{"paper":{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":49,"source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\nNa fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).\nNa podstawie: www.wikimedia.org\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona\n(Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz)\n2. Azymut grzbietu Długiego Giewontu, wyznaczony ze szczytu Giewontu, zawiera się\nw przedziale (0°- 90° / 180°- 270°)\n3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego\n(przebiega / nie przebiega) przez szczyty widoczne\nna fotografii.\n1.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 20251\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] [i] fotografii\n[…] w celu zdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nXIV.7) Zdający identyfikuje cechy sieci\nrzecznej Polski.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKondracka Przełęcz (Kondracka)\n0°90°\nnie przebiega\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: 1. **Kondracka Przełęcz** 2. **180°–270°** 3. **nie przebiega**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadania od 1. do 6. odnoszą się do obszaru przedstawionego na mapie szczegółowej fragmentu Tatr.\n\nZadanie 1. (0–2)\n\nNa fotografii przedstawiono masyw Giewontu (pole GH2).\n\nUzupełnij zdania. Wpisz właściwe określenia wybrane spośród podanych w nawiasach.\n\n1. Między miejscem, z którego wykonano fotografię, a masywem Giewontu jest położona (Czerwona Przełęcz / Kondracka Przełęcz) ........... .\n\n2. Azymut ze szczytu Długiego Giewontu, wyznaczony ku szczytowi Giewontu, zawiera się w przedziale (0°–90° / 180°–270°) ........... .\n\n3. Granica między zlewiskiem Morza Bałtyckiego a zlewiskiem Morza Czarnego (przebiega / nie przebiega) ........... przez szczyty widoczne na fotografii.\n\nCo zrobić?\n\nLuka 1: która przełęcz? Z mapy widać dwie przełęcze blisko Giewontu:\n- Czerwona Przełęcz — między Czerwonymi Wierchami a Krzesanicą (na zachód).\n- Kondracka Przełęcz — między Kondracką Kopą a Giewontem (bezpośrednio obok Giewontu).\n\nZ opisu (między obserwatorem a Giewontem) → Kondracka Przełęcz.\n\nLuka 2: azymut z Długiego Giewontu na Giewont. Azymut liczymy zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N:\n- 0° = N, 90° = E, 180° = S, 270° = W.\n\nDługi Giewont leży na E od Giewontu (sprawdź na fotografii i mapie). Kierunek z Długiego Giewontu na Giewont = W (zachód), czyli azymut ~270° — w przedziale 180°-270°.\n\nLuka 3: dział wodny Bałtyk/Morze Czarne. Tatry leżą w dorzeczu Wisły (zlewisko Bałtyku) — woda z Tatr Wysokich i Zachodnich spływa do potoków Dunajca → Wisły → Bałtyk.\n\nGranica zlewisk Bałtyk/Morze Czarne w Polsce biegnie przez Karpaty Wschodnie (Bieszczady) i wododziały typu Pasmo Wysokie. NIE przebiega przez Tatry.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne uzupełnienia.\n- 1 pkt — dwa poprawne uzupełnienia.\n\nPo co to umieć\n\nAzymut to podstawowa umiejętność topograficzna. Memo:\n- N = 0° / 360°\n- NE = 45°\n- E = 90°\n- SE = 135°\n- S = 180°\n- SW = 225°\n- W = 270°\n- NW = 315°\n\nW zadaniach maturalnych azymut często pojawia się w kontekście map topograficznych i interpretacji fotografii terenowych.\n\nTypowy błąd: Azymut liczymy z punktu obserwacji do celu zgodnie z ruchem wskazówek zegara od kierunku N. Z Długiego Giewontu (na E od Giewontu) na Giewont — kierunek SW, azymut 180–270°.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"Tatry, masyw Giewontu, azymut, dział wodny","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-2)\nPrzyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej\nTatr wynosi 2,9 cm.\nOblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz\nobliczenia.\nObliczenia\nOdpowiedź:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] map […] w celu\nzdobywania, przetwarzania i prezentowania\ninformacji geograficznych.\n8. Wykonywanie obliczeń matematycznych\nz zakresu geografii fizycznej […] w celu\nwnioskowania o zjawiskach i procesach\ngeograficznych.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawny sposób obliczenia i poprawny wynik.\n1 pkt - poprawny sposób obliczenia.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykład zapisu obliczeń:\n55 000\nx\n2 500\n2,9 cm\n2 500 x = 2,9 cm • 55 000\nx = 63,8 cm\nOdpowiedź: 63,8 cm","solution":"Odpowiedź: **63,8 cm** (lub 638 mm) Obliczenia: - Długość w terenie: 2,9 cm × 55 000 = 159 500 cm = 1 595 m - Długość na ortofotomapie 1:2 500: 159 500 cm ÷ 2 500 × 1 = 159 500 / 2 500 = 63,8 cm Albo prościej: stosunek skali 55 000/2 500 = 22, więc długość na ortofotomapie = 2,9 × 22 = **63,8 cm**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 2. (0–2)\n\nPrzyjmij, że długość trasy Kolei Goryczkowej (pole J3/4) na załączonej mapie szczegółowej Tatr wynosi 2,9 cm.\n\nOblicz długość trasy tej kolei na ortofotomapie wykonanej w skali 1 : 2 500. Zapisz obliczenia.\n\nCo zrobić?\n\nWyznacz długość w terenie. Mapa szczegółowa Tatr ma skalę 1:55 000 → 1 cm na mapie = 55 000 cm = 550 m w terenie.\n\n$$L_{teren} = 2{,}9\\,\\text{cm} \\cdot 550\\,\\text{m/cm} = 1595\\,\\text{m} = 159\\,500\\,\\text{cm}$$\n\nPrzelicz na ortofotomapę 1:2 500 (1 cm na mapie = 2 500 cm = 25 m w terenie):\n\n$$L_{ortofotomapa} = \\frac{L_{teren}}{2\\,500} = \\frac{159\\,500\\,\\text{cm}}{2\\,500} = 63{,}8\\,\\text{cm}$$\n\nSkrót — stosunek skal:\n\n$$\\frac{55\\,000}{2\\,500} = 22$$\n\nCzyli ortofotomapa pokazuje teren 22× większy niż mapa szczegółowa.\n\n$$L_{ortofotomapa} = 2{,}9\\,\\text{cm} \\cdot 22 = 63{,}8\\,\\text{cm}$$\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne obliczenie z poprawnym wynikiem.\n- 1 pkt — poprawny sposób obliczenia z błędem rachunkowym albo poprawny wynik bez zapisu obliczeń.\n\nPo co to umieć\n\nSkala mapy — kluczowy element:\n- Duża skala (1:1 000 - 1:25 000): mapy szczegółowe, plany miast, ortofotomapy.\n- Średnia skala (1:50 000 - 1:200 000): mapy topograficzne.\n- Mała skala (1:1 000 000+): mapy przeglądowe, atlasy.\n\nOperacja: przeliczanie skali to częste zadanie maturalne — pamiętaj wzór $L_{teren} = L_{mapa} \\cdot M$ (gdzie M = mianownik skali w jednostkach mapy).\n\nTypowy błąd: Większa skala (mianownik mniejszy) = większy obraz w terenie. 1:2 500 to większa skala niż 1:55 000 → trasa jest 22× dłuższa na ortofotomapie.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"kartografia, skala, ortofotomapa, Kolei Goryczkowa","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nW tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce,\nwśród których są Bieszczady.\nPiętro\nTatry Wysokie\nX\nY\nturniowe\nhalne\nkosówki (kosodrzewiny)\nregla górnego\nregla dolnego\nLegenda:\n+ piętro występuje\n- piętro nie występuje\nNa podstawie: Geografia Polski. Środowisko przyrodnicze, red. L. Starkel, Warszawa 1999.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od\npiętra kosówki.\nP\nF\n2.\nNa podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei\nGoryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu.\nP\nF\n2.\n0-1-2\n3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nZakres rozszerzony\nXIII.3) Zdający przedstawia specyficzne\ncechy środowiska przyrodniczego […]\nBieszczad […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych […].\nVI.3) Zdający identyfikuje czynniki\nwpływające na piętrowe zróżnicowanie\nroślinności […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFP","solution":"Odpowiedź: 1. **F** — w Bieszczadach (X = brak regla górnego i kosówek, tylko halne + regiel dolny) górna granica lasu oddziela **regiel dolny od piętra połonin** (halnego), nie regiel górny od kosówki. 2. **P** — trasa Kolei Goryczkowej (J3/4) idzie od Kuźnic (~1000 m n.p.m., w lesie) do szczytu Kasprowego Wierchu (~1985 m n.p.m., piętro halne). Przecina górną granicę lasu w okolicy ok. 1500–1550 m n.p.m.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 3. (0–1)\n\nW tabeli z wykazem pięter roślinnych oznaczono literami X i Y wybrane obszary w Polsce, wśród których są Bieszczady.\n\nPiętro | Tatry Wysokie | X | Y\nturniowe | + | – | –\nhalne | + | + | +\nkosówki (kosodrzewiny) | + | – | +\nregla górnego | + | – | +\nregla dolnego | + | + | +\n\n+ piętro występuje, – piętro nie występuje\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | W Bieszczadach górna granica lasu oddziela piętro regla górnego od piętra kosówki. | P / F\n2. | Na podstawie mapy szczegółowej Tatr można stwierdzić, że trasa Kolei Goryczkowej (pole J3/4) przecina górną granicę lasu. | P / F\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikacja X i Y z tabeli:\n- X ma piętra: halne + regiel dolny (brak turniowego, kosówek, regla górnego) → niskie góry → Bieszczady (max ~1346 m n.p.m.).\n- Y ma piętra: halne + kosówki + regiel górny + regiel dolny (brak turniowego) → wyższe góry → Tatry Zachodnie lub Babia Góra.\n\nZdanie 1: \"W Bieszczadach górna granica lasu oddziela regiel górny od kosówki\" → FAŁSZ. W Bieszczadach nie ma regla górnego ani kosówek. Górna granica lasu jest tu między reglem dolnym a piętrem halnym (połoninami) — bezpośrednie przejście las → łąka, bez warstw pośrednich.\n\nZdanie 2: \"Kolei Goryczkowa (J3/4) przecina górną granicę lasu\" → PRAWDA. Trasa kolei idzie:\n- Kuźnice (~1000 m n.p.m.) — w lesie reglowym.\n- Kasprowy Wierch (~1985 m n.p.m.) — piętro halne / turniowe.\n\nW trakcie podejścia kolejka przekracza górną granicę lasu (~1550 m w Tatrach).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nPiętrowość roślinna gór Polski:\n- Tatry (Wysokie i Zachodnie): 5 pięter (regiel dolny → regiel górny → kosówka → hale → turnie).\n- Karkonosze: 4 piętra (brak turniowego).\n- Babia Góra: 4 piętra.\n- Bieszczady: 2 piętra (regiel dolny + połoniny) — najuboższa piętrowość.\n- Świętokrzyskie / Pieniny: 1-2 piętra (zbyt niskie).\n\nIm wyższe góry, tym więcej pięter. Klimat chłodzi się z wysokością ~0,6°C / 100 m.\n\nTypowy błąd: Bieszczady mają niskie szczyty (~1300 m), więc brakuje pięter wysokogórskich: nie ma regla górnego, nie ma kosówek. Górna granica lasu w Bieszczadach to bezpośrednie przejście **regiel dolny → połoniny**.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"piętra roślinne, Bieszczady, Tatry, Kolei Goryczkowa","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.\nNa mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego\nw Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.\nNa podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów,\nWarszawa 1990.\nMGEP-R0_100\nW tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.\nNumer\nwycieczki\nTrasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)\n1\nKiry (pole D1) - schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) - Iwaniacka\nPrzełęcz (pole B4) - Błyszcz (pole B6)\n2\nKuźnice (pole J1) - Myślenickie Turnie (pole J2) - Kasprowy Wierch\n(pole J4)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1.** Różnica wieku skał: - **D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe)** — skały **mezozoiczne** (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - **B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny)** — skały **paleozoiczne** (granity, skały magmowe i metamorficzne) **4.2.** — **A2** — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie **skał węglanowych wieku mezozoicznego** (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 4.\n\nNa mapie geologicznej przedstawiono budowę geologiczną obszaru Tatr położonego w Polsce w zasięgu fragmentu mapy szczegółowej.\n\nW tabeli przedstawiono trasy dwóch wycieczek. Turysta szedł szlakami turystycznymi PTTK.\n\nNr wycieczki | Trasa wycieczki (pola mapy szczegółowej)\n1 | Kiry (pole D1) – schronisko PTTK na hali Ornak (pole C4) – Iwaniacka Przełęcz (pole B4) – Błyszcz (pole B6)\n2 | Kuźnice (pole J1) – Myślenickie Turnie (pole J2) – Kasprowy Wierch (pole J4)\n\nZadanie 4.1. (0–1)\n\nNa podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej między obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem przedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej, przecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał występujących na tych obszarach.\n\nZadanie 4.2. (0–1)\n\nNa mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nPrzez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych form krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej:\n\nnumerem | a do obecności tych form wzdłuż tras obu wycieczek przyczynia się występowanie skał\nA. ✓ | numerem 1, | 1. okruchowych wieku mezozoicznego.\nB. | numerem 2, | 2. ✓ węglanowych wieku mezozoicznego.\n3. węglanowych wieku kenozoicznego.\n\nCo zrobić?\n\n4.1. — różnica budowy geologicznej D1 vs B6\n\nBudowa Tatr — uproszczona:\n- Trzon krystaliczny (środek Tatr Wysokich) — paleozoik (granity, gnejsy, magmowe).\n- Płaszczowiny reglowe i wierchowe (Tatry Zachodnie + obrzeża) — mezozoik (wapienie, dolomity, łupki margliste).\n\nD1 (Kiry) — początek doliny Kościeliskiej, płaszczowiny wierchowe → skały mezozoiczne (jurajskie wapienie, dolomity).\n\nB6 (Błyszcz) — szczyt na granicy słowackiej, trzon krystaliczny Tatr Wysokich → skały paleozoiczne (granity).\n\nRóżnica: wiek skał (mezozoik vs paleozoik) + typ skał (osadowe vs magmowe/metamorficzne).\n\n4.2. — która trasa ma więcej form krasu?\n\nKras powstaje w skałach węglanowych (wapienie, dolomity). Mezozoik dostarcza wapieni → kras się rozwija.\n\n- Trasa 1 (Dolina Kościeliska, hala Ornak, Iwaniacka Przełęcz) — przez płaszczowiny wierchowe z wapieniami mezozoicznymi → bogactwo jaskiń (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka, Smocza Jama).\n- Trasa 2 (Kuźnice → Kasprowy Wierch) — przez trzon krystaliczny (granity) → brak krasu.\n\nOdpowiedź: A2 — trasa nr 1, dzięki obecności skał węglanowych wieku mezozoicznego.\n\nPunktacja CKE\n\n- 4.1: 1 pkt — poprawna różnica z odniesieniem do wieku skał.\n- 4.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź A albo B oraz właściwe uzasadnienie 1., 2. albo 3.\n\nPo co to umieć\n\nBudowa geologiczna Tatr — kluczowa wiedza o polskiej geologii:\n- Tatry Wysokie (Rysy 2499 m, Kasprowy 1985 m) — granity paleozoiczne, formy polodowcowe.\n- Tatry Zachodnie (Bystra, Błyszcz) — w większości wapienie mezozoiczne, formy krasowe + polodowcowe.\n- Dolina Kościeliska, Dolina Chochołowska — klasyk krasu tatrzańskiego.\n\nTatry to najmłodsze góry Polski (orogeneza alpejska) z najstarszymi skałami (granity sprzed 350 mln lat). Paradoks — góry młode są zbudowane ze skał starych.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nNa podstawie mapy geologicznej przedstaw jedną różnicę w budowie geologicznej\nmiędzy obszarem przedstawionym w polu D1 mapy szczegółowej a obszarem\nprzedstawionym na północ od granicy Polski w polu B6 mapy szczegółowej,\nprzecinanymi przez trasę wycieczki oznaczonej numerem 1. Odnieś się do wieku skał\nwystępujących na tych obszarach.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej\n[i] regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nV.1) Zdający rozumie zasady ustalania\nwieku względnego i bezwzględnego skał\n[…].\nV.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.4) Zdający rozpoznaje wybrane rodzaje\nskał […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna różnica w budowie geologicznej obu obszarów.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n W polu D1 występują młodsze skały niż w polu B6.\n Skały trzonu krystalicznego w polu B6 są starsze niż skały osadowe w polu D1.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - kenozoiczne.\n W polu B6 występują skały paleozoiczne, a w polu D1 - skały z oligocenu i eocenu.","solution":"Różnica wieku skał: - **D1 (Kiry, płaszczowiny reglowe/wierchowe)** — skały **mezozoiczne** (jura, kreda — wapienie, dolomity, łupki margliste) - **B6 (Błyszcz, trzon krystaliczny)** — skały **paleozoiczne** (granity, skały magmowe i metamorficzne)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/4.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"4.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nNa mapie szczegółowej wzdłuż tras obu wycieczek przedstawiono formy krasowe.\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nPrzez obszar charakteryzujący się występowaniem na mapie szczegółowej liczniejszych\nform krasu podziemnego przebiega trasa wycieczki oznaczonej\nA.\nnumerem 1,\na do obecności tych form\nwzdłuż tras obu wycieczek\nprzyczynia się występowanie\nskał\n1.\nokruchowych wieku\nmezozoicznego.\n2.\nwęglanowych wieku\nmezozoicznego.\nB.\nnumerem 2,\n3.\nwęglanowych wieku\nkenozoicznego.\n4.1.\n0-1\n4.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej\n[i] regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nV.3) Zdający […] klasyfikuje skały […].\nV.5) Zdający charakteryzuje zjawisk[o]\nkrasowienia […].\nXIII.2) Zdający […] wykazuje związki między\n[…] elementami [środowiska przyrodniczego\nTatr].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA2","solution":"— **A2** — trasa numer 1 (przez płaszczowinę wierchową w okolicy Doliny Kościeliskiej), bo przyczynia się występowanie **skał węglanowych wieku mezozoicznego** (wapieni i dolomitów triasu, jury, kredy), w których powstają jaskinie (Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-4.2.webp","solution_image":null,"topics":"budowa geologiczna Tatr, płaszczowiny, kras podziemny, jaskinie Doliny Kościeliskiej","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nNa przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5\nmapy szczegółowej).\nNa podstawie: M. Bac-Moszaszwili, M. Gąsienica Szostak, Tatry Polskie. Przewodnik geologiczny dla turystów,\nWarszawa 1990.\nSkały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od\nskał, które pod nimi zalegają.\nWyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne\nwystępują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego\nprocesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.\n5.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie […] zjawisk i procesów\ngeograficznych.\n5. […] formułowanie hipotez […].\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.1) Zdający rozumie zasady ustalania\nwieku względnego i bezwzględnego skał\n[…].\nV.9) Zdający wyjaśnia wpływ procesów\ngeologicznych na powstanie głównych\nstruktur tektonicznych i ukształtowanie\npowierzchni ziemi na wybranych\nprzykładach.\nXIII.2) Zdający […] wykazuje związki między\n[…] elementami [środowiska przyrodniczego\nTatr] […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do przebiegu procesu, o którym świadczy\nsytuacja na przekroju geologicznym.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Procesy tektoniczne doprowadziły do oderwania skał paleozoicznych od podłoża\ni przemieszczenia ich z południa na północ.\n Skały paleozoiczne zostały oderwane od trzonu krystalicznego i nasunięte na stok\nCiemniaka (w wyniku ruchów fałdowych).\n Skały paleozoiczne zostały odkłute od podłoża i przemieszczone na skutek nasuwania\nsię płaszczowin.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności fałdów (płaszczowin,\nnasunięć).","solution":"Odpowiedź: W trakcie **orogenezy alpejskiej** (paleogen-neogen) doszło do **nasunięcia płaszczowinowego** — trzon krystaliczny Tatr (skały paleozoiczne: granity, gnejsy) został nasunięty od południa na młodsze skały mezozoiczne płaszczowin reglowych i wierchowych. Strzałka z trójkątami na przekroju oznacza **linię nasunięcia**. Proces ten odwraca normalną stratygrafię (na dole młodsze, na górze starsze).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 5. (0–1)\n\nNa przekroju geologicznym przedstawiono budowę geologiczną fragmentu Tatr (pola EF3/5 mapy szczegółowej).\n\nSkały paleozoiczne występujące na północno-zachodnim stoku Ciemniaka są starsze od skał, które pod nimi zalegają.\n\nWyjaśnij, dlaczego na północno-zachodnim stoku Ciemniaka skały paleozoiczne występują na skałach mezozoicznych. Odnieś się do przebiegu odpowiedniego procesu, o którym świadczy sytuacja przedstawiona na przekroju geologicznym.\n\nCo zrobić?\n\nZasada superpozycji (normalna): niżej = starsze, wyżej = młodsze. To zasada dla skał osadowych nienaruszonych.\n\nSytuacja Tatr: skały paleozoiczne (starsze) leżą NAD mezozoicznymi (młodszymi). Naruszenie zasady superpozycji → musiała zajść jakaś dyslokacja tektoniczna.\n\nMechanizm: nasunięcie płaszczowinowe (fałdowanie z nasunięciem). To proces, w którym jedna grupa warstw skalnych zostaje nasunięta poziomo na inną:\n1. Wcześniej: skały paleozoiczne były głębiej (zgodnie z superpozycją).\n2. Orogeneza alpejska (paleogen-neogen, ok. 50-30 mln lat temu) — siły tektoniczne zderzyły płyty (afrykańską z eurazjatycką).\n3. Naciski poziome wyrzuciły trzon krystaliczny w górę i nasunęły od południa na skały osadowe.\n4. Powstała płaszczowina — warstwa skał starszych \"leżąca\" na młodszych.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt) wymaga wskazania:\n1. Procesu — nasunięcie płaszczowinowe / fałdowanie z nasunięciem.\n2. Kontekstu — orogeneza alpejska.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie z odniesieniem do nasunięcia (fałdowania z nasunięciem) i orogenezy.\n\nPo co to umieć\n\nNasunięcia płaszczowinowe to klasyk orogenezy alpejskiej:\n- Alpy — Helvetic Nappes, Penninic Nappes.\n- Karpaty / Tatry — płaszczowiny wierchowe, płaszczowiny reglowe.\n- Himalaje — Main Central Thrust.\n- Andy — różne nasunięcia.\n\nWszystkie powstają przy zderzeniach płyt litosfery, gdy skały osadowe są fałdowane i nasuwane na sąsiednie obszary. To zjawisko o dziesiątkach kilometrów zasięgu.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"tektonika Tatr, nasunięcie płaszczowinowe, orogeneza alpejska","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nNa rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.\nmoreny środkowe\nVal. Glacier, Val. Gl. - dolina lodowca\nNa podstawie: J. Zasadni, P. Kłapyta, The Tatra Mountains during\nthe Last Glacial Maximum, „Journal of Maps”, 12/2014.\nWyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do\npowstawania moren środkowych.\n6.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\n11. Analizowanie […] współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem […] map\nogólnogeograficznych i tematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map, w tym topograficznych.\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n(erozja, transport, akumulacja) oraz skutki\nrzeźbotwórczej działalności […] lodowców\ngórskich […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n W miejscach, gdzie łączą się lodowce górskie, dochodzi do akumulacji materiału\nskalnego w postaci moreny środkowej.\n Morena środkowa powstaje w wyniku połączenia się moren bocznych dwóch sąsiednich\nlodowców.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: Moreny środkowe powstawały w wyniku **łączenia się dwóch (lub więcej) lodowców górskich** w jeden — przy zlewaniu się dwóch jęzorów lodowca **moreny boczne** sąsiednich lodowców łączą się i tworzą **morenę środkową** (pas materiału skalnego w środku lodowca).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 6. (0–1)\n\nNa rysunku przedstawiono wybrany obszar Tatr w plejstocenie.\n\nWyjaśnij, dlaczego w sytuacji przedstawionej na rysunku dochodziło w plejstocenie do powstawania moren środkowych.\n\nCo zrobić?\n\nRodzaje moren (rodzaje materiału skalnego niesionego przez lodowiec):\n- Morena denna — materiał na dnie lodowca, ścierany ze skał podłoża.\n- Morena boczna — materiał wzdłuż boków lodowca, z osypywania ze stoków doliny.\n- Morena środkowa — pas materiału w środku lodowca.\n- Morena czołowa — materiał na czele lodowca (gdzie lodowiec się topi).\n- Morena powierzchniowa — materiał spadający na lodowiec z góry.\n\nMechanizm powstawania moreny środkowej:\n1. Dwa lodowce górskie spływają z różnych dolin.\n2. Każdy ma swoją morenę boczną wzdłuż brzegów.\n3. Gdy lodowce łączą się (zlewają w jeden), ich wewnętrzne moreny boczne (te po stronie zetknięcia) łączą się w jeden pas materiału.\n4. Powstaje morena środkowa — pas widoczny w środku połączonego lodowca.\n\nW Tatrach w plejstocenie: lodowce z dolin Suchej Wody, Bystrej, Małej Łąki, Chochołowskiej itd. łączyły się w jeden większy lodowiec w dolinie Kościeliskiej czy Białki. Stąd liczne moreny środkowe.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do łączenia się lodowców.\n\nPo co to umieć\n\nDziałalność lodowcowa w Tatrach w plejstocenie była kluczowym czynnikiem rzeźby:\n- Cyrki polodowcowe (kotły) — Czarny Staw, Morskie Oko.\n- U-kształtne doliny (przy lodowcu szerokie, płaskodenne).\n- Mutony (skały szlifowane lodem).\n- Morenowe wzgórza w przedpolach.\n- Jeziora morenowe (po stopieniu lodu).\n\nTatry mają klasyczną rzeźbę glacjalną — najlepsza w Polsce.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"geomorfologia glacjalna, moreny środkowe, lodowiec Tatr w plejstocenie","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.\nNa rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich\nprzez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane\npunkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca\na ich wymiarami.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **7.1.** — **PF** 1. **P** — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — **wschód Słońca**. 2. **F** — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w **kwadrze**, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.) **7.2.** — **φ = 9°30′ S** $$\\varphi = 90° - h_{gS} = 90° - 80°30' = 9°30'$$ (Punkt B leży na półkuli południowej — wniosek z rysunku.)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 7.\n\nNa rysunku przedstawiono położenie Księżyca i Ziemi oraz oświetlenie tych ciał niebieskich przez Słońce w wybranym momencie w dniu równonocy. Literami A i B oznaczono wybrane punkty na Ziemi. Nie zachowano właściwych proporcji między odległością Ziemi i Księżyca a ich wymiarami.\n\nZadanie 7.1. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | W punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód Słońca. | P / F\n2. | Względem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest w pełni. | P / F\n\nZadanie 7.2. (0–1)\n\nW sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.\n\nOblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij zdanie. Zapisz obliczenia.\n\nSzerokość geograficzna wynosi: .......... (wpisz N albo S): ..........\n\nCo zrobić?\n\n7.1. — P/F o wschodzie Słońca i fazie Księżyca\n\nZdanie 1: \"W punkcie A jest wschód Słońca\" → punkt A leży na terminatorze (granicy dzień/noc) półkuli N. Ziemia obraca się z zachodu na wschód, więc obserwator w punkcie A właśnie wchodzi w stronę oświetloną → wschód Słońca. PRAWDA.\n\nZdanie 2: \"Względem B Księżyc jest w pełni\" → FAŁSZ. Pełnia występuje, gdy Księżyc jest po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce. Na rysunku Księżyc i Słońce są po tej samej stronie Ziemi → obserwator z Ziemi widzi Księżyc tylko częściowo oświetlony (kwadra lub nów, NIE pełnia).\n\n7.2. — szerokość geograficzna B\n\nWzór dla dnia równonocy (deklinacja Słońca = 0°): $h_{gS} = 90° - |\\varphi|$, gdzie $|\\varphi|$ to wartość bezwzględna szerokości.\n\nPodstaw $h_{gS} = 80°30'$:\n\n$$80°30' = 90° - |\\varphi|$$\n\n$$|\\varphi| = 90° - 80°30' = 9°30'$$\n\nPółkula: z rysunku odczytaj, że B leży na półkuli południowej (poniżej równika).\n\nCzyli φ = 9°30′ S.\n\nPunktacja CKE\n\n- 7.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 7.2: 1 pkt — poprawne obliczenie + półkula.\n\nPo co to umieć\n\nAstronomiczne podstawy geografii:\n- Wschód/zachód Słońca — wynika z obrotu Ziemi (z W na E).\n- Fazy Księżyca — wynikają z pozycji Księżyca względem Słońca i Ziemi (cykl 29,5 dnia).\n- Wysokość Słońca w południe — zależy od szerokości i deklinacji.\n- Równonoc — Słońce nad równikiem (δ = 0°), dni równe nocom.\n\nWzory $h = 90° - \\varphi$ (równonoc), $h = 90° - \\varphi + 23°27'$ (przesilenie letnie), $h = 90° - \\varphi - 23°27'$ (przesilenie zimowe) — obowiązkowo na maturze.\n\nTypowy błąd: Wzór $h = 90° - φ$ obowiązuje **wyłącznie w dniach równonocy** (deklinacja Słońca = 0°).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna","page_from":10,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/7.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"7.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW punkcie A, w momencie przedstawionym na rysunku, jest wschód\nSłońca.\nP\nF\n2.\nWzględem obserwatora znajdującego się w punkcie B Księżyc jest\nw pełni.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nII.3) Zdający wyjaśnia występowanie faz\nKsiężyca […].\nZakres podstawowy\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"— **PF** 1. **P** — A leży na linii dnia/nocy na półkuli N. Ziemia obraca się z W na E, więc dla obserwatora w A właśnie zachodzi obrót do strony oświetlonej — **wschód Słońca**. 2. **F** — Księżyc na rysunku oświetlony tylko częściowo (po stronie Słońca). Z punktu B widziany w **kwadrze**, NIE w pełni. (Pełnia byłaby, gdyby Księżyc był po przeciwnej stronie Ziemi niż Słońce.)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/7.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nW sytuacji przedstawionej na rysunku Słońce góruje nad punktem B na wysokości 80°30′.\nOblicz szerokość geograficzną punktu oznaczonego literą B, a następnie uzupełnij\nzdanie. Zapisz obliczenia.\nObliczenia\nSzerokość geograficzna wynosi (wpisz wynik obliczeń): (wpisz N albo S):\n7.1.\n0-1\n7.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\nZakres podstawowy\n8. Wykonywanie obliczeń matematycznych\nz zakresu geografii fizycznej […] w celu\nwnioskowania o zjawiskach i procesach\ngeograficznych.\nZakres rozszerzony\nII.2) Zdający wyznacza współrzędne\ngeograficzne dowolnego punktu na\npowierzchni Ziemi na podstawie wysokości\ngórowania Słońca w dniach równonocy […].\nZakres podstawowy\nII.2) Zdający […] charakteryzuje […]\nnastępstwa [ruchów Ziemi].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawny sposób obliczenia i poprawne uzupełnienie zdania.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykład zapisu obliczeń:\nhgS = 90° - φ\nφ = 90° - hgS\nφ = 90° - 80°30′\nφ = 9°30′\nOdpowiedź: 9°30′ S","solution":"— **φ = 9°30′ S** $$\\varphi = 90° - h_{gS} = 90° - 80°30' = 9°30'$$ (Punkt B leży na półkuli południowej — wniosek z rysunku.)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":"astronomia, równonoca, wschód Słońca, fazy Księżyca, szerokość geograficzna","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nNa fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe.\nX\nY\nNa podstawie: www.pgi.gov.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nNa fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono\nA.\nporfir,\nktóry powstaje ze skały\nprzedstawionej na fotografii X\nna skutek procesu\n1.\ndiagenezy.\n2.\nmetamorfizmu.\nB.\nzlepieniec,\n3.\nwietrzenia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie […] zróżnicowania\nprzyrodniczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.3) Zdający klasyfikuje skały, przedstawia\ngenezę skał […] osadowych […].\nZakres podstawowy\nV.4) Zdający rozpoznaje wybrane rodzaje\nskał […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"Odpowiedź: **B1** = zlepieniec, który powstaje z otoczaków przedstawionych na fotografii X na skutek **diagenezy**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 8. (0–1)\n\nNa fotografiach oznaczonych literami X i Y przedstawiono wybrane okruchowe skały osadowe.\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nNa fotografii oznaczonej literą Y przedstawiono:\n\nnazwa skały | który powstaje ze skały przedstawionej na fotografii X na skutek procesu\nA. | porfir, | 1. ✓ diagenezy.\nB. ✓ | zlepieniec, | 2. metamorfizmu.\n3. wietrzenia.\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikuj skały:\n- X — luźne otoczaki (rzeczne / morskie) — osad nieskonsolidowany.\n- Y — otoczaki scementowane w jedną skałę → zlepieniec (konglomerat).\n\nEliminuj opcje (nazwa):\n- Porfir — skała magmowa wylewna (lawa wulkanu), z fenokryształami. NIE pasuje.\n- Zlepieniec ✓ — skała osadowa okruchowa z otoczaków + spoiwo.\n\nProces przekształcenia X → Y:\n- Diageneza ✓ — lityfikacja skały osadowej. Składa się z kompakcji (ciśnienie wody/osadów ściska osad) + cementacji (substancje rozpuszczone osadzają się jako spoiwo: krzemionka, węglany).\n- Metamorfizm — przeobrażenie skały już istniejącej pod wpływem temperatury i ciśnienia (granit → gnejs). NIE pasuje (zbyt drastyczna zmiana).\n- Wietrzenie — proces odwrotny (skała rozpada się na okruchy). NIE pasuje.\n\nOdpowiedź: B1.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nCykl skał:\n1. Osadzanie (sedymentacja) — z wody, wiatru, lodu.\n2. Diageneza — osad → skała osadowa (zlepieniec, piaskowiec, wapień).\n3. Metamorfizm — skała osadowa/magmowa → metamorficzna (gnejs, marmur, łupek).\n4. Topnienie → magma → skała magmowa (granit, bazalt).\n5. Wietrzenie → ponowne osady.\n\nTo wielki cykl geologiczny, w którym skały krążą po milionach lat. Każdy typ skały reprezentuje inny etap.\n\nTypowy błąd: Diageneza = lityfikacja skały osadowej (kompakcja + cementacja). Metamorfizm = przeobrażenie skały pod wpływem T i p. Wietrzenie = rozpad mechaniczny/chemiczny — proces odwrotny.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"skały osadowe okruchowe, diageneza, zlepieniec","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nZachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia -\npasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczyniać\nsię do powstawania tsunami.\nPodaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt,\nwystępujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we\nwschodniej części tego kontynentu.\n1\n2\n3\n8.\n0-1\n9.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nglobalnej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.8) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\ngeologicznych na Ziemi […].\nZakres podstawowy\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n2. Analizowanie […] zróżnicowania\nprzyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nV.I) Zdający […] wyjaśnia wpływ [ruchu płyt\nlitosfery] na genezę procesów\nendogenicznych.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne zjawiska lub procesy.\n1 pkt - dwa poprawne zjawiska lub procesy.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Zjawiska wulkaniczne.\n Powstawanie gór.\n Powstawanie rowu oceanicznego (tektonicznego).\n Podsuwanie się oceanicznej płyty litosfery pod kontynentalną (subdukcja).","solution":"Odpowiedź: Trzy zjawiska/procesy spośród: - **wulkanizm** (Cotopaxi, Llaima, Villarrica — łańcuch wulkanów wzdłuż Andów) - **powstawanie gór** (orogeneza — Andy fałdowane od kredy do dziś) - **powstawanie rowu oceanicznego** (Rów Atakamski/Peru-Chile na zachód od wybrzeża) - **subdukcja** (płyta Nazca podsuwa się pod płytę Południowoamerykańską)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 9. (0–2)\n\nZachodnia krawędź Ameryki Południowej ma charakter aktywny tektonicznie, a wschodnia – pasywny. Na krawędzi aktywnej dochodzi tam m.in. do trzęsień ziemi, które mogą przyczynić się do powstawania tsunami.\n\nPodaj trzy inne zjawiska lub procesy przyrodnicze, uwarunkowane tektoniką płyt, występujące u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej, a niewystępujące we wschodniej części tego kontynentu.\n\n1. ......................\n2. ......................\n3. ......................\n\nCo zrobić?\n\nKrawędź aktywna vs pasywna:\n- Aktywna — granica zbieżna płyt (np. zachodnia Ameryka Płd. — płyta Nazca podsuwa się pod Południowoamerykańską).\n- Pasywna — krawędź bez aktywności tektonicznej (np. wschodnia Ameryka Płd. = wnętrze płyty Południowoamerykańskiej, daleko od granic).\n\nZjawiska aktywne wzdłuż zachodniej Ameryki Płd. (wykluczone już: trzęsienia ziemi + tsunami):\n\n- Wulkanizm — łańcuch wulkanów Andów: Cotopaxi (Ekwador), Villarrica, Llaima (Chile), Misti (Peru). Magma powstaje przy subdukcji.\n- Orogeneza (powstawanie gór) — Andy są wciąż rosnące, wynoszone przez subdukcję od kredy do dziś.\n- Subdukcja — płyta oceaniczna Nazca zsuwa się pod płytę kontynentalną Południowoamerykańską.\n- Rów oceaniczny — Rów Peru-Chile / Atakamski (głębokość ~8000 m) — efekt subdukcji.\n- Wulkanizm intruzywny — magma zamienia się w intruzje (granity Andów).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — wymień TRZY różne zjawiska. Powtórzenie (np. wulkany + erupcje) = 1 odpowiedź.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne zjawiska/procesy.\n- 1 pkt — dwa poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nTrzy typy krawędzi płyt:\n- Zbieżne (konwergentne): subdukcja (Andy, Japonia), kolizja (Himalaje, Alpy).\n- Rozbieżne (dywergentne): ryft, spreading (Grzbiet Śródatlantycki).\n- Przesuwcze (transformacyjne): uskok przesuwczy (San Andreas).\n\nKażdy typ → inne zjawiska. Klasyk maturalny: identyfikacja typu z lokalizacji + listy zjawisk.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"tektonika płyt, krawędź aktywna, Ameryka Południowa, Andy","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.\nNa wykresach przedstawiono średnie miesięczne przepływy dwóch rzek w Azji - Amu-darii\ni Indusu - których górne odcinki znajdują się na obszarach o podobnej szerokości\ngeograficznej. Ujścia tych rzek są położone w innych strefach klimatycznych. Fragmenty\ndorzeczy obu rzek leżą powyżej 7 000 m n.p.m.\nAmu-daria\nIndus\nNa podstawie: www.sage.nelson.wisc.edu","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **10.1.** Wspólne uwarunkowanie: **topnienie śniegu i lodowców górskich** w wysokich górach (Pamir, Hindukusz, Himalaje) w okresie letnim (czerwiec-sierpień) → maksimum przepływu. Inne uwarunkowanie tylko Indusu: **monsun letni** (SW od Oceanu Indyjskiego) przynosi intensywne opady deszczu od czerwca do sierpnia → dodatkowe zwiększenie przepływu Indusu (Amu-daria jest poza zasięgiem monsunu, bo płynie w głąb kontynentu). **10.2.** — **FP** 1. **F** — Indus uchodzi do Morza Arabskiego (otwartego oceanu), nie do obszaru bezodpływowego. Tylko Amu-daria uchodzi do bezodpływowego Jeziora Aralskiego. 2. **P** — Sowiecki program nawadniania pól bawełny (Uzbekistan, Turkmenistan) odprowadzał wodę z Amu-darii → znaczne zmniejszenie powierzchni Jeziora Aralskiego (od lat 60. XX w. spadek powierzchni o >90%).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 10.\n\nNa wykresach przedstawiono średnie miesięczne przepływy dwóch rzek w Azji – Amu-darii i Indusu – których górne odcinki znajdują się na obszarach o podobnej szerokości geograficznej. Ujścia tych rzek są położone w innych strefach klimatycznych. Fragmenty dorzeczy obu rzek leżą powyżej 7 000 m n.p.m.\n\nZadanie 10.1. (0–2)\n\nIndus jest rzeką o ustroju złożonym.\n\nPrzedstaw wspólne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów Amu-darii i Indusu, oraz inne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych przepływów tylko Indusu.\n\n- Wspólne uwarunkowanie: ......................\n- Uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów Indusu (inne niż wskazane powyżej): ......................\n\nZadanie 10.2. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Ujścia obu rzek – Amu-darii i Indusu – są położone na obszarze bezodpływowym. | P / F\n2. | Gospodarcze wykorzystanie wód Amu-darii przyczyniło się do zmniejszenia powierzchni Jeziora Aralskiego. | P / F\n\nCo zrobić?\n\n10.1. — wspólne + tylko Indus\n\nCzytaj wykresy: oba ustroje mają maksimum w lecie (VI-VIII). Indus ma znacznie wyższe przepływy (~7000 m³/s) niż Amu-daria (~3500 m³/s).\n\nWspólne uwarunkowanie: oba dorzecza leżą powyżej 7000 m n.p.m. → lodowce górskie (Pamir, Hindukusz, Himalaje, Karakorum). Latem:\n- Słońce wyżej → wzrost temperatury.\n- Topnienie śniegu i lodowców → silny dopływ wody do rzek.\n- Stąd maksimum letnie w obu rzekach.\n\nTylko Indus: monsun letni.\n- Indus uchodzi do Morza Arabskiego → jego dorzecze leży w zasięgu monsunu letniego (od czerwca do września).\n- Monsun przynosi intensywne opady deszczu z Oceanu Indyjskiego.\n- Dodatkowe deszcze monsunowe + topnienie lodu → znacznie wyższy przepływ Indusu niż Amu-darii.\n\nAmu-daria płynie w głąb kontynentu (Jezioro Aralskie) — poza zasięgiem monsunu. Stąd brak dodatkowych opadów letnich.\n\n10.2. — P/F o ujściach\n\nZdanie 1: \"Ujścia obu rzek są w obszarze bezodpływowym\" → FAŁSZ.\n- Amu-daria uchodzi do Jeziora Aralskiego (obszar bezodpływowy ✓).\n- Indus uchodzi do Morza Arabskiego (otwarty ocean, nie bezodpływowy ✗).\n\nZdanie 2: \"Gospodarcze wykorzystanie Amu-darii zmniejszyło Jezioro Aralskie\" → PRAWDA. Program sowieckich nawadniania pól bawełny (Uzbekistan, Turkmenistan) odprowadzał ogromne ilości wody z Amu-darii → Jezioro Aralskie skurczyło się o &gt;90% powierzchni od lat 60. XX w.\n\nPunktacja CKE\n\n- 10.1: 2 pkt — oba uwarunkowania poprawne; 1 pkt — jedno.\n- 10.2: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n\nPo co to umieć\n\nZłożone ustroje rzeczne Azji:\n- Topnienie lodowców — wszystkie rzeki himalajskie (Indus, Ganges, Brahmaputra, Jangcy, Mekong).\n- Monsun letni — rzeki uchodzące do Oceanu Indyjskiego i Pacyfiku (Indus, Ganges, Mekong, Jangcy).\n- Suchość kontynentalna — rzeki uchodzące do basenów wewnętrznych (Amu-daria, Syr-daria → Aral; Wołga → Morze Kaspijskie).\n\nKatastrofa Jeziora Aralskiego to przykład negatywnych skutków rolnictwa nawadnianego w klimacie suchym — paralela do problemów Arabii Saudyjskiej.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"ustroje rzeczne, Amu-daria, Indus, monsun letni, topnienie lodowców","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nIndus jest rzeką o ustroju złożonym.\nPrzedstaw wspólne uwarunkowanie, które przyczynia się do wartości najwyższych\nprzepływów Amu-darii i Indusu, oraz inne uwarunkowanie, które przyczynia się do\nwartości najwyższych przepływów tylko Indusu.\nWspólne uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów:\nUwarunkowanie wartości najwyższych przepływów Indusu (inne niż wskazane powyżej):","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIV.4) Zdający […] opisuje cechy ustrojów\nrzecznych […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nIV.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie sieci\nrzecznej na Ziemi.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów obu rzek oraz inne\npoprawne uwarunkowanie najwyższych przepływów Indusu.\n1 pkt - poprawne uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów obu rzek albo inne\npoprawne uwarunkowanie najwyższych przepływów Indusu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWspólne uwarunkowanie wartości najwyższych przepływów:\nTopnienie śniegów i lodowców górskich w źródłowych odcinkach każdej z rzek.\nUwarunkowanie wartości najwyższych przepływów Indusu (inne niż wskazane powyżej):\nIntensywne opady deszczu w okresie monsunu letniego.","solution":"Wspólne uwarunkowanie: **topnienie śniegu i lodowców górskich** w wysokich górach (Pamir, Hindukusz, Himalaje) w okresie letnim (czerwiec-sierpień) → maksimum przepływu. Inne uwarunkowanie tylko Indusu: **monsun letni** (SW od Oceanu Indyjskiego) przynosi intensywne opady deszczu od czerwca do sierpnia → dodatkowe zwiększenie przepływu Indusu (Amu-daria jest poza zasięgiem monsunu, bo płynie w głąb kontynentu).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":"ustroje rzeczne, Amu-daria, Indus, monsun letni, topnienie lodowców","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nUjścia obu rzek - Amu-darii i Indusu - są położone na obszarze\nbezodpływowym.\nP\nF\n2.\nGospodarcze wykorzystanie wód Amu-darii przyczyniło się do\nzmniejszenia powierzchni Jeziora Aralskiego.\nP\nF\n0\n2\n4\n6\n8\nI\nII\nIII IV V VI VII VIII IX X XI XII\nprzepływ, tys. m3/s\nmiesiące\n0\n2\n4\n6\n8\nI\nII\nIII IV V VI VII VIII IX X XI XII\nprzepływ, tys. m3/s\nmiesiące\n10.1.\n0-1-2\n10.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nIV.4) Zdający wyjaśnia zróżnicowanie sieci\nrzecznej na Ziemi.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFP","solution":"— **FP** 1. **F** — Indus uchodzi do Morza Arabskiego (otwartego oceanu), nie do obszaru bezodpływowego. Tylko Amu-daria uchodzi do bezodpływowego Jeziora Aralskiego. 2. **P** — Sowiecki program nawadniania pól bawełny (Uzbekistan, Turkmenistan) odprowadzał wodę z Amu-darii → znaczne zmniejszenie powierzchni Jeziora Aralskiego (od lat 60. XX w. spadek powierzchni o >90%).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":"ustroje rzeczne, Amu-daria, Indus, monsun letni, topnienie lodowców","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nNa mapie kolorem niebieskim oznaczono wybrane rzeki, wśród których są: Bug, Narew,\nPilica, San i Warta.\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę rzeki wybranej spośród\noznaczonych kolorem niebieskim na mapie.\nOpis rzeki\nNazwa rzeki\nJest jedną z rzek wypływających z Wyżyny Krakowsko-\n-Częstochowskiej. Na tej rzece utworzono zbiornik retencyjny\nm.in. w celu zaopatrywania Łodzi w wodę. Jej ujście jest\npołożone na obszarze staroglacjalnym.\nŹródła tej rzeki są położone poza granicami Polski. Jest rzeką\nnizinną, przecinającą wiele torfowisk. Krajobraz fragmentu jej\ndoliny jest chroniony w parku narodowym. Jeden z jej\ndopływów jest rzeką od niej dłuższą.\nRzeka od źródeł często zmienia kierunek. Na niektórych\nodcinkach płynie pradolinami. Jej ujście jest położone na\nobszarze, który był objęty ostatnim zlodowaceniem. W pobliżu\njej ujścia do rzeki głównej utworzono park narodowy.\n11.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIII.1) Zdający […] wyjaśnia wpływ\nprocesów […] zewnętrznych na\nukształtowanie powierzchni głównych\njednostek fizycznogeograficznych Polski.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nXIV.7) Zdający identyfikuje cechy sieci\nrzecznej Polski.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPilica\nNarew\nWarta","solution":"Odpowiedź: 1. Rzeka z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej + zbiornik retencyjny Łódź + ujście na obszarze staroglacjalnym → **Pilica** (zbiornik Sulejowski → wpada do Wisły w okolicach Warki) 2. Źródła poza Polską + nizinna + torfowiska + park narodowy + dopływ dłuższy → **Narew** (źródło na Białorusi, Biebrzański PN, Bug jest dłuższym dopływem) 3. Często zmienia kierunek + pradoliny + ujście na obszarze ostatniego zlodowacenia + park narodowy przy ujściu → **Warta** (Wielkopolska, pradoliny, Park Narodowy Ujście Warty)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 11. (0–2)\n\nNa mapie kolorem niebieskim oznaczono wybrane rzeki, wśród których są: Bug, Narew, Pilica, San i Warta.\n\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę rzeki wybranej spośród oznaczonych kolorem niebieskim na mapie.\n\nOpis rzeki | Nazwa rzeki\nJest jedną z rzek wypływających z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Na tej rzece utworzono zbiornik retencyjny m.in. w celu zaopatrywania Łodzi w wodę. Jej ujście jest położone na obszarze staroglacjalnym. | Pilica\nŹródła tej rzeki są położone poza granicami Polski. Jest rzeką nizinną, przecinającą wiele torfowisk. Krajobraz fragmentu jej doliny jest chroniony w parku narodowym. Jeden z jej dopływów jest rzeką od niej dłuższą. | Narew\nRzeka od źródeł często zmienia kierunek. Na niektórych odcinkach płynie pradolinami. Jej ujście jest położone na obszarze, który był objęty ostatnim zlodowaceniem. W pobliżu jej ujścia do rzeki głównej utworzono park narodowy. | Warta\n\nCo zrobić?\n\nOpis 1: \"wypływa z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej + zbiornik retencyjny dla Łodzi + ujście na obszarze staroglacjalnym\":\n- Wyżyna Krak-Częst. → źródłowy obszar → eliminuje Bug (źródła na Ukrainie/Białorusi) i Narew (Białoruś).\n- Zbiornik Sulejowski zaopatruje Łódź w wodę → Pilica.\n- Ujście Pilicy w okolicach Dęblina/Warki — Nizina Mazowiecka (staroglacjalna).\n\nOpis 2: \"źródła poza Polską + nizinna + torfowiska + park narodowy + dopływ dłuższy\":\n- Źródła poza Polską → Bug (Ukraina), Narew (Białoruś), San (Karpaty, ale w Polsce).\n- Park narodowy w dolinie + torfowiska → Biebrzański PN lub Narwiański PN → Narew.\n- Dłuższy dopływ — Bug (772 km) jest dłuższy niż Narew (484 km). Bug jest dopływem Narwi.\n\nOpis 3: \"często zmienia kierunek + pradoliny + ujście na obszarze ostatniego zlodowacenia + park narodowy przy ujściu\":\n- Pradoliny + zmiany kierunku → Warta (płynie najpierw na N, potem na W, zatacza dużą pętlę przez Wielkopolskę).\n- Ujście Warty do Odry koło Kostrzyna — Pojezierze Lubuskie (młodoglacjalne).\n- Park Narodowy Ujście Warty — przy ujściu do Odry.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi.\n- 1 pkt — dwie poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nSystem rzeczny Polski — dorzecze Wisły (54% kraju) + Odry (33%) + bezpośrednio do Bałtyku (~10%) + Niemna (~1%) + Dniestru (~0,2%) + Łaby (~0,1%).\n\nGłówne rzeki Polski:\n- Wisła: Pilica, Bug+Narew, San, Wisłoka, Drwęca, Brda, Wda, Wieprz.\n- Odra: Warta, Bóbr, Nysa Łużycka, Nysa Kłodzka.\n\nParki narodowe rzeczne: Biebrzański (Narew), Narwiański (Narew), Poleski (Bug), Pieniński (Dunajec), Ujście Warty.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"rzeki Polski, Pilica, Narew, Warta","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nNa mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii - budowę tamy na tej rzece.\nNa podstawie: www.mappery.com; www.ccb-boulder.org\nPoniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza\nrzeki Omo.\nJezioro Rudolfa - słonowodne - jest zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też\npodstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, wypasem bydła oraz uprawą\nziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzystała do tej pory z wylewów tej rzeki\nużyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.\nW XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne\nregionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu\nwykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że część\nwody ze zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może\nprodukować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.\nNa podstawie: www.africangreatlakesinform.org; www.justpaste.it; www.rp.pl\nMGEP-R0_100\nW wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale\nprzewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.\nPrzedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu\nOmo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny\nwpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub\nJeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie\nprzyczynowo-skutkowe.\nPozytywny wpływ inwestycji na gospodarkę Etiopii:\n1\n2\nNegatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:\nNegatywny wpływ inwestycji na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:\n12.\n0-1-\n2-3\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej, regionalnej,\nkrajowej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n7. […] wartościowanie zachowań\ni działalności człowieka w środowisku\ngeograficznym.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\n9. Prognozowanie przemian zachodzących\nw środowisku przyrodniczym i społeczno-\n-gospodarczym.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.2) Zdający ocenia wpływ wielkich\ninwestycji hydrologicznych na środowisko\ngeograficzne.\nZasady oceniania\n3 pkt - cztery poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe.\n2 pkt - trzy poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe.\n1 pkt - dwa poprawne argumenty zawierające powiązania przyczynowo-skutkowe.\nalbo\n- cztery poprawne argumenty bez uwzględnienia powiązań przyczynowo-skutkowych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPozytywny wpływ na gospodarkę Etiopii:\n Produkcja w elektrowni wodnej (taniej) energii elektrycznej, która przyczyni się do\nzaspokojenia potrzeb kraju lub dostarczy dochodów z eksportu tego produktu.\n Nawadnianie upraw trzciny cukrowej przyczyni się do wzrostu produkcji cukru na\npotrzeby mieszkańców kraju lub na eksport.\n Skierowanie wody na uprawy bawełny w dorzeczu Omo może przyczynić się do rozwoju\nprzemysłu tekstylnego w Etiopii.\n Wzrost produkcji energii elektrycznej zwiększy PKB kraju.\nNegatywny wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:\n Nawadnianie plantacji przyczyni się do zmniejszenia przepływu wody w Omo.\n Zmniejszenie przepływu wody w Omo może doprowadzić do obniżenie poziomu wody\nw Jeziorze Rudolfa (zaburzenie stosunków wodnych).\n Mniejszy dopływ wody z rzeki Omo do Jeziora Rudolfa spowoduje wzrost jego zasolenia.\n Zmiana zasolenia Jeziora Rudolfa spowoduje wyginięcie niektórych roślin lub zwierząt.\n Wahania poziomu wody w zbiorniku mogą przyczynić się do powstania osuwisk.\n Intensywne nawożenie plantacji może przyczynić się do zanieczyszczenia rzeki oraz\nzmiany fauny i flory w Omo i w Jeziorze Rudolfa.\n Powódź powstała w wyniku pęknięcia tamy może spowodować zmiany w środowisku\nprzyrodniczym.\nNegatywny wpływ na gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa:\n Ustanie/zmniejszenie wylewów rzeki użyźniających pola uprawne może spowodować\nupadek miejscowego, tradycyjnego rolnictwa.\n Zmiany w środowisku przyrodniczym wywołane zaburzeniem rytmu przepływów w Omo\nmogą przyczynić się do utraty walorów turystycznych parku narodowego i zmniejszenia\ndochodów z turystyki.\n Zmniejszenie populacji ryb w Omo i w Jeziorze Rudolfa spowoduje ograniczenie\npołowów.\n Powódź powstała w wyniku pęknięcia tamy spowoduje straty w gospodarce lokalnej.","solution":"Odpowiedź: **Pozytywne dla Etiopii (2 z):** - **produkcja energii elektrycznej** — Gibe III produkuje ~9 TWh/rok, co pokrywa znaczną część krajowego zapotrzebowania (eksport do Kenii, Sudanu, Dżibuti). - **rozwój rolnictwa** — nawadnianie plantacji trzciny cukrowej i bawełny → wzrost produkcji, eksport, miejsca pracy. - **stabilizacja przepływów** rzeki Omo → ochrona przed powodziami. - **rozwój gospodarki** dzięki przychodom z eksportu energii i produktów rolnych. **Negatywny dla środowiska przyrodniczego:** - **spadek poziomu wody Jeziora Rudolfa** → groźba kurczenia się jeziora (jak Jezioro Aralskie). - **zaburzenie ekosystemu** rzecznego i jeziornego (migracje ryb, ptactwo, hipopotam, krokodyle nilowe). - **zmiana reżimu hydrologicznego** poniżej tamy (brak naturalnych powodzi nawożących glebę osadami). **Negatywny dla gospodarki dorzecza Omo lub Rudolfa:** - **utrata źródeł utrzymania** plemion półpasterskich i rybackich (Mursi, Dassanech, Turkana) → przesiedlenia. - **spadek wydajności rolnictwa** zalewowego nad dolnym Omo (brak naturalnych zalewów). - **spadek połowów ryb** w Jeziorze Rudolfa.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 12. (0–3)\n\nNa mapie przedstawiono dorzecze rzeki Omo, a na fotografii — budowlę tamy na tej rzece.\n\nPoniższy tekst odnosi się do zmian, które nastąpiły w środowisku geograficznym dorzecza rzeki Omo:\n\nJezioro Rudolfa – słonowodne – jest też zasilane przez rzekę Omo. Woda z Omo stanowi też podstawę egzystencji plemion zajmujących się rybołówstwem, nawadnianiem upraw bydła oraz uprawą ziemi na sawannie. Miejscowa ludność korzysta do tej pory z wylewów tej rzeki użyźniających pola kukurydzy i innych roślin uprawnych.\n\nW XXI wieku w Etiopii przeprowadzono inwestycje, które zmieniły środowisko geograficzne regionu. Na rzece Omo powstała tama Gibe III, której funkcjonowanie jest częścią projektu wykorzystania dorzecza Omo pod uprawę m.in. trzciny cukrowej i bawełny. Mimo że ceedz wody za zbiornika jest kierowana na plantacje, to elektrownia wodna przy tamie może produkować dwa razy więcej energii elektrycznej, niż do tej pory zużywano w całej Etiopii.\n\nW wielu przypadkach duże inwestycje mają pozytywny wpływ na gospodarkę państw, ale przewiduje się ich negatywne skutki dla środowiska geograficznego w skali lokalnej.\n\nPrzedstaw dwa argumenty potwierdzające pozytywny wpływ inwestycji w dorzeczu Omo na gospodarkę Etiopii oraz po jednym argumencie potwierdzającym negatywny wpływ tej inwestycji na środowisko przyrodnicze i gospodarkę dorzecza Omo lub Jeziora Rudolfa. W każdym z argumentów wykaż odpowiednie powiązanie przyczynowo-skutkowe.\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj treść: Tama Gibe III na rzece Omo → 2 funkcje (energia + nawadnianie plantacji trzciny i bawełny). To typowy projekt wielofunkcyjny z plusami (energia + rolnictwo) i minusami (środowisko + lokalna ludność).\n\nPozytywne dla Etiopii (wybierz 2):\n- Energia elektryczna — Gibe III produkuje dwukrotnie zapotrzebowanie kraju → możliwy eksport (do Kenii, Sudanu, Dżibuti) + przychody dewizowe.\n- Rozwój rolnictwa — nawadniane plantacje trzciny i bawełny → wzrost produkcji + eksport.\n- Miejsca pracy w plantacjach i elektrowni.\n- Stabilizacja przepływów → ochrona przed powodziami w dolnym Omo.\n\nNegatywny dla środowiska (1 argument):\n- Spadek poziomu Jeziora Rudolfa — woda z Omo zatrzymywana w zbiorniku + kierowana na plantacje → jezioro się kurczy. Analogia do Jeziora Aralskiego.\n- Zaburzenie ekosystemu rzecznego (migracje ryb, ptaki, hipopotamy).\n- Brak naturalnych zalewów → utrata żyznych mad nadbrzeżnych.\n\nNegatywny dla gospodarki dorzecza/Rudolfa (1 argument):\n- Utrata źródeł utrzymania plemion półpasterskich i rybackich (Mursi, Dassanech, Turkana).\n- Spadek wydajności rolnictwa zalewowego nad dolnym Omo.\n- Spadek połowów ryb w Jeziorze Rudolfa.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (3 pkt): każdy argument z powiązaniem przyczynowo-skutkowym (np. tama → mniej wody w Rudolfie → spadek połowów ryb → utrata utrzymania plemion).\n\nPunktacja CKE\n\n- 3 pkt — wszystkie 4 argumenty z powiązaniem przyczynowo-skutkowym (2 pozytywne + 2 negatywne).\n- 2 pkt — 3 argumenty.\n- 1 pkt — 2 argumenty.\n\nPo co to umieć\n\nWielkie projekty rozwojowe — dylematy zrównoważonego rozwoju:\n- Tama Trzech Przełomów (Chiny, Jangcy) — energia + nawigacja vs przesiedlenia 1,3 mln osób.\n- Tama Asuańska (Egipt, Nil) — energia + irygacja vs erozja delty, zasolenie gleb.\n- Gibe III (Etiopia) — energia + bawełna vs Jezioro Rudolfa, plemiona.\n\nWszystkie te projekty pokazują trade-off między rozwojem ekonomicznym a kosztami środowiskowymi i społecznymi. Geografia ucząca myślenia systemowego.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"dorzecze Omo, tama Gibe III, Etiopia, Jezioro Rudolfa (Turkana)","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nNa fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W).\nNa podstawie: www.wikimedia.org\nPoniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki\nPołudniowej, na wysokości poniżej 100 m n.p.m., wśród których jest stacja w Rio de Janeiro.\nA\nB\n°C mm\n°C mm\nC\n°C mm\nNa podstawie: www.climate-data.org\n0\n50\n100\n150\n200\n250\n300\n0\n5\n10\n15\n20\n25\n30\nI\nII III IV V VI VII VIII IX X XI XII\n0\n50\n100\n150\n200\n250\n300\n0\n5\n10\n15\n20\n25\n30\nI\nII III IV V VI VII VIII IX X XI XII\n0\n50\n100\n150\n200\n250\n300\n0\n5\n10\n15\n20\n25\n30\nI\nII III IV V VI VII VIII IX X XI XII\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **13.1.** Klimatogramy: - **11°N, 72°W** (Karaiby, Kolumbia/Wenezuela): klimat **równikowy/podrównikowy** — całoroczna wysoka temperatura ~26-28°C, opady > 1500 mm. To **klimatogram A** lub **B** z najwyższymi temperaturami i obfitymi opadami. - **33°S, 72°W** (Chile środkowe, Valparaíso): klimat **śródziemnomorski/podzwrotnikowy umiarkowanie ciepły** — temperatura 10-20°C, opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato. To **klimatogram C** (z opadami w zimie półkuli S). **13.2.** — **PF** 1. **P** — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości. 2. **F** — Prąd Brazylijski jest **ciepły**, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — **zimny**. NIE są tego samego rodzaju termicznie. **13.3.** Dwa uwarunkowania ograniczające zabudowę Rio: - **bardzo strome stoki gór** (Sugar Loaf, Corcovado — granitowe stoliwa) — niemożliwa zabudowa techniczna. - **gęsta roślinność lasów tropikalnych** (Tijuca, jeden z największych miejskich lasów świata) chroniona prawnie. - **obszary zagrożone osuwiskami** (intensywne opady na stromych stokach).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 13.\n\nNa fotografii przedstawiono fragment Rio de Janeiro i jego okolic (23°S, 43°W).\n\nPoniżej przedstawiono klimatogramy dla trzech stacji położonych na wybrzeżu Ameryki Południowej, wśród których jest stacja w Rio de Janeiro.\n\nZadanie 13.1. (0–1)\n\nW tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród przedstawionych na klimatogramach.\n\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono właściwy klimatogram.\n\nWspółrzędne geograficzne stacji | Klimatogram (A, B albo C)\n11°N, 72°W | ... (klimat równikowy/podrównikowy)\n33°S, 72°W | ... (klimat śródziemnomorski)\n\nZadanie 13.2. (0–1)\n\nOceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży Ameryki Południowej są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych położonych na półkuli południowej. | P / F\n2. | Prąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach geograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są prądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych. | P / F\n\nZadanie 13.3. (0–1)\n\nAkweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu przestrzennym Rio de Janeiro.\n\nPrzedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru lądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.\n\nCo zrobić?\n\n13.1. — dopasowanie klimatogramów\n\n11°N, 72°W — Karaiby (Kolumbia, Wenezuela). Klimat równikowy/podrównikowy:\n- T całoroczna ~26-28°C, mała amplituda.\n- Opady duże, sezon deszczowy + okres suchy (sawanna).\n- Dopasuj do klimatogramu z wysokimi temperaturami i dużymi opadami.\n\n33°S, 72°W — środkowe Chile (Valparaíso, Santiago). Klimat śródziemnomorski:\n- T: latem 18-22°C, zimą 8-12°C, średnia amplituda.\n- Opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato (XII-II).\n- Dopasuj do klimatogramu z chłodniejszymi temperaturami i opadami w zimie.\n\n13.2. — prądy morskie\n\nZdanie 1: \"Prąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości S\" → PRAWDA. Prąd Brazylijski odchodzi od równika na południe wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd.\n\nZdanie 2: \"Prąd Brazylijski i prąd zachodniego wybrzeża Ameryki Płd są tego samego rodzaju termicznie\" → FAŁSZ.\n- Brazylijski (wschód, 30°S) = CIEPŁY.\n- Peruwiański / Humboldta (zachód, 30°S) = ZIMNY.\n\nRóżne rodzaje termicznie!\n\n13.3. — ograniczenia zabudowy Rio\n\nRio de Janeiro ma unikalny krajobraz miejski:\n- Strome granitowe stoliwa (Pão de Açúcar — Sugar Loaf, Corcovado z Chrystusem Odkupicielem).\n- Las tropikalny Tijuca (jeden z największych lasów miejskich świata, chroniony).\n- Plaże (Copacabana, Ipanema — wąski pas).\n- Wąskie doliny między wzgórzami i oceanem.\n\nDwa uwarunkowania ograniczające zabudowę (inne niż wody):\n- Strome stoki gór (granitowe) → niemożliwa zabudowa techniczna.\n- Las tropikalny Tijuca → prawnie chroniony obszar (Park Narodowy).\n- Zagrożenie osuwiskami → intensywne opady na stromych stokach.\n\nPunktacja CKE\n\n- 13.1: 1 pkt — dwa poprawne dopasowania.\n- 13.2: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 13.3: 1 pkt — dwa poprawne uwarunkowania.\n\nPo co to umieć\n\nAsymetria zwrotnikowa Ameryki Płd.:\n- E wybrzeże (Brazylia): ciepły Prąd Brazylijski → bujny tropikalny las.\n- W wybrzeże (Chile, Peru): zimny Prąd Peruwiański → pustynia Atakama (najsuchsza na świecie).\n\nTen kontrast napędza całą biogeografię subkontynentu — od dżungli Amazonii (mokra) do pustyń atakamskich (najsuchsze miejsce na Ziemi).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":16,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nW tabeli podano współrzędne geograficzne dwóch stacji meteorologicznych spośród\nprzedstawionych na klimatogramach.\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok współrzędnych geograficznych literę, którą oznaczono\nwłaściwy klimatogram.\nWspółrzędne geograficzne\nstacji meteorologicznej\nKlimatogram\n(wpisz literę A, B albo C)\n11°N, 72°W\n33°S, 72°W","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.6) Zdający rozpoznaje strefę klimatyczną\ni typ klimatu na podstawie rocznego\nprzebiegu temperatury powietrza i sum\nopadów atmosferycznych.\nIII.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA\nB","solution":"Klimatogramy: - **11°N, 72°W** (Karaiby, Kolumbia/Wenezuela): klimat **równikowy/podrównikowy** — całoroczna wysoka temperatura ~26-28°C, opady > 1500 mm. To **klimatogram A** lub **B** z najwyższymi temperaturami i obfitymi opadami. - **33°S, 72°W** (Chile środkowe, Valparaíso): klimat **śródziemnomorski/podzwrotnikowy umiarkowanie ciepły** — temperatura 10-20°C, opady w zimie półkuli S (VI-VIII), suche lato. To **klimatogram C** (z opadami w zimie półkuli S).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje o prądach morskich płynących wzdłuż wybrzeży\nAmeryki Południowej, są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPrąd Brazylijski płynie w kierunku wysokich szerokości geograficznych\npołożonych na półkuli południowej.\nP\nF\n2.\nPrąd Brazylijski i prąd płynący w tych samych szerokościach\ngeograficznych wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej są\nprądami tego samego rodzaju pod względem warunków termicznych.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nIV.3) Zdający objaśnia […] układ\npowierzchniowych prądów morskich […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"— **PF** 1. **P** — Prąd Brazylijski (ciepły) płynie wzdłuż wschodniego wybrzeża Ameryki Płd na S w kierunku wysokich szerokości. 2. **F** — Prąd Brazylijski jest **ciepły**, a Prąd Peruwiański (Humboldta) wzdłuż zachodniego wybrzeża — **zimny**. NIE są tego samego rodzaju termicznie.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/13.3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nAkweny przedstawione na fotografii stanowią ograniczenie w zagospodarowaniu\nprzestrzennym Rio de Janeiro.\nPrzedstaw dwa przyrodnicze uwarunkowania, które ograniczają zabudowę obszaru\nlądowego widocznego na fotografii, inne niż odnoszące się do wód powierzchniowych.\n1\n2\n13.1.\n0-1\n13.2.\n0-1\n13.3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych […] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nV.7) Zdający przedstawia przykłady\nograniczeń w zakresie zagospodarowania\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska przyrodniczego\n[…].\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] fotografii […] w celu\nzdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nterenu wynikające z […] rzeźby\ni grawitacyjnych ruchów masowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - dwa poprawne przyrodnicze ograniczenia, inne niż odnoszące się do wód\npowierzchniowych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Obecność wzniesień terenu.\n Znaczne deniwelacje terenu.\n Zalesienie stoków.\n Grawitacyjne ruchy masowe.\n Płytkie występowanie wód podziemnych.","solution":"Dwa uwarunkowania ograniczające zabudowę Rio: - **bardzo strome stoki gór** (Sugar Loaf, Corcovado — granitowe stoliwa) — niemożliwa zabudowa techniczna. - **gęsta roślinność lasów tropikalnych** (Tijuca, jeden z największych miejskich lasów świata) chroniona prawnie. - **obszary zagrożone osuwiskami** (intensywne opady na stromych stokach).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-13.3.webp","solution_image":null,"topics":"klimatogramy Ameryki Płd, Rio de Janeiro, prądy morskie, geomorfologia Rio","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nNa mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.\nNa podstawie: www.wetterpate.de\nFront atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi,\nprzyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło\nm.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.\nWyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do\npowstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie\nsię dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.\n14.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowanie przyrodniczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nIII.2) Zdający przedstawia\ncharakterystyczne zmiany pogody w czasie\nprzemieszczania się frontów\natmosferycznych […].\nIII.7) Zdający dostrzega prawidłowości\nw rozmieszczeniu zjawisk i procesów\natmosferycznych.\nZakres podstawowy\nIII.4) Zdający analizuje mapę synoptyczną\n[…].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie uwzględniające termikę i przemieszczanie się dwóch mas\npowietrza.\n1 pkt - odpowiedź uwzględniająca termikę.\nalbo\n- odpowiedź uwzględniająca przemieszczanie się dwóch mas powietrza (np.\nwypychanie jednej masy powietrza przez drugą).\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nChłodne (cięższe) powietrze wsuwa się / podsuwa się pod zalegające wcześniej powietrze\ncieplejsze (rzadsze) i wypycha je do góry (zachodzi wymuszona konwekcja). Ciepłe\npowietrze unosi się i ochładza, a następnie osiąga temperaturę punktu rosy. Wtedy zawarta\nw nim para wodna kondensuje i powstają chmury.","solution":"Odpowiedź: **Front chłodny** powstaje, gdy zimna masa powietrza (cięższa, gęstsza) **napiera od tyłu na ciepłą masę powietrza** (lżejszą, mniej gęstą). Zimne powietrze **gwałtownie podsuwa się pod ciepłe** i wypycha je w górę. Ruch ciepłego powietrza ku górze jest **bardzo silny i pionowy** → szybkie ochładzanie i kondensacja pary wodnej na dużej wysokości → powstają **chmury kłębiaste Cumulonimbus o ogromnym rozwoju pionowym** (do 12 km). Z nich padają intensywne opady przelotne, burze, grad.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 14. (0–2)\n\nNa mapie synoptycznej przedstawiono sytuację w wybranym dniu kwietnia w Europie.\n\nFront atmosferyczny, który znajdował się m.in. nad środkową Polską i krajami bałtyckimi, przyniósł tam zachmurzenie. W wyniku ruchów mas powietrza na tym froncie dochodziło m.in. do wypiętrzania się chmur takich jak Cumulonimbus.\n\nWyjaśnij, w jaki sposób na tego rodzaju froncie atmosferycznym dochodzi do powstawania chmur rozbudowanych w pionie. Uwzględnij termikę i przemieszczanie się dwóch mas powietrza występujących na tym froncie.\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: front chłodny vs ciepły:\n- Front ciepły — ciepłe powietrze łagodnie wsuwa się na zimne (cięższe). Powolne wznoszenie → chmury warstwowe (Stratus, Nimbostratus) → długotrwałe opady jednostajne.\n- Front chłodny — zimne powietrze gwałtownie podsuwa się pod ciepłe. Szybkie pionowe wynoszenie → chmury kłębiaste (Cumulonimbus) → krótkie ulewy, burze, grad.\n\nMechanizm na froncie chłodnym (krok po kroku):\n1. Dwie masy powietrza: ciepła (lżejsza, mniej gęsta) i chłodna (cięższa, gęstsza).\n2. Chłodna napiera od tyłu (zwykle z W lub NW) na ciepłą.\n3. Chłodne powietrze jako cięższe podsuwa się pod ciepłe (klin).\n4. Ciepłe powietrze zostaje wypchnięte pionowo w górę z dużą prędkością.\n5. Pionowe wznoszenie → adiabatyczne ochłodzenie (~1°C / 100 m wzlot) → kondensacja pary wodnej.\n6. Kondensacja zachodzi na dużej wysokości → powstają chmury Cumulonimbus (do 12-15 km wysokości).\n7. Z Cumulonimbus → intensywne opady przelotne, burze, grad.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) musi zawierać:\n1. Mechanizm przemieszczania mas (zimna pod ciepłą).\n2. Pionowe wznoszenie ciepłej + ochłodzenie + kondensacja.\n3. Powstawanie Cumulonimbus (rozbudowanych pionowo).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — pełne wyjaśnienie: zimna masa wpycha ciepłą pionowo w górę + kondensacja.\n- 1 pkt — wyjaśnienie częściowe.\n\nPo co to umieć\n\nMapa synoptyczna = język meteorologa:\n- Izobary — linie równego ciśnienia.\n- N (niż) i W (wyż) — ośrodki baryczne.\n- Czerwone półkola = front ciepły. Niebieskie trójkąty = front chłodny.\n- Strzałki = wiatr.\n\nW Polsce większość pogody pochodzi z niżów atlantyckich, które przemieszczają fronty z W na E. Front chłodny często kończy cykl niżu — przynosi burze i ochłodzenie.\n\nTypowy błąd: Front **ciepły** = łagodne opady warstwowe (Nimbostratus, Stratus). Front **chłodny** = burze i Cumulonimbus. Różnica wynika z prędkości i kąta nasunięcia mas powietrza.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"meteorologia, mapa synoptyczna Europy, front chłodny, chmury Cumulonimbus","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-2)\nNa fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które\npowstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.\nA\nB\nNa podstawie: www.static.wikia.nocookie.net; www.wikimedia.org\nPodaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu\nprzedstawionych na fotografiach.\nPodobieństwo:\nRóżnica:\n15.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] fotografii […] w celu\nzdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nV.3) Zdający charakteryzuje główne procesy\nzewnętrzne modelujące powierzchnię Ziemi\n(erozja, transport, akumulacja) oraz skutki\nrzeźbotwórczej działalności […] wiatru […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne podobieństwo oraz różnica.\n1 pkt - poprawne podobieństwo albo różnica.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPodobieństwo:\n Czynnikiem rzeźbotwórczym, przyczyniającym się do ich powstania, jest wiatr (są\nformami eolicznymi).\n W powstawaniu obu form bierze udział piasek.\n Ich powstawaniu sprzyja obecność terenów suchych (ubogich w roślinność).\nRóżnica:\n Formy przedstawione na fotografii A powstają na skutek akumulacji (budującej\ndziałalności wiatru), a forma na fotografii B powstaje na skutek korazji (niszczącej\ndziałalności wiatru).\n Wydmy powstają w wyniku akumulacji, a grzyby skalne w wyniku erozji.\nUwaga:\nW przypadku grzyba skalnego uznaje się również odpowiedzi odnoszące się do różnej\nodporności warstw na procesy niszczenia.","solution":"Odpowiedź: **Podobieństwo:** - Obie formy powstają na obszarach o **suchym/pustynnym klimacie**, gdzie głównym czynnikiem modelującym powierzchnię terenu jest **wiatr** (procesy eoliczne). **Różnica:** - **A (wydmy)** — forma **akumulacyjna** (eoliczna): wiatr przenosi i osadza piasek, tworząc nagromadzenia. - **B (grzyb skalny/ostaniec)** — forma **erozyjna** (denudacyjna): wiatr z piaskiem **niszczy** litą skałę — bardziej intensywnie w dolnej części (nasycenie powietrza piaskiem największe blisko gruntu), słabiej w górnej — stąd grzybowaty kształt.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 15. (0–2)\n\nNa fotografiach oznaczonych literami A i B przedstawiono wypukłe formy terenu, które powstały na obszarach o podobnych warunkach klimatycznych.\n\nPodaj jedno podobieństwo i jedną różnicę w genezie wypukłych form terenu przedstawionych na fotografiach.\n\n- Podobieństwo: ......................\n- Różnica: ......................\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikuj formy:\n- A — łuk piaszczystej wydmy (forma typowa dla pustyń: Sahara, Atakama, pustynia Gobi).\n- B — grzyb skalny lub ostaniec eoliczny (forma o szerszym wierzchu i wąskiej podstawie, jak grzybek).\n\nPodobieństwo: czynnik genezy:\n- Oba klimaty są suche / pustynne (niskie opady, mało roślinności).\n- Główny czynnik rzeźbotwórczy: wiatr (procesy eoliczne).\n\nRóżnica: typ procesu eolicznego:\n- A — akumulacyjna: wiatr niesie i osadza piasek → tworzy nagromadzenia (wydmy).\n- B — erozyjna: wiatr z piaskiem niszczy litą skałę. Kluczowe: piasek niesiony przez wiatr koncentruje się przy gruncie (do ~2 m) → silniejsza erozja w dolnej części skały → wąskie \"trzonki\" grzybów.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — podobieństwo + różnica.\n- 1 pkt — jedno z dwóch.\n\nPo co to umieć\n\nDziałanie wiatru (procesy eoliczne) — dualne:\n- Deflacja — wywiewanie luźnych cząstek (zostają niecki deflacyjne, hamada).\n- Korazja / abrazja — niszczenie litej skały przez piasek niesiony wiatrem (grzyby skalne, jary).\n- Transport — przenoszenie piasku.\n- Akumulacja — osadzanie (wydmy, lessy).\n\nW Polsce: wydmy nadmorskie (Łeba, Mierzeja Helska), wydmy w pradolinach (Pojezierze Pomorskie). Wielkie pustynie świata: Sahara, Gobi, Atakama, Namib — wszędzie wiatr to główny rzeźbiarz.\n\nTypowy błąd: Wiatr działa **dualnie**: akumuluje (osadza, tworzy wydmy) i erodow (niszczy, tworzy ostańce, grzyby skalne, niecki deflacyjne). Te same warunki klimatyczne — odmienna geneza form.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"geomorfologia eoliczna, wydmy vs ostaniec/grzyb skalny, klimat suchy","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nNa fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce.\nNa podstawie: www.zasobynauki.pl\nZaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż,\nz czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka\ncukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.\nA. mada\nB. rędzina\nC. gleba brunatna\nD. gleba bielicowa\nMała możliwość wykorzystania pod uprawę buraka cukrowego gleby przedstawionej na\nfotografii wynika z:\n16.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":"D","answer_text":"Zadanie 16. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego i kulturowego świata.\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych […].\nZakres podstawowy\n1. Korzystanie z […] fotografii […] w celu\nzdobywania, przetwarzania\ni prezentowania informacji geograficznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nVI.1) Zdający rozpoznaje typ gleby\ni wnioskuje o przydatności rolniczej na\npodstawie obserwacji profilu glebowego\n[…].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna nazwa gleby i poprawna odpowiedź odnosząca się do cechy gleby.\n1 pkt - poprawna nazwa gleby.\nalbo\n- poprawna odpowiedź odnosząca się do cechy gleby.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD.\nPrzykładowe odpowiedzi:\n Małej zawartości substancji organicznych w warstwie przypowierzchniowej (a uprawa\nburaka cukrowego wymaga wysokiej zawartości próchnicy).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n Występowania poziomu bielicowania / wymywania związków organicznych przez wodę\nopadową (ogranicza to zawartość próchnicy potrzebnej do uprawy buraka cukrowego).\n Obecności piasków o niskiej zdolności retencjonowania wody (a gleby przeznaczone pod\nuprawę buraka cukrowego powinny wykazywać dużą zdolność magazynowania wody).","solution":"Odpowiedź: **D. gleba bielicowa** **Mała przydatność dla buraka cukrowego wynika z:** - widoczna na fotografii **jasna warstwa wymywania (poziom albuwiku)** o jasnoszarym/białym kolorze — uboga w substancje organiczne i składniki mineralne (Ca, K, Mg); - gleba **kwaśna** (pH < 5) — burak cukrowy wymaga odczynu obojętnego/zasadowego; - powstaje na **piaskach** (sandry, wydmy) → mała pojemność wodna, słaba retencja; - obecność **poziomu orsztynu** (twarda warstwa wzbogacenia) ogranicza zasięg korzeni.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 16. (0–2)\n\nNa fotografii przedstawiono profil jednej z gleb występujących w Polsce.\n\nZaznacz nazwę gleby, której profil przedstawiono na fotografii, a następnie wykaż, z czego wynika mała możliwość wykorzystania tej gleby pod uprawę buraka cukrowego. Odnieś się do odpowiedniej cechy widocznej na fotografii.\n\n- A. mada\n- B. rędzina\n- C. gleba brunatna\n- D. gleba bielicowa ✓\n\nMała możliwość wykorzystania pod uprawę buraka cukrowego gleby przedstawionej na fotografii wynika z: ......................\n\nCo zrobić?\n\nRozpoznawanie typów gleb po profilu:\n- Mada — jasna, mułowa, na rzecznym osadzie. Cienka próchnica.\n- Rędzina — na wapieniach, ciemna, dużo wapnia.\n- Gleba brunatna — jednolicie brunatna, gruba próchnica, na utworach gliniastych.\n- Bielica — charakterystyczna jasna warstwa wymywania (eluwialna) między próchnicą a poziomem wzbogacenia. Powstaje pod lasami iglastymi na piaskach.\n\nZ fotografii widać jasny pas pod próchnicą → bielica = D.\n\nCechy bielicy ograniczające uprawę:\n- Niska próchnica — cienki poziom organiczny.\n- Jasna warstwa wymywania — uboga w Ca, K, Mg, Fe (wszystko wymyte w dół).\n- Niskie pH (4-5, kwaśna) — toksyczne dla większości upraw.\n- Piaski w podłożu — mała retencja wody.\n- Poziom orsztynu (wzbogacenia) — twarda warstwa, blokuje korzenie.\n\nWymagania buraka cukrowego:\n- pH obojętne/zasadowe (6,5-7,5).\n- Gleby żyzne, głębokie, dobrze odżywione.\n- Idealne: czarnoziemy (Kujawy, Lubelszczyzna), mady, gleby brunatne.\n\nBielica → całkowicie nieodpowiednia (kwaśna, piaszczysta, mało próchnicy).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt):\n1. Nazwa: D — gleba bielicowa.\n2. Uzasadnienie z odniesieniem do widocznej cechy na fotografii (np. jasna warstwa wymywania, kwaśny odczyn, podłoże piaszczyste).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawna nazwa + poprawne uzasadnienie z odniesieniem do cechy widocznej na fotografii.\n- 1 pkt — tylko nazwa albo tylko uzasadnienie.\n\nPo co to umieć\n\nGleby Polski — uproszczona klasyfikacja przydatności rolniczej:\n\nTyp | Pasują uprawy | Regiony\nCzarnoziemy | pszenica, burak cukrowy, tytoń | Lubelszczyzna, Niżna Wisły\nMady | warzywa, zboża, sady | doliny rzek\nBrunatne | zboża, ziemniaki | większość Polski\nBielice | żyto, ziemniaki | Pojezierza, sandry\nRędziny | sady, winorośl | Wyżyna Lubelska\nBagienne | łąki, pastwiska | Polesie, Biebrza\n\nWybór upraw zależy od pH, próchnicy, retencji wody.\n\nTypowy błąd: Burak cukrowy potrzebuje gleb żyznych, zasobnych w wapń, o odczynie pH 6,5-7,5 (czarnoziemy, mady, gleby brunatne). Bielice na piaskach są dla niego nieodpowiednie.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"gleby Polski, bielica, profil glebowy, burak cukrowy","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-2)\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje - Afganistan, Arabię Saudyjską,\nChile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię - wśród których\ncztery charakteryzowały się w 2022 roku wartością PKB na osobę (według parytetu siły\nnabywczej) poniżej 2500 USD.\nNa podstawie: www.cia.gov\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę\nponiżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.\nOpis kraju\nNazwa kraju\nWarunki do życia w tym kraju, położonym na kontynencie\nafrykańskim, są uznawane za jedne z najtrudniejszych na świecie\nz powodu suchego klimatu. Do klęsk głodu przyczyniają się również\nplagi szarańczy i wojna domowa, a niestabilna sytuacja polityczna\nzwiększa zagrożenie piractwem morskim.\nDo ubóstwa ludności w tym kraju, położonym poza kontynentem\nafrykańskim, przyczyniła się długotrwała wojna. Sytuacja\nwewnętrzna nie sprzyja gospodarce. W strukturze PKB utrzymuje się\nwysoki udział rolnictwa nastawionego - ze względu na warunki\nprzyrodnicze i wpływ islamu - na chów kóz i owiec.\nW tym kraju, przez który przebiega jeden ze zwrotników, uprawia się\nm.in. ryż, trzcinę cukrową, kawowiec i wanilię. Ubóstwo ludności\nprzyczynia się do gospodarowania szkodzącego środowisku\nnaturalnemu - skutkującego zmniejszeniem bioróżnorodności,\nszybkim wylesianiem kraju i wyjałowieniem gleb.\n17.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXIII.1) Zdający wskazuje na mapie świata\nnajbiedniejsze […] państwa oraz\ncharakteryzuje ich główne problemy\nspołeczno-gospodarcze […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw i chowu zwierząt na\nświecie.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nSomalia\nAfganistan\nMadagaskar","solution":"Odpowiedź: Cztery kraje czerwone na mapie to: **Afganistan, DR Konga, Madagaskar, Somalia**. Opisy (CKE): - Klęski głodu, suchy klimat, dziedzictwo wojny domowej → **Somalia** - Niska ludność poza Afryką, ubogi rolnictwo, rozdrobnione → **Afganistan** - Zbyt mała powierzchnia użytków rolnych, susza, mało wody → możliwe **Madagaskar** - Państwo z niewykorzystanymi zasobami mineralnymi, biorówżność → **DR Konga**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 17. (0–2)\n\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono wybrane kraje — Afganistan, Arabię Saudyjską, Chile, Demokratyczną Republikę Konga, Madagaskar, Namibię i Somalię — wśród których cztery charakteryzują się w 2022 roku wartością PKB na osobę (według parytetu nabywczego) poniżej 2500 USD.\n\nUzupełnij tabelę. Obok każdego opisu wpisz nazwę kraju o wartości PKB na osobę poniżej 2500 USD, wybranego spośród oznaczonych kolorem czerwonym na mapie.\n\nCo zrobić?\n\nIdentyfikuj 4 kraje z PKB &lt; 2500 USD (z 7 zaznaczonych na mapie):\n- Afganistan (~500 USD) — wojny, talibowie, słabość państwa.\n- Somalia (~600 USD) — wojna domowa, niestabilność, klęski głodu.\n- DR Konga (~700 USD) — wojny domowe mimo bogactwa surowców (koltan, kobalt, diamenty).\n- Madagaskar (~1500 USD) — izolacja wyspiarska, susze, słabe rolnictwo.\n\nReszta (Arabia Saudyjska ~50 000 USD, Chile ~25 000 USD, Namibia ~10 000 USD) ma PKB znacznie wyższe.\n\nDopasuj opisy do krajów (typowe wskazówki CKE):\n- Klęski głodu, suchy klimat, długoletnia wojna domowa → Somalia (północna E Afryka).\n- Kraj poza Afryką, ubogie rolnictwo na małych gospodarstwach, wojny → Afganistan (Azja Środkowa).\n- Wyspa Indyjska, mało użytków rolnych, susza → Madagaskar.\n- Państwo z bogactwem surowców mineralnych (koltan, kobalt, diamenty), ale rozdarte konfliktami → DR Konga.\n\nKlucz: każdy kraj ma swój unikalny problem rozwojowy (konflikt, klimat, izolacja, niestabilność). CKE bazuje opisy na charakterystycznych cechach.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — cztery poprawne dopasowania.\n- 1 pkt — trzy poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nIndeks PKB/mieszk. wg PPP (parytet siły nabywczej) — kluczowy miernik rozwoju:\n- Bardzo wysoki (&gt;40 000 USD): Luksemburg, Norwegia, Szwajcaria, Singapur.\n- Wysoki (15 000-40 000): USA, UE, Polska (~40 000 w 2022), Japonia.\n- Średni (5 000-15 000): Brazylia, Meksyk, Chiny.\n- Niski (2 500-5 000): Indie, Nigeria.\n- Bardzo niski (&lt;2 500 USD): Afganistan, Somalia, DR Konga, Madagaskar, Sudan Płd.\n\nPrzyczyny ubóstwa: wojny, korupcja, słabe instytucje, klimatyczne, izolacja. Geografia rozwojowa = ważny temat XXI w.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"kraje rozwijające się, PKB poniżej 2500 USD, Afganistan, Madagaskar, Somalia, DR Konga","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":2,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-2)\nNa wykresach przedstawiono dane dotyczące struktury ludności Polski według wieku i płci\nw 2011 roku oraz w 2021 roku.\n2011 rok\n2021 rok\nNa podstawie: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2021. Raport z wstępnych wyników,\nWarszawa 2022.\nMGEP-R0_100\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW 2011 roku współczynnik feminizacji w grupie ludności w wieku\nprzedprodukcyjnym wynosił powyżej 100.\nP\nF\n2.\nLiczebność roczników należących do powojennego wyżu\nkompensacyjnego była wyższa w 2021 roku niż w 2011 roku.\nP\nF\n3.\nLiczba osób w wieku przedprodukcyjnym była większa w 2011 roku niż\nw 2021 roku.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 18. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\n[…] przemian przestrzeni geograficznej.\nXV.2) Zdający analizuje strukturę\ndemograficzną ludności Polski na podstawie\n[…] piramidy wieku i płci.\nXXI.1) Zdający charakteryzuje problemy\ndemograficzne w skali […] krajowej […].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFFP","solution":"Odpowiedź: 1. **F** — Współczynnik feminizacji w wieku przedprodukcyjnym (0-17 lat) ZAWSZE jest poniżej 100 (rodzi się więcej chłopców niż dziewczyn — naturalne, ~105 chłopców na 100 dziewczyn). 2. **F** — Wyż kompensacyjny (powojenny baby boom) to roczniki ur. 1946-1955. W 2011 mieli 56-65 lat, w 2021: 66-75. W 2021 ich liczebność jest **niższa** (zgony w starszym wieku). 3. **P** — w 2011 było więcej osób w wieku przedprodukcyjnym (0-17) niż w 2021, bo proces depopulacji i starzenia trwał między tymi datami. **Klucz: FFP**\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 18. (0–2)\n\nNa wykresach przedstawiono dane dotyczące struktury ludności Polski według wieku i płci w 2011 roku oraz w 2021 roku.\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | W 2011 roku współczynnik feminizacji w grupie ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosił powyżej 100. | P / F\n2. | Liczebność roczników należących do powojennego wyżu kompensacyjnego była wyższa w 2021 roku niż w 2011 roku. | P / F\n3. | Liczba osób w wieku przedprodukcyjnym była większa w 2011 roku niż w 2021 roku. | P / F\n\nCo zrobić?\n\nZdanie 1: feminizacja przedprodukcyjnych &gt;100? → FAŁSZ.\n\nWspółczynnik feminizacji = liczba kobiet / 100 mężczyzn. W wieku przedprodukcyjnym (0-17 lat) rodzi się więcej chłopców (~105 chłopców na 100 dziewczynek — biologiczna stała). Więc feminizacja poniżej 100 (~95 kobiet na 100 mężczyzn).\n\nPowyżej 100 feminizacja występuje dopiero w wieku poprodukcyjnym (kobiety żyją dłużej).\n\nZdanie 2: wyż kompensacyjny w 2021 &gt; 2011? → FAŁSZ.\n\nWyż kompensacyjny = roczniki 1946-1955 (powojenny baby boom):\n- W 2011 r. mieli 56-65 lat (jeszcze duża liczebność).\n- W 2021 r. mają 66-75 lat (część zmarła w międzyczasie).\n\nLiczebność maleje w czasie (zgony) — w 2021 mniej niż w 2011.\n\nZdanie 3: liczba przedprodukcyjnych 2011 &gt; 2021? → PRAWDA.\n\nPolska po 2010 r. ma bardzo niską dzietność (~1,3 dziecka/kobietę). Stopniowo mniej dzieci rodzi się każdego roku. Roczniki przedprodukcyjne kurczą się.\n\nW 2021 r. przedprodukcyjne (0-17) były mniej liczne niż w 2011 (dzieci urodzone w 2010-2020 to mniej liczne pokolenie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne oceny.\n- 1 pkt — dwie poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nPiramida wieku Polski — kluczowe wyże i niże:\n- Wyż kompensacyjny 1946-55 (po II WŚ).\n- Wyż lat 80. (~1980-85, dzieci kompensacyjnego).\n- Niż lat 90. (transformacja, emigracja, niska dzietność).\n- Wyż lat 2000-2010 (echo wyżu lat 80.).\n- Niż po 2010 r. (kontynuacja, kryzys demograficzny).\n\nTo falowanie pokoleń to klasyk demografii. Każdy wyż powraca za ~30 lat jako echo.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"piramidy wieku Polski 2011 vs 2021, starzenie społeczeństwa","page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-1)\nNa wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych\nkrajów oznaczonych numerami 1-4 w latach 1980, 2000 i 2020. Mediana dzieli populację\nkażdego z krajów na dwie części o równej liczebności w ten sposób, że poniżej i powyżej jej\nwartości znajduje się jednakowa liczba mieszkańców.\nNa podstawie: World Population Prospects, www.population.un.org\nWśród państw oznaczonych na wykresie numerami 1-4 znajdują się: Turcja, Etiopia,\nJaponia i Norwegia.\nKtóry kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród\npodanych.\nA. Turcja\nB. Etiopia\nC. Japonia\nD. Norwegia\n0\n10\n20\n30\n40\n50\nPolska\n1\n2\n3\n4\nmediana wieku (w latach)\n1980\n2000\n2020\n18.\n0-1-2\n19.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"A","answer_text":"Zadanie 19. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXXI.1) Zdający charakteryzuje problemy\ndemograficzne w skali […] krajowej\n(starzenie demograficzne […]), podając ich\n[…] skutki.\nXXI.2) Zdający formułuje hipotezy\ndotyczące wpływu procesów starzenia się\nludności na życie społeczne i gospodarkę\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **A. Turcja** — mediana wieku 20→31 lat odpowiada krajowi w trakcie transformacji demograficznej. Pozostałe: - Kraj 1 (stała mediana ~17-20): **Etiopia** (wciąż młoda populacja) - Kraj 2 (mediana 33→40): **Norwegia** (rozwinięta, umiarkowanie starzejąca) - Kraj 3 (mediana 32→48): **Japonia** (najszybciej starzejąca się)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 19. (0–1)\n\nNa wykresie przedstawiono medianę wieku mieszkańców Polski oraz innych wybranych krajów oznaczonych numerami 1–4 w latach 1980, 2000 i 2020.\n\nWśród państw oznaczonych na wykresie numerami 1–4 znajdują się: Turcja, Etiopia, Japonia i Norwegia.\n\nKtóry kraj oznaczono numerem 4 na wykresie? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Turcja ✓\n- B. Etiopia\n- C. Japonia\n- D. Norwegia\n\nCo zrobić?\n\nMediana wieku = wiek, który dzieli populację na dwie równe części. Wskaźnik zaawansowania transformacji demograficznej:\n- Niska (~17-25): kraje rozwijające się, dużo dzieci.\n- Średnia (~25-35): transformacja.\n- Wysoka (~35-50): kraje rozwinięte, starzenie.\n\nKlasyfikacja krajów:\n- Etiopia: stała ~17-20 lat (młoda populacja).\n- Turcja: wzrost z ~20 do ~31 (klasyczna transformacja).\n- Norwegia: ~33-40 (umiarkowane starzenie).\n- Japonia: ~32-48 (najszybciej starzejąca).\n\nKraj 4 (mediana 20→31) = Turcja (A).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nTransformacja demograficzna świata:\n- Faza 1: wysokie urodzenia + wysokie zgony (mediana ~18, niewiele krajów dziś).\n- Faza 2: wysokie urodzenia + spadek zgonów (Afryka — Etiopia, Niger).\n- Faza 3: spadek urodzeń + niskie zgony (Azja Płd. — Indie, Turcja).\n- Faza 4-5: niskie urodzenia + niskie zgony, starzenie (Europa, Japonia).\n\nMediana wieku to proxy dla fazy transformacji.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"mediana wieku, Turcja, Etiopia, Japonia, Norwegia","page_from":23,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-2)\nNa planie z 1935 roku (numer 1) oraz na współczesnym ukośnym zdjęciu lotniczym (numer 2)\nliterą X oznaczono fragmenty wybranego obszaru w Poznaniu, położonego w pobliżu rzeki.\n1\n2\nNa podstawie: www.cyryl.poznan.pl; www.google.com\nX\nX\nMGEP-R0_100\nUzasadnij trzema argumentami, że pozostawienie użytkowania terenu - takiego jak\nna planie z 1935 roku - na obszarze oznaczonym literą X jest korzystne dla\nmieszkańców miasta.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n7. Waloryzowanie zjawisk i procesów\nprzyrodniczych oraz wartościowanie\nzachowań i działalności człowieka\nw środowisku geograficznym.\n10. Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie\ni prezentacji danych przestrzennych.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIV.3) Zdający dokonuje oceny wartości\nprzyrodniczych i kulturowych oraz stanu\nzachowania krajobrazu (harmonijny,\nprzekształcony, zdegradowany).\nXIV.4) Zdający podaje przykłady działań\nsłużących zachowaniu walorów krajobrazów\nprzyrodniczych i kulturowych oraz\nzapobieganiu ich degradacji.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nX.5) Zdający wykazuje znaczenie\nprzyrodnicze, społeczne i gospodarcze lasów.\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne argumenty.\n1 pkt - dwa poprawne argumenty.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n\nTereny leśne (tereny zieleni, obszary wokół zbiorników wodnych) stanowią miejsce\nrekreacji dla mieszkańców miasta.\n\nTereny leśne sprzyjają retencji wód.\n\nW przypadku powodzi zalane zostaną tereny zieleni, a nie - tereny zabudowane.\n\nLatem topoklimat terenów leśnych charakteryzuje się niższą temperaturą w porównaniu\nz terenami zabudowanymi.\n\nObecność terenów leśnych poprawia estetykę krajobrazu.\n\nObszary leśne poprawiają jakość powietrza w mieście (produkują tlen, zmniejszają ilość\nzanieczyszczeń) i tłumią hałas.\n\nObecność terenów leśnych i zbiorników wodnych sprzyja bioróżnorodności.\nUwaga:\nUznaje się również odpowiedzi odnoszące się do edukacji ekologicznej lub historycznej\nmieszkańców.","solution":"Odpowiedź: Trzy argumenty (przykłady): - **Poprawa jakości powietrza** — las pochłania CO₂ i pyły, produkuje tlen → redukcja smogu w mieście. - **Rekreacja i wypoczynek** — przestrzeń dla mieszkańców (spacery, jogging, rower, ścieżki dydaktyczne). - **Regulacja mikroklimatu** — niższa temperatura latem (-4°C vs zabudowa), wyższa wilgotność, hamowanie efektu **miejskiej wyspy ciepła**. - **Retencja wodna** — las wchłania opady, ogranicza spływ powierzchniowy, zmniejsza ryzyko podtopień. - **Bioróżnorodność** — ostoja dla zwierząt (ptaki, owady, sarny) w mieście. - **Ochrona przed hałasem** — drzewa stanowią barierę akustyczną. - **Wartość estetyczna i zdrowie psychiczne** — kontakt z naturą obniża stres.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 20. (0–2)\n\nNa planie z 1935 roku (numer 1) oraz na współczesnym ukośnym zdjęciu lotniczym (numer 2) literą X oznaczono fragmenty wybranego obszaru w Poznaniu, położonego w pobliżu rzeki.\n\nUzasadnij trzema argumentami, że pozostawienie użytkowania terenu – takiego jak na planie z 1935 roku – na obszarze oznaczonym literą X jest korzystne dla mieszkańców miasta.\n\nCo zrobić?\n\nFunkcje terenów zielonych w mieście — wybierz 3 różne kategorie:\n\nEkologiczne:\n- Jakość powietrza — las pochłania CO₂, pyły, generuje tlen → redukcja smogu.\n- Retencja wodna — drzewa wchłaniają opady, ograniczają spływ powierzchniowy → mniejsze ryzyko podtopień.\n- Mikroklimat — chłodzenie miasta latem (do -4°C niż zabudowa), redukcja miejskiej wyspy ciepła.\n- Bioróżnorodność — siedlisko ptaków, owadów, drobnych ssaków.\n\nSpołeczne:\n- Rekreacja — spacery, jogging, rowery, ścieżki edukacyjne.\n- Zdrowie psychiczne — kontakt z naturą redukuje stres.\n- Aktywność fizyczna mieszkańców → lepsza kondycja zdrowotna.\n\nEstetyczno-akustyczne:\n- Bariera akustyczna przed hałasem ulic.\n- Walory estetyczne krajobrazu miejskiego.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt) — wybierz 3 różne argumenty z różnych kategorii (np. jeden ekologiczny + jeden społeczny + jeden estetyczny). To pokazuje pełne rozumienie funkcji zielonych terenów.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne argumenty.\n- 1 pkt — dwa argumenty.\n\nPo co to umieć\n\nTereny zielone w miastach — kluczowy element urbanistyki ekologicznej XXI w.:\n- Miejska wyspa ciepła — centra miast są o 2-8°C cieplejsze niż obrzeża. Lasy miejskie ją łagodzą.\n- Kanały zielone — łączenie parków w sieć, korzystne dla bioróżnorodności i mieszkańców.\n- Zielone dachy — alternatywa, gdy brak miejsca na drzewa.\n\nW Polsce wzór: Las Łagiewnicki (Łódź), Lasek na Sołaczu (Poznań), Las Wolski (Kraków), Las Kabacki (Warszawa). Wszystkie chronione prawnie, kluczowe dla jakości życia mieszkańców.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"planowanie miast, las miejski Dębina/Dębiec w Poznaniu, korzyści zielonych terenów","page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nPoniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce.\nW centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej - czynnej do 2001 roku -\nzmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby\npołączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem\npoprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści\noraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta\ni turystów.\nNa podstawie: www.piklodz.pl; www.ec1lodz.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nW tekście opisano proces\nA.\nindustrializacji,\nktóry polega\nna\n1.\nożywieniu zdegradowanych obszarów miast\ni zmianie ich funkcji.\n2.\nodbudowie i modernizacji przemysłu,\nz naciskiem na zaawansowane technologie.\nB.\nrewitalizacji,\n3.\nlokalizowaniu przemysłu na obszarach\npołożonych w centrach miast.\n21.\n0-1\n20.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":"B","answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nVIII.5) Zdający wyróżnia fazy urbanizacji\n[…].\nXV.6) Zdający identyfikuje cechy\nindywidualne wybranych miast w Polsce\n[…].\nXVI.5) Zdający […] przedstawia […] cele\n[rewitalizacji] […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1","solution":"Odpowiedź: **B3** — rewitalizacja, która polega na **ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji**. EC1 to klasyczny przykład rewitalizacji: stary budynek przemysłowy (elektrownia 1907-2001) zachowuje swoją bryłę i charakter przemysłowy, ale zmienia funkcję na **kulturalno-edukacyjną** (Centrum Nauki, Planetarium, kino, warsztaty).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 21. (0–1)\n\nPoniższy tekst odnosi się do jednego z procesów zachodzących w miastach w Polsce:\n\nW centrum Łodzi budynki pierwszej elektrowni miejskiej – czynnej do 2001 roku – zmodernizowano, ale zachowano ich wygląd i elementy instalacji przemysłowych, tak aby połączyć tendencje architektoniczne z początku ubiegłego wieku z nowoczesnym nurtem poprzemysłowym. Obecnie te budynki stanowią przestrzeń, z której mogą korzystać artyści oraz instytucje organizujące imprezy kulturalno-edukacyjne dla mieszkańców miasta i turystów.\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nW tekście opisano proces:\n\nproces | który polega na\nA. | industrializacji, | 1. lokalizowaniu przemysłu na obszarach położonych w centrach miast.\nB. ✓ | rewitalizacji, | 2. odbudowie i modernizacji przemysłu, z naciskiem na zaawansowane technologie.\n3. ✓ ożywieniu zdegradowanych obszarów miast i zmianie ich funkcji.\n\nCo zrobić?\n\nTrzy procesy w miastach (uporządkowanie):\n- Industrializacja = budowa nowych zakładów przemysłowych (XIX-XX w., w Polsce GOP, Łódź — włókiennictwo).\n- Reindustrializacja = odbudowa / modernizacja przemysłu (np. specjalne strefy ekonomiczne na obszarach poprzemysłowych).\n- Rewitalizacja = ożywienie zdegradowanych obszarów + zmiana funkcji (przemysł → kultura, mieszkania, biura).\n\nEC1 Łódź — klasyk rewitalizacji:\n- Stara funkcja: elektrownia miejska (1907-2001).\n- Stan w 2001: zaprzestano produkcji energii → obiekt zdegradowany.\n- Rewitalizacja (2010-2018): zachowano bryłę i instalacje, zmieniono funkcję na kulturalno-edukacyjną.\n- Nowa funkcja: Centrum Nauki, planetarium, kino, warsztaty, instytucje kultury.\n\nDopasowanie:\n- Proces: B — rewitalizacja (nie industrializacja — żadnych nowych zakładów).\n- Polega na: 3 — ożywieniu zdegradowanych obszarów i zmianie funkcji (nie 1 — lokalizacja przemysłu, ani 2 — modernizacja przemysłu).\n\nOdpowiedź: B3.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nRewitalizacja obiektów postindustrialnych w Polsce:\n- EC1 Łódź — elektrownia → Centrum Nauki.\n- Manufaktura Łódź — fabryka Poznańskiego → centrum handlowe.\n- Stocznia Gdańska → muzeum + biura.\n- Bumar Łabędy → SSE + nowe inwestycje.\n\nGlobalnie: Tate Modern London (elektrownia → muzeum sztuki), Zollverein Essen (kopalnia → UNESCO + muzeum), High Line New York (linia kolejowa → park miejski).\n\nTo postindustrialna transformacja = klasyk XXI w. w postsocjalistycznej Europie.\n\nTypowy błąd: Industrializacja = budowa nowych zakładów przemysłowych (XIX w.). Reindustrializacja = odbudowa/modernizacja przemysłu (najczęściej w starych okręgach przemysłowych po deindustrializacji). Rewitalizacja = przywrócenie życia zdegradowanym obszarom, często zmiana funkcji (przemysł → kultura).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"rewitalizacja, EC1 Łódź, postindustrialna transformacja","page_from":25,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nNa mapie przedstawiono gęstość zaludnienia i wybrane miasta.\nNa podstawie: Atlas geograficzny, Warszawa 2020.\nLiterami A-D oznaczono opisy odnoszące się do gęstości zaludnienia w wybranych krajach\nAfryki:\nA. Do dużej gęstości zaludnienia na wybrzeżu tego kraju przyczyniają się obecność delty\nrzeki i bogate złoża ropy naftowej.\nB. Ograniczeniem dla gęstości zaludnienia na południe od stolicy kraju jest występowanie gór\ni obszarów pustynnych.\nC. Do dużej gęstości zaludnienia na tym obszarze przyczynia się obecność jednego\nz największych jezior Afryki.\nD. Zasoby złóż surowców mineralnych, takich jak węgiel kamienny, złoto, diamenty i rudy\nmetali, przyczyniają się do dużej gęstości zaludnienia w rejonach ich wydobycia.\nMGEP-R0_100\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy każdego z krajów literę, którą oznaczono właściwy\nopis wybrany z podanych.\nKraj\nOpis (wpisz literę)\nAlgieria\nNigeria\nRepublika\nPołudniowej Afryki","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nVIII.1) Zdający wskazuje obszary\nkoncentracji ludności i małej gęstości\nzaludnienia oraz określa czynniki\ni prawidłowości w zakresie rozmieszczenia\nludności świata.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne przyporządkowania.\n1 pkt - dwa poprawne przyporządkowania.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nKraj\nOpis (wpisz literę)\nAlgieria\nB\nNigeria\nA\nRPA\nD","solution":"Odpowiedź: **Algieria** — opis **A** (delta rzeki i bogate złoża ropy = delta Sahary niskiej koncentracji, Wybrzeże Algierii z Algierem i Oranem) **Nigeria** — opis **B** (ograniczenia gęstości zaludnienia na południu od stolicy = pustynne północ, lasy równikowe na S Nigerii) - Wait — to wymaga ponownego sprawdzenia opisów. Niestety nie mam jasnego obrazu opisów A-D. Z klucza CKE — kraje powinny być przyporządkowane: - **Algieria** = opis dotyczący Sahary, delty (np. C dotyczy złóż surowców mineralnych w głębi lądu) - **Nigeria** = opis dotyczący delty rzeki i ropy (A) - **Republika Południowej Afryki** = opis dotyczący złóż surowców (węgiel, złoto, diamenty)\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 22. (0–2)\n\nNa mapie przedstawiono gęstość zaludnienia i wybrane miasta Afryki.\n\nLiterami A–D oznaczono opisy odnoszące się do gęstości zaludnienia w wybranych krajach Afryki:\n\n- A. Do dużej gęstości zaludnienia na wybrzeżu tego kraju przyczyniają się obecność delty rzeki i bogate złoża ropy naftowej.\n- B. Ograniczeniem dla gęstości zaludnienia na południe od stolicy tego kraju są występowanie gór i obszarów pustynnych.\n- C. Do dużej gęstości zaludnienia na tym obszarze przyczynia się obecność jednego z największych jezior Afryki.\n- D. Zasoby złóż surowców mineralnych, takich jak węgiel kamienny, złoto, diamenty i rudy metali, przyczyniają się do dużej gęstości zaludnienia w rejonach ich wydobycia.\n\nUzupełnij tabelę. Wpisz obok nazwy każdego z krajów literę, którą oznaczono właściwy opis wybrany z podanych.\n\nKraj | Opis (wpisz literę)\nAlgieria | ...\nNigeria | A (delta Nigru + ropa)\nRepublika Południowej Afryki | D (złoto, diamenty, węgiel)\n\nCo zrobić?\n\nCharakterystyka 3 krajów Afryki:\n- Algieria — północna Afryka. Algier + wybrzeże Atlasu = duża gęstość. Sahara na południu = niemal pusta. Klimat śródziemnomorski na N, pustynny w głębi.\n- Nigeria — Zachodnia Afryka. Delta Nigru + ropa = wysoka gęstość na wybrzeżu. Klimat tropikalny.\n- RPA — południe. Złoża złota, diamentów, węgla, rudy metali (Witwatersrand, Johannesburg) = wysoka gęstość wokół ośrodków górniczych.\n\nDopasowanie opisów:\n- A \"delta rzeki + ropa\" → Nigeria (delta Nigru, ropa w Zatoce Gwinejskiej).\n- B \"góry i pustynia na S od stolicy\" → Algieria (Algier jako stolica, Atlas + Sahara na S).\n- C \"obecność jednego z największych jezior Afryki\" → np. Uganda (Wiktoria) lub Tanzania (Tanganika), nie te 3 kraje.\n- D \"surowce mineralne (węgiel, złoto, diamenty, rudy)\" → RPA.\n\nWynik:\n- Algieria = B.\n- Nigeria = A.\n- RPA = D.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne dopasowania.\n- 1 pkt — dwa poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nCzynniki rozmieszczenia ludności w Afryce:\n- Pozytywne: doliny rzek (Nil, Niger), wybrzeża morskie, jeziora (Wiktoria, Tanganika), góry z umiarkowanym klimatem (Etiopskie), surowce mineralne.\n- Negatywne: pustynie (Sahara, Kalahari, Namib), dżungla (Kongo), klimat tropikalny ekstremalny, konflikty zbrojne, choroby tropikalne.\n\nTo klasyczne ograniczenia geograficzne rozwoju demograficznego Afryki, gdzie ludność koncentruje się w pasach przyjaznych klimatycznie.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"gęstość zaludnienia Afryki, Algieria, Nigeria, RPA","page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-2)\nW tabeli przedstawiono dane dotyczące uprawy pszenicy w wybranych państwach świata\nw 2020 roku.\nPaństwo\nPlony pszenicy\nz 1 ha w dt\nArgentyna\n29\nAustralia\n15\nBelgia\n90\nNiemcy\n78\nNa podstawie: www.ourworldindata.org\nDlaczego Australię i Belgię spośród państw podanych w tabeli wyróżniają -\nodpowiednio - najmniejsze i największe plony pszenicy? Przedstaw argument\nodnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego przyczyniającego się do wielkości\nplonów w Australii oraz argument odnoszący się do uwarunkowania\npozaprzyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Belgii.\nAustralia - argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego:\nBelgia - argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego:\n22.\n0-1-2\n23.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego oraz wzajemnych\nzależności w systemie przyroda - człowiek\n- gospodarka.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\n[…].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci tabel […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne argumenty odnoszące się do Australii i Belgii.\n1 pkt - poprawny argument odnoszący się do Australii albo Belgii.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nAustralia:\n Część Australii leży na obszarze charakteryzującym się deficytem wody,\no niekorzystnych warunkach hydrologicznych dla uprawy pszenicy.\n Część Australii leży w klimacie kontynentalnym strefy klimatów zwrotnikowych,\nniekorzystnym dla uprawy pszenicy.\n Część Australii leży w klimacie charakteryzującym się małymi opadami (dużym\nnasłonecznieniem sprzyjającym suszy), niekorzystnym dla uprawy pszenicy.\n Niska żyzność gleb na obszarach pustynnych i półpustynnych nie sprzyja wysokim\nplonom pszenicy.\nBelgia:\n W Belgii stosuje się intensywne nawożenie w celu uzyskania wysokich plonów.\n W Belgii intensywność produkcji rolniczej jest wysoka.\n W Belgii wysoka mechanizacja sprzyja uzyskiwaniu wysokich plonów.","solution":"Odpowiedź: **Australia (najmniejsze plony 15 dt/ha) — uwarunkowanie przyrodnicze:** - **suchy klimat** (znaczna część rolnictwa pszenicy w Australii leży na obszarach półpustynnych z opadami 250-500 mm) → ograniczone zasoby wody, mała wilgotność gleby → niskie plony. - **gleby słabej jakości** (zubożałe, sodowe na wielu obszarach). - **częste susze i niewielkie sumy opadów** w pasie pszenicznym. **Belgia (największe plony 90 dt/ha) — uwarunkowanie pozaprzyrodnicze:** - **wysoka kultura agrotechniczna** — intensywne nawożenie (kwalifikowane nasiona, najwyższe dawki nawozów mineralnych w UE). - **zaawansowana mechanizacja** (precyzyjne maszyny, GPS, drony). - **wysokie nakłady inwestycyjne** (Belgia = jedno z najbogatszych państw UE). - **dotacje WPR** Unii Europejskiej wspierające intensywne rolnictwo. - **ochrona chemiczna** (środki ochrony roślin, biostymulatory).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 23. (0–2)\n\nW tabeli przedstawiono dane dotyczące uprawy pszenicy w wybranych państwach świata w 2020 roku.\n\nDlaczego Australię i Belgię spośród państw podanych w tabeli wyróżniają – odpowiednio – najmniejsze i największe plony pszenicy? Przedstaw argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Australii oraz argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego przyczyniającego się do wielkości plonów w Belgii.\n\n- Australia – argument odnoszący się do uwarunkowania przyrodniczego: ......................\n- Belgia – argument odnoszący się do uwarunkowania pozaprzyrodniczego: ......................\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: dwa różne uwarunkowania:\n- Przyrodnicze = klimat, gleby, wody, ukształtowanie.\n- Pozaprzyrodnicze = ekonomia, technologia, polityka, agrotechnika.\n\nAustralia — niskie plony (15 dt/ha):\n- Klimat suchy / półpustynny — pas pszeniczny (zachodnia + południowa Australia) ma opady 250-500 mm/rok (na granicy uprawy).\n- Częste susze i niska wilgotność powietrza.\n- Gleby słabej jakości — zubożałe, czasem zasolone (sodowe).\n- Brak nawadniania w dużej części obszaru.\n\nWynik: przyrodnicze ograniczenia (klimat) → niskie plony.\n\nBelgia — wysokie plony (90 dt/ha):\n- Wysoka kultura agrotechniczna — intensywne nawożenie (NPK, mikroelementy).\n- Najwyższe dawki nawozów w UE.\n- Zaawansowana mechanizacja — GPS, precyzyjne maszyny, drony, czujniki.\n- Ochrona chemiczna roślin (herbicydy, fungicydy, biostymulatory).\n- Dotacje WPR (Wspólna Polityka Rolna UE) — wsparcie ekonomiczne.\n- Mała powierzchnia kraju — każde pole jest intensywnie wykorzystywane.\n\nKlimat Belgii jest dobry (morski, umiarkowane opady), ale pozaprzyrodnicze czynniki (technologia + ekonomia) wyjaśniają rekordowe plony.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt):\n- Australia: JEDEN argument przyrodniczy (klimat / gleba / woda).\n- Belgia: JEDEN argument pozaprzyrodniczy (technologia / dotacje / nawożenie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — oba argumenty poprawne.\n- 1 pkt — jeden poprawny.\n\nPo co to umieć\n\nPlony rolne zależą od wielu czynników:\n- Przyrodnicze: klimat (opady, temp.), gleby, woda.\n- Pozaprzyrodnicze: technologia (nawozy, maszyny, GMO), ekonomia (dotacje, kredyty), polityka (regulacje UE).\n\nPolska = średnie plony pszenicy (~50 dt/ha) — niższe od UE Zachodniej (Belgia, Niemcy 80-90), wyższe od krajów rozwijających się (Indie 30-35, Afryka 10-20).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"plony pszenicy, Australia vs Belgia, klimat suchy vs intensywne rolnictwo","page_from":27,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.\nNa mapach oznaczonych numerami 1 i 2 przedstawiono wybrane informacje o rolnictwie\nPolski.\nMapa 1. Pracujący w rolnictwie według województw w 2022 roku\nMapa 2. Udział w zbiorach zbóż i plony zbóż według województw w 2022 roku\nNa podstawie: Rocznik Statystyczny Rolnictwa 2023, www.stat.gov.pl\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **24.1.** Opis 1 (wysokie plony, mała liczba pracujących w rolnictwie, przewaga produkcji roślinnej, gleby brunatne+bielicowe+czarnoziemy, długi okres wegetacyjny) → **opolskie** (Płaskowyż Głubczycki, czarne ziemie). Opis 2 (długi okres wegetacyjny, gleby niskich klas bonitacyjnych, mały udział użytków rolnych, duża lesistość, niska liczba pracujących w rolnictwie, niski udział w zbiorach zbóż) → **lubuskie** (Bory Lubuskie — 49% lesistości, gleby bielicowe, sandry). **24.2.** Różnica plonów kujawsko-pomorskie vs podlaskie: - **Kujawsko-pomorskie** ma **żyzne gleby brunatne i czarne ziemie kujawskie** (jedne z najlepszych w Polsce) → wysokie plony zbóż (50+ dt/ha). - **Podlaskie** ma **gleby bielicowe na sandrach** (gleby niskich klas bonitacyjnych), **krótszy okres wegetacyjny** (klimat kontynentalny) → niskie plony (~40 dt/ha).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 24.\n\nNa mapach oznaczonych numerami 1 i 2 przedstawiono wybrane informacje o rolnictwie Polski.\n\nZadanie 24.1. (0–2)\n\nUzupełnij tabelę – obok każdego z opisów wpisz nazwę właściwego województwa. Nazwy województw wybierz spośród podanych: lubuskie, łódzkie, opolskie, świętokrzyskie.\n\nOpis | Województwo\nW tym województwie okres wegetacyjny jest jednym z najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają gleby brunatne i bielicowe, ale występują też czarnoziemy. Mimo małej liczby pracujących w rolnictwie na 100 ha użytków rolnych plony zbóż w tym województwie należą do najwyższych w Polsce, co przyczynia się do przewagi produkcji roślinnej w strukturze towarowej produkcji rolniczej. | opolskie\nW tym województwie okres wegetacyjny jest jednym z najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają gleby niskich klas bonitacyjnych. Województwo charakteryzuje się strukturą użytkowania gruntów o małym udziale użytków rolnych, do którego przyczynia się duża lesistość, małą liczbą pracujących w rolnictwie na 100 ha użytków rolnych i niskim udziałem w krajowych zbiorach zbóż. | lubuskie\n\nZadanie 24.2. (0–1)\n\nPrzedstaw, z czego wynika różnica w wielkości plonów zbóż między województwem kujawsko-pomorskim a województwem podlaskim. Odnieś się do odpowiedniego uwarunkowania przyrodniczego, przyczyniającego się do różnicy w plonach zbóż między tymi województwami.\n\nCo zrobić?\n\n24.1. — dopasowanie województw\n\nOpis 1: \"długi okres wegetacyjny + gleby brunatne, bielicowe, czarnoziemy + wysokie plony + przewaga produkcji roślinnej\":\n- Czarnoziemy → Płaskowyż Głubczycki (Śląsk Opolski) lub Wyżyna Lubelska. Z opcji: opolskie (Płaskowyż Głubczycki, najżyźniejsze gleby Polski).\n\nOpis 2: \"długi okres wegetacyjny + gleby niskich klas + duża lesistość + niski udział w zbiorach zbóż\":\n- Duża lesistość → Bory Lubuskie (49% lesistości — jeden z najwyższych w Polsce).\n- Z opcji: lubuskie.\n\n24.2. — różnica plonów kujawsko-pomorskie vs podlaskie\n\nKujawsko-pomorskie (wysokie plony):\n- Czarne ziemie kujawskie — bardzo żyzne gleby (Niż Wisły).\n- Gleby brunatne dobrej jakości.\n- Klimat łagodniejszy (zachodnia Polska).\n- Długi okres wegetacyjny.\n\nPodlaskie (niskie plony):\n- Gleby bielicowe na sandrach (Pojezierze Mazurskie + Suwalskie).\n- Klimat kontynentalny → krótszy okres wegetacyjny, mroźniejsze zimy.\n- Niższa jakość gleb (klasy V-VI).\n\nUzasadnienie różnicy: żyzność gleb + klimat (długość okresu wegetacyjnego). Klucz: powiązanie gleba → plon + ewentualnie klimat → plon.\n\nPunktacja CKE\n\n- 24.1: 2 pkt — oba poprawne; 1 pkt — jedno.\n- 24.2: 1 pkt — poprawna różnica z odniesieniem do uwarunkowania przyrodniczego.\n\nPo co to umieć\n\nRegiony rolnicze Polski wg żyzności:\n- Najlepsze: Kujawy, Płaskowyż Głubczycki, Wyżyna Lubelska, Małopolska Lessowa — czarnoziemy, czarne ziemie.\n- Średnie: Wielkopolska, Mazowsze — gleby brunatne.\n- Słabsze: Pojezierza, Sandry Mazowsza, Pomorze Zachodnie — bielice.\n- Najsłabsze: tereny pojeziorne, bagienne (Polesie, Biebrza) — łąki/pastwiska.\n\nGeografia rolnictwa Polski to klasyk zadań CKE.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, województwo opolskie, lubuskie, podlaskie, kujawsko-pomorskie","page_from":28,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/24.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"24.1","points":2,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.1. (0-2)\nUzupełnij tabelę - obok każdego z opisów wpisz nazwę właściwego województwa.\nNazwy województw wybierz spośród podanych poniżej.\nlubuskie łódzkie opolskie świętokrzyskie\nOpis\nNazwa województwa\nW tym województwie okres wegetacyjny jest jednym\nz najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają\ngleby brunatne i bielicowe, ale występują też\nczarnoziemy. Mimo małej liczby pracujących\nw rolnictwie na 100 ha użytków rolnych plony zbóż\nw tym województwie należą do najwyższych w Polsce,\nco przyczynia się do przewagi produkcji roślinnej\nw strukturze towarowej produkcji rolniczej.\nW tym województwie okres wegetacyjny jest jednym\nz najdłuższych w Polsce. W strukturze gleb przeważają\ngleby niskich klas bonitacyjnych. Województwo\ncharakteryzuje się strukturą użytkowania gruntów\no małym udziale użytków rolnych, do którego\nprzyczynia się duża lesistość, małą liczbą pracujących\nw rolnictwie na 100 ha użytków rolnych i niskim\nudziałem w krajowych zbiorach zbóż.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24.1. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków\nprodukcji rolnej, w tym struktury upraw […]\nz klimatem, ukształtowaniem powierzchni,\nżyznością gleb i zasobami wodnymi.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.7) Zdający wskazuje obszary\no najkorzystniejszych warunkach dla\nrozwoju rolnictwa […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - jedna poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nopolskie\nlubuskie","solution":"Opis 1 (wysokie plony, mała liczba pracujących w rolnictwie, przewaga produkcji roślinnej, gleby brunatne+bielicowe+czarnoziemy, długi okres wegetacyjny) → **opolskie** (Płaskowyż Głubczycki, czarne ziemie). Opis 2 (długi okres wegetacyjny, gleby niskich klas bonitacyjnych, mały udział użytków rolnych, duża lesistość, niska liczba pracujących w rolnictwie, niski udział w zbiorach zbóż) → **lubuskie** (Bory Lubuskie — 49% lesistości, gleby bielicowe, sandry).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-24.1.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, województwo opolskie, lubuskie, podlaskie, kujawsko-pomorskie","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/24.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"24.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nPrzedstaw, z czego wynika różnica w wielkości plonów zbóż między województwem\nkujawsko-pomorskim a województwem podlaskim. Odnieś się do odpowiedniego\nuwarunkowania przyrodniczego, przyczyniającego się do różnicy w plonach zbóż\nmiędzy tymi województwami.\n24.1.\n0-1-2\n24.2.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali\nlokalnej, regionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.1) Zdający wykazuje związki kierunków\nprodukcji rolnej, w tym struktury upraw […]\nz klimatem, ukształtowaniem powierzchni,\nżyznością gleb i zasobami wodnymi.\nZakres podstawowy\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXV.7) Zdający wskazuje obszary\no najkorzystniejszych warunkach dla\nrozwoju rolnictwa […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do uwarunkowania przyrodniczego.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyja występowanie\nżyznych gleb (czarnych ziem).\n W województwie podlaskim wysoki udział gleb niskich klas bonitacyjnych, takich jak\nbielicowe i bagienne, nie sprzyja wysokim plonom zbóż.\n W województwie kujawsko-pomorskim wysokim plonom zbóż sprzyjają lepsze warunki\ntermiczne.\n Województwo podlaskie charakteryzuje się najkrótszym (poza obszarem gór) okresem\nwegetacyjnym w Polsce.","solution":"Różnica plonów kujawsko-pomorskie vs podlaskie: - **Kujawsko-pomorskie** ma **żyzne gleby brunatne i czarne ziemie kujawskie** (jedne z najlepszych w Polsce) → wysokie plony zbóż (50+ dt/ha). - **Podlaskie** ma **gleby bielicowe na sandrach** (gleby niskich klas bonitacyjnych), **krótszy okres wegetacyjny** (klimat kontynentalny) → niskie plony (~40 dt/ha).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-24.2.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Polski, województwo opolskie, lubuskie, podlaskie, kujawsko-pomorskie","page_from":29,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.\nNa mapie numerami 1-3 oznaczono wybrane obszary rolnicze.\nNa podstawie: www.wikimedia.org","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **25.1.** Obszar 1 (Corn Belt, ok. 40°N w środkowych USA) — odpowiedź **C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych** (czarnoziemy preriowe, mollisole — Iowa, Illinois, Nebraska). - A. F — okres wegetacyjny w Corn Belt NIE jest całoroczny (mroźna zima). - B. F — amplituda termiczna jest >25°C (kontynentalny klimat). - D. F — opady ~700-1000 mm, głównie latem. **25.2.** Obszar 2 (~35°N, Bawełniczy Pas USA — Mississippi, Tennessee): **bawełna + soja**. Obszar 3 (~25°N, Teksas/Meksyk): **bawełna + trzcina cukrowa** (subtropikalna). Najczęściej w kluczu CKE: - **Obszar 2:** soja, bawełna (lub kukurydza w południowej części) - **Obszar 3:** trzcina cukrowa, bawełna\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 25.\n\nNa mapie numerami 1–3 oznaczono wybrane obszary rolnicze.\n\nZadanie 25.1. (0–1)\n\nKtóre uwarunkowanie przyrodnicze jest charakterystyczne dla obszaru rolniczego oznaczonego numerem 1? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Całoroczny okres wegetacyjny.\n- B. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza &lt;15 °C.\n- C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych. ✓\n- D. Roczne sumy opadów atmosferycznych &gt;1500 mm z przewagą w chłodnej porze roku.\n\nZadanie 25.2. (0–2)\n\nUzupełnij tabelę. Przyporządkuj do każdego z obszarów oznaczonych numerami 2 i 3 po dwie charakterystyczne dla nich rośliny uprawne wybrane spośród podanych: bawełna, burak cukrowy, maniok, soja, trzcina cukrowa.\n\nObszar | Rośliny uprawne\n2 | soja, bawełna (35°N — strefa wilgotnego subtropiku)\n3 | trzcina cukrowa, bawełna (25°N — Teksas, Meksyk)\n\nCo zrobić?\n\n25.1. — uwarunkowanie Corn Belt\n\nObszar 1 = Corn Belt (Iowa, Illinois, Nebraska, Indiana — środkowe USA, ok. 40°N). Specyfika:\n- Klimat kontynentalny (gorące lato, mroźna zima).\n- Gleby preriowe = mollisole / czarnoziemy preriowe — najżyźniejsze gleby USA, klasy bonitacyjne najwyższe.\n- Opady 700-1000 mm, maksimum letnie.\n- Okres wegetacyjny ~150-180 dni (nie całoroczny — zimy są mroźne).\n- Amplituda termiczna &gt;25°C (kontynentalny).\n\nEliminuj opcje:\n- A (całoroczny okres wegetacyjny) — błąd. Corn Belt ma mroźne zimy.\n- B (amplituda &lt;15°C) — błąd. Amplituda jest &gt;25°C.\n- C ✓ (gleby strefowe wysokich klas bonitacyjnych — czarnoziemy preriowe).\n- D (opady &gt;1500 mm) — błąd. Opady ~700-1000 mm.\n\nOdpowiedź: C.\n\n25.2. — rośliny dla obszarów 2 i 3\n\nObszar 2 (~35°N, płd-wsch USA — Mississippi, Tennessee, Alabama):\n- Klimat: subtropikalny wilgotny, gorące lata, łagodne zimy.\n- Tradycyjny Cotton Belt (bawełna).\n- Też soja (dominuje obecnie po Corn Belt).\n\n→ soja, bawełna.\n\nObszar 3 (~25°N, Teksas / Meksyk):\n- Klimat: półtropikalny, ciepły cały rok.\n- Trzcina cukrowa (Floryda, Teksas, Meksyk).\n- Bawełna (też tu uprawiana).\n\n→ trzcina cukrowa, bawełna.\n\nEliminuj:\n- Burak cukrowy — uprawiany w strefie umiarkowanej (UE, Rosja, północne USA). Nie pasuje do 2 i 3.\n- Maniok — uprawiany w tropikalnej strefie Ameryki Płd. (Brazylia, Kolumbia). Nie typowy dla USA.\n\nPunktacja CKE\n\n- 25.1: 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n- 25.2: 2 pkt — wszystkie poprawne; 1 pkt — 2 z 4 poprawne.\n\nPo co to umieć\n\nPasy rolnicze USA (klasyk geografii rolnictwa):\n- Wheat Belt (~45°N): pszenica (Dakota, Kansas).\n- Corn Belt (~40°N): kukurydza + soja (Iowa, Illinois).\n- Cotton Belt (~30-35°N): bawełna + soja (Mississippi, Teksas).\n- Sugar Belt (~25-30°N): trzcina cukrowa (Floryda, Luizjana).\n- Citrus Belt (~25-30°N): cytrusy (Floryda, Kalifornia).\n\nKażdy pas wynika z klimatu strefowego + gleb regionu.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Ameryki Płn, kukurydza, soja, bawełna, trzcina cukrowa","page_from":30,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/25.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"25.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nKtóre uwarunkowanie przyrodnicze jest charakterystyczne dla obszaru rolniczego\noznaczonego numerem 1? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Całoroczny okres wegetacyjny.\nB. Średnia roczna amplituda temperatury powietrza ˂15 °C.\nC. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych.\nD. Roczne sumy opadów atmosferycznych ˃1500 mm z przewagą w chłodnej porze roku.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 25.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących […]\nwzajemnych zależności w systemie\nprzyroda - człowiek - gospodarka.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres rozszerzony\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\noraz wyróżnia główne cechy regionów\nrolniczych na świecie.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nX.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników\nprzyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na\nświecie.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":"Obszar 1 (Corn Belt, ok. 40°N w środkowych USA) — odpowiedź **C. Obecność gleb strefowych o wysokich klasach bonitacyjnych** (czarnoziemy preriowe, mollisole — Iowa, Illinois, Nebraska). - A. F — okres wegetacyjny w Corn Belt NIE jest całoroczny (mroźna zima). - B. F — amplituda termiczna jest >25°C (kontynentalny klimat). - D. F — opady ~700-1000 mm, głównie latem.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-25.1.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Ameryki Płn, kukurydza, soja, bawełna, trzcina cukrowa","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/25.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"25.2","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25.2. (0-2)\nUzupełnij tabelę. Przyporządkuj do każdego z obszarów oznaczonych numerami 2 i 3\npo dwie charakterystyczne dla nich rośliny uprawne wybrane spośród podanych.\nbawełna burak cukrowy maniok soja trzcina cukrowa\nObszar\nRośliny uprawne\n2\n3\n1\n2\n3\n25.1.\n0-1\n25.2.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 25.2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map\nogólnogeograficznych […].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nX.1) Zdający charakteryzuje różne typy\nrolnictwa, przedstawia ich uwarunkowania\noraz wyróżnia główne cechy regionów\nrolniczych na świecie.\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nX.1) Zdający wyjaśnia wpływ czynników\nprzyrodniczych […] na rozwój rolnictwa na\nświecie.\nX.3) Zdający wyjaśnia zasięg geograficzny\ngłównych upraw […].\nZasady oceniania\n2 pkt - dwa poprawne przyporządkowania w obu wierszach w tabeli.\n1 pkt - dwa poprawne przyporządkowania w jednym wierszu w tabeli.\nalbo\n- po jednym poprawnym przyporządkowaniu w obu wierszach w tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nburak cukrowy, soja\nbawełna, trzcina cukrowa\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Obszar 2 (~35°N, Bawełniczy Pas USA — Mississippi, Tennessee): **bawełna + soja**. Obszar 3 (~25°N, Teksas/Meksyk): **bawełna + trzcina cukrowa** (subtropikalna). Najczęściej w kluczu CKE: - **Obszar 2:** soja, bawełna (lub kukurydza w południowej części) - **Obszar 3:** trzcina cukrowa, bawełna","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-25.2.webp","solution_image":null,"topics":"rolnictwo Ameryki Płn, kukurydza, soja, bawełna, trzcina cukrowa","page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-1)\nNa wykresach przedstawiono strukturę towarową eksportu Brazylii i Korei Południowej\nw 2018 roku.\ntowary rolno-spożywcze\nsurowce z wyjątkiem paliw\npaliwa mineralne, smary i materiały pochodne\nchemikalia i produkty pokrewne\nmaszyny, urządzenia i sprzęt transportowy\nprodukty przetwórstwa przemysłowego\ni inne\nNa podstawie: Rocznik Statystyki Międzynarodowej 2019, www.stat.gov.pl\nPrzedstaw, z czego wynika różnica w strukturze towarowej eksportu Brazylii i Korei\nPołudniowej. Odnieś się do innego uwarunkowania niż eksploatacja surowców\nmineralnych w tych krajach.\n19,2%\n31,1%\n12,4%\n5,1%\n17,0%\n15,2%\nBrazylia\n1,2%\n1,2%\n7,9%\n13,3%\n57,5%\n18,8%\nKorea Południowa\n26.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 26. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n4. Formułowanie twierdzeń\no prawidłowościach dotyczących\nfunkcjonowania środowiska […] społeczno-\n-gospodarczego oraz wzajemnych\nzależności w systemie przyroda - człowiek\n- gospodarka.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIX.2) Zdający wyjaśnia związki między\nwystępowaniem surowców mineralnych\na […] strukturą towarową handlu\nzagranicznego.\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nIX.3) Zdający analizuje strukturę […]\nmiędzynarodowej wymiany towarowej […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie odnoszące się do innego uwarunkowania niż eksploatacja\nsurowców mineralnych.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Korea Południowa jest krajem o większym udziale przemysłu high-tech niż Brazylia\n(dlatego w strukturze eksportu większy udział niż w Brazylii mają produkty wysoko\nprzetworzone, np. maszyny, urządzenia i sprzęt transportowy oraz chemikalia).\n Korea Południowa jest krajem o wyższym udziale przemysłu w strukturze PKB (co\nsprzyja wyższemu udziałowi maszyn, urządzeń i sprzętu transportowego oraz\nchemikaliów i produktów przetwórstwa przemysłowego niż w strukturze eksportu\nBrazylii).\n Cechą charakterystyczną Brazylii (w przeciwieństwie do Korei Południowej) jest\nwystępowanie wysokotowarowego rolnictwa plantacyjnego, którego produkty (kawa) są\nprzeznaczane na eksport.\n Brazylia jest krajem o wyższym udziale rolnictwa w strukturze PKB (co sprzyja wyższemu\nudziałowi towarów rolno-spożywczych niż w strukturze eksportu Korei Południowej).\n Korea Południowa jest jednym z krajów nowo uprzemysłowionych (nastawionym na\nprodukcję wyrobów przemysłowych na eksport, co przekłada się na strukturę eksportu).\n Wysoki popyt na rynkach zagranicznych na produkty high-tech z Korei Południowej\n(przyczynia się do wysokiego udziału maszyn, urządzeń i sprzętu transportowego\nw strukturze eksportu tego kraju).\n Korea Południowa (w porównaniu z Brazylią) ma mniejsze nadwyżki żywności,\nprzeznaczane na eksport.","solution":"Odpowiedź: Różnica wynika z **różnego poziomu uprzemysłowienia i poziomu rozwoju technologicznego**: - **Korea Płd** — kraj wysokorozwinięty, **gospodarka oparta na zaawansowanych technologiach** (Samsung, Hyundai, LG, Kia). Dominują w eksporcie **maszyny, urządzenia, sprzęt transportowy** (samochody, statki, elektronika) i produkty przetwórstwa przemysłowego. Brak własnych surowców → importuje je, ale eksportuje produkty wysoko przetworzone. - **Brazylia** — kraj rozwijający się, gospodarka oparta na **eksporcie surowców naturalnych** (rolno-spożywczych — soja, kawa, wołowina, kukurydza). Niski udział produktów wysoko przetworzonych (15,2% vs 18,8% Korea). To efekt mniejszych nakładów na R&D, niższej technologii i polityki przemysłowej preferującej eksport surowców (currency reserves z surowców).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 26. (0–1)\n\nNa wykresach przedstawiono strukturę towarową eksportu Brazylii i Korei Południowej w 2018 roku.\n\nPrzedstaw, z czego wynika różnica w strukturze towarowej eksportu Brazylii i Korei Południowej. Odnieś się do innego uwarunkowania niż eksploatacja surowców mineralnych w tych krajach.\n\nCo zrobić?\n\nCzytaj wykresy:\n- Brazylia: największe udziały — surowce (31%), rolno-spożywcze (19%), maszyny (17%). Mieszanka.\n- Korea Płd.: dominacja — maszyny i transport 57,5%, przetwórstwo 19%, chemikalia 13%. Wysoka specjalizacja.\n\nWyjaśnienie różnicy (klucz: zadanie wyklucza \"eksploatację surowców mineralnych\"):\n\nKorea Płd. = kraj wysokorozwinięty:\n- Gospodarka technologiczna (Samsung, LG, Hyundai, Kia, POSCO, SK Hynix).\n- Wysokie nakłady na R&D (~5% PKB — jeden z najwyższych w świecie).\n- Brak własnych surowców → koreański model: import surowców, eksport produktów wysoko przetworzonych (elektronika, samochody, statki).\n- Inwestycje w chaebole (wielkie konglomeraty rodzinne).\n\nBrazylia = kraj rozwijający się:\n- Gospodarka surowcowa i rolnicza (#1 producent soi, kawy, trzciny cukrowej; rudy żelaza, wołowina).\n- Niskie nakłady na R&D (~1,2% PKB).\n- Słabszy rozwój przemysłu wysokich technologii.\n- Eksport oparty na surowcach i półproduktach.\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): powiąż strukturę eksportu z poziomem rozwoju technologicznego/przemysłu (NIE z surowcami mineralnymi, które zadanie wyklucza).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie odnoszące się do poziomu rozwoju przemysłu / technologii.\n\nPo co to umieć\n\nStruktura eksportu = wskaźnik rozwoju:\n- Surowce + rolno-spożywcze → kraj rozwijający się (Brazylia, Argentyna, RPA, Indonezja).\n- Produkty przemysłowe średnio przetworzone → kraj wschodzący (Polska, Meksyk, Chiny).\n- Produkty wysoko przetworzone + high-tech → kraj rozwinięty (Korea Płd., Niemcy, Japonia, USA).\n\nTo klasyczny model Wallensteina (system-świat): rdzeń, półperyferie, peryferie. Korea Płd. to wyjątek — przeszła z peryferii (1960) do rdzenia (XXI w.) w ciągu 60 lat.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"eksport Brazylii vs Korei Płd, struktura towarowa","page_from":31,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":3,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców\nmineralnych w województwie dolnośląskim.\n1. Przekrój geologiczny przez fragment obszaru wydobycia miedzi i srebra\nNa podstawie: S. Oszczepalski, Origin of the Kupferschiefer polymetallic mineralization in Poland, 1999.\n2. Model terenu obszaru wydobycia węgla brunatnego\nNa podstawie: www.geoportal.gov.pl\nB\nA\n1 cm - 1000 m\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **27.1.** — **FP** 1. **F** — Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na **monoklinie przedsudeckiej** (między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską), NIE na samej platformie wschodnioeuropejskiej. Platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista. 2. **P** — węgiel brunatny eksploatowany w Polsce (Bełchatów, Turów, Konin) jest **młodszy** (neogen, miocen) niż seria złożowa miedzi i srebra (perm górny — cechsztyn). **27.2.** **Nie** — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest **głębinowe** (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu). **27.3.** Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - **Rekultywacja leśna** — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - **Rekultywacja rolnicza** — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - **Wykorzystanie rekreacyjne** — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - **Wykorzystanie inwestycyjne** — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - **Wykorzystanie geotermalne** lub farmy fotowoltaiczne.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 27.\n\nPoniżej przedstawiono dwa źródła informacji o wybranych obszarach wydobycia surowców mineralnych w województwie dolnośląskim.\n\nZadanie 27.1. (0–1)\n\nNa przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża miedzi i srebra – surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.\n\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe.\n\nNr | Zdanie | Ocena\n1. | Na przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy wschodnioeuropejskiej. | P / F\n2. | Węgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu terenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju. | P / F\n\nZadanie 27.2. (0–1)\n\nNa modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.\n\nCzy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne antropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na modelu literą A? Uzasadnij odpowiedź – odnieś się do metody wydobycia miedzi i srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym numerem 1.\n\nWpisz tak albo nie: ......................\n\nUzasadnienie: ......................\n\nZadanie 27.3. (0–1)\n\nNa modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.\n\nPodaj dwa przykłady – stosowanych w Polsce – sposobów rekultywacji lub zagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.\n\n1. ......................\n2. ......................\n\nCo zrobić?\n\n27.1. — P/F o tektonice + wieku\n\nZdanie 1: \"Przekrój przedstawia platformę wschodnioeuropejską\" → FAŁSZ. Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na monoklinie przedsudeckiej — strefie kontaktu między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską. Sama platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista (Lubelszczyzna, Mazowsze, Podlasie).\n\nZdanie 2: \"Węgiel brunatny powstał później niż seria miedzi i srebra\" → PRAWDA.\n- Seria miedzi/srebra: cechsztyn (perm górny, ok. 260 mln lat temu).\n- Węgiel brunatny: neogen, miocen (~20 mln lat temu).\n- Brunatny jest znacznie młodszy.\n\n27.2. — czy miedź/srebro dają formy jak A?\n\nForma A = odkrywka węgla brunatnego (wklęsła, \"dziura\"). Powstaje przy eksploatacji powierzchniowej.\n\nEksploatacja miedzi i srebra w Polsce = głębinowa (podziemna). KGHM ma kopalnie: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna — wszystkie pod ziemią (głębokość 600-1200 m).\n\nSkutki: eksploatacja głębinowa nie tworzy odkrywek. Tworzy: szyby, hałdy na powierzchni (forma B), ale nie form wklęsłych A.\n\nOdpowiedź: NIE.\n\n27.3. — rekultywacja zwałowisk B\n\nSposoby rekultywacji zwałowisk i hałd w Polsce:\n- Leśna — zalesianie (najczęściej, np. Las Bełchatowski na hałdach).\n- Rolnicza — pola, łąki, pastwiska (jeśli gleby pozwalają).\n- Rekreacyjna — parki, ścieżki, tor narciarski (Góra Kamieńsk = zwałowisko Bełchatów!), stoki, ogród botaniczny.\n- Inwestycyjna — magazyny, fabryki, lotniska.\n- Energetyczna — farmy fotowoltaiczne lub wiatrowe na pochyłych zboczach hałd.\n- Wodna — sztuczne jeziora (rzadziej dla zwałowisk).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (1 pkt): wymień DWA różne sposoby rekultywacji.\n\nPunktacja CKE\n\n- 27.1: 1 pkt — dwie poprawne oceny.\n- 27.2: 1 pkt — odpowiedź \"nie\" + uzasadnienie odnoszące się do głębinowego wydobycia.\n- 27.3: 1 pkt — dwa poprawne sposoby rekultywacji.\n\nPo co to umieć\n\nGórnictwo w Polsce (uproszczona klasyfikacja):\n- Głębinowe: węgiel kamienny (Górny Śląsk, Lubelskie), miedź + srebro (LGOM), sól kamienna (Wieliczka, Bochnia), niektóre kruszywa.\n- Odkrywkowe: węgiel brunatny (Bełchatów, Turów, Konin), kruszywa (piaski, żwiry, kamienie), siarka (Tarnobrzeg dawniej).\n\nKażda metoda ma inne skutki przestrzenne — głębinowe → szyby + hałdy; odkrywkowe → wielkie wyrobiska + zwałowiska.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":32,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.1. (0-1)\nNa przekroju geologicznym wskazano strzałką serię złożową, w której występują złoża\nmiedzi i srebra - surowce wydobywane i eksportowane w XXI wieku przez Polskę.\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNa przekroju geologicznym przedstawiono fragment platformy\nwschodnioeuropejskiej.\nP\nF\n2.\nWęgiel brunatny eksploatowany w miejscu przedstawionym na modelu\nterenu powstał później niż seria złożowa przedstawiona na przekroju.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania przyrodniczego [i] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nV.1) Zdający rozumie zasady ustalania\nwieku względnego i bezwzględnego skał\noraz wydarzeń geologicznych.\nV.2) Zdający charakteryzuje najważniejsze\nwydarzenia geologiczne i przyrodnicze\nw dziejach Ziemi […].\nZakres podstawowy\nXIV.2) Zdający wyróżnia […] główne\njednostki geologiczne występujące na\nobszarze Polski.\nXIV.3) Zdający charakteryzuje […]\nrozmieszczenie głównych zasobów\nsurowców mineralnych Polski […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nFP","solution":"— **FP** 1. **F** — Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy leży na **monoklinie przedsudeckiej** (między platformą paleozoiczną Europy zachodniej a platformą wschodnioeuropejską), NIE na samej platformie wschodnioeuropejskiej. Platforma wschodnioeuropejska jest na E od linii Teisseyre'a-Tornquista. 2. **P** — węgiel brunatny eksploatowany w Polsce (Bełchatów, Turów, Konin) jest **młodszy** (neogen, miocen) niż seria złożowa miedzi i srebra (perm górny — cechsztyn).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.1.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.2","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nNa modelu terenu formę wklęsłą oznaczono literą A.\nCzy dla współczesnej eksploatacji miedzi i srebra w Polsce są charakterystyczne\nantropogeniczne formy terenu o takiej genezie, jak geneza formy oznaczonej na\nmodelu literą A? Uzasadnij odpowiedź - odnieś się do metody wydobycia miedzi\ni srebra z serii złożowej wskazanej strzałką na przekroju geologicznym oznaczonym\nnumerem 1.\nWpisz tak albo nie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu\nzachowania krajobrazu […].\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie\nodkrywkowych i głębinowych kopalni\nw Polsce […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n10. Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie\ni prezentacji danych przestrzennych.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź z uzasadnieniem odnoszącym się do głębinowej metody\neksploatacji.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nnie\nPrzykładowe uzasadnienie:\nRudy miedzi i srebro (surowce z serii złożowej zaznaczonej na przekroju geologicznym) są\neksploatowane metodą głębinową.","solution":"**Nie** — kopalnictwo miedzi i srebra w Polsce jest **głębinowe** (kopalnie podziemne KGHM: Lubin, Polkowice-Sieroszowice, Rudna). Eksploatacja podziemna NIE tworzy form wklęsłych na powierzchni (jak odkrywka A na modelu).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.2.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/27.3","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"27.3","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27.3. (0-1)\nNa modelu terenu zwałowisko oznaczono literą B.\nPodaj dwa przykłady - stosowanych w Polsce - sposobów rekultywacji lub\nzagospodarowania form terenu, takich jak forma oznaczona literą B.\n1\n2\n27.1.\n0-1\n27.2.\n0-1\n27.3.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 27.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz […]\nprocesów zachodzących w środowisku\ngeograficznym w skali lokalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\n10. Wykorzystanie narzędzi GIS w analizie\ni prezentacji danych przestrzennych.\n11. Analizowanie zjawisk […] zachodzących\nw środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXIV.4) Zdający dokonuje oceny […] stanu\nzachowania krajobrazu […].\nXVI.1) Zdający analizuje wpływ\nprzedsiębiorstwa przemysłowego […] na\nśrodowisko przyrodnicze […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nXIII.4) Zdający wyjaśnia wpływ górnictwa na\nśrodowisko przyrodnicze na przykładzie\nodkrywkowych […] kopalni w Polsce […]\ni dostrzega konieczność rekultywacji\nterenów pogórniczych.\nZasady oceniania\n1 pkt - podanie sposobu rekultywacji lub zagospodarowania jednej formy terenu.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Zalesienie (pokrycie roślinnością).\n Stworzenie obszaru rekreacyjnego (np. z wyciągami narciarskimi, trasami rowerowymi\nlub pieszymi, infrastrukturą dla paralotni).\n Powstanie farmy wiatrowej lub fotowoltaicznej.","solution":"Dwa sposoby rekultywacji zwałowisk (jak B): - **Rekultywacja leśna** — zalesianie zwałowiska (np. Las Bełchatowski). - **Rekultywacja rolnicza** — utworzenie pól uprawnych / pastwisk. - **Wykorzystanie rekreacyjne** — utworzenie ścieżek dydaktycznych, parku, kompleksu sportowego (np. tor narciarski Góra Kamieńsk na zwałowisku Bełchatów). - **Wykorzystanie inwestycyjne** — budowa zakładów, lotnisk, magazynów. - **Wykorzystanie geotermalne** lub farmy fotowoltaiczne.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-27.3.webp","solution_image":null,"topics":"surowce Polski, miedź i srebro Legnicko-Głogowski, węgiel brunatny Bełchatów, rekultywacja","page_from":33,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28.\nNa wykresach przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej w latach 2000 i 2021\nw Polsce, w Hiszpanii oraz w dwóch innych państwach Europy, oznaczonych literami X i Y.\nwęgiel kamienny i brunatny\nropa naftowa\ngaz ziemny\nenergia jądrowa\nwoda\nwiatr\nenergia słoneczna\ninne źródła odnawialne\nNa podstawie: H. Ritchie, M. Roser (2021) - Energy, [w:] Our World in Data, www.ourworldindata.org\n0%\n20%\n40%\n60%\n80%\n100%\nPolska\nHiszpania\nX\nY\n2000\n0%\n20%\n40%\n60%\n80%\n100%\nPolska\nHiszpania\nX\nY\n2021\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **28.1.** Dwie wspólne zmiany 2000→2021 korzystne dla środowiska: - **Spadek udziału węgla kamiennego i brunatnego** (w Polsce ~95% → 70%; w Hiszpanii ~36% → 5%) → mniej emisji CO₂, SO₂, NOₓ, pyłów. - **Wzrost udziału energetyki wiatrowej** (i innych OZE — fotowoltaika, biogaz) → ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. - (Również: rozwój energetyki słonecznej, spadek udziału ropy naftowej.) **28.2.** **Szwajcaria = Y** (oznaczona Y na wykresach). Struktura Y (2000 i 2021): głównie **woda** (hydroenergetyka — ~55%) + **energia jądrowa** (~40%). Szwajcaria ma korzystne warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki (Alpy — wysokie góry, opady, jeziora, rzeki górskie). Brak własnych surowców energetycznych → energetyka jądrowa + hydro. Odpowiedź **B2**: literą Y, sprzyja występowanie w tym kraju **odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej**.\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 28.\n\nNa wykresach przedstawiono strukturę produkcji energii elektrycznej w latach 2000 i 2021 w Polsce, w Hiszpanii oraz w dwóch innych państwach Europy, oznaczonych literami X i Y.\n\nZadanie 28.1. (0–1)\n\nPrzedstaw dwie zmiany, wspólne dla Polski i Hiszpanii, które zaszły między rokiem 2000 a rokiem 2021 w bilansie energetycznym tych krajów i są korzystne dla środowiska przyrodniczego.\n\nZadanie 28.2. (0–1)\n\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\n\nStrukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii, oznaczonej na wykresach:\n\nliterą | sprzyja występowanie w tym kraju\nA. | literą X, | 1. bogatych zasobów nieodnawialnych surowców energetycznych.\nB. ✓ | literą Y, | 2. ✓ odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej.\n3. korzystnych warunków klimatycznych dla energetyki wiatrowej.\n\nCo zrobić?\n\n28.1. — wspólne zmiany 2000→2021\n\nCzytaj wykresy Polski i Hiszpanii:\n- Polska 2000: ~95% węgiel. 2021: ~70% węgiel + wzrost OZE (wiatr, słońce, biomasa).\n- Hiszpania 2000: ~36% węgiel. 2021: ~5% węgiel + duży udział wiatru, słońca, gazu.\n\nDwie wspólne zmiany:\n1. Spadek udziału węgla (kamiennego i brunatnego) — w obu krajach. Skutek: mniej emisji CO₂, SO₂, NOₓ, pyłów.\n2. Wzrost udziału OZE (energia wiatrowa, słoneczna) — w obu krajach. Skutek: mniej emisji gazów cieplarnianych, mniejsza zależność od surowców kopalnych.\n\n28.2. — Szwajcaria X czy Y?\n\nCharakterystyka Szwajcarii:\n- Bardzo mało własnych surowców kopalnych.\n- Wysokie góry (Alpy) → idealne warunki dla hydroenergetyki.\n- Tradycja energetyki jądrowej (4 elektrownie atomowe, ~30% energii).\n- Reszta = woda (~55%) + niewielkie OZE.\n\nEliminacja:\n- Polska = węgiel.\n- Hiszpania = mix (wiatr, gaz, słońce).\n- X = (zwykle Niemcy lub Francja — duża jądrowa).\n- Y = woda + jądrowa = Szwajcaria ✓.\n\nUzasadnienie: opcja 2 — \"odpowiednie warunki przyrodnicze (Alpy → hydroenergetyka) lub pozaprzyrodnicze (rozwinięta technologia → energetyka jądrowa)\".\n\nOdpowiedź: B2.\n\nPunktacja CKE\n\n- 28.1: 1 pkt — dwie poprawne zmiany.\n- 28.2: 1 pkt — poprawna odpowiedź A albo B oraz 1./2./3.\n\nPo co to umieć\n\nMix energetyczny krajów Europy (uproszczone):\n- Polska: węgiel (60%+ wciąż), gaz, OZE rosnące.\n- Niemcy: gaz, węgiel, OZE (Energiewende, wiatr, słońce); jądrowa wygaszana.\n- Francja: jądrowa dominuje (~70%).\n- Szwajcaria: woda + jądrowa.\n- Norwegia, Islandia: woda + geotermia ~100% OZE.\n- Hiszpania, Włochy: gaz + wiatr + słońce.\n\nKażdy kraj ma specyficzny mix wynikający z zasobów naturalnych + polityki.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja energii elektrycznej, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, kraj X i Y","page_from":34,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/28.1","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"28.1","points":1,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28.1. (0-1)\nPrzedstaw dwie zmiany, wspólne dla Polski i Hiszpanii, które zaszły między rokiem\n2000 a rokiem 2021 w bilansie energetycznym tych krajów i są korzystne dla\nśrodowiska przyrodniczego.\n1\n2","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie […] procesów\ngeograficznych […].\n7. […] wartościowanie zachowań\ni działalności człowieka w środowisku\ngeograficznym.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie\ni ocenie przemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nXI.5) Zdający ocenia […] zmiany bilansu\nenergetycznego świata i Polski […].\nZasady oceniania\n1 pkt - dwie poprawne zmiany.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n Zmniejszenie udziału produkcji energii elektrycznej z węgla kamiennego i węgla\nbrunatnego.\n Wzrost udziału gazu ziemnego, relatywnie ekologicznego, w produkcji energii\nelektrycznej.\n Zwiększenie udziału źródeł odnawialnych (w strukturze produkcji energii elektrycznej).\n Zwiększenie udziału energii wiatru.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Dwie wspólne zmiany 2000→2021 korzystne dla środowiska: - **Spadek udziału węgla kamiennego i brunatnego** (w Polsce ~95% → 70%; w Hiszpanii ~36% → 5%) → mniej emisji CO₂, SO₂, NOₓ, pyłów. - **Wzrost udziału energetyki wiatrowej** (i innych OZE — fotowoltaika, biogaz) → ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. - (Również: rozwój energetyki słonecznej, spadek udziału ropy naftowej.)","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-28.1.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja energii elektrycznej, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, kraj X i Y","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/28.2","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"28.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28.2. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3.\nStrukturze produkcji energii elektrycznej w Szwajcarii, oznaczonej na wykresach\nA.\nliterą X,\nsprzyja\nwystępowanie\nw tym kraju\n1.\nbogatych zasobów nieodnawialnych surowców\nenergetycznych.\n2.\nodpowiednich warunków przyrodniczych lub\npozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki\ni energetyki jądrowej.\nB.\nliterą Y,\n3.\nkorzystnych warunków klimatycznych dla\nenergetyki wiatrowej.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań\nprzyrodniczych, społecznych, kulturowych,\ngospodarczych i politycznych w przestrzeni\ngeograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n5. […] formułowanie hipotez […].\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nI.5) Zdający interpretuje dane liczbowe\nprzedstawione w postaci […] wykresów.\nXI.4) Zdający […] porównuje strukturę\nprodukcji energii w Polsce ze strukturą\nw innych krajach […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB2","solution":"**Szwajcaria = Y** (oznaczona Y na wykresach). Struktura Y (2000 i 2021): głównie **woda** (hydroenergetyka — ~55%) + **energia jądrowa** (~40%). Szwajcaria ma korzystne warunki przyrodnicze dla hydroenergetyki (Alpy — wysokie góry, opady, jeziora, rzeki górskie). Brak własnych surowców energetycznych → energetyka jądrowa + hydro. Odpowiedź **B2**: literą Y, sprzyja występowanie w tym kraju **odpowiednich warunków przyrodniczych lub pozaprzyrodniczych dla hydroenergetyki i energetyki jądrowej**.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-28.2.webp","solution_image":null,"topics":"produkcja energii elektrycznej, Polska, Hiszpania, Szwajcaria, kraj X i Y","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":1,"ptype":"closed","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-1)\nSą takie ładunki, które przesyła się Kanałem Sueskim w kierunku Morza Śródziemnego,\ni takie ładunki, które przesyła się tym kanałem w kierunku Morza Czerwonego.\nKtóra grupa towarów podczas wymiany handlowej Europy z innymi regionami świata\njest przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza\nCzerwonego? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nA. Rudy żelaza i boksyty z zagłębia Damodar.\nB. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu.\nC. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii.\nD. Ropa naftowa i skroplony gaz ziemny z państw nad Zatoką Perską.\n28.1.\n0-1\n28.2.\n0-1\n29.\n0-1\nMGEP-R0_100","answer":"C","answer_text":"Zadanie 29. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n2. Rozszerzenie wiedzy niezbędnej do\nzrozumienia istoty zjawisk oraz charakteru\ni dynamiki procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym w skali […]\nregionalnej […].\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce.\n2. Analizowanie i wyjaśnianie […]\nzróżnicowania przyrodniczego, społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n6. Kształtowanie umiejętności\nwieloaspektowego postrzegania przestrzeni\ni wyobraźni przestrzennej.\n8. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy\ni umiejętności geograficznych w analizie […]\nprzemian przestrzeni geograficznej.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nXII.2) Zdający wyjaśnia znaczenie usług\nkomunikacyjnych (transportu i łączności),\n[…] oraz handlowej wymiany towarowej\nw rozwoju społeczno-gospodarczym świata.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":"Odpowiedź: **B. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu** ❌ — to NIE jest poprawna odpowiedź, bo Singapur/Hongkong leżą na **wschód** od Kanału Sueskiego, więc te ładunki idą **z Czerwonego do Śródziemnego** (z Azji do Europy). Poprawna odpowiedź: **C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii** Konstanca = port w Rumunii nad Morzem Czarnym → ładunki płyną przez Bosfor → Egejskie → Śródziemne → **przez Kanał Sueski na S do M. Czerwonego** → na rynki Azji/Afryki. Pszenica i kukurydza z Ukrainy/Rumunii to klasyczny ładunek eksportowy. Pozostałe: - A. Rudy żelaza z Damodaru (Indie) → z Czerwonego do Śródziemnego (Azja → Europa). - B. High-tech z Singapuru → Azja → Europa. - D. Ropa z Zatoki Perskiej → Zatoka Perska → M. Arabskie → M. Czerwone → Sueski → Śródziemne (Azja → Europa).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 29. (0–1)\n\nSą takie ładunki, które przesyła się Kanałem Sueskim w kierunku Morza Śródziemnego, i takie ładunki, które przesyła się tym kanałem w kierunku Morza Czerwonego.\n\nKtóra grupa towarów podczas wymiany handlowej Europy z innymi regionami świata jest przesyłana Kanałem Sueskim od strony Morza Śródziemnego w kierunku Morza Czerwonego? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\n\n- A. Rudy żelaza i boksyty z zagłębia Damodar.\n- B. Produkty high-tech z Singapuru i z Hongkongu.\n- C. Pszenica i kukurydza z portu w Konstancy, w Rumunii. ✓\n- D. Ropa naftowa i skroplony gaz ziemny z państw nad Zatoką Perską.\n\nCo zrobić?\n\nGeografia Kanału Sueskiego:\n- Łączy Morze Śródziemne (N) z Morzem Czerwonym (S).\n- Otwarty w 1869 r., skraca trasę Europa–Azja o ~7000 km.\n- Ruch dwukierunkowy.\n\nKierunek S (od M. Śródziemnego do M. Czerwonego) = Europa → Azja/Afryka. Co wysyła Europa na Wschód?\n\nSprawdź kierunek każdej opcji:\n- A. Rudy żelaza z Damodaru (Indie) → Indie są na wschód od Sueskiego. Kierunek: Damodar → Indie → M. Arabskie → M. Czerwone → przez Sueski na N do Śródziemnego (z Azji do Europy). Wykluczone.\n- B. High-tech z Singapuru/Hongkongu → także wschód. Kierunek: Azja → Europa. Wykluczone.\n- C. Pszenica i kukurydza z Konstancy (Rumunia) → Konstanca leży w Europie (Morze Czarne). Trasa: M. Czarne → Bosfor → M. Śródziemne → przez Sueski na S do M. Czerwonego → Azja/Afryka. ✓ To Europa eksportuje zboża do Azji/Afryki.\n- D. Ropa z Zatoki Perskiej → też wschód. Ropa płynie z Zat. Perskiej → Sueski → Europa. Wykluczone.\n\nOdpowiedź: C.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź.\n\nPo co to umieć\n\nKanał Sueski — jeden z kluczowych szlaków morskich świata:\n- ~12% światowego handlu morskiego.\n- ~9% światowej ropy.\n- Skrót Europa-Azja (omija Afrykę).\n\nIncydent Ever Given (marzec 2021) — gigantyczny statek zablokował kanał na 6 dni → globalne straty ~10 mld USD. Pokazuje kruchość globalnego handlu. Alternatywa: dłuższa trasa wokół Afryki (Przylądek Dobrej Nadziei) — +10 dni.\n\nTypowy błąd: Kierunek geograficzny: Kanał Sueski łączy M. Śródziemne (N) z M. Czerwonym (S). Z Konstancy (M. Czarne → Egejskie → Śródziemne) ładunki płyną **na południe** przez Sueski do Azji/Afryki.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":"Kanał Sueski, kierunek ładunków, eksport Europy","page_from":35,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-2)\nW tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu\nw 2011 roku i w 2023 roku.\nRodzaj transportu\nPrzewozy w mln ton\n2011 r.\n2023 r.\nsamochodowy\n1 596,21\n1 942,80\nkolejowy\n248,61\n229,94\nrurociągowy\n54,48\n44,43\nmorski\n7,74\n7,36\nwodny śródlądowy\n5,09\n1,69\nlotniczy\n0,05\n0,09\nogółem\n1 912,17\n2 226,31\nNa podstawie: www.stat.gov.pl\nPodaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi\nśródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.\nPrzyczyna przyrodnicza:\nPrzyczyna gospodarcza:\n30.\n0-1-2\nMGEP-R0_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych […] [i] gospodarczych […]\nw przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\n5. […] formułowanie hipotez […].\n11. Analizowanie zjawisk i współzależności\nzachodzących w środowisku geograficznym\nz wykorzystaniem różnych map […]\ntematycznych.\nZakres rozszerzony\nI.3) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nXV.11) Zdający analizuje […] zróżnicowanie\nsieci transportu w Polsce […].\nZakres podstawowy\nI.3) Zdający czyta i interpretuje treści\nróżnych map […].\nI.4) Zdający interpretuje dane liczbowe […].\nXII.1) Zdający charakteryzuje zróżnicowanie\nsektora usługowego.\nXII.3) Zdający […] charakteryzuje\nuwarunkowania […] rozwoju [rodzajów\ntransportu] […] w Polsce.\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawna przyczyna przyrodnicza i poprawna przyczyna gospodarcza.\n1 pkt - poprawna przyczyna przyrodnicza albo poprawna przyczyna gospodarcza.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzyczyna przyrodnicza:\n Nieduża głębokość polskich rzek.\n Duże wahania poziomu wód w ciągu roku.\n Występowanie niżówek.\n Nieuregulowanie biegu rzek.\n Występowanie zlodzenia rzek.\nPrzyczyna gospodarcza:\n Konkurencja transportu samochodowego zapewniającego przewóz „od drzwi do drzwi”.\n Wysokie koszty utrzymania rzecznych szlaków transportowych.\n Długi czas przewozu transportem wodnym śródlądowym.\n Niski eksport węgla kamiennego.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Przyczyna przyrodnicza:** - Polskie rzeki (Wisła, Odra) mają **zmienny reżim hydrologiczny** (wezbrania wiosenne + niżówki letnie) — żegluga jest możliwa tylko przez część roku. - **Niski stan wód latem** uniemożliwia żeglugę dużymi barkami (Wisła ma trasy \"warkozowe\" o głębokości 1,2-1,6 m). - Krótka **dolna Wisła zamarza zimą** (3-4 tygodnie). - Wisła jest jedną z najbardziej **uregulowanych w Polsce** rzek (nieuregulowana w sensie żeglugi), ma piaszczyste mielizny. - Sieć rzeczna nie jest dostosowana do żeglugi (brak III lub IV klasy żeglownej na większości odcinków). **Przyczyna gospodarcza:** - **Brak inwestycji infrastrukturalnych** — Polska od dziesięcioleci nie buduje stopni wodnych i nie pogłębia szlaków żeglownych (oprócz Drogi Wodnej Odry w latach 2020+). - **Konkurencja samochodowa i kolejowa** — wysoki rozwój dróg ekspresowych (A1, A2, S7) i sieci kolejowej → tanier i szybciej transportować ładunki. - **Brak floty rzecznej** — barki używane w Polsce są stare (lata 70-80). - Brak masowych ładunków bulk (rudy, węgiel) wymagających żeglugi rzecznej (jak Ren w Niemczech).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 30. (0–2)\n\nW tabeli przedstawiono wielkość przewozów ładunków w Polsce według rodzajów transportu w 2011 roku i w 2023 roku.\n\nPodaj przyczynę przyrodniczą i przyczynę gospodarczą niskiego udziału żeglugi śródlądowej w przewozach ładunków w Polsce.\n\n- Przyczyna przyrodnicza: ......................\n- Przyczyna gospodarcza: ......................\n\nCo zrobić?\n\nKlucz: dwa typy przyczyn:\n- Przyrodnicze — klimat, reżim rzek, ukształtowanie.\n- Gospodarcze — infrastruktura, inwestycje, polityka transportowa, konkurencja.\n\nPrzyczyny przyrodnicze niskiej żeglugi śródlądowej w Polsce:\n- Zmienny reżim hydrologiczny Wisły i Odry — wezbrania wiosenne + niżówki letnie. Niskie stany wód latem uniemożliwiają żeglugę dużymi barkami.\n- Piaszczyste mielizny i nieuregulowane szlaki rzeczne.\n- Zamarzanie dolnej Wisły zimą (3-4 tygodnie).\n- Krótkie odcinki klasy III/IV żeglownej.\n\nPrzyczyny gospodarcze:\n- Brak inwestycji w stopnie wodne i pogłębianie szlaków od dziesięcioleci.\n- Konkurencja transportu samochodowego i kolejowego — sieć dróg ekspresowych (A1, A2, S7), nowoczesne pociągi towarowe → szybsze + tańsze.\n- Brak nowoczesnej floty rzecznej — barki w Polsce są w większości z lat 70-80.\n- Brak masowych ładunków bulk wymagających żeglugi rzecznej (jak węgiel/rudy na Renie w Niemczech).\n\nKonstrukcja odpowiedzi (2 pkt): jedną przyczynę przyrodniczą + jedną gospodarczą.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — obie przyczyny poprawne.\n- 1 pkt — jedna poprawna.\n\nPo co to umieć\n\nTransport ładunków w Polsce — struktura 2023:\n- Samochodowy: ~85% (dominuje, drogi ekspresowe).\n- Kolejowy: ~10% (PKP Cargo).\n- Rurociągowy: ~2% (ropa, gaz).\n- Morski: ~0,3% (Gdańsk, Gdynia).\n- Wodny śródlądowy: ~0,08% (najniższy w UE!).\n- Lotniczy: 0,004% (cargo).\n\nPolska ma rekordowo niski udział żeglugi śródlądowej w UE. Niemcy = ~9% (Ren!), Holandia = ~30% (Ren + Mozar). W Polsce Wisła może transportować, ale wymaga 30+ mld zł inwestycji.","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"transport ładunków w Polsce, żegluga śródlądowa, Odra, Wisła","page_from":36,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"},{"id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"geografia-2025-maj-matura-rozszerzona","number":"31","points":2,"ptype":"open","subject":"geografia","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-2)\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa.\nNa podstawie: www.naturalearthdata.com; www.cia.gov\nUszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych\nkryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.\n1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku\nWartość najniższa\nWartość najwyższa\n→\n→\n2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku\nUdział najniższy\nUdział najwyższy\n→\n→\n31.\n0-1-2\nMGEP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023\nGEOGRAFIA\nPoziom rozszerzony\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 31. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nZakres rozszerzony\nI. Wiedza geograficzna\n1. Rozumienie specjalistycznych pojęć\ni posługiwanie się terminami\ngeograficznymi.\n3. Identyfikowanie sieci powiązań […]\nspołecznych, kulturowych, gospodarczych\ni politycznych w przestrzeni geograficznej.\nII. Umiejętności i stosowanie wiedzy\nw praktyce\n2. Analizowanie i wyjaśnianie zjawisk\ni procesów geograficznych oraz\nzróżnicowania […] społeczno-\n-gospodarczego […] świata.\nZakres rozszerzony\nI.7) Zdający identyfikuje zależności\nprzyczynowo-skutkowe, funkcjonalne\ni czasowe między elementami przestrzeni\ngeograficznej […].\nZakres podstawowy\nVII.1) Zdający posługuje się mapą\npolityczną świata do analizy procesów\nspołeczno-ekonomicznych.\nVII.4) Zdający analizuje zróżnicowanie\nprzestrzenne państw świata pod względem\nwskaźników rozwoju - PKB na jednego\nmieszkańca […].\nVII.5) Zdający porównuje strukturę PKB\npaństw znajdujących się na różnym\npoziomie rozwoju […].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne uszeregowanie państw według dwóch kryteriów.\n1 pkt - poprawne uszeregowanie państw według jednego kryterium.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nIndie, Turcja, Japonia\nJaponia, Turcja, Indie","solution":"Odpowiedź: **1. PKB na 1 mieszkańca PPP 2023 (USD):** - **Wartość najniższa: Indie** (~8 800 USD PPP) - Środek: **Turcja** (~37 000 USD PPP) - **Wartość najwyższa: Japonia** (~52 000 USD PPP) Kolejność: **Indie → Turcja → Japonia** **2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB 2023:** - **Udział najniższy: Japonia** (~1%) - Środek: **Turcja** (~5-6%) - **Udział najwyższy: Indie** (~18%) Kolejność: **Japonia → Turcja → Indie** **Prawidłowość:** Im wyższy poziom rozwoju (PKB), tym niższy udział rolnictwa w PKB (transformacja gospodarki w stronę usług).\n\nTreść zadania (CKE)\n\nZadanie 31. (0–2)\n\nNa mapie kolorem czerwonym oznaczono trzy wybrane państwa: Turcja, Indie, Japonia.\n\nUszereguj państwa oznaczone na mapie kolorem czerwonym według podanych kryteriów. Wpisz we właściwe miejsca nazwy odpowiednich państw.\n\n1. PKB na 1 mieszkańca w USD według parytetu siły nabywczej w 2023 roku\n\nWartość najniższa | → | Środek | → | Wartość najwyższa\nIndie | Turcja | Japonia\n\n2. Udział rolnictwa w % w strukturze PKB w 2023 roku\n\nUdział najniższy | → | Środek | → | Udział najwyższy\nJaponia | Turcja | Indie\n\nCo zrobić?\n\nKlasyfikuj trzy kraje wg poziomu rozwoju:\n- Japonia = kraj wysoko rozwinięty (high-tech, postindustrialny).\n- Turcja = kraj średnio rozwinięty / wschodzący (industrializacja).\n- Indie = kraj rozwijający się (dynamiczny wzrost, ale wciąż dużo biednych).\n\nKryterium 1: PKB/mieszkańca PPP 2023:\n- Indie: ~8 800 USD PPP (najniższy)\n- Turcja: ~37 000 USD PPP (środek)\n- Japonia: ~52 000 USD PPP (najwyższy)\n\nKolejność rosnąca: Indie → Turcja → Japonia.\n\nKryterium 2: Udział rolnictwa w PKB 2023:\n- Japonia: ~1% (kraj postindustrialny, usługi &gt;70%)\n- Turcja: ~5-6% (transformacja, mieszanka)\n- Indie: ~18% (wciąż duża wieś, agrarne społeczeństwo)\n\nKolejność rosnąca: Japonia → Turcja → Indie.\n\nPrawidłowość: odwrotna zależność PKB ↔ rolnictwo. Im wyższy poziom rozwoju, tym niższy udział rolnictwa w PKB (gospodarka się modernizuje, sektor III/usług rośnie).\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — obie kolejności poprawne.\n- 1 pkt — jedna kolejność poprawna.\n\nPo co to umieć\n\nTrzy fazy rozwoju gospodarczego Clarka-Fishera:\n- Faza preindustrialna: rolnictwo dominuje (50-80% PKB), niski PKB/mieszk. Przykład: Etiopia, Somalia.\n- Faza industrialna: przemysł rośnie, rolnictwo spada. Przykład: Indie, Wietnam, Brazylia.\n- Faza postindustrialna: usługi &gt;60% PKB. Przykład: Japonia, Niemcy, USA.\n\nKażdy kraj przechodzi tę transformację strukturalną. Polska — w fazie postindustrialnej (rolnictwo ~3%, usługi ~67%).","image":"img/geografia-2025-maj-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":"PKB i udział rolnictwa w PKB, Turcja, Indie, Japonia","page_from":37,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Geografia · Matura · maj 2025 (rozszerzona)","subject_label":"Geografia","category_label":"Matura"}]}