kąta świata.\n\nStaropolski OP to klasyk lokalizacji wczesnoindustrialnej (XVII-XIX w.). Dziś już nie działa — zastąpiony nowoczesnymi hutami w Krakowie i Częstochowie.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"hutnictwo żelaza, Staropolski Okręg Przemysłowy, Kraków","page_from":32,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":4,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29.\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania\nkolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją\nw ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.\nŹródło 1. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei oraz gęstości sieci kolejowej (km/100 km2)\nwedług województw Polski w 2018 roku\nNa podstawie: Analiza wykorzystania kolei w województwach, www.utk.gov.pl\n28.\n0-1\nMGEP-R0_100\nŹródło 2. Wartość wskaźnika wykorzystania kolei w Europie\nW Europie w 2018 roku średnia wartość wskaźnika wykorzystania kolei wynosiła 20,3.\nNajwyższe wartości tego wskaźnika występowały w Szwajcarii (69,1), Danii (47,1),\nNiemczech (35,1) i Austrii (32,9), niskie - w krajach bałkańskich: Kosowie (0,1), Macedonii\nPółnocnej (0,3), Grecji (1,7) i Bułgarii (3,0), a w Andorze i na Malcie pasażerski transport\nkolejowy nie funkcjonował.\nNa podstawie: Analiza wykorzystania kolei w województwach, www.utk.gov.pl","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **29.1.** 1. **mazowieckie** — wpływ węzła kolejowego (Warszawa) + dojazdy podmiejskie 2. **podlaskie** — niska gęstość sieci, mała liczba miejscowości, gęstość zaludnienia niska 3. **pomorskie** — Trójmiasto + Hel + szybki przewóz sezonowy (turyści) **29.2.** Dwa z czynników: - **gęstość sieci kolejowej** (im większa, tym wyższy wskaźnik) - **stan taboru / komfort jazdy** (modernizacja zachęca do przesiadki z samochodu) - **PKB/mieszkańca** (bogate państwa inwestują w infrastrukturę) - **wartość nakładów** na transport kolejowy (możliwość budowy tuneli, wiaduktów) - **powierzchnia kraju** (w małych krajach może być nieopłacalne)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 29.\n\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji odnoszące się do wskaźnika wykorzystania kolei na wybranych obszarach. Wartość tego wskaźnika jest średnią liczbą podróży koleją w ciągu roku przypadającą na 1 mieszkańca.\n\nW Europie w 2018 r. średnia wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyniosła 20,3. Najwyższe wartości w Szwajcarii (69,1), Danii (47,1), Niemczech (35,1) i Austrii (32,9), niskie w krajach bałkańskich.\n\nZadanie 29.1. (0–2)\n\nW Polsce w 2018 r. średni wskaźnik wykorzystania kolei osiągnął wartość 8,1, a średnia gęstość sieci kolejowej wynosiła 6,2 km na 100 km².\n\nUzupełnij tabelę. Na podstawie źródła 1. przyporządkuj do podanych opisów właściwe województwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.\n\npodlaskie &nbsp;&nbsp; lubuskie &nbsp;&nbsp; mazowieckie &nbsp;&nbsp; pomorskie\n\nOpis | Województwo\nW tym województwie na wartość powyżej średniej krajowej wskaźnika wykorzystania kolei wpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach oraz masowe dojazdy pociągami podmiejskimi do pracy. | mazowieckie\nNa wartość wskaźnika wykorzystania kolei wpływa gęstość sieci kolejowej poniżej średniej krajowej, wykluczenie z transportu kolejowego wielu miejscowości i mała na tle kraju gęstość zaludnienia. | podlaskie\nW tym województwie na wartość wskaźnika wykorzystania kolei wyższą od średniej krajowej wpływają przewozy sezonowe w okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej kolei miejskiej w konurbacji. | pomorskie\n\nZadanie 29.2. (0–2)\n\nPodaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania kolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij wpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.\n\nCzynnik: ......... Uzasadnienie: .........\n\nCo zrobić?\n\n29.1. — przyporządkowanie województw\n\nOpis 1: \"węzeł kolejowy o koncentrycznie zbiegających się liniach + dojazdy podmiejskie do pracy\" → mazowieckie (Warszawa = największy węzeł w Polsce, ~2 mln dojeżdżających dziennie z aglomeracji).\n\nOpis 2: \"gęstość sieci poniżej średniej + wykluczenie wielu miejscowości + mała gęstość zaludnienia\" → podlaskie (rzadkie zaludnienie, słabo rozwinięta sieć kolejowa, wiele miejscowości obsługiwanych tylko autobusami).\n\nOpis 3: \"przewozy sezonowe latem + szybka kolej miejska w konurbacji\" → pomorskie (Trójmiasto + SKM Trójmiejska + turystyka latem nad Bałtyk, kierunek Hel).\n\n29.2. — czynniki wpływające na wskaźnik kolei w Europie\n\nWybierz dwa czynniki + uzasadnienie:\n\nCzynnik | Uzasadnienie\nGęstość sieci kolejowej | Gęstsza sieć → dociera do więcej miejscowości → więcej pasażerów.\nStan taboru / komfort jazdy | Komfortowy = zachęta do rezygnacji z samochodu.\nPKB / mieszkańca | Bogate kraje → więcej środków na inwestycje kolejowe.\nNakłady na transport | Umożliwia budowę tuneli, wiaduktów, modernizację.\nPowierzchnia kraju | Małe kraje → krótsze trasy → niższa opłacalność niektórych połączeń.\n\nPrzykład pełnej odpowiedzi:\n1. Gęstość sieci kolejowej — Szwajcaria (69,1 podróży/osobę) ma sieć jedną z najgęstszych w Europie → kolej dociera do większości miejscowości → wysoki wskaźnik. Kraje bałkańskie mają rzadką sieć → niski wskaźnik.\n2. PKB / mieszkańca — Bogate kraje (Szwajcaria, Niemcy, Dania) mają nakłady na utrzymanie i modernizację kolei → komfort i dostępność. Biedne kraje (Bułgaria, Rumunia) — mało inwestycji.\n\nPunktacja CKE\n\n- 29.1: 2 pkt — trzy poprawne; 1 pkt — dwie poprawne.\n- 29.2: 2 pkt — dwa czynniki + uzasadnienie każdego; 1 pkt — jeden z uzasadnieniem albo dwa bez uzasadnienia.\n\nPo co to umieć\n\nPolska kolej vs Europa Zachodnia:\n- Polska wskaźnik ~8 podróży / mieszk. / rok.\n- Średnia Europy ~20.\n- Szwajcaria ~69 (lider, kolej alpejska + dobra integracja z autobusami).\n\nPolski problem: długi czas regeneracji infrastruktury (po PRL i transformacji lat 90.), brak modernizacji w okresie 1990-2010. Obecnie zwiększają się inwestycje (PKP Intercity, koleje regionalne, koleje miejskie SKM, KM, ŁKA).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":"transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci","page_from":32,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/29.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"29.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29.1. (0-2)\nW Polsce w 2018 roku średni wskaźnik wykorzystania kolei osiągnął wartość 8,1, a średnia\ngęstość sieci kolejowej wynosiła 6,2 km na 100 km2.\nUzupełnij tabelę. Na podstawie źródła 1. przyporządkuj do podanych opisów właściwe\nwojewództwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.\npodlaskie lubuskie mazowieckie pomorskie\nOpis\nWojewództwo\nW tym województwie na wartość powyżej\nśredniej wskaźnika wykorzystania kolei\nwpływa węzeł kolejowy o koncentrycznie\nzbiegających się liniach oraz masowe\ndojazdy pociągami podmiejskimi do pracy.\nNa wartość wskaźnika wykorzystania kolei\nw tym województwie wpływa gęstość sieci\nkolejowej poniżej średniej krajowej,\nwykluczenie z transportu kolejowego wielu\nmiejscowości i mała na tle kraju gęstość\nzaludnienia.\nW tym województwie na wartość wskaźnika\nwykorzystania kolei wyższą od średniej\nkrajowej wpływają przewozy sezonowe\nw okresie letnim i funkcjonowanie szybkiej\nkolei miejskiej w konurbacji.\n29.1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.11) Zdający analizuje […] zróżnicowanie\nsieci transportu w Polsce […].\nPoziom podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe […].\nXII.1) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie\nsektora usługowego.\nXII.3) Zdający […] charakteryzuje\nuwarunkowania […] rozwoju [rodzajów\ntransportu] […] w Polsce.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nRozwiązanie\nmazowieckie\npodlaskie\npomorskie","solution":"1. **mazowieckie** — wpływ węzła kolejowego (Warszawa) + dojazdy podmiejskie 2. **podlaskie** — niska gęstość sieci, mała liczba miejscowości, gęstość zaludnienia niska 3. **pomorskie** — Trójmiasto + Hel + szybki przewóz sezonowy (turyści)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-29.1.webp","solution_image":null,"topics":"transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/29.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"29.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29.2. (0-2)\nPodaj dwa przykłady czynników wpływających na wartości wskaźnika wykorzystania\nkolei w państwach europejskich, przedstawione w źródle 2. na stronie 33. Uzasadnij\nwpływ każdego z czynników na wartość tego wskaźnika.\nCzynnik:\nUzasadnienie:\nCzynnik:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 29.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego [ ].\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXIII.2) Zdający identyfikuje przyczyny […]\nspołeczne [i] gospodarcze […] dysproporcji\nrozwoju regionów świata i państw […].\nPoziom podstawowy\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe […].\nXII.1) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie\nsektora usługowego.\nXII.3) Zdający […] charakteryzuje\nuwarunkowania […] rozwoju [rodzajów\ntransportu] w wybranych państwach świata\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne czynniki wraz z uzasadnieniem wpływu każdego z nich.\n1 pkt - poprawny czynnik wraz z uzasadnieniem jego wpływu.\nalbo\n- dwa poprawne czynniki bez uzasadnienia.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższych kryteriów.\nPrzykładowe odpowiedzi\nCzynnik: Gęstość sieci kolejowej\nUzasadnienie: Im gęstsza sieć kolejowa, tym transport kolejowy w szerszym zakresie\ndociera do mieszkańców małych miasteczek i wsi, co podnosi przeciętną liczbę pasażerów\nkorzystających z kolei.\nCzynnik: Stan taboru kolejowego (komfort jazdy)\nUzasadnienie: Wyższy komfort jazdy jest zachętą do rezygnacji z samochodów na rzecz\nkolei, zwłaszcza w przypadku dojazdów do pracy.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nCzynnik: Wartość PKB/1 mieszkańca\nUzasadnienie: W krajach bogatych nakłady na transport kolejowy są wysokie, dzięki czemu\nstaje się możliwy ich dynamiczny rozwój i zwiększenie częstotliwości połączeń.\nCzynnik: Wartość nakładów na transport kolejowy\nUzasadnienie: Wysokie nakłady na transport kolejowy umożliwiają budowę tuneli i wiaduktów\nułatwiających eksploatację linii kolejowej na obszarach o dużym nachyleniu terenu.\nCzynnik: Powierzchnia kraju\nUzasadnienie: W krajach o małej powierzchni funkcjonowanie linii kolejowej może być\nnieopłacalne.","solution":"Dwa z czynników: - **gęstość sieci kolejowej** (im większa, tym wyższy wskaźnik) - **stan taboru / komfort jazdy** (modernizacja zachęca do przesiadki z samochodu) - **PKB/mieszkańca** (bogate państwa inwestują w infrastrukturę) - **wartość nakładów** na transport kolejowy (możliwość budowy tuneli, wiaduktów) - **powierzchnia kraju** (w małych krajach może być nieopłacalne)","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-29.2.webp","solution_image":null,"topics":"transport kolejowy Polski, wykorzystanie kolei, gęstość sieci","page_from":34,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-1)\nPoniżej podano wybrane informacje o jednym z lotnisk w Stanach Zjednoczonych.\nLotnisko w Pittsburghu (40°N, 80°W) korzysta z samowystarczalnego systemu energetycznego.\nSystem składa się z dziesięciu tysięcy paneli słonecznych oraz z pięciu generatorów,\nw których spala się gaz ziemny eksploatowany z lokalnych złóż. Wielkość produkowanej\nenergii jest większa w przybliżeniu o 30% od maksymalnego zapotrzebowania.\nNa podstawie: www.nextpittsburgh.com\nWyjaśnij, dlaczego na lotnisku opisanym powyżej wykorzystuje się - oprócz\nodnawialnego - także nieodnawialne źródło energii.\n29.2.\n0-1-2\n30.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian w przestrzeni\ngeograficznej.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nPoziom podstawowy\nXI.4) Zdający charakteryzuje zmiany\nw strukturze zużycia energii,\nz uwzględnieniem podziału na źródła\nodnawialne i nieodnawialne […].\nXI.6) Zdający dyskutuje na temat\npozytywnych i negatywnych skutków\nstosowania odnawialnych i nieodnawialnych\nźródeł energii.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- W przeciwieństwie do instalacji fotowoltaicznych generatory wykorzystujące gaz ziemny\nmogą produkować energię przez cały czas, dzięki czemu możliwe staje się\nfunkcjonowanie lotniska.\n- Energetyka słoneczna jest uwarunkowana zmiennymi warunkami pogodowymi (zmianą\npory dnia), co uniemożliwia ciągłą produkcję energii elektrycznej.","solution":"Odpowiedź: W przeciwieństwie do instalacji fotowoltaicznych, generatory zasilane **gazem ziemnym** mogą produkować energię **24/7 niezależnie od pogody i pory dnia** — dzięki czemu możliwe jest **ciągłe funkcjonowanie** lotniska (zwłaszcza nocą, w pochmurne dni, w zimie). Fotowoltaika jest uzależniona od zmiennych warunków pogodowych i pory dnia → nie zapewnia ciągłej produkcji energii.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 30. (0–1)\n\nPoniżej podano wybrane informacje o jednym z lotnisk w Stanach Zjednoczonych.\n\nLotnisko w Pittsburghu (40°N, 80°W) korzysta z samowystarczalnego systemu energetycznego. System składa się z dziesięciu tysięcy paneli słonecznych oraz z pięciu generatorów, w których spala się gaz ziemny eksploatowany z lokalnych złóż. Wielkość produkowanej energii jest większa w przybliżeniu o 30% od maksymalnego zapotrzebowania.\n\nWyjaśnij, dlaczego do systemu opisanym powyżej wykorzystuje się – oprócz odnawialnego – także nieodnawialne źródło energii.\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: fotowoltaika ma ograniczenia czasowe:\n- Działa tylko w dzień (potrzebuje światła słonecznego).\n- Niska sprawność w pochmurne dni, zimą, w nocy.\n- Bez magazynów energii (baterie) — produkcja okresowa.\n\nDlaczego lotnisko potrzebuje energii 24/7:\n- Loty odbywają się dzień i noc.\n- Systemy bezpieczeństwa, oświetlenie pasów startowych, kontrola lotów, klimatyzacja terminala — non-stop.\n- Każda przerwa = zagrożenie bezpieczeństwa lotów.\n\nRola gazu ziemnego:\n- Generatory gazowe można uruchamiać w dowolnym momencie.\n- Stała produkcja energii niezależna od pogody.\n- Pittsburgh leży w basenie Marcellus — lokalne złoża gazu, tanio.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): powiąż zmienność OZE z potrzebą ciągłej produkcji energii dla lotniska.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odwołujące się do ciągłości produkcji energii.\n\nPo co to umieć\n\nMix energetyczny = łączenie różnych źródeł:\n- Bazowe (działają non-stop): jądrowa, gaz ziemny, węgiel.\n- Szczytowe (uruchamiane gdy potrzeba): hydro, gaz.\n- Zmienne (zależne od pogody): wiatr, słońce.\n\nPraktyka: w nowoczesnym systemie OZE muszą być uzupełniane o stabilne źródła (gaz, jądrówka) lub magazyny energii (baterie, pompowanie wody). Sam OZE bez magazynów = niestabilność sieci.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"energetyka, lotnisko Pittsburgh, fotowoltaika vs gaz ziemny","page_from":34,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31.\nNa mapie czerwonym kolorem oznaczono państwa należące w 2020 roku do organizacji\nOPEC. Numerami 1-4 zaznaczono inne wybrane państwa.\nNa podstawie: pl.wikipedia.org","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **31.1.** — **FP** 1. **F** — państwa 2 (Wenezuela) i 3 (Rosja) NIE są tylko eksporterami; Rosja eksportuje a Wenezuela wstrzymywała eksport w XXI w. (kryzys polityczny). 2. **P** — państwa 1 (Norwegia? USA? Kanada?) i 4 (Chiny? Indie?) mogą być w głównej mierze importerami ropy mimo własnego wydobycia. **31.2.** Polityka OPEC (regulacja wydobycia, ceny kwot OPEC) wpływa na handel UE: - **wzrost cen ropy** w OPEC → wzrost cen towarów eksportowanych przez UE (koszty produkcji); - może spowodować **ujemne saldo** krajów UE w obrotach z OPEC; - **zwiększenie importu** ropy z państw spoza OPEC (Norwegia, USA); - **wzrost importu komponentów** do produkcji samochodów elektrycznych (transformacja energetyczna).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 31.\n\nNa mapie czerwonym kolorem oznaczono państwa należące w 2020 roku do organizacji OPEC. Numerami 1–4 zaznaczono inne wybrane państwa.\n\nZadanie 31.1. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Państwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3 nie eksportowały ropy naftowej w końcu drugiej dekady XXI wieku. | P / F\n2. | Państwa oznaczone na mapie numerami 1 i 4 wydobywają ropę naftową, ale ze względu na duży popyt są importerami tego surowca. | P / F\n\nZadanie 31.2. (0–1)\n\nUzasadnij, że polityka energetyczna państw zrzeszonych w organizacji OPEC wpływa na handel zagraniczny państw Unii Europejskiej.\n\nCo zrobić?\n\n31.1. — P/F o eksporterach/importerach ropy\n\nZdanie 1: \"państwa 2 i 3 nie eksportowały ropy\" → FAŁSZ. Patrząc na mapę, państwa 2 i 3 (np. Wenezuela, Rosja, Norwegia) są dużymi eksporterami ropy w XXI w.\n\nZdanie 2: \"państwa 1 i 4 wydobywają, ale są importerami z powodu popytu\" → PRAWDA. Klasyczny przykład: USA (do 2018 r.) i Chiny — produkują ropę, ale popyt krajowy przewyższa produkcję → muszą importować.\n\n31.2. — wpływ OPEC na handel UE\n\nMechanizm wpływu:\n1. OPEC (kraje arabskie + Wenezuela + Nigeria + inne) kontroluje ~30% światowej produkcji ropy i ma silny wpływ na ceny.\n2. Polityka OPEC = ograniczenie produkcji → wzrost cen ropy.\n3. UE importuje większość ropy (z OPEC + Norwegii + Rosji) → wzrost kosztów importu.\n\nSkutki dla handlu UE:\n- Wzrost kosztów produkcji w UE (paliwa, plastiki, chemia).\n- Wzrost cen towarów eksportowanych przez UE → mniejsza konkurencyjność.\n- Pogorszenie salda handlowego UE z OPEC (więcej wydaje na ropę).\n- Wzrost importu ropy spoza OPEC (Norwegia, USA — gaz LNG).\n- Przyspieszenie transformacji energetycznej (samochody elektryczne, OZE) — by ograniczyć zależność.\n\nPunktacja CKE\n\n- 31.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 31.2: 1 pkt — poprawne uzasadnienie odnoszące się do wpływu polityki OPEC na handel UE.\n\nPo co to umieć\n\nOPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries):\n- Założenie: 1960, główny cel — koordynacja polityki naftowej.\n- Najwięksi członkowie: Arabia Saudyjska, Iran, Irak, ZEA, Kuwejt, Wenezuela, Nigeria, Libia.\n- Wpływ: ok. 30-35% światowej produkcji + 80% rezerw.\n- Polityka: regulacja kwot produkcyjnych → wpływ na ceny.\n\nUE = największy importer ropy na świecie. Każdy wzrost cen OPEC = wzrost kosztów dla 450 mln Europejczyków. To powód długoterminowej transformacji UE w stronę OZE (Pakiet Fit for 55, REPowerEU).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":"OPEC, handel zagraniczny UE, ropa naftowa","page_from":35,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/31.1","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"31.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPaństwa oznaczone na mapie numerami 2 i 3 nie eksportowały ropy\nnaftowej w końcu drugiej dekady XXI wieku.\nP\nF\n2.\nPaństwa oznaczone na mapie numerami 1 i 4 wydobywają ropę\nnaftową, ale ze względu na duży popyt są importerami tego surowca.\nP\nF","answer":"E","answer_text":"Zadanie 31.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nspołecznych […] gospodarczych\ni politycznych w przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.2) Wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na […] strukturą towarową handlu\nzagranicznego.\nPoziom podstawowy\nVII.1) Zdający posługuje się mapą podziału\npolitycznego świata do analizy procesów\nspołeczno-ekonomicznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nRozwiązanie\nFP\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"— **FP** 1. **F** — państwa 2 (Wenezuela) i 3 (Rosja) NIE są tylko eksporterami; Rosja eksportuje a Wenezuela wstrzymywała eksport w XXI w. (kryzys polityczny). 2. **P** — państwa 1 (Norwegia? USA? Kanada?) i 4 (Chiny? Indie?) mogą być w głównej mierze importerami ropy mimo własnego wydobycia.","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-31.1.webp","solution_image":null,"topics":"OPEC, handel zagraniczny UE, ropa naftowa","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad/31.2","paper_id":"geografia-2024-maj-matura-rozszerzona","number":"31.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2024,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31.2. (0-1)\nUzasadnij, że polityka energetyczna państw zrzeszonych w organizacji OPEC wpływa\nna handel zagraniczny państw Unii Europejskiej.\n31.1.\n0-1\n31.2.\n0-1\nMGEP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nPoziom rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nspołecznych […] gospodarczych\ni politycznych w przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nPoziom rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.2) Wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na […] strukturą towarową handlu\nzagranicznego.\nXX.2) Zdający dyskutuje na temat głównych\nproblemów funkcjonowania Unii\nEuropejskiej.\nXXIII.1) Zdający […] charakteryzuje główne\nproblemy społeczno-gospodarcze\n[najbogatszych państw].\nPoziom podstawowy\nVII.1) Zdający posługuje się mapą podziału\npolitycznego świata do analizy procesów\nspołeczno-ekonomicznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie odnoszące się do wpływu polityki OPEC na handel\nzagraniczny krajów UE.\n0 pkt - odpowiedź, która nie spełnia powyższego kryterium.\nPrzykładowe odpowiedzi\n- Ograniczenie wydobycia ropy naftowej przez kraje OPEC może się przyczynić do\nwzrostu cen ropy naftowej, a następnie do wzrostu kosztów produkcji w krajach UE\ni do wzrostu cen towarów eksportowanych przez kraje UE.\n- Wzrost cen ropy naftowej w krajach OPEC może przełożyć się na (zwiększyć) ujemne\nsaldo krajów UE w ich obrotach z krajami OPEC.\n- Spadek wydobycia ropy naftowej w krajach OPEC (Wzrost cen ropy naftowej w krajach\nOPEC) może się przyczyniać do wzrostu importu tego surowca przez kraje UE spoza\nkrajów OPEC.\n- Wzrost cen ropy naftowej w krajach OPEC może się przyczyniać do wzrostu importu\nkomponentów do produkcji samochodów elektrycznych do krajów UE.","solution":"Polityka OPEC (regulacja wydobycia, ceny kwot OPEC) wpływa na handel UE: - **wzrost cen ropy** w OPEC → wzrost cen towarów eksportowanych przez UE (koszty produkcji); - może spowodować **ujemne saldo** krajów UE w obrotach z OPEC; - **zwiększenie importu** ropy z państw spoza OPEC (Norwegia, USA); - **wzrost importu komponentów** do produkcji samochodów elektrycznych (transformacja energetyczna).","image":"img/geografia-2024-maj-matura-rozszerzona/zad-31.2.webp","solution_image":null,"topics":"OPEC, handel zagraniczny UE, ropa naftowa","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2024 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"}]}