{"paper":{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/historia-2008-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/historia-2008-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":24,"source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (1 pkt)\nPrzedstawionym poniżej dziełom sztuki przyporządkuj wymienione kręgi cywilizacyjne.\nWpisz odpowiednie liczby w wykropkowanych miejscach pod ilustracjami.\nA\nB\nC\nŹródło: Niezwykłe miejsca. Niezwykle krainy, Warszawa 1999, s. 105, 106, 115\n1. Cywilizacja rzymska\n2. Cywilizacja minojska\n3. Cywilizacja mykeńska\n4. Cywilizacja grecka\nPoziom rozszerzony\n3","answer":"A, B, C","answer_text":"Zadanie 1. (1 pkt)\nPrzedstawionym poniżej dziełom sztuki przyporządkuj wymienione kręgi cywilizacyjne.\nWpisz odpowiednie liczby w wykropkowanych miejscach pod ilustracjami.\nA. 2\nB. 4\nC. 3\nŹródło: Niezwykłe miejsca. Niezwykle krainy, Warszawa 1999, s. 105, 106, 115\n1. Cywilizacja rzymska\n2. Cywilizacja minojska\n3. Cywilizacja mykeńska\n4. Cywilizacja grecka\nPoziom rozszerzony\n3","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nPrzeczytaj tekst i na jego podstawie wykonaj polecenie.\nPodział kompetencji administracyjnych między princepsem i senatem znalazł swój wyraz\nw zarządzaniu prowincjami. Senat przyjął pod swoje kierownictwo prowincje wewnętrzne,\nbezpieczne, na ogół mocno zespolone z Rzymem, zdobyte w III i II w. p.n.e. […]\nW prowincjach senatorskich nie stacjonowało wojsko [ ]. W ręku cesarza znalazł się zarząd\nprowincjami niedawno zdobytymi i włączonymi do państwa rzymskiego przez Cezara,\nPompejusza i samego Augusta [ ].\nŹródło: M. Jaczynowska, Historia starożytnego Rzymu, Warszawa 1978, s. 206\nWyjaśnij, dlaczego przy podziale kompetencji cesarz przejął zarząd prowincji,\no których mowa we wskazanym fragmencie tekstu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nPrzeczytaj tekst i na jego podstawie wykonaj polecenie.\nPodział kompetencji administracyjnych między princepsem i senatem znalazł swój wyraz\nw zarządzaniu prowincjami. Senat przyjął pod swoje kierownictwo prowincje wewnętrzne,\nbezpieczne, na ogół mocno zespolone z Rzymem, zdobyte w III i II w. p.n.e. […]\nW prowincjach senatorskich nie stacjonowało wojsko [ ]. W ręku cesarza znalazł się zarząd\nprowincjami niedawno zdobytymi i włączonymi do państwa rzymskiego przez Cezara,\nPompejusza i samego Augusta [ ].\nŹródło: M. Jaczynowska, Historia starożytnego Rzymu, Warszawa 1978, s. 206\nWyjaśnij, dlaczego przy podziale kompetencji cesarz przejął zarząd prowincji,\no których mowa we wskazanym fragmencie tekstu.\nCesarz przejął zarząd prowincji zewnętrznych, gdyż nie były one tak bezpieczne,\njak wewnętrzne. Wymagały stałej obecności finansowanych przez cesarza\nlegionów w celu poskramiania buntów miejscowej ludności i obrony granic.","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nRozstrzygnij, czy podane zdania są prawdziwe, czy fałszywe.\nW tabeli w kolejnych rubrykach (A, B, C) napisz słowo prawda lub fałsz.\nA. Fenicjanie byli znakomitymi żeglarzami, ich kraina leżała\nna brzegu Morza Śródziemnego.\nB. Bogactwem\nEgiptu,\npozwalającym\nna\nrealizację\nwspaniałych i trwałych przedsięwzięć budowlanych był\nkamień.\nC. Najstarsza cywilizacja na subkontynencie indyjskim\npowstała w dorzeczu Gangesu.\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n4","answer":"A, B, C","answer_text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nRozstrzygnij, czy podane zdania są prawdziwe, czy fałszywe.\nW tabeli w kolejnych rubrykach (A, B, C) napisz słowo prawda lub fałsz.\nA. Fenicjanie byli znakomitymi żeglarzami, ich kraina leżała\nna brzegu Morza Śródziemnego.\nprawda\nB. Bogactwem\nEgiptu,\npozwalającym\nna\nrealizację\nwspaniałych i trwałych przedsięwzięć budowlanych był\nkamień.\nprawda\nC. Najstarsza cywilizacja na subkontynencie indyjskim\npowstała w dorzeczu Gangesu.\nfałsz\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n4","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nPrzeanalizuj dane z tablicy genealogicznej i wykonaj polecenia A i B.\nTablica genealogiczna Piastów (fragment)\nNa podstawie: H. Samsonowicz, Historia Polski do 1795 r., Warszawa 1985, tab. 2\nA. Uzupełnij tekst, wpisując odpowiednie informacje w wykropkowane miejsca.\nStarszy Leszek staje się więc księciem i władcą Krakowa, Sandomierza, [ ] młodszy zaś\n(1) * obejmuje w całkowite posiadanie Mazowsze i Kujawy, które\npotomkowie jego dzięki łasce Bożej będą posiadali na wieki. Potem Leszek […] wziął za żonę\nruską panią znakomitego rodu imieniem (2) **, z której zrodził księcia\n(3) *** .\nŹródło: Kronika Wielkopolska, [w:] By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych, Warszawa\n1975, s. 100\n* należy podać imię księcia\n** należy podać imię księżniczki\n*** należy podać imię i przydomek księcia\nKazimierz II Sprawiedliwy († 1194)\nks. sandomierski, potem krakowski\n& Helena, c. Rościsława w. ks.\nkijowskiego\nLeszek Biały († 1227)\nks. sandomierski, potem krakowski\n& Grzymisława, ks. ruska\nKonrad I († 1247)\nks. mazowiecki, kujawski,\nsieradzki, łęczycki, potem\nkrakowski\nBolesław V Wstydliwy († 1279)\nks. krakowski i sandomierski,\n& Kunegunda (Kinga),\nc. Beli IV kr. Węgier\nBolesław († 1248)\nks. kujawski\nKazimierz I († 1267)\nks. kujawski,\nłęczycki i sieradzki\nSiemowit I († 1262)\nks. mazowiecki,\n& Perejasława,\nc. Daniela ks. halickiego\nLeszek Czarny\n(† 1288)\nks. łęczycki, sieradzki\npotem\nkrakowski,\nsandomierski,\n& Gryfina, wnuczka\nBeli IV kr. Węgier\nSiemomysł\n(† 1287)\nks. kujawski\nWładysław Łokietek\n(† 1333)\nks. sieradzki, łęczycki,\nkrakowski, wielkopolski,\npotem król Polski\n& Jadwiga, c. Bolesława\nPobożnego\nKazimierz I\n(† 1294)\nks. sieradzki\ni łęczycki\nSiemowit\n(† 1306)\nks.\ndobrzyński\nEufemia\n(† 1308)\n& Jerzy\nks. halicki\nPoziom rozszerzony\n5\nB. Na podstawie danych z tablicy genealogicznej i wiedzy pozaźródłowej rozstrzygnij,\nczy\nzdania\nzamieszczone\nw\ntabeli\nsą\nprawdziwe,\nczy\nfałszywe.\nW odpowiednich rubrykach napisz słowo prawda lub fałsz.\n1. Wśród książąt, którzy zostali uwzględnieni w tablicy\ngenealogicznej jeden był synem Bolesława\nKrzywoustego.\n2. Tablica zawiera informacje o królu Polski, który jako\npierwszy spośród Piastów koronował się w Krakowie.\n3. Zamieszczona tablica zawiera informacje o związkach\nksiążąt piastowskich z dynastią Przemyślidów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nPrzeanalizuj dane z tablicy genealogicznej i wykonaj polecenia A i B.\nTablica genealogiczna Piastów (fragment)\nNa podstawie: H. Samsonowicz, Historia Polski do 1795 r., Warszawa 1985, tab. 2\nA. Uzupełnij tekst, wpisując odpowiednie informacje w wykropkowane miejsca.\nStarszy Leszek staje się więc księciem i władcą Krakowa, Sandomierza, [ ] młodszy zaś\n(1) Konrad * obejmuje w całkowite posiadanie Mazowsze i Kujawy, które potomkowie jego\ndzięki łasce Bożej będą posiadali na wieki. Potem Leszek […] wziął za żonę ruską panią\nznakomitego\nrodu\nimieniem\n(2)\nGrzymisława\n**,\nz\nktórej\nzrodził\nksięcia\n(3) Bolesława Wstydliwego *** .\nŹródło: Kronika Wielkopolska, [w:] By czas nie zaćmił i niepamięć. Wybór kronik średniowiecznych, Warszawa\n1975, s. 100\n* należy podać imię księcia\n** należy podać imię księżniczki\n*** należy podać imię i przydomek księcia\nKazimierz II Sprawiedliwy († 1194)\nks. sandomierski, potem krakowski\n& Helena, c. Rościsława w. ks.\nkijowskiego\nLeszek Biały († 1227)\nks. sandomierski, potem krakowski\n& Grzymisława, ks. ruska\nKonrad I († 1247)\nks. mazowiecki, kujawski,\nsieradzki, łęczycki, potem\nkrakowski\nBolesław V Wstydliwy († 1279)\nks. krakowski i sandomierski,\n& Kunegunda (Kinga),\nc. Beli IV kr. Węgier\nBolesław († 1248)\nks. kujawski\nKazimierz I († 1267)\nks. kujawski,\nłęczycki i sieradzki\nSiemowit I († 1262)\nks. mazowiecki,\n& Perejasława,\nc. Daniela ks. halickiego\nLeszek Czarny\n(† 1288)\nks. łęczycki, sieradzki\npotem\nkrakowski,\nsandomierski,\n& Gryfina, wnuczka\nBeli IV kr. Węgier\nSiemomysł\n(† 1287)\nks. kujawski\nWładysław Łokietek\n(† 1333)\nks. sieradzki, łęczycki,\nkrakowski, wielkopolski,\npotem król Polski\n& Jadwiga, c. Bolesława\nPobożnego\nKazimierz I\n(† 1294)\nks. sieradzki\ni łęczycki\nSiemowit\n(† 1306)\nks.\ndobrzyński\nEufemia\n(† 1308)\n& Jerzy\nks. halicki\nPoziom rozszerzony\n5\nB. Na podstawie danych z tablicy genealogicznej i wiedzy pozaźródłowej rozstrzygnij,\nczy\nzdania\nzamieszczone\nw\ntabeli\nsą\nprawdziwe,\nczy\nfałszywe.\nW odpowiednich rubrykach napisz słowo prawda lub fałsz.\n1. Wśród książąt, którzy zostali uwzględnieni w tablicy\ngenealogicznej jeden był synem Bolesława\nKrzywoustego.\nprawda\n2. Tablica zawiera informacje o królu Polski, który jako\npierwszy spośród Piastów koronował się w Krakowie.\nprawda\n3. Zamieszczona tablica zawiera informacje o związkach\nksiążąt piastowskich z dynastią Przemyślidów.\nfałsz","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (1 pkt)\nPrzeczytaj tekst i na jego podstawie wykonaj polecenie.\nOd połowy IV w. […] byli osiedleni na terytorium cesarstwa w [obecnej] Belgii i nad dolnym\nRenem, a w V w. walczyli jako sprzymierzeńcy rzymskich namiestników Galii przeciwko\nSasom, Wizygotom i Hunom. W roku 486 ich król […] podbił terytorium między Loarą\na Sommą, które było ostatnią pozostałością niezależnej rzymskiej Galii [ ].\nŹródło: Ch. Dawson, Tworzenie się Europy, Warszawa 2000, s. 104, 105\nPodaj nazwę ludu germańskiego, który podejmował działania opisane w tym tekście.\nNr zadania\n4.A.\n4.B.\n5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n6","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (1 pkt)\nPrzeczytaj tekst i na jego podstawie wykonaj polecenie.\nOd połowy IV w. […] byli osiedleni na terytorium cesarstwa w [obecnej] Belgii i nad dolnym\nRenem, a w V w. walczyli jako sprzymierzeńcy rzymskich namiestników Galii przeciwko\nSasom, Wizygotom i Hunom. W roku 486 ich król […] podbił terytorium między Loarą\na Sommą, które było ostatnią pozostałością niezależnej rzymskiej Galii [ ].\nŹródło: Ch. Dawson, Tworzenie się Europy, Warszawa 2000, s. 104, 105\nPodaj nazwę ludu germańskiego, który podejmował działania opisane w tym tekście.\nFrankowie\nNr zadania\n4.A.\n4.B.\n5.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n6","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (1 pkt)\nPrzeanalizuj treść mapy i zaproponuj dla niej tytuł.\nUwaga: tytuł powinien zawierać określenie tematu i czasu.\n(Przykład: Rozpad imperium tureckiego w okresie od XVII do XX w.)\nNa podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 2004, s. 951\nTytuł mapy:\nPoziom rozszerzony\n7","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (1 pkt)\nPrzeanalizuj treść mapy i zaproponuj dla niej tytuł.\nUwaga: tytuł powinien zawierać określenie tematu i czasu.\n(Przykład: Rozpad imperium tureckiego w okresie od XVII do XX w.)\nNa podstawie: Encyklopedia szkolna. Historia, Warszawa 2004, s. 951\nTytuł mapy: Rozwój terytorialny Wielkiego Księstwa Litewskiego od XII do XV\nwieku\nPoziom rozszerzony\n7","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (1 pkt)\nSpośród zamieszczonych ilustracji wybierz tę, która przedstawia mebel rokokowy\ni wpisz odpowiadającą jej literę w wykropkowanym miejscu.\nA.\nB.\nC.\nD.\nŹródła: Sanssouci. Schlösser, Gärten, Kunstwerke, Potsdam 1985, s. 79, 113\nW. Czapliński, J. Długosz, Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 1976, ryc. 41\nM. Wallis, Secesja, Warszawa 1984, s. 50\nMebel rokokowy przedstawia ilustracja\nNr zadania\n6.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n8","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (1 pkt)\nSpośród zamieszczonych ilustracji wybierz tę, która przedstawia mebel rokokowy\ni wpisz odpowiadającą jej literę w wykropkowanym miejscu.\nA.\nB.\nC.\nD.\nŹródła: Sanssouci. Schlösser, Gärten, Kunstwerke, Potsdam 1985, s. 79, 113\nW. Czapliński, J. Długosz, Życie codzienne magnaterii polskiej w XVII wieku, Warszawa 1976, ryc. 41\nM. Wallis, Secesja, Warszawa 1984, s. 50\nMebel rokokowy przedstawia ilustracja C .\nNr zadania\n6.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n8","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (2 pkt)\nPrzeczytaj tekst i wykonaj polecenia A i B.\nWydaje się, że artyści starali się powiększyć widzialny świat swojej [ ] ojczyzny, pomnożyć\nrzeczywistość przez tysiące [ ] płócien, na których utrwalano wybrzeża morskie, […] kanały,\n[ ] i widoki miast. Bujny rozwój siedemnastowiecznego malarstwa […] nie łączy się [tu]\nz nazwiskiem żadnego możnego protektora. […] Książęta Orańscy jakby nie dostrzegali\nrodzimej sztuki - Rembrandta, Vermeera [ ] i tylu innych. […] Kościół, we wszystkich\ninnych krajach tradycyjnie możny protektor twórców, zamknął przed nimi podwoje świątyń,\nktóre świeciły dostojną, surową kalwińską nagością.\nŹródło: Z. Herbert, Martwa natura z wędzidłem, Warszawa 2003, s. 23, 24\nA. Podaj nazwę państwa, którego dotyczy ten tekst.\nB. Na podstawie tekstu uzasadnij swoją odpowiedź, podając dwa różne argumenty.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (2 pkt)\nPrzeczytaj tekst i wykonaj polecenia A i B.\nWydaje się, że artyści starali się powiększyć widzialny świat swojej [ ] ojczyzny, pomnożyć\nrzeczywistość przez tysiące [ ] płócien, na których utrwalano wybrzeża morskie, […] kanały,\n[ ] i widoki miast. Bujny rozwój siedemnastowiecznego malarstwa […] nie łączy się [tu]\nz nazwiskiem żadnego możnego protektora. […] Książęta Orańscy jakby nie dostrzegali\nrodzimej sztuki - Rembrandta, Vermeera [ ] i tylu innych. […] Kościół, we wszystkich\ninnych krajach tradycyjnie możny protektor twórców, zamknął przed nimi podwoje świątyń,\nktóre świeciły dostojną, surową kalwińską nagością.\nŹródło: Z. Herbert, Martwa natura z wędzidłem, Warszawa 2003, s. 23, 24\nA. Podaj nazwę państwa, którego dotyczy ten tekst.\nZjednoczone Prowincje Niderlandów Północnych\nB. Na podstawie tekstu uzasadnij swoją odpowiedź, podając dwa różne argumenty.\nW tekście jest mowa o holenderskich malarzach oraz o książętach orańskich,\nktórzy panowali w Niderlandach Północnych.","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nWpisz do tabeli nazwiska głównodowodzących wojskami Rzeczypospolitej w bitwach,\nktórych czas i miejsce zostały podane w rubrykach obok.\nRok\nMiejsce bitwy\nGłównodowodzący\n1605\nKircholm\nA.\n1610\nKłuszyn\nB.\nPoziom rozszerzony\n9","answer":"A, B","answer_text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nWpisz do tabeli nazwiska głównodowodzących wojskami Rzeczypospolitej w bitwach,\nktórych czas i miejsce zostały podane w rubrykach obok.\nRok\nMiejsce bitwy\nGłównodowodzący\n1605\nKircholm\nA. Jan Karol Chodkiewicz\n1610\nKłuszyn\nB. Stanisław Żółkiewski\nPoziom rozszerzony\n9","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nPrzeczytaj fragment pracy polskiego historyka Józefa Feldmana i wykonaj\npolecenia A i B.\nWbrew swej woli [Żelazny Kanclerz] samym faktem swego działania uświadomił\nspołeczeństwu polskiemu wiele zjawisk […]. Pogłębił w umysłach polskich poczucie\nniebezpieczeństwa ze strony monarchii Hohenzollernów […]. Raz jeszcze ukazał związek\npolskości z katolicyzmem. Bartka Zwycięzcę przeobraził w bohaterskiego Drzymałę.\nWykrzesał z uśpionych dusz płomień patriotyzmu […].\nBył, jak ów demon Goethego, cząstką siły, która - pragnąc złego - w ostatecznych wynikach\nswych poczynań stwarza dobro.\nŹródło: J. Feldman, ( ) a Polska, Warszawa 1980, s. 557 - 558\nA. Zidentyfikuj postać, o której mowa w tekście. Podaj nazwisko.\nB. Sformułuj tezę, którą w tym fragmencie pracy stawia Józef Feldman.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (2 pkt)\nPrzeczytaj fragment pracy polskiego historyka Józefa Feldmana i wykonaj\npolecenia A i B.\nWbrew swej woli [Żelazny Kanclerz] samym faktem swego działania uświadomił\nspołeczeństwu polskiemu wiele zjawisk […]. Pogłębił w umysłach polskich poczucie\nniebezpieczeństwa ze strony monarchii Hohenzollernów […]. Raz jeszcze ukazał związek\npolskości z katolicyzmem. Bartka Zwycięzcę przeobraził w bohaterskiego Drzymałę.\nWykrzesał z uśpionych dusz płomień patriotyzmu […].\nBył, jak ów demon Goethego, cząstką siły, która - pragnąc złego - w ostatecznych wynikach\nswych poczynań stwarza dobro.\nŹródło: J. Feldman, ( ) a Polska, Warszawa 1980, s. 557 - 558\nA. Zidentyfikuj postać, o której mowa w tekście. Podaj nazwisko.\nOtto Bismarck\nB. Sformułuj tezę, którą w tym fragmencie pracy stawia Józef Feldman.\nDziałania Bismarcka wywołały efekt odwrotny do zamierzonego - pobudziły\nPolaków do obrony wiary katolickiej i ziemi ojczystej.","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (1 pkt)\nPrzeanalizuj dane statystyczne zamieszczone w tabeli i wykonaj polecenie.\nTabela. Liczba mieszkańców wybranych miast w latach 1800-1910.\nMiasto\n1800\n1850\n1910\nLiverpool\n82 000\n397 000\n756 000\nBirmingham\n71 000\n242 000\n842 000\nManchester\n77 000\n336 000\n719 000\nEssen\n4 000\n9 000\n443 000\nKolonia\n7 000\n44 000\n206 000\nDüsseldorf\n10 000\n29 000\n410 000\nŹródło: J. Szpak, Historia gospodarcza powszechna, Warszawa 2003, s. 163\nPodaj termin używany dla określenia przemian w gospodarce, które miały największy\nwpływ na zmianę liczby mieszkańców wszystkich miast wymienionych w tabeli.\nNr zadania\n8.A.\n8.B.\n9.\n10.\n11.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n10","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (1 pkt)\nPrzeanalizuj dane statystyczne zamieszczone w tabeli i wykonaj polecenie.\nTabela. Liczba mieszkańców wybranych miast w latach 1800-1910.\nMiasto\n1800\n1850\n1910\nLiverpool\n82 000\n397 000\n756 000\nBirmingham\n71 000\n242 000\n842 000\nManchester\n77 000\n336 000\n719 000\nEssen\n4 000\n9 000\n443 000\nKolonia\n7 000\n44 000\n206 000\nDüsseldorf\n10 000\n29 000\n410 000\nŹródło: J. Szpak, Historia gospodarcza powszechna, Warszawa 2003, s. 163\nPodaj termin używany dla określenia przemian w gospodarce, które miały największy\nwpływ na zmianę liczby mieszkańców wszystkich miast wymienionych w tabeli.\nrewolucja przemysłowa\nNr zadania\n8.A.\n8.B.\n9.\n10.\n11.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n10","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":4,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (4 pkt)\nPoniżej\nprzedstawiono\nrysunek\nsatyryczny\nodnoszący\nsię\ndo\ndeklaracji\npolsko-niemieckiej z 1934 roku. Interpretując jego graficzne elementy oraz podpis,\nwytłumacz, w jaki sposób rysunek informuje nas o treści deklaracji i reakcji na nią\njednego z państw europejskich.\nPrzezwyciężone uprzedzenia\n„Widzisz Marinko (Marysiu), im nie przeszkadza nawet pianie koguta!”*\n* tekst przetłumaczony z języka niemieckiego\nŹródło: „Kladderadatsch”, 28 lipca 1935 r., [w:] E. C. Król, Polska i Polacy w propagandzie narodowego\nsocjalizmu w Niemczech 1919-1945, Warszawa 2006, s. 722\nPoziom rozszerzony\n11","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (4 pkt)\nPoniżej\nprzedstawiono\nrysunek\nsatyryczny\nodnoszący\nsię\ndo\ndeklaracji\npolsko-niemieckiej z 1934 roku. Interpretując jego graficzne elementy oraz podpis,\nwytłumacz, w jaki sposób rysunek informuje nas o treści deklaracji i reakcji na nią\njednego z państw europejskich.\nPrzezwyciężone uprzedzenia\n„Widzisz Marinko (Marysiu), im nie przeszkadza nawet pianie koguta!”*\n* tekst przetłumaczony z języka niemieckiego\nŹródło: „Kladderadatsch”, 28 lipca 1935 r., [w:] E. C. Król, Polska i Polacy w propagandzie narodowego\nsocjalizmu w Niemczech 1919-1945, Warszawa 2006, s. 722\nTreść deklaracji dotyczyła niestosowania przemocy we wzajemnych stosunkach\nmiędzy Polską i Niemcami. Zostało to symbolicznie przedstawione na rysunku,\ngdzie pies i kot jedzą z jednego talerza. Przygląda się temu z zadowoleniem\nPolka; trzyma w ręku dzbanek, na którym umieszczono godło Polski.\nTowarzyszący jej Niemiec podkreśla, że zwierzętom nie przeszkadza nawet\npianie koguta, co jest odniesieniem do nieprzychylnych reakcji Francji\nna podpisanie deklaracji.\nPoziom rozszerzony\n11","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (1 pkt)\nPrzeanalizuj poniższy wykres i wykonaj polecenie.\nWykres. Działania U-Bootów w latach 1940-1945\nKrzywa A-A ( ) obrazuje średni zatopiony tonaż na działającego U-Boota w tysiącach\nBRT (ton rejestrowych - miara wyporności jednostek pływających).\nKrzywa B- B ( ) obrazuje liczbę U-Bootów działających w danym okresie.\nŹródło: B. Ireland, Bitwa o Atlantyk. Walka z niemieckimi okrętami podwodnymi, Poznań 2006, s. 337\nOdczytaj z wykresu, w jakim okresie (kwartale) efektywność działań* niemieckich\nokrętów podwodnych była największa.\nOkres (kwartał) ten to: od (miesiąc, rok) do (miesiąc, rok)\n* efektywność działań okrętów podwodnych była tym większa im większy tonaż jednostek przeciwnika zatopiła\nmniejsza liczba U-bootów.\nNr zadania\n12.\n13.\nMaks. liczba pkt\n4\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n12","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (1 pkt)\nPrzeanalizuj poniższy wykres i wykonaj polecenie.\nWykres. Działania U-Bootów w latach 1940-1945\nKrzywa A-A ( ) obrazuje średni zatopiony tonaż na działającego U-Boota w tysiącach\nBRT (ton rejestrowych - miara wyporności jednostek pływających).\nKrzywa B- B ( ) obrazuje liczbę U-Bootów działających w danym okresie.\nŹródło: B. Ireland, Bitwa o Atlantyk. Walka z niemieckimi okrętami podwodnymi, Poznań 2006, s. 337\nOdczytaj z wykresu, w jakim okresie (kwartale) efektywność działań* niemieckich\nokrętów podwodnych była największa.\nOkres (kwartał) ten to: od (miesiąc, rok) X 1940 r. do (miesiąc, rok) I 1941 r.\n* efektywność działań okrętów podwodnych była tym większa im większy tonaż jednostek przeciwnika zatopiła\nmniejsza liczba U-bootów.\nNr zadania\n12.\n13.\nMaks. liczba pkt\n4\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n12","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nPodaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,\nw którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników\nStefana Kisielewskiego1.\n1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.\n[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle\nszybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys\nTrasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście\npod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca\nCentralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać\nludzi.\nŹródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758\nImię i nazwisko I sekretarza KC PZPR\nNr zadania\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n13\nTemat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza\ndo XX wieku\nMotto\nPołożenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród\nmógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić\nna zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.\nA. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.\n[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123\nCZĘŚĆ II\nZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ\n(10 punktów)\nZapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania\nzamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).\nŹródło A\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42\nA skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali\nprzeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami\nświęty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał\nprzyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.\nGdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony\nrównież przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń\nodziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,\ndał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.\nŹródło B\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54\nOn to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,\na na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,\ndługo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,\nani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy\nte sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg\nprzybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,\njako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się\nz daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory\nuprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako\nrównemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu\nz książąt”.\nPoziom rozszerzony\n14\nŹródło C\nTablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)\nNa podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy\nśredniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264\nUwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier\noraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.\nÁrpád\nZsolt\nTaksony\nGejza 970-997\nMihály\nStefan I św. 997-1038\n& Gizela, s.\nks. bawarskiego Henryka\npóźniej ces. Henryka II\nMaria\n& Orseolo,\ndoża wenecki\nEmeryk\nVazul\nPiotr Orseolo\n1038-1046\nLászló\nAndrzej I 1046-1060\n& Anastazja c. Jarosława Mądrego\nBéla I\n1060-1063\nśw. Władysław\n1077-1095\n& Adelajda\nc. ks. szwabskiego Rudolfa\nKoloman Uczony 1095-1116\n& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia\nc. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego\nGejza I\n1074-1077\nBéla II Ślepy 1131-1141\n& Helena c. Stefana\nks. serbskiego\nStefan II 1116-1131\nÁlmos\nSalomon 1063-1074\n& Judyta s. ces. Henryka IV\nBéla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda\nz Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji\nStefan III 1162-1172\nGejza II 1141-1162\nKonstancja\n& Ottokar czeski\nAndrzej II\n1205-1235\nEmeryk\n1196-1204\nStefan Pogrobowiec\nBéla IV 1235-1270\nAndrzej III 1290-1301\n& Fennena c. Siemomysła\nks. kujawskiego,\n& Agnieszka\nc. Albrechta I Habsburga\nStefan V 1270-1272\nJolenta\n& Bolesław Pobożny\nks. wielkopolski\nElżbieta\n& Henryk bawarski\nKinga\n& Bolesław V Wstydliwy\nks. krakowski\ni sandomierski\nWładysław IV\n1272-1290 & Izabella c. Karola I\nkr. Neapolu i Sycylii\nMaria (babka Karola Roberta)\n& Karol Andegaweński\nKoloman & Salomea, c. Leszka Białego\nks. krakowskiego i sandomierskiego\nElżbieta\n& Mieszko III Stary\nks. wielkopolski\ni krakowski\ns. - siostra\nc. - córka\nPoziom rozszerzony\n15\nŹródło D\nJ. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849\n[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70\nJuliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz\nw Badenii w latach 1848-1849.\nWe Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była\nw Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle\nz Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.\n[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne\npodzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,\n„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była\nżadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji\nna niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła\ndeputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok\nnie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.\nŹródło E\nJ. Wysocki, Pamiętnik\n[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39\nJózef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego\nna Węgrzech.\nWłaśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi\nWęgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,\nże kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas\nnajpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,\nbo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie\ngenerała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym\ndla Węgier, jak i dla Polaków.\nPoziom rozszerzony\n16\nŹródło F\nMapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849\n[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9\nPoziom rozszerzony\n17\nŹródło G\nDar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.\nSrebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50\nŹródło H\nSándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423\nSándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział\nw powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.\nPod Devą i Vizakną1\nDni cztery bito z dział,\nBój toczył się zażarty\nI trupów urósł zwał. [ ]\nZe szczęściem Bóg pospołu\nOpuścił wtedy nas,\nBem tylko jeden został,\nOpiekun w straszny czas.\nO, Bemie, dzielny wodzu,\nO, generale mój!\nTwej duszy wielkość czuję,\nGdy idziesz z nami w bój. [ ]\nI gdyby kto z śmiertelnych\nMógł czczony być jak Bóg,\nTy byłbyś nim z pewnością,\nDo twoich padłbym nóg!\n1 miejsca bitew na Węgrzech\nŹródło I\nJ. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190\nStudiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni\ndo Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej\nzależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy\nze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania\ntych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę\ngranic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]\nJeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy\nwspominali imię Bema lub Dembińskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nARKUSZ ODPOWIEDZI\nna podstawie źródła A","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (1 pkt)\nPodaj imię i nazwisko I sekretarza KC PZPR sprawującego tę funkcję w okresie,\nw którym realizowano inwestycje gospodarcze wymienione we fragmencie Dzienników\nStefana Kisielewskiego1.\n1 Stefan Kisielewski (1911-1991) - publicysta, pisarz, poseł na sejm.\n[ ] wyłazi ze skóry, żeby zrobić z Warszawy „drugie Katowice”. […] Oni to robią niezwykle\nszybko, za Gomułki ani się o czymś podobnym nie śniło. Koło nas też praca wre, […] zarys\nTrasy Łazienkowskiej […] już wyraźny. Jutro też oddają do użytku podziemne przejście\npod Krakowskim Przedmieściem […]. A do tego ogromne roboty przy budowie Dworca\nCentralnego, […] hotel szwedzki się wykańcza […]. Robi wszystko, żeby przekonać i zjednać\nludzi.\nŹródło: S. Kisielewski, Dzienniki, Warszawa 1997, s. 758\nImię i nazwisko I sekretarza KC PZPR Edward Gierek\nNr zadania\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n13\nTemat: Polska i Węgry w polityce europejskiej od średniowiecza\ndo XX wieku\nMotto\nPołożenie Europy jest tego rodzaju, iż niepodobieństwem jest na przyszłość, by jakiś naród\nmógł w odosobnieniu od innych kroczyć po drodze postępu, jeśli nie chce sam siebie narazić\nna zgubę i przez to zaszkodzić sprawie ogólnej.\nA. Mickiewicz, Nasz program, 1849 r.\n[w:] Polska myśl demokratyczna w ciągu wieków. Antologia, Warszawa 1987, s. 123\nCZĘŚĆ II\nZADANIA ZWIĄZANE Z ANALIZĄ ŹRÓDEŁ WIEDZY HISTORYCZNEJ\n(10 punktów)\nZapoznaj się z materiałami źródłowymi (źródła A - I). Następnie odpowiedz na pytania\nzamieszczone w Arkuszu odpowiedzi (zadania 15 - 23).\nŹródło A\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 40-42\nA skoro on sam [Kazimierz Odnowiciel] dorósł i objął rządy, niegodziwcy [ ] powstali\nprzeciw niemu i zmusili go do udania się na Węgry. W owym zaś czasie rządził Węgrami\nświęty Stefan […]. Z Czechami, najzawziętszymi nieprzyjaciółmi Polaków, utrzymywał\nprzyjaźń i pokój, toteż jak długo żył, ze względu na nich nie puścił [Kazimierza] na wolność.\nGdy zaś zszedł z tego świata, tron węgierski objął Piotr Wenecjanin […]. Piotr ów, proszony\nrównież przez Czechów, by Kazimierza nie puszczał, jeżeli chce zachować z nimi przyjaźń\nodziedziczoną po przodkach, […] mało wagi przywiązując do ich przyjaźni lub nieprzyjaźni,\ndał Kazimierzowi sto koni i tyluż rycerzy, którzy za nim poszli, i z honorami wypuścił go.\nŹródło B\nGall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 52-54\nOn to [Bolesław Szczodry] również własnymi siłami wygnał z Węgier króla Salomona,\na na stolicy osadził Władysława […]. Jak zaś doszło do wypędzenia króla Bolesława z Polski,\ndługo byłoby o tym mówić […]. My zaś ani nie usprawiedliwiamy biskupa-zdrajcy,\nani nie zalecamy króla, który tak szpetnie dochodził swych praw - lecz pozostawmy\nte sprawy, a opowiedzmy, jak przyjęto go na Węgrzech. […] Choć bowiem jako zbieg\nprzybywał do cudzego królestwa i choć zbiega nie słuchał nawet żaden chłop, Władysław,\njako mąż pokorny, pospieszył wyjść naprzeciw Bolesława i oczekiwał zbliżającego się\nz daleka, zsiadłszy […] z konia. A tymczasem Bolesław nie miał względów dla pokory\nuprzejmego króla, lecz uniósł się […] pychą, mówiąc: „ […] Nie godzi się, bym mu ja, jako\nrównemu, cześć okazywał, lecz siedząc na koniu oddam mu pocałunek jak jednemu\nz książąt”.\nPoziom rozszerzony\n14\nŹródło C\nTablica genealogiczna dynastii Arpadów (fragment)\nNa podstawie: W. Felczak, Historia Węgier, Wrocław 1983, s. 383; Słownik władców Europy\nśredniowiecznej, Poznań 2002; J. E. Morby, Dynastie świata, Kraków 1994, s. 264\nUwaga: w tablicy genealogicznej nie wymieniono antykrólów; podano lata panowania jedynie władców Węgier\noraz uwzględniono tylko niektóre związki małżeńskie.\nÁrpád\nZsolt\nTaksony\nGejza 970-997\nMihály\nStefan I św. 997-1038\n& Gizela, s.\nks. bawarskiego Henryka\npóźniej ces. Henryka II\nMaria\n& Orseolo,\ndoża wenecki\nEmeryk\nVazul\nPiotr Orseolo\n1038-1046\nLászló\nAndrzej I 1046-1060\n& Anastazja c. Jarosława Mądrego\nBéla I\n1060-1063\nśw. Władysław\n1077-1095\n& Adelajda\nc. ks. szwabskiego Rudolfa\nKoloman Uczony 1095-1116\n& Buzilla, c. Rogera I kr. Sycylii, & Eufemia\nc. Włodzimierza Monomacha, ks. kijowskiego\nGejza I\n1074-1077\nBéla II Ślepy 1131-1141\n& Helena c. Stefana\nks. serbskiego\nStefan II 1116-1131\nÁlmos\nSalomon 1063-1074\n& Judyta s. ces. Henryka IV\nBéla III 1172-1196 & Agnieszka c. Rajnolda\nz Chatillon, & Małgorzata c. Ludwika VII kr. Francji\nStefan III 1162-1172\nGejza II 1141-1162\nKonstancja\n& Ottokar czeski\nAndrzej II\n1205-1235\nEmeryk\n1196-1204\nStefan Pogrobowiec\nBéla IV 1235-1270\nAndrzej III 1290-1301\n& Fennena c. Siemomysła\nks. kujawskiego,\n& Agnieszka\nc. Albrechta I Habsburga\nStefan V 1270-1272\nJolenta\n& Bolesław Pobożny\nks. wielkopolski\nElżbieta\n& Henryk bawarski\nKinga\n& Bolesław V Wstydliwy\nks. krakowski\ni sandomierski\nWładysław IV\n1272-1290 & Izabella c. Karola I\nkr. Neapolu i Sycylii\nMaria (babka Karola Roberta)\n& Karol Andegaweński\nKoloman & Salomea, c. Leszka Białego\nks. krakowskiego i sandomierskiego\nElżbieta\n& Mieszko III Stary\nks. wielkopolski\ni krakowski\ns. - siostra\nc. - córka\nPoziom rozszerzony\n15\nŹródło D\nJ. Falkowski, Wspomnienia z lat 1848-1849\n[w:] M. Zgórniak, Za Waszą i naszą wolność, Warszawa 1987, s. 70\nJuliusz Falkowski (1815-1892), uczestnik powstania listopadowego i walk w Galicji, na Węgrzech oraz\nw Badenii w latach 1848-1849.\nWe Lwowie, [ ] panowała [ ] zupełna swoboda […]. Władza skoncentrowana była\nw Radzie Narodowej, wolnymi głosami wybranej. […] Młoda emigracja, napływająca ciągle\nz Królestwa, […] chodziła po mieście […] sądząc, że […] tworzyć się będą legiony polskie.\n[…] Wierzyłem w Kossutha, widziałem w nim człowieka jedynego, […] który zapewne\npodzielał szczerze opinię sejmu węgierskiego wyrażoną solennie na posiedzeniu 12 kwietnia,\n„że sprawa polska jest sprawą węgierską”, ale Rada Narodowa galicyjska nie mogła była\nżadnych z nim układów zawiązywać bez narażenia miasta na bombardowanie, a całej Galicji\nna niebezpieczeństwo […]. Najwłaściwiej było […], żeby młoda emigracja wyprawiła\ndeputację od siebie [ ], ofiarując Węgrom swoje usługi [ ]. Odpowiedzialność za taki krok\nnie mogła spaść ani na Galicję, ani na Radę Narodową, ale wyłącznie na młodą emigrację.\nŹródło E\nJ. Wysocki, Pamiętnik\n[w:] Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 33, Warszawa 1958, s. 39\nJózef Wysocki (1809-1873), generał, uczestnik powstania listopadowego i dowódca legionu polskiego\nna Węgrzech.\nWłaśnie przed kilku dniami generał Dembiński objął był naczelną komendę nad Górnymi\nWęgrami i stał ze swoim korpusem nad granicą Galicji; można więc było spodziewać się,\nże kiedy się zdarzy stosowna pora, pierwszy wkroczy do kraju. Wszystko to rodziło w nas\nnajpiękniejsze nadzieje. […] Kossuth oświadczył mi, […] że on jest temu przeciwny na teraz,\nbo chociaż to wkroczenie prędzej czy później nastąpić musi [ ], to przecież wkroczenie\ngenerała Dembińskiego w tym czasie i z tak słabym wojskiem byłoby zarówno szkodliwym\ndla Węgier, jak i dla Polaków.\nPoziom rozszerzony\n16\nŹródło F\nMapa. Powstanie na Węgrzech X 1848-VIII 1849\n[w:] J. Tazbir, Atlas historyczny 1815-1939, Warszawa 2000, s. 9\nPoziom rozszerzony\n17\nŹródło G\nDar kobiet z wyzwolonego Kolozsvaru dla generała Józefa Bema w 1849 r.\nSrebrny wieniec przechowywany w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990 , il. 50\nŹródło H\nSándor Petöfi, wiersz poświęcony generałowi Józefowi Bemowi\n[w:] J. Chudzikowska, Generał Bem, Warszawa 1990, s. 422-423\nSándor Petöfi (1823-1849), najwybitniejszy przedstawiciel węgierskiej poezji romantycznej, brał udział\nw powstaniu, zginął jako adiutant gen. J. Bema.\nPod Devą i Vizakną1\nDni cztery bito z dział,\nBój toczył się zażarty\nI trupów urósł zwał. [ ]\nZe szczęściem Bóg pospołu\nOpuścił wtedy nas,\nBem tylko jeden został,\nOpiekun w straszny czas.\nO, Bemie, dzielny wodzu,\nO, generale mój!\nTwej duszy wielkość czuję,\nGdy idziesz z nami w bój. [ ]\nI gdyby kto z śmiertelnych\nMógł czczony być jak Bóg,\nTy byłbyś nim z pewnością,\nDo twoich padłbym nóg!\n1 miejsca bitew na Węgrzech\nŹródło I\nJ. Piłsudski, O powstaniu 1863 r., Londyn 1963, s. 189-190\nStudiując […] powstanie styczniowe, zainteresowałem się zagadnieniem dostawy broni\ndo Polski. […] Przekonałem się, że łatwość transportu broni na całej granicy galicyjskiej\nzależała stale i przeważnie od jednej rzeczy - mianowicie, jakie wojska stały na granicy\nze strony austriackiej. We wszystkich wspomnieniach, […] znajdziecie fakty wykorzystania\ntych odcinków, na których stały węgierskie pułki, gdyż tam żołnierz […] otwierał bramę\ngranic […], pracy polskiej przeszkód nie stawiał, a wprost przeciwnie - ułatwiał ją. […]\nJeszcze podczas niedawnej wojny spotykałem Węgrów, którzy stawali na baczność, gdy\nwspominali imię Bema lub Dembińskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nARKUSZ ODPOWIEDZI\nna podstawie źródła A","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (1 pkt)\nSformułuj wniosek dotyczący wpływu relacji politycznych między władcami\nwęgierskimi i czeskimi na decyzje władców Węgier związane z Kazimierzem\nOdnowicielem.\nna podstawie źródła B","answer":"B","answer_text":"Zadanie 15. (1 pkt)\nSformułuj wniosek dotyczący wpływu relacji politycznych między władcami\nwęgierskimi i czeskimi na decyzje władców Węgier związane z Kazimierzem\nOdnowicielem.\nDecyzje władców węgierskich zależały od ich stosunku do Czech. Chęć\nutrzymania dobrych relacji z władcami czeskimi wykluczała wspieranie planów\nKazimierza Odnowiciela.\nna podstawie źródła B","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (1 pkt)\nWyjaśnij, dlaczego Bolesław Szczodry, opuszczając Polskę w 1079 r., wybrał Węgry\nna miejsce schronienia.\nna podstawie źródła B","answer":"B","answer_text":"Zadanie 16. (1 pkt)\nWyjaśnij, dlaczego Bolesław Szczodry, opuszczając Polskę w 1079 r., wybrał Węgry\nna miejsce schronienia.\nBolesław Szczodry oczekiwał, że władca Węgier, Władysław, udzieli mu\npomocy, gdyż to dzięki Bolesławowi uzyskał tron węgierski.\nna podstawie źródła B","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (1 pkt)\nNapisz, jak kronikarz oceniał zachowanie Bolesława Szczodrego wobec władcy Węgier\nw 1079 r. Swoją odpowiedź poprzyj odpowiednim cytatem zaczerpniętym ze źródła.\nPoziom rozszerzony\n19\nna podstawie źródła C","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (1 pkt)\nNapisz, jak kronikarz oceniał zachowanie Bolesława Szczodrego wobec władcy Węgier\nw 1079 r. Swoją odpowiedź poprzyj odpowiednim cytatem zaczerpniętym ze źródła.\nKronikarz negatywnie oceniał postępowanie Bolesława Szczodrego.\nŚwiadczą o tym słowa: „Bolesław nie miał względów dla pokory uprzejmego\nkróla, lecz uniósł się pychą”.\nPoziom rozszerzony\n19\nna podstawie źródła C","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (1 pkt)\nWymień trzy małżeństwa, które zostały zawarte między przedstawicielami dynastii\nArpadów i dynastii Piastów. Informacje zapisz w tabeli w odpowiednich rubrykach.\nMałżeństwo\nPrzedstawiciel/przedstawicielka\ndynastii Arpadów\nPrzedstawiciel/przedstawicielka\ndynastii Piastów\n1.\n2.\n3.\nna podstawie źródeł A i C","answer":"A, C","answer_text":"Zadanie 18. (1 pkt)\nWymień trzy małżeństwa, które zostały zawarte między przedstawicielami dynastii\nArpadów i dynastii Piastów. Informacje zapisz w tabeli w odpowiednich rubrykach.\nMałżeństwo\nPrzedstawiciel/przedstawicielka\ndynastii Arpadów\nPrzedstawiciel/przedstawicielka\ndynastii Piastów\n1.\nElżbieta\nMieszko III Stary\n2.\nKoloman\nSalomea\n3.\nKinga\nBolesław V Wstydliwy\nna podstawie źródeł A i C","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (1 pkt)\nOkreśl pokrewieństwo/powinowactwo łączące Stefana I i Piotra Wenecjanina.\nPiotr Wenecjanin był dla Stefana I\nna podstawie źródła D","answer":"D","answer_text":"Zadanie 19. (1 pkt)\nOkreśl pokrewieństwo/powinowactwo łączące Stefana I i Piotra Wenecjanina.\nPiotr Wenecjanin był dla Stefana I siostrzeńcem .\nna podstawie źródła D","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (1 pkt)\nWyjaśnij, co było przyczyną negatywnego stanowiska Rady Narodowej we Lwowie\nwobec zamierzeń „młodej emigracji”.\nna podstawie źródła E","answer":"E","answer_text":"Zadanie 20. (1 pkt)\nWyjaśnij, co było przyczyną negatywnego stanowiska Rady Narodowej we Lwowie\nwobec zamierzeń „młodej emigracji”.\nRada Narodowa we Lwowie obawiała się, że oficjalne popieranie wysyłania\npolskich ochotników na Węgry może spowodować represje wobec mieszkańców\nGalicji ze strony Austriaków.\nna podstawie źródła E","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (1 pkt)\nWyjaśnij, co było przyczyną sporu między generałem Henrykiem Dembińskim\na Lajosem Kossuthem.\nNr zadania\n15.\n16.\n17.\n18.\n19.\n20.\n21.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n20\nna podstawie źródła F i wiedzy pozaźródłowej","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21. (1 pkt)\nWyjaśnij, co było przyczyną sporu między generałem Henrykiem Dembińskim\na Lajosem Kossuthem.\nPrzyczyną sporu były plany Dembińskiego wyprowadzenia polskich żołnierzy\nz terenu Węgier do Galicji, czemu Kossuth był przeciwny, gdyż uważał,\nże doprowadziłoby to do osłabienia powstania węgierskiego.\nNr zadania\n15.\n16.\n17.\n18.\n19.\n20.\n21.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n20\nna podstawie źródła F i wiedzy pozaźródłowej","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (2 pkt)\nPodaj nazwisko głównego dowódcy wojsk, które w 1849 roku wyruszyły z okolic Krosna\ni Sanoka na Węgry. Nazwij porozumienie władców europejskich, w ramach którego\nzostała podjęta ta interwencja.\nA. Nazwisko dowódcy\nB. Nazwa porozumienia, w ramach którego została podjęta ta interwencja\nna podstawie źródeł G, H, I","answer":"A, B","answer_text":"Zadanie 22. (2 pkt)\nPodaj nazwisko głównego dowódcy wojsk, które w 1849 roku wyruszyły z okolic Krosna\ni Sanoka na Węgry. Nazwij porozumienie władców europejskich, w ramach którego\nzostała podjęta ta interwencja.\nA. Nazwisko dowódcy\nPaskiewicz\nB. Nazwa porozumienia, w ramach którego została podjęta ta interwencja\nŚwięte Przymierze\nna podstawie źródeł G, H, I","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (1 pkt)\nRozstrzygnij, czy zdania zamieszczone w tabeli są prawdziwe, czy fałszywe.\nW odpowiednich rubrykach napisz słowo prawda lub fałsz.\nA. Mieszkanki Kolozsvaru podarowały polskiemu dowódcy\nprezent, który w antycznej tradycji był symbolem\nzwycięstwa i sławy.\nB. Autor wiersza poświęconego generałowi Józefowi\nBemowi zginął w czasie Wiosny Ludów.\nC. Autor tekstu krytycznie ocenił postawę Węgrów wobec\npowstania styczniowego.\nPoziom rozszerzony\n21\nCZĘŚĆ III\nZADANIE ROZSZERZONEJ ODPOWIEDZI (20 punktów)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (1 pkt)\nRozstrzygnij, czy zdania zamieszczone w tabeli są prawdziwe, czy fałszywe.\nW odpowiednich rubrykach napisz słowo prawda lub fałsz.\nA. Mieszkanki Kolozsvaru podarowały polskiemu dowódcy\nprezent, który w antycznej tradycji był symbolem\nzwycięstwa i sławy.\nprawda\nB. Autor wiersza poświęconego generałowi Józefowi\nBemowi zginął w czasie Wiosny Ludów.\nprawda\nC. Autor tekstu krytycznie ocenił postawę Węgrów wobec\npowstania styczniowego.\nfałsz\nPoziom rozszerzony\n21\nCZĘŚĆ III\nZADANIE ROZSZERZONEJ ODPOWIEDZI (20 punktów)","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"historia-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":20,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (20 pkt)\nZadanie zawiera dwa tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania.\nTemat I\nTrudne sąsiedztwo. Scharakteryzuj wpływ zagrożenia tureckiego na politykę Polski\ni Węgier w XVI i XVII wieku.\nTemat II\nPolska i Węgry wobec przełomowych wydarzeń w Europie w XX wieku. Scharakteryzuj\nprzemiany polityczne w Polsce i na Węgrzech w latach 1918-1956.\nWybieram temat:\nNr zadania\n22.A.\n22.B.\n23.\n24.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n20\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n22\nPoziom rozszerzony\n23\nPoziom rozszerzony\n24\nPoziom rozszerzony\n25\nPoziom rozszerzony\n26\nPoziom rozszerzony\n27\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (20 pkt)\nZadanie zawiera dwa tematy. Wybierz jeden z nich do opracowania.\nTemat I\nTrudne sąsiedztwo. Scharakteryzuj wpływ zagrożenia tureckiego na politykę Polski\ni Węgier w XVI i XVII wieku.\nTemat II\nPolska i Węgry wobec przełomowych wydarzeń w Europie w XX wieku. Scharakteryzuj\nprzemiany polityczne w Polsce i na Węgrzech w latach 1918-1956.\nWybieram temat: I\nRamy chronologiczne rozważań dotyczących problemu zagrożenia\ntureckiego w polityce Polski i Węgier w XVI i XVII wieku wyznaczają walki\nz Portą za panowania Władysława Jagiellończyka na Węgrzech i Jana\nOlbrachta w Polsce oraz podpisanie pokoju w Karłowicach przez Turcję\nz przedstawicielami Ligi Świętej. Istotnym zagadnieniem, nad którym należy\nzastanowić się, jest wpływ zagrożenia tureckiego na pozycję Polski i Węgier\nw Europie i na wzajemne relacje między tymi państwami. Postaram się także\nodpowiedzieć na pytanie, jakie działania podejmowano w Polsce i na Węgrzech\nw celu zabezpieczenia się przed agresją ze strony Imperium Osmańskiego\ni czy były one skuteczne. `\nZagrożenie Węgier ekspansją turecką pojawiło się już pod koniec\nXIV wieku. Wówczas walka z Turkami w Europie była pojmowana jako obrona\ncałości chrześcijaństwa przed ekspansją islamu. W bitwie pod Warną w 1444 r.\nzginął król Polski i Węgier, Władysław. Problem zagrożenia tureckiego przez\ndługi czas nie wzbudzał w Polsce większego zainteresowania, gdyż walki były\nprowadzone na obszarach odległych, a uwagę Polaków skupiało inne\nniebezpieczeństwo. Warto przypomnieć, że armia sułtana Mehmeda II zdobyła\nKonstantynopol (1453 r.) w przededniu wojny trzynastoletniej.\nPodporządkowanie przez Turków ważnej pod względem ekonomicznym\nMołdawii wywołało jednak bardziej zdecydowane reakcje ze strony polskiej.\nŻyznymi ziemiami Mołdawii interesowali się polscy panowie. Jan Olbracht,\nprzedsięwziął wyprawę, która zakończyła się niepowodzeniem. Klęska w lasach\nbukowińskich została przesadnie wyolbrzymiona, co znalazło odbicie\nw powiedzeniu „za króla Olbrachta wyginęła szlachta”. Warto wspomnieć,\nNr zadania\n22.A.\n22.B.\n23.\n24.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n20\nWypełnia\negzaminator! Uzyskana liczba pkt\nPoziom rozszerzony\n22\nże aby wyprawa ta doszła do skutku król musiał nadać polskiej szlachcie\nprzywilej piotrkowski, który był jednym z ważnych elementów prawnych\nkształtujących demokrację szlachecką.\nDla Polski i Węgier jednym z najważniejszych czynników wpływających\nna stanowisko wobec Turcji były relacje z Habsburgami. W 1515 roku został\nzawarty w Wiedniu układ, na mocy którego miało dojść w przyszłości\ndo małżeństw między wnukami cesarza Maksymiliana I i dziećmi Władysława\nJagiellończyka. Król Węgier Władysław Jagiellończyk zmarł w następnym roku,\na dziedzicem tronu został jego małoletni syn Ludwik. Wykorzystali to magnaci\nwęgierscy, rozpoczynając walkę o uprzywilejowaną pozycję w państwie. Węgry\npogrążyły się w chaosie, co nie uszło uwagi jednego z najwybitniejszych\nwładców Turcji, sułtana Sulejmana II Wspaniałego. Rozpoczęła się długoletnia\nwojna, której tragicznym końcem była bitwa pod Mohaczem w 1526 roku. Nikły\nudział rycerstwa polskiego w tej bitwie potwierdza tezę, że Polska starała się\nzachować pokojowe stosunki z Turcją. Zygmunt I Stary zaabsorbowany innymi\nproblemami (zagrożenie ze strony Moskwy, ostatnia wojna z Krzyżakami)\nzawarł wieczysty pokój z Sulejmanem II Wspaniałym. W XVI wieku poczucie\nwspólnoty chrześcijańskiej Europy odchodziło w przeszłość. Wyraźnie\ndominowały już partykularne interesy poszczególnych państw. Bitwa pod\nMohaczem stała się kresem szans Jagiellonów na zbudowanie dynastycznego\nsojuszu w Europie Środkowej. Otworzyła dwa i pół wieku trwający konflikt\nmiędzy Portą Ottomańską a Habsburgami. Dla historii Węgier była punktem\nzwrotnym. Państwo węgierskie zostało podzielone na trzy części: zachodnią\ni północno-zachodnią zatrzymali Habsburgowie, środkową z Budą włączono\ndo Turcji, a wschodnia z Siedmiogrodem została lennem tureckim.\nWęgry, rozbite na trzy części, pogrążyły się na ponad półtora wieku\nw kryzysie ekonomicznym i politycznym. Habsburskie Królestwo Węgier stało\nsię praktycznie częścią cesarstwa. Z kolei terytorium, które znalazło się\nwe władzy Porty pod wpływem licznych represji uległo wyludnieniu. Walka\no przetrwanie nabierała tu także charakteru walki między dwoma cywilizacjami\n- chrześcijańską i muzułmańską. Natomiast władcy Siedmiogrodu zrezygnowali\nz tytułu królewskiego, poprzestając na godności księcia. Jednym z nich był\npóźniejszy król Polski Stefan Batory. Paweł Jasienica twierdzi, że Batory\nzabiegał o tron Polski, mając na względzie przede wszystkim interesy Węgier.\nDla władcy Siedmiogrodu zagarnięcie władzy w Rzeczypospolitej przez\nHabsburgów oznaczałoby oskrzydlenie przez nich terytorium Węgier i kres\nstarań o zjednoczenie i niepodległość kraju. Na obszarze Węgier szerzyła się\nreformacja, której przeciwnikami byli Habsburgowie. W efekcie tendencje\nniepodległościowe na Węgrzech znalazły wsparcie w obozie reformacyjnym.\nPoczątek XVII wieku przyniósł zadrażnienia w stosunkach polsko-\ntureckich. Powodowały je najazdy Tatarów (chanat krymski był lennem Turcji)\nna Rzeczypospolitą. Tatarzy brali ludność w jasyr, grabili mienie, palili\nzabudowania. Z drugiej strony Turcja miała pretensje o napady Kozaków na ich\nPoziom rozszerzony\n23\nposiadłości i interwencje możnowładców polskich w księstwach naddunajskich.\nDo wzrostu napięcia w stosunkach polsko-tureckich przyczyniła się także\nprohabsburska polityka króla Zygmunta III Wazy i jego poparcie udzielone\ncesarzowi w początkowym okresie wojny trzydziestoletniej. Interwencja\nlisowczyków, którzy uratowali Wiedeń oblężony przez wojska księcia\nsiedmiogrodzkiego Gabora Bethlena wzbudziła oburzenie w Stambule. Z kolei\npodjęta przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego wyprawa do Mołdawii\nzakończyła się klęską wojsk polskich pod Cecorą. W następnym roku zagroził\nRzeczypospolitej potężny najazd wojsk tureckich, który został zatrzymany przez\nhetmana Karola Chodkiewicza pod Chocimiem.\nKilkanaście lat później król Władysław IV, wykorzystując osłabienie\nTurcji, planował rozpoczęcie wojny, ale zamiarom tym sprzeciwiła się szlachta.\nTatarzy, poddani tureccy, sprzymierzyli się z Chmielnickim. Z chwilą jednak,\ngdy powstanie na Ukrainie poparła Rosja, Turcy, aby nie dopuścić do jej\nwzmocnienia, zaczęli wspierać Rzeczypospolitą. Porta była także wyraźnie\nzainteresowana utrzymaniem państwa polsko-litewskiego w czasie potopu\nszwedzkiego. Stąd udział kontyngentu tatarskiego w walkach ze Szwedami\ni Brandenburczykami oraz ukaranie księcia siedmiogrodzkiego Jerzego\nRakoczego za jego udział w próbie rozbioru Polski.\nW 1672 r. Turcy zaatakowali Rzeczypospolitą; wojska tureckie podeszły\npod Kamieniec Podolski, którego obrońcy skapitulowali. Ten epizod wojen\nz Imperium Osmańskim został opisany w trzeciej części trylogii Henryka\nSienkiewicza pt. „Pan Wołodyjowski”. Następstwem klęski było zawarcie pokoju\nw Buczaczu, na mocy którego Rzeczpospolita utraciła Podole oraz województwa\nkijowskie i bracławskie, a także miała płacić coroczny haracz. Upokarzające\nwarunki traktatu zmobilizowały szlachtę do działania ponad podziałami\npolitycznymi. Sejm uchwalił podatki na zaciąg wojska i wkrótce Turcy zostali\nrozbici pod Chocimiem przez wojska polskie pod wodzą hetmana Jana\nSobieskiego, któremu to zwycięstwo utorowało drogę do tronu.\nPoczątkowo Jan III Sobieski był zwolennikiem sojuszu polsko-\nfrancuskiego, który wykluczał porozumienie z Habsburgami. Sytuacja jednak\nzdecydowanie zmieniła się, gdy wojska tureckie stanęły u wrót Wiednia. Jan III\nSobieski nie chciał zmarnować okazji do zabrania głosu na scenie europejskiej.\nPragnął powiększyć autorytet własny i państwa, którym rządził. Król Polski\npodejmując interwencję, mógł zapobiec wytworzeniu się w Europie opinii\no Rzeczypospolitej - biernej i zanarchizowanej, nadającej się jedynie\nna przedmiot polityki innych państw. Duże znaczenie dla podjęcia decyzji\no wzięciu udziału w odsieczy wiedeńskiej miało także dążenie króla\ndo prowadzenia zmagań z wrogiem poza granicami własnego kraju i z pomocą\noddziałów niemieckich i cesarskich. W 1683 roku zjednoczone siły polsko-\nniemiecko-austriackie pokonały dowodzoną przez wezyra Kara Mustafę armię\nturecką. Wiktoria wiedeńska uważana jest za jeden z największych triumfów\npolskiego oręża (głównie husarii) i zyskała w XVII wieku sławę największego\nPoziom rozszerzony\n24\nzwycięstwa chrześcijan nad Turkami. W liście do papieża król, parafrazując\nsłynne powiedzenie Juliusza Cezara, napisał: „przybyłem, zobaczyłem, a Bóg\nzwyciężył”. Wkrótce zawiązano Ligę Świętą, sojusz Rzeczypospolitej, papiestwa,\ncesarstwa i Wenecji, którego celem było usunięcie Turków z Europy. O sukcesie\nLigi Świętej zadecydowało zajęcie wschodniej części Węgier przez wojska\ncesarskie, co oznaczało wyzwolenie tego obszaru spod panowania tureckiego.\nWojnę zakończył pokój w Karłowicach zawarty w 1699 roku. Na jego mocy\ncesarz stał się dziedzicznym władcą całych Węgier, a Rzeczpospolita odzyskała\nPodole i część Ukrainy.\nZgadzam się z opinią Zbigniewa Wójcika, że Karłowice były\nprzypieczętowaniem klęski Turków pod Wiedniem, a w miejsce trzywiekowego\nprawie problemu europejskiego - jak obronić się przed Turcją, powstał nowy -\njak ją zlikwidować i podzielić się łupami. Tak zrodziła się w polityce\neuropejskiej tak zwana kwestia wschodnia, która będzie stanowiła jedno\nz ważniejszych zagadnień dziejów powszechnych w następnych wiekach.\nWarto zwrócić uwagę, że bezpośrednie sąsiedztwo z Imperium Osmańskim\nmiało dla Polski i Węgier także - poza politycznym - znaczenie gospodarcze\ni kulturalne. Z Turcji i przez Turcję importowano korzenie, dywany, broń,\na eksportowano wyroby rodzime i pochodzące z Europy Zachodniej. Przenikały\ndo obu krajów także wpływy kultury tureckiej. Polski szlachecki strój męski\nzawierał elementy wzorowane na tureckich. W języku polskim i węgierskim jest\nwiele słów pochodzenia tureckiego. Nastąpiła wyraźna fascynacja szlachty\nkulturą orientalną, która przetrwała okres wojen polsko-tureckich. Masy\nszlacheckie,\nchętnie\nprzyjmując\nzaszczytną\nrolę\nnarodu\nwybranego,\npielęgnowały podsycany przez Kościół mit o Polsce jako „przedmurzu\nchrześcijaństwa”. Stał się on jednym z elementów kultury sarmackiej.\nW stosunkach Rzeczypospolitej z Portą można zauważyć dwa różniące się\nokresy. W XVI wieku relacje między państwami są pokojowe, choć nie były\nwolne od chwilowych napięć. W XVII wieku dochodzi do otwartych starć\nzbrojnych. Jedną z przyczyn było bezpośrednie zagrożenie terytorium Polski\nprzez Turków. Istotne znaczenie miała także aktualna sytuacja międzynarodowa\nnp. wojna trzydziestoletnia. Obrona przed zagrożeniem tureckim zbliżała\nRzeczypospolitą do Habsburgów, oddalała od sojuszu z Francją.\nSkutki ekspansji tureckiej dla Węgier okazały się tragiczne już w pierwszej\npołowie XVI wieku. Węgrzy, mimo podziału terytorium, nigdy nie stracili\npoczucia jedności narodowej i przez następne stulecia wykorzystali wszystkie\nmożliwości, by walczyć o wyzwolenie i zjednoczenie. Wśród Węgrów żywa była\nwciąż tradycja jednego państwa. Dążąc do jego odrodzenia Węgrzy nieraz\nstawali przeciw wojskom polskim, jak np. w czasie wojny trzydziestoletniej\ni potopu szwedzkiego. Należy jednak zaznaczyć, że w społeczeństwie polskim\npowszechna była sympatia do Węgrów, których ceniono za waleczność\ni rozumiano ich dążenia niepodległościowe. Rzeczpospolita obroniła się przed\nPoziom rozszerzony\n25\nekspansją turecką i wyszła ze zmagań z Portą opromieniona sławą pogromcy\nImperium Osmańskiego. Państwo polskie nie wykorzystało jednak wiktorii\nwiedeńskiej dla umocnienia swej pozycji międzynarodowej i przezwyciężenia\nsłabości wewnętrznej. Pod koniec XVIII wieku Rzeczpospolita podzieliła los,\njaki spotkał Węgry w XVI wieku.\nPoziom rozszerzony\n26\nWybieram temat: II\nWiek XX jest często nazywany stuleciem przemocy. Doszło w nim\ndo dwóch wojen światowych, licznych rewolucji, narodzin, rozwoju oraz upadku\nzbrodniczych systemów ideologicznych - faszyzmu i komunizmu. Te wydarzenia\ni procesy nie ominęły Polski oraz Węgier.\nPorażki na frontach I wojny światowej i pogorszenie sytuacji\ngospodarczej stały się w monarchii austro-węgierskiej pożywką dla ruchów\nniepodległościowych\ni\nźródłem\npopularności\nprogramów\nradykalnych.\nW październiku 1918 roku rozpoczął się rozkład Austro-Węgier. Już w tym\nsamym miesiącu Polacy przejęli kontrolę nad Galicją. Na Węgrzech,\nna początku listopada, proklamowano Republikę Węgierską. Zwycięska ententa\ntraktowała Węgry jako państwo pokonane, które musiało uznać suwerenność\nnarodów rządzonych dotąd przez Węgrów (Rumunów, Chorwatów, Słowaków).\nNa Węgry wrócili jeńcy z Rosji, którzy przeżyli tam rewolucję. Pod ich wpływem\npowstawała Węgierska Republika Rad z Belą Kunem na czele. Rozpoczęto\nnacjonalizację przemysłu i ziemi oraz wprowadzono terror wobec przeciwników\npolitycznych. Sytuacja ta zaniepokoiła ententę. Zaczęła ona wspierać\nkontrrewolucyjną armię węgierską i Rumunów, którzy w ramach interwencji\nwkroczyli do Budapesztu. Węgierska Republika Rad upadła, a Węgry pozostały\n„królestwem bez króla” rządzonym przez regenta Miklosa Horthy’ego.\nWprowadził on na Węgrzech system rządów autorytarnych. Ograniczył rolę\nparlamentu, zwalczał opozycję, nie miał jednak ambicji totalitarnych. W 1920\nroku ententa podpisała traktat pokojowy z Węgrami w Trianon. Węgry utraciły\n70% swego terytorium przedwojennego, głównie na rzecz Czechosłowacji\n(Słowacja i Ruś Zakarpacka), Królestwa SHS (Wojwodina) i Rumunii\n(Siedmiogród). Poza granicami znalazło się ponad 3 miliony rdzennych\nMadziarów. Trauma trianońska określała węgierską świadomość narodową\nna następne dziesięciolecia. Rewizja postanowień traktatu pokojowego z 1920\nroku, dążenie do zjednoczenia ziem i narodu znalazły wyraz w polityce\nzagranicznej kolejnych rządów węgierskich.\nSytuacja polityczna na ziemiach polskich po I wojnie światowej\nkształtowała się w innej atmosferze niż na Węgrzech. Polskie aspiracje\nniepodległościowe cieszyły się otwartym poparciem ententy od 1917 roku.\nW kilku ośrodkach powstały Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich,\nale postawa ogółu społeczeństwa nie pozwoliła na rozprzestrzenienie się ich\nwładzy. Rosję Radziecką postrzegano w Polsce nie tylko jako wroga\nideologicznego, lecz również jako agresora zagrażającego odzyskanej z takim\ntrudem niepodległości. Przed władzami Polski stały bardzo istotne problemy\nwalki o kształt terytorialny państwa oraz trudności związane ze scaleniem\nobszarów stanowiących dotąd terytoria trzech różnych państw. Większość\nspołeczeństwa polskiego opowiedziała się za demokratyczną formą rządów.\nPoziom rozszerzony\n27\nKonstytucja z marca 1921 roku zawierała zasadę podziału władzy\ni odpowiedzialności rządu przed sejmem, ograniczała rolę prezydenta. Niestety,\ndemokratyczny ustrój okazał się słaby, dochodziło do częstych zmian rządów.\nW Polsce i na Węgrzech demokracja miała w latach dwudziestych wątłe\npodstawy rozwoju. Na Węgrzech decydowała o tym obawa przed komunizmem\noraz silny nacjonalizm i nastroje rewanżu za traktat w Trianon; w Polsce -\ngłównie tendencje autorytarne zarówno w środowisku piłsudczykowskim,\njak i wśród przywódców najsilniejszej partii politycznej, Narodowej Demokracji.\nZ tych powodów przez cały okres międzywojenny utrzymywał się na Węgrzech\nautorytarny reżim Horthy’ego, a w Polsce w 1926 r. doszło do wojskowego\nzamachu\nstanu\ndokonanego\nprzez\nJózefa\nPiłsudskiego.\nPrawne\nusankcjonowanie\nautorytarnego\nsystemu\nsprawowania\nwładzy\nw II Rzeczypospolitej nastąpiło po wprowadzeniu konstytucji kwietniowej.\nStanowiła ona, że prezydent, a nie naród, jest źródłem władzy państwowej\ni ponosi odpowiedzialność jedynie „przed Bogiem i historią”. Wydarzenia\nte\nwpisują\nsię\nw\nogólnoeuropejski\nkryzys\ndemokracji\nw\nokresie\nmiędzywojennym.\nPod koniec lat trzydziestych cała Europa Środkowa stanęła w obliczu\nekspansjonizmu niemieckiego. Jesienią 1938 r. Węgry, lawirując między\nNiemcami, Związkiem Radzieckim i Francją, starały się odzyskać przynajmniej\nczęść utraconych terytoriów. Na mocy pierwszego arbitrażu wiedeńskiego,\ndzięki poparciu Hitlera, Węgry zaanektowały sporne terytorium południowej\nSłowacji i Ruś Zakarpacką. W tym samym czasie, złamany układem\nmonachijskim, rząd czechosłowacki przyjął wysunięte przez Polskę żądanie\noddania Zaolzia. Pretensje polskie do Zaolzia nie były bezpodstawne,\nale przyłączenie go w takich okolicznościach wytwarzało fałszywy obraz Polski\njako sojusznika III Rzeszy. W październiku 1938 roku III Rzesza wysunęła\npropozycję\nwłączenia\ndo\nNiemiec\nWolnego\nMiasta\nGdańska\nwraz\nz eksterytorialną szosą i linią kolejową między Prusami Wschodnimi\ni Pomorzem niemieckim w zamian za przedłużenie polsko-niemieckiego układu\no nieagresji i wejście Polski do paktu antykominternowskiego. Propozycja\nta wkrótce przybrała formę żądania, które strona Polska odrzuciła.\nW chwili wybuchu drugiej wojny światowej Węgry zachowały neutralność\ni Miklos Horthy odmówił przepuszczenia wojsk niemieckich przez terytorium\nwęgierskie oraz otworzył granicę węgierską przed polskimi uciekinierami.\nWęgrzy zaopiekowali się tysiącami Polaków, a za symbol polsko-węgierskiej\nprzyjaźni można uznać utworzone wtedy nad Balatonem polskie gimnazjum.\nDążąc do opanowania basenu Morza Śródziemnego, Niemcy starały się\nwzmocnić wpływy na Bałkanach. Latem 1940 roku skłoniły Rumunię\ndo odstąpienia dużej części Siedmiogrodu Węgrom (drugi arbitraż wiedeński).\nTo zdecydowało o przystąpieniu Węgier do Paktu Trzech. Warto jednak\nzaznaczyć, że Węgry były jedynym państwem w obrębie dominacji hitlerowskiej,\nPoziom rozszerzony\n28\nw którym działał system parlamentarny. Miklos Horthy był przeciwnikiem\nkomunistów, ale nie popierał także węgierskich nazistów - strzałokrzyżowców.\nChciał nawiązać kontakty z koalicją antyhitlerowską i wycofać Węgry z wojny.\nTymczasem Niemcy, wobec zbliżania się wojsk radzieckich, rozpoczęły okupację\nWęgier. Regent ustąpił, a władzę przejęli strzałokrzyżowcy, rozpoczynając okres\nterroru, który do dzisiejszego dnia uznawany jest za jedną z najczarniejszych\nkart w dziejach narodu węgierskiego.\nPolska po bohaterskiej obronie kraju w 1939 roku nie skapitulowała. Jako\nczłonek koalicji antyhitlerowskiej uczestniczyła w walkach na wszystkich\nfrontach\ndrugiej\nwojny\nświatowej.\nPolacy\nutworzyli\nRząd\nPolski\nna Uchodźstwie, a na terenie okupowanego kraju działała w podziemiu\nDelegatura Rządu na Kraj i walczyła Armia Krajowa.\nNa powojenne losy Polski i Węgier decydujący wpływ miał fakt\nwkroczenia na ich terytoria Armii Czerwonej i polityczne decyzje Wielkiej\nTrójki; Polacy i Węgrzy zostali „przydzieleni” Stalinowi. Narzucenie systemu\nkomunistycznego odbywało się w Polsce i na Węgrzech według podobnego\nscenariusza. Po zakończeniu wojny proklamowana została Węgierska Republika\nLudowa. Do 1947 roku silną pozycję zachowała tam Partia Drobnych Rolników,\nodpowiednik Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisława Mikołajczyka.\nWygrała ona pierwsze powojenne wybory na Węgrzech, ale jej przywódców\nzastraszano, aresztowano, a niektórych stracono. Sposób przejmowania władzy\nmałymi porcjami, stosowany w Europie Środkowo-Wschodniej przez partie\nkomunistyczne, nazwano „taktyką salami”. Represje dotknęły także Kościół\nkatolicki - prymas Węgier Jozsef Mindszenty został skazany, w pokazowym\nprocesie, na karę dożywotniego więzienia. W latach stalinowskich na czele\npartii komunistycznej na Węgrzech stanął Matyas Rakosi. Skala terroru\nkomunistycznego na Węgrzech była większa niż w Polsce. Ofiarą węgierskiej\nsłużby bezpieczeństwa padali działacze opozycyjni pod, najczęściej niesłusznym,\noskarżeniem o kolaborację z Niemcami.\nW Polsce, podobnie jak na Węgrzech, legalna opozycja została rozbita.\nStanisław Mikołajczyk opuścił Polskę. W 1948 roku powstała Polska\nZjednoczona Partia Robotnicza, której przywódcą został Bolesław Bierut -\nzwolennik powielania w Polsce wzorów radzieckich. Komuniści, sceptycznie\nodnoszący się do przymusowej kolektywizacji rolnictwa i uważający, że Polska\npowinna podążać swoją drogą do socjalizmu, zostali oskarżeni o odchylenie\nprawicowo-nacjonalistyczne i odsunięci od władzy (np. Władysław Gomułka).\nPod takim samym zarzutem Imre Nagy został usunięty z Biura Politycznego\nWęgierskiej Partii Komunistycznej. W Polsce pozycja Kościoła katolickiego była\no wiele silniejsza niż na Węgrzech, gdzie znaczną część społeczeństwa stanowili\nprotestanci. Prymas Stefan Wyszyński, podobnie jak prymas Mindszenty, został\naresztowany. Przebywał w różnych miejscach odosobnienia aż do 1956 roku.\nNa Węgrzech, tak jak w Polsce, forsowano także program rozbudowy przemysłu\nciężkiego. Warto nadmienić, że w przypadku gospodarki węgierskiej,\nPoziom rozszerzony\n29\npozbawionej rodzimych złóż rudy żelaza i węgla kamiennego, było to\nszczególnie nieuzasadnione ekonomicznie i przyniosło wielkie straty.\nJesienią 1956 losy Polski i Węgier związały się w dramatyczny sposób.\nXX Zjazd Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (referat Nikity\nChruszczowa potępiający kult jednostki - Józefa Stalina), czerwcowe\nwystąpienie poznańskich robotników, wybór na I sekretarza Komitetu\nCentralnego PZPR Władysława Gomułki - to wydarzenia, które wywarły\nogromne wrażenie na węgierskiej opinii publicznej i stały się impulsem\ndo przemian w tym kraju. W październiku 1956 roku odbyła się w Budapeszcie,\npod pomnikiem bohatera Polski i Węgier - generała Józefa Bema,\ndemonstracja, której uczestnicy udzielili poparcia przemianom dokonującym się\nw Polsce oraz domagali się „węgierskiej drogi do socjalizmu”. Przywódcą\npowstania węgierskiego został Imre Nagy. Witold Jedlicki słusznie zauważył,\nże Władysław Gomułka obiecywał Nikicie Chruszczowowi zahamowanie\nprocesu demokratyzacji i położenie kresu dalszym żądaniom mas, natomiast\nImre Nagy był rzecznikiem mas i w ich imieniu wysuwał dalsze żądania. Na tym\npolegała różnica w postawie obu przywódców. Imre Nagy ogłosił wystąpienie\nWęgier z Układu Warszawskiego i wprowadzenie pluralistycznego systemu\npolitycznego, co spotkało się ze sprzeciwem strony radzieckiej i doprowadziło\ndo krwawej interwencji Armii Czerwonej. Największego wsparcia walczącym\nWęgrom udzieliła Polska. Pierwsze samoloty, które dotarły na Węgry z pomocą,\ngłównie z krwią i lekami, przyleciały właśnie z Polski. Po obaleniu rządów\nNagy’a powstał wierny Moskwie komunistyczny rząd Janosa Kadara. Historycy\nuważają, że Władysław Gomułka mógł rozegrać „kartę węgierską” dla\nwłasnych celów, szantażując wzburzone społeczeństwo polskie groźbą\npowtórzenia się u nas scenariusza węgierskiego.\nWarto zwrócić uwagę na kontekst międzynarodowy tragicznych wydarzeń\nwęgierskich 1956 roku. Wykorzystując fakt, że Związek Radziecki zajęty był\nsytuacją na Węgrzech, Izrael, Anglia i Francja zaatakowały Egipt w celu\nodzyskania kontroli nad Kanałem Sueskim. Agresja ta odwróciła uwagę\npolityków Zachodu od spraw węgierskich. Prezydent USA pozostawił Rosjanom\nwolną rękę w działaniach na Węgrzech.\nPołożenie geopolityczne Polski i Węgier w XX wieku stawiało przed tymi\npaństwami konieczność obrony swoich interesów w konfrontacji z dążeniami\npotężnych sąsiadów. Polska i Węgry wybierały różne drogi realizacji tego celu.\nW ostatecznym rezultacie przetrwały wielkie polityczne kataklizmy XX wieku\ni obecnie mogą podążać drogą demokratycznego rozwoju. Wspólne\ndoświadczenia polityczne wpływały na umocnienie przyjaźni między narodami.\nZnalazła ona wyraz w licznych wypowiedziach Polaków i Węgrów,\nnp. w wierszu Zbigniewa Herberta poświęconemu wydarzeniom na Węgrzech\nw 1956 roku, czy w słowach podziwu i uznania węgierskiego laureata literackiej\nNagrody Nobla Imre Kertesza dla twórczości polskiego pisarza Tadeusza\nBorowskiego.\nPoziom rozszerzony\n30\nBRUDNOPIS","solution":null,"image":"img/historia-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"}]}