{"paper":{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/historia-2015-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/historia-2015-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":38,"source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.\nŹródło 1. Schemat kartograficzny\nNa podstawie: Atlas historyczny świata, Warszawa 2001, s. 12.\nŹródło 2. Fragmenty dzieł pisarzy starożytnych\nFragment A.\nMiasto zbudowane było tak porządnie, jak żadne inne ze znanych nam miast. Naprzód\nbiegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt\nkrólewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [ ] Kopiąc rów, sporządzali\njednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli,\nwypalali je w piecach. [ ] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się\nEufrat.\nNa podstawie: Herodot, Dzieje, Wrocław 2005, s. 94-95.\nFragment B.\nŚwiątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron. Tutaj rzesze\nludzi, które napływały zewsząd z podziwu dla majestatu boskiego, stworzyły miasto\ni osiadły na tej skale. Dzięki temu świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście\n[ ]. W samym środku znajduje się skała tworząca coś w rodzaju teatru [ ]. Na tym występie\nskalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki\notwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni.\nNa podstawie: G. Chomicki, S. Sprawski, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do\nhistorii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 171-172.\n3\n2\n4\n5\n1\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nPodaj numery, którymi na mapie oznaczono miejsca wzniesienia obiektów opisanych\nw tekstach.\nFragment A\nFragment B","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nI. Starożytność\n1. Cywilizacje Bliskiego […] Wschodu.\nZdający:\n1) charakteryzuje uwarunkowania\ngeograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim\n[…] Wschodzie.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n1) charakteryzuje geograficzne\nuwarunkowania cywilizacji greckiej;\n3) rozpoznaje dokonania kulturowe Greków\nw dziedzinie architektury [ ].\nRozwiązanie\nTekst A. - 3\nTekst B. - 4\nSchemat punktowania\n1 p. - za wskazanie dwóch prawidłowych numerów.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Fragment A - numer 3** (Babilon w Mezopotamii)\n**Fragment B - numer 4** (Delfy w Grecji)\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\n### Fragment A - odczytujemy wskazówki tekstu\n\n> *\"Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat\"* (Herodot, *Dzieje*)\n\nKluczowa wskazówka: **rzeka Eufrat**. Eufrat to jedna z dwóch wielkich rzek **Mezopotamii** (drugą jest Tygrys). Miasto zbudowane na obu brzegach Eufratu, otoczone potężnym murem ceglanym i głębokim rowem - to klasyczny opis **Babilonu** pochodzący z relacji Herodota (V w. p.n.e.).\n\n→ Na mapie schematu numer **3** umieszczony jest w rejonie Mezopotamii (Bliski Wschód, dorzecze Tygrysu i Eufratu).\n\n### Fragment B - odczytujemy wskazówki tekstu\n\n> *\"Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni\"*\n\nKluczowe wskazówki:\n1. **Apollo** - bóg grecki (Apollon)\n2. **Parnas** - masyw górski w **Grecji środkowej**\n3. **Wyrocznia** w głębokim otworze ziemi - to słynna **Pytia delficka**, kapłanka wieszcząca z parą wydobywającą się z rozpadliny\n\n→ Opis dotyczy **Delf** - najsłynniejszej wyroczni starożytnej Grecji. Na mapie numer **4** położony jest w centralnej Grecji, czyli w rejonie Parnasu.\n\n## Sposób 2 - analiza topograficzna mapy\n\nMapa pokazuje basen Morza Śródziemnego i Bliski Wschód z pięcioma ponumerowanymi miejscami:\n- **nr 1, 2** - w rejonie Bliskiego Wschodu (delta Nilu / Lewant) → Egipt lub Lewant, NIE pasują do Eufratu ani Parnasu\n- **nr 3** - Mezopotamia, dorzecze Eufratu → **Babilon** (Fragment A)\n- **nr 4** - centralna Grecja, masyw Parnasu → **Delfy** (Fragment B)\n- **nr 5** - Półwysep Apeniński (Włochy) → Rzym lub inne miasto rzymskie, NIE pasuje do tekstów\n\nPo eliminacji geograficznej: 3 dla A, 4 dla B.\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Babilon i Delfy:**\n> **Babilon** - stolica Babilonii w Mezopotamii (dorzecze Tygrysu i Eufratu). Słynne mury Babilonu opisane przez Herodota w *Dziejach* (V w. p.n.e.) zaliczane były do siedmiu cudów świata starożytnego (wraz z wiszącymi ogrodami Semiramidy). Miasto zniszczone przez Persów, odnowione przez Nabuchodonozora II (605-562 p.n.e.).\n>\n> **Delfy** - najważniejsza panhelleńska wyrocznia starożytnej Grecji, na zboczu góry Parnas. Świątynia Apollina, w której wieszczyła **Pytia**. W Delfach co cztery lata odbywały się igrzyska pytyjskie (drugie po olimpijskich). Inskrypcja na świątyni: *\"Poznaj samego siebie\"* (gnothi seauton).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za wskazanie OBYDWU prawidłowych numerów (A. - 3; B. - 4)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną LUB tylko jeden numer poprawny LUB brak odpowiedzi\n>\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie można dostać 0,5 pkt. Trzeba mieć obydwie odpowiedzi poprawnie. To znaczy: jeśli wpiszesz 3 i 4 - masz punkt; jeśli wpiszesz 3 i 5 LUB 1 i 4 - 0 punktów.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomylenie Eufratu z Nilem:** Numer 1 lub 2 (delta Nilu / Lewant) jest często mylony z numerem 3 (Mezopotamia), zwłaszcza jeśli uczeń pamięta tylko \"rzeka starożytna\". Klucz: nazwa rzeki (*Eufrat*, NIE *Nil*).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Parnas a Olimp:** Niektórzy uczniowie kojarzą greckie góry tylko z Olimpem (Tessalia, północna Grecja). Parnas to masyw w Fokidzie (centralna Grecja, blisko Zatoki Korynckiej) - TAM są Delfy. Olimp to siedziba bogów; Parnas - siedziba muz i Apollina-wieszcza.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pułapka Włoch (nr 5):** Półwysep Apeniński nie jest opisany w żadnym z fragmentów. Nr 5 to Italia (Rzym?), ale nie pasuje ani do Eufratu, ani do Parnasu.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nWyjaśnij, jaki był wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektów opisanych\nw tekstach.\nWpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A.\nWpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nI. Starożytność\n1. Cywilizacje Bliskiego i Dalekiego\nWschodu.\nZdający:\n1) charakteryzuje uwarunkowania\ngeograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim\ni Dalekim Wschodzie.\n2. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnej Grecji.\nZdający:\n1) charakteryzuje geograficzne\nuwarunkowania cywilizacji greckiej.\nPrzykładowe odpowiedzi\nByło to miejsce położone nad rzeką, która stwarzała dogodne warunki dla komunikacji,\nhandlu i zaopatrywała w wodę. Miejsce to miało też walory obronne. Lokalizacja nad\nrzeką dawała także możliwość pozyskania gliny do wyrobu cegły.\nByło to miejsce o walorach obronnych - góry, przepaści. Takie położenie dawało też\nmożliwość pozyskiwania budulca, którym był kamień oraz stwarzało wrażenie bliskości\nbogów, co miało istotne znaczenie dla usytuowania tam sanktuarium.\nSchemat punktowania\n2 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji każdego\nz dwóch obiektów.\n1 p. - za prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje dotyczące lokalizacji jednego\nobiektu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście A. (Babilon):**\nPołożenie nad rzeką Eufrat zapewniało **wodę pitną i nawodnienie pól**, **drogę komunikacyjną i handlową**, dawało **walor obronny** (rzeka jako naturalna fosa) oraz **glinę** wykopaną z rowu, którą wykorzystano do produkcji cegły - głównego budulca miasta.\n\n**Wpływ warunków naturalnych na lokalizację obiektu opisanego w tekście B. (Delfy):**\nPołożenie na **stromej skale w górach Parnasu**, otoczonej **przepaściami**, zapewniało doskonałe **walory obronne** (naturalna twierdza), dostarczało **kamienia** jako budulca świątyni i miasta oraz tworzyło **wrażenie bliskości bogów** (góry jako miejsce sakralne) - co miało istotne znaczenie dla lokalizacji sanktuarium Apollina.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła A (Babilon)\n\n> *\"Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. [ ] Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. [ ] Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat\"*\n\n→ **Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:**\n\n1. **Rzeka Eufrat** - przepływa przez miasto i je dzieli. Korzyści:\n- **Woda pitna** dla mieszkańców i nawodnienie upraw zbóż\n- **Komunikacja i handel rzeczny** - Eufrat łączył dolną Mezopotamię z Zatoką Perską\n- **Walor obronny** - rzeka jako naturalna przeszkoda dla wrogów\n\n2. **Glina jako budulec** - *\"sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej z rowu\"*\n- Mezopotamia to teren aluwialny, **brak kamienia** budowlanego, ale obfitość **gliny** w dolinach rzecznych\n- Cegła wypalana stała się głównym materiałem budowlanym Babilonu (wieża Babel, mury, pałac Nabuchodonozora)\n\n3. **Płaski teren** - pozwalał na zbudowanie geometrycznego, regularnego planu miasta i otoczenie go potężnymi murami z fosą.\n\n## Sposób 2 - analiza źródła B (Delfy)\n\n> *\"Świątynia Apollina leży w górach Parnasu na skale stromej ze wszystkich stron świątyni i miasta bronią nie tylko mury, ale i przepaście [ ] na tym występie skalnym, niemal w środku wysokości góry, znajduje się mała płaszczyzna, a w niej głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni\"*\n\n→ **Wskazówki dotyczące warunków naturalnych:**\n\n1. **Strome góry i przepaście** - *\"na skale stromej ze wszystkich stron\"*\n- **Walor obronny** - niedostępność, naturalna twierdza\n- Dodatkowa ochrona oprócz murów obronnych\n\n2. **Wysokość i widoczność** - położenie wysoko w górach\n- **Sakralność** - bliskość nieba i bogów (typowe dla wielu świątyń antycznych: Olimp jako siedziba bogów, akropol w Atenach)\n- Świątynia widoczna z daleka - wzmacnia majestat Apollina\n\n3. **Skała wapienna Parnasu** - kamień jako budulec\n- W przeciwieństwie do Mezopotamii, Grecja obfituje w **kamień** (wapień, marmur)\n- Świątynia Apollina, skarbce miast greckich (Aten, Sykionu) wszystkie wybudowane z kamienia\n\n4. **Otwór w ziemi (rozpadlina)** - *\"głęboki otwór w ziemi, który prowadzi do wyroczni\"*\n- Naturalne źródło **wyziewów wulkanicznych** (etylen, CO2) - dawało Pytii stan transu\n- Geologiczne zjawisko, które przesądziło o świętości tego miejsca u Greków\n\n## Sposób 3 - porównanie kontrastowe\n\n| Aspekt | Babilon (A) | Delfy (B) |\n| **Główny czynnik** | rzeka (Eufrat) | góry (Parnas) |\n| **Funkcja miejsca** | metropolia gospodarcza, polityczna | sanktuarium religijne |\n| **Budulec** | glina → cegła | kamień |\n| **Walor obronny** | mury + fosa rzeczna | przepaście naturalne + mury |\n| **Komunikacja** | szlak rzeczny | trudno dostępne - pielgrzymki |\n| **Symbolika** | bogactwo, władza | bliskość bogów, wieszcza |\n\n## Reference historyczny\n\n> 📖 **Reference - Babilon i Delfy:**\n> **Babilon** - gospodarka oparta na rolnictwie nawadnianym z Eufratu (jęczmień, daktyle, sezam). Geneza: tereny aluwialne brakowało kamienia, więc wszystko z **cegły mułowej** suszonej na słońcu lub wypalanej. Klasyczny przykład **cywilizacji rzecznej** (jak Egipt nad Nilem, Indus, Chiny nad Huang He).\n>\n> **Delfy** - sanktuarium panhelleńskie, leżało \"w pępku świata\" (omphalos) wg Greków. Bogactwo Delf opierało się na pielgrzymkach i darach miast greckich (skarbce). Cykliczne **igrzyska pytyjskie** co cztery lata. Wybór Parnasu uzasadniał mit, w którym Apollo zabił węża Pytona w jaskini parnaskiej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 1.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie wpływu warunków naturalnych na lokalizację OBYDWU obiektów (Babilonu I Delf)\n> - **1 pkt** - za prawidłowe wyjaśnienie tylko JEDNEGO obiektu\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty dla Babilonu (A):**\n> - rzeka jako źródło wody / komunikacja / handel / obrona\n> - glina jako materiał budowlany (cegła)\n> - dostęp do żyznych gruntów aluwialnych\n>\n> **Akceptowane warianty dla Delf (B):**\n> - górski / strome zbocza → walor obronny\n> - kamień jako materiał budowlany\n> - wysoka, niedostępna lokalizacja → wrażenie bliskości bogów\n> - przepaście jako naturalna ochrona sanktuarium\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** w odpowiedzi MUSZĄ być ARGUMENTY o WPŁYWIE warunków naturalnych - nie wystarczy napisać \"miasto leżało nad Eufratem / w górach\". Trzeba wyjaśnić CO TO DAWAŁO mieszkańcom (woda / obronność / budulec / sakralność).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczniowie często ograniczają się do JEDNEGO argumentu (np. \"miasto leżało nad rzeką\") - to nie wystarczy. CKE wymaga **wyjaśnienia wpływu** - czyli powiedzenia po co leżało nad rzeką (woda, handel, obrona, glina).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Mylenie Eufratu z Nilem (Egipt). Tekst wyraźnie nazywa rzekę - *\"zwie się Eufrat\"* - czyli to Mezopotamia/Babilon, nie Egipt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Pisanie ogólnikowo o \"klimacie\" lub \"żyzności gleby\" bez powiązania z konkretnymi cytatami z tekstu. Klucz CKE punktuje WSKAZANIE elementów z tekstu (rów, mur, Eufrat, skała, przepaście) i ich INTERPRETACJĘ jako warunków naturalnych.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nŹródło 1. Kwintus Tulliusz Cyceron1, Mały poradnik wyborczy, 64 r. p.n.e. [fragment]\nTrzy są drogi szczególnie prowadzące do pozyskania ludzkiej przychylności i głosu\nw wyborach - świadczenie przysług, budzenie nadziei oraz samorzutne szczere przywiązanie.\n[ ] Staraj się [ ], by cała kampania wyborcza była pełna blasku, okazała, świetna, miła\nludowi, by odznaczała się wspaniałością i godnością. [ ] Hojność [ ] ma szerokie pole [ ].\nStaraj się, by dostęp do ciebie był łatwy we dnie i w nocy, by nie tylko bramy domu stały\notworem, lecz także przystępne było spojrzenie i wyraz twarzy, które są niejako bramą duszy.\nGdy cię o coś proszą - zgadzaj się (jeżeli czegoś nie możesz spełnić, odmów w sposób\nuprzejmy albo w ogóle nie odmawiaj). [ ] Obietnica jest czymś niepewnym, odnosi się do\nprzyszłości i do niewielu stosunkowo ludzi; natomiast odmowa zraża na pewno zaraz, i to\nwiększą liczbę osób.\nNa podstawie: J. Kwapisz, Jak wygrać wybory w Rzymie, [w:] „Mówią Wieki” 2003, nr 5, s. 19, 21, 22.\n1 Kwintus Tulliusz Cyceron (102 p.n.e.-43 p.n.e.) - młodszy brat mówcy rzymskiego Marka Tulliusza Cycerona.\nŹródło 2. Plutarch, Żywoty sławnych mężów [fragment]\nPompejusz ma powodzenie, jako wódz […] wszedł do senatu, a przez obywateli został\nzaszczycony przydomkiem Magnus, tj. Wielki. [ ]\nGdy był w Rzymie […], unikał tłumu i forum publicznego; niewielu potrzebującym\nprzychodził z pomocą. [ ]\nKrassus […] nie grał nieuchwytnego i nieprzystępnego, lecz obracał się ciągle wśród\npotrzebujących jego pośrednictwa [ ]. I kiedy Cezar w charakterze pretora wybierał się do\nHiszpanii, a nie miał pieniędzy, to Krassus [ ] poręczył za niego sumą ośmiuset trzydziestu\ntalentów.\nNa podstawie: G. Chomicki, S. Sprawski, Starożytność. Teksty źródłowe, komentarze i zagadnienia do\nhistorii w szkole średniej, Kraków 1999, s. 252.\nKtóry polityk rzymski - Pompejusz czy Krassus - postępował zgodnie z zasadami\nprzedstawionymi w źródle 1.? Odpowiedź uzasadnij.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI. Starożytność\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne w Rzymie republikańskim […].\nPoprawna odpowiedź\nKrassus postępował zgodnie z zasadami podanymi przez Kwintusa Tulliusza Cycerona.\nUzasadnienie\nKrassus był przystępny, chętnie pomagał innym, wsparł finansowo Cezara, chętnie rozmawiał\nz ludźmi w przeciwieństwie do Pompejusza, który nie był szczodry i unikał kontaktów\nz ludem.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Krassus** postępował zgodnie z zasadami przedstawionymi w źródle 1 (*Mały poradnik wyborczy* Kwintusa Tulliusza Cycerona).\n\n**Uzasadnienie:** Krassus był **przystępny dla wszystkich**, **stale obracał się wśród potrzebujących**, **udzielał pomocy finansowej** (poręczył Cezarowi 830 talentów). Pompejusz był jego przeciwieństwem - *\"unikał tłumu i forum publicznego; niewielu potrzebującym przychodził z pomocą\"*.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (zasady Kwintusa Cycerona)\n\nKwintus Tulliusz Cyceron w *Małym poradniku wyborczym* (64 r. p.n.e., dla brata Marka, kandydata na konsula) wymienia **trzy zasady zdobywania głosów wyborców**:\n\n1. **Świadczenie przysług** - *\"Trzy są drogi szczególnie prowadzące do pozyskania ludzkiej przychylności [ ] świadczenie przysług\"*\n2. **Budzenie nadziei** - obietnice (lepsze niż odmowa)\n3. **Samorzutne szczere przywiązanie** - autentyczna sympatia\n\nDodatkowe wskazówki taktyczne:\n- **Hojność** ma szerokie pole działania\n- **Łatwy dostęp** do kandydata - *\"by dostęp do ciebie był łatwy we dnie i w nocy, by nie tylko bramy domu stały otworem\"*\n- **Życzliwość** - łagodny wyraz twarzy, otwartość\n- **Unikanie odmowy** - odmowa zraża natychmiast i większą liczbę osób niż obietnica\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (Pompejusz vs Krassus u Plutarcha)\n\n### Pompejusz (negatywna ocena vs zasady Cycerona)\n\n> *\"Gdy był w Rzymie [ ], unikał tłumu i forum publicznego; niewielu potrzebującym przychodził z pomocą\"*\n\n**Naruszenia zasad Cycerona:**\n- ❌ **Brak hojności** - \"niewielu potrzebującym przychodził z pomocą\"\n- ❌ **Brak dostępności** - \"unikał tłumu i forum publicznego\" (Cyceron: bramy mają stać otworem)\n- ❌ **Brak życzliwego wyrazu twarzy** - wyniosłość, dystans (tytuł Magnus = \"Wielki\" sugeruje niedostępność)\n\n### Krassus (pozytywna ocena vs zasady Cycerona)\n\n> *\"nie grał nieuchwytnego i nieprzystępnego, lecz obracał się ciągle wśród potrzebujących jego pośrednictwa [ ]. I kiedy Cezar w charakterze pretora wybierał się do Hiszpanii, a nie miał pieniędzy, to Krassus [ ] poręczył za niego sumą ośmiuset trzydziestu talentów\"*\n\n**Zgodność z zasadami Cycerona:**\n- ✅ **Łatwy dostęp** - \"nie grał nieuchwytnego i nieprzystępnego\"\n- ✅ **Świadczenie przysług** - \"obracał się ciągle wśród potrzebujących jego pośrednictwa\"\n- ✅ **Hojność** - poręczenie 830 talentów (kolosalna suma!) na rzecz Cezara\n- ✅ **Spełnianie próśb** - \"gdy cię o coś proszą - zgadzaj się\" (Cyceron) - Krassus dawał\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - pierwszy triumwirat (60 r. p.n.e.) i polityka rzymska schyłku republiki:**\n> Pompejusz (Gnaeus Pompeius Magnus, 106-48 p.n.e.), Krassus (Marek Licyniusz Krassus, ok. 115-53 p.n.e.) i Juliusz Cezar (100-44 p.n.e.) zawarli **pierwszy triumwirat** w 60 r. p.n.e. - nieformalny układ dzielący wpływy w republice rzymskiej. Każdy reprezentował inny atut:\n> - **Pompejusz** - sława wojenna (zwycięstwa nad piratami, Mitrydatesem, w Hiszpanii)\n> - **Krassus** - ogromne bogactwo (najbogatszy człowiek w Rzymie, dorobił się na proskrypcjach Sulli)\n> - **Cezar** - ambicja polityczna i klientela popularów\n>\n> Pompejusz vs Krassus - **przeciwieństwo charakterów**: Pompejusz arystokratyczny, dystansowany; Krassus pragmatyczny patron klienteli. Ich rywalizacja wewnętrzna (kto z kogo) była typową cechą polityki rzymskiej w I w. p.n.e.\n>\n> **Klientela** (clientela) - system zależności w Rzymie: patron (patronus) wspierał finansowo i prawnie klientów (clientes), w zamian otrzymując ich poparcie polityczne (głosy w wyborach, eskorta na forum). Krassus był wzorcowym patronem; Pompejusz nie kultywował klienteli na taką skalę.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne ROZSTRZYGNIĘCIE (\"Krassus\") + UZASADNIENIE (powołanie się na cytaty ze źródła 2 zgodne z zasadami źródła 1)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (samo rozstrzygnięcie bez uzasadnienia LUB samo uzasadnienie bez wskazania imienia) lub błędną (\"Pompejusz\") albo za brak odpowiedzi\n>\n> **Konieczne elementy uzasadnienia (przynajmniej JEDEN):**\n> - Krassus był przystępny, chętnie pomagał innym\n> - Wsparł finansowo Cezara (830 talentów)\n> - Chętnie rozmawiał z ludźmi w przeciwieństwie do Pompejusza\n> - Pompejusz unikał kontaktów z ludem\n>\n> ⚠️ **Krytyczne:** sama nazwa \"Krassus\" bez argumentów = 0 punktów. Trzeba pokazać KONKRETNĄ zgodność z zasadami z poradnika.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - wybór Pompejusza:** Niektórzy uczniowie wybierają Pompejusza, bo jest \"znany\" (Wielki, triumwirat). Ale to o **technice wyborczej** chodzi, a nie o sukces wojskowy. Pompejusz mógł być świetnym wodzem, ale fatalnym kandydatem wyborczym.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - uzasadnienie ogólne:** \"Krassus, bo był miły\" to za mało. Trzeba wskazać KONKRETNE działania (poręczenie Cezara, otwartość na petentów) i ZESTAWIĆ je z **konkretnymi zasadami** Cycerona (hojność, łatwy dostęp).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie atrybucji:** *Mały poradnik wyborczy* napisał **Kwintus Tulliusz Cyceron** (młodszy brat), a nie słynny Marek Tulliusz Cyceron (mówca). Marek Cyceron był ADRESATEM rad - kandydatem na konsula 64-63 p.n.e. Klucz CKE nie wymaga rozróżnienia, ale w wypracowaniu maturalnym warto pamiętać.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.\nGall Anonim, Kronika polska\nFragment A.\nBolesław więc, zawładnąwszy przebogatym miastem Kijowem i potężnym królestwem\nruskim, [ ] ustanowił tam panem w swoim zastępstwie pewnego Rusina ze swego rodu\nŚwiętopełka i powracał z resztą skarbów do Polski.\nNa podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 23.\nFragment B.\nBolesław Śmiały, jako zdobywca wkroczył do stolicy królestwa Rusinów, znamienitego\nmiasta Kijowa [ ]. Tam też osadził na tronie królewskim pewnego Rusina ze swego rodu\nIzasława, któremu należały się rządy, a wszystkich, którzy nie byli mu posłuszni, usunął od\nwładzy.\nNa podstawie: Gall Anonim, Kronika polska, Wrocław 2003, s. 48.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nPodaj przydomek Bolesława wymienionego we fragmencie A. kroniki Galla Anonima.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nII. Średniowiecze.\n4. Polska w okresie wczesnopiastowskim.\nZdający:\n3) opisuje rozwój terytorialny państwa\npolskiego w X-XII w.\nPoprawna odpowiedź\nBolesław Chrobry\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Bolesław I Chrobry** (zwany też Wielkim).\n\n## Sposób 1 - analiza fragmentu A kroniki Galla Anonima\n\n> *\"Bolesław więc, zawładnąwszy przebogatym miastem Kijowem i potężnym królestwem ruskim, [ ] ustanowił tam panem w swoim zastępstwie pewnego Rusina ze swego rodu Świętopełka i powracał z resztą skarbów do Polski\"*\n\n→ **Wskazówki w tekście:**\n\n1. **Bolesław bez liczebnika** - w samej *Kronice* Galla Anonima (pisanej ok. 1112-1116) tytuł odnosi się do dwóch wielkich Bolesławów Polski:\n- **Bolesław I Chrobry** (992-1025) - wyprawa kijowska 1018 r.\n- **Bolesław II Śmiały (Szczodry)** (1058-1079) - wyprawa kijowska 1069 r.\n\n2. **Świętopełk** - to klucz! Bolesław osadza w Kijowie **Świętopełka** *\"ze swego rodu\"*. Świętopełk I (Światopełk Włodzimierzowicz, ok. 980-1019) był księciem ruskim, **zięciem** Bolesława Chrobrego (poślubił córkę Chrobrego). Bolesław I osadził go ponownie na tronie kijowskim w **1018 r.** (po zwycięstwie w bitwie nad Bugiem nad Jarosławem Mądrym).\n\n3. **\"Powracał z resztą skarbów\"** - wyprawa miała charakter łupieżczy (Bolesław zabrał z Kijowa skarby), co odpowiada relacji Galla o Chrobrym.\n\n→ **Wniosek:** Fragment A opisuje wyprawę kijowską **Bolesława I Chrobrego** w 1018 r.\n\n## Sposób 2 - porównanie z fragmentem B\n\nFragment B opisuje wyprawę **Bolesława Śmiałego** (jest expressis verbis: *\"Bolesław Śmiały, jako zdobywca wkroczył do stolicy królestwa Rusinów\"*) - kontekst chronologiczny: 1069 r., osadzenie **Izasława** Jarosławowicza (zięcia Bolesława II) w Kijowie po wcześniejszej zsylce.\n\nGall Anonim w obu fragmentach opisuje **podobny scenariusz** - to celowo skomponowane paralele literackie:\n- Bolesław I osadza Świętopełka (1018) - Bolesław II osadza Izasława (1069)\n- Obaj książęta ruscy są spowinowaceni z Bolesławami przez małżeństwo\n- Obaj wracają z bogatymi łupami\n\nPo eliminacji: Fragment A = Bolesław Chrobry (Świętopełk), Fragment B = Bolesław Śmiały (Izasław).\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - Bolesław I Chrobry (992-1025):**\n> Pierwszy król Polski, syn **Mieszka I** i Dobrawy. Najważniejsze daty panowania:\n> - **1000 - Zjazd Gnieźnieński** (z cesarzem Ottonem III) - utworzenie metropolii gnieźnieńskiej (arcybiskup Radzim-Gaudenty), biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu\n> - **1002-1018 - wojny z Niemcami** (Henrykiem II) - zakończone **pokojem w Budziszynie 1018** (Polska zatrzymała Milsko, Łużyce)\n> - **1018 - wyprawa kijowska** - bitwa nad Bugiem, zdobycie Kijowa, osadzenie zięcia **Świętopełka** na tronie ruskim, zabranie złotych Wrót Złotych (legenda o szczerbicy)\n> - **1025 - koronacja Bolesława Chrobrego** w Gnieźnie (lub Poznaniu) - pierwszy król Polski; zmarł kilka miesięcy po koronacji\n>\n> Wyprawa 1018 r. miała charakter **dynastyczny i łupieżczy** - celem było wsparcie zięcia Świętopełka w walce z bratem Jarosławem Mądrym o tron kijowski. Polski oddział Bolesława pokonał Jarosława w bitwie nad Bugiem (\"miecz Szczerbiec\" jako legenda - Bolesław miał uderzyć w Złote Wrota Kijowa, czym wyszczerbił klingę).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź: \"Chrobry\" lub \"Wielki\"\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną (np. \"Śmiały\", \"Krzywousty\") lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Chrobry\"\n> - \"Wielki\" (rzadziej używany przydomek)\n> - \"Bolesław I Chrobry\" (pełne imię z liczebnikiem)\n>\n> **Wykluczone:**\n> - \"Śmiały\" / \"Szczodry\" - to Bolesław II z fragmentu B\n> - \"Krzywousty\" - to Bolesław III (XII w., daleko po wyprawach kijowskich)\n> - \"Pierwszy\" - to liczebnik, nie przydomek\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomylenie z Bolesławem Śmiałym:** Obaj Bolesławowie (I i II) wyprawiali się do Kijowa! Klucz: imię w Kijowie osadzonego księcia. **Świętopełk** = 1018 = Chrobry; **Izasław** = 1069 = Śmiały.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie przydomka:** Klucz CKE wymaga **przydomka** (\"Chrobry\"), nie samego imienia (\"Bolesław I\"). Zwykła odpowiedź \"Bolesław I\" może być uznana za niepełną.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - bałagan w Bolesławach Polski:** W historii Polski było aż **5 ważnych Bolesławów**:\n> 1. Bolesław I Chrobry (992-1025) - pierwszy król\n> 2. Bolesław II Śmiały / Szczodry (1058-1079) - konflikt z bp. Stanisławem\n> 3. Bolesław III Krzywousty (1102-1138) - testament 1138, rozbicie\n> 4. Bolesław IV Kędzierzawy (1146-1173) - rozbicie dzielnicowe\n> 5. Bolesław V Wstydliwy (1243-1279) - najazd Tatarów 1241\n>\n> Każdy ma inny kontekst chronologiczny. Pamiętaj liczebnik + przydomek!","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nPorównaj metody realizacji celów polityki zagranicznej, którymi posługiwali się obaj\nBolesławowie.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n2.\n3.1.\n3.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym […]; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając różne\naspekty procesu historycznego […].\nII. Średniowiecze.\n4. Polska w okresie wczesnopiastowskim.\nZdający:\n3) opisuje rozwój terytorialny państwa\npolskiego w X-XII w.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Metody realizacji celów polityki zagranicznej były podobne. Obaj władcy osadzili na\ntronie w Kijowie popieranego przez siebie władcę.\n• Obaj Bolesławowie postępowali według podobnego scenariusza - dążyli do zdobycia\nstolicy państwa, a następnie osadzali na tronie osobę całkowicie im podporządkowaną.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Metody realizacji celów polityki zagranicznej obu Bolesławów były PODOBNE.** Obaj władcy postępowali według podobnego scenariusza:\n1. **Zdobywali militarnie stolicę** sąsiedniego państwa (Kijów)\n2. **Osadzali na tronie** popieraną przez siebie osobę spowinowaconą z Piastami (Świętopełk u Chrobrego, Izasław u Śmiałego)\n3. **Wracali do kraju** ze skarbami\n\n## Sposób 1 - analiza obu fragmentów\n\n### Fragment A - Bolesław I Chrobry (1018 r.)\n\n> *\"Bolesław więc, **zawładnąwszy** przebogatym miastem Kijowem [ ] **ustanowił tam panem** w swoim zastępstwie pewnego Rusina ze swego rodu **Świętopełka** i **powracał z resztą skarbów** do Polski\"*\n\n**Schemat działania:**\n1. **Zdobycie Kijowa** - \"zawładnąwszy [ ] miastem Kijowem\"\n2. **Osadzenie Świętopełka** - \"swojego rodu\" (zięcia Chrobrego)\n3. **Powrót ze skarbami** - łupieżczy charakter wyprawy\n\n### Fragment B - Bolesław II Śmiały (1069 r.)\n\n> *\"Bolesław Śmiały, jako **zdobywca wkroczył** do stolicy królestwa Rusinów, znamienitego miasta Kijowa [ ]. Tam też **osadził na tronie królewskim** pewnego Rusina ze swego rodu **Izasława**, któremu należały się rządy, a wszystkich, którzy nie byli mu posłuszni, **usunął od władzy**\"*\n\n**Schemat działania:**\n1. **Zdobycie Kijowa** - \"jako zdobywca wkroczył\"\n2. **Osadzenie Izasława** - \"swojego rodu\" (zięcia Śmiałego)\n3. **Pacyfikacja przeciwników** - \"wszystkich, którzy nie byli mu posłuszni, usunął od władzy\"\n\n## Sposób 2 - tabela porównawcza\n\n| Aspekt | Bolesław I Chrobry (1018) | Bolesław II Śmiały (1069) |\n| **Cel wyprawy** | Kijów - stolica Rusi | Kijów - stolica Rusi |\n| **Pretekst** | wsparcie zięcia w walce o tron | wsparcie zięcia w walce o tron |\n| **Metoda** | siła zbrojna | siła zbrojna |\n| **Osadzony władca** | Świętopełk (zięć) | Izasław (zięć) |\n| **Pochodzenie osadzonego** | \"ze swego rodu\" - koligacja dynastyczna | \"ze swego rodu\" - koligacja dynastyczna |\n| **Skutek dla Polski** | wzmocnienie wpływów polskich na Rusi | analogiczne wzmocnienie wpływów |\n| **Skarby** | przywieziono łupy do Polski | analogicznie |\n\n→ **Wniosek:** schemat działania OBU władców jest **niemal identyczny**. Gall Anonim świadomie konstruuje paralelę literacką - pokazuje **kontynuację polityki Piastów wobec Rusi** (interwencja zbrojna na rzecz lojalnego księcia ruskiego z koligacji dynastycznej).\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - polityka wschodnia Piastów (X-XI w.):**\n> Wyprawy kijowskie obu Bolesławów wpisywały się w **dynastyczną politykę** Piastów wobec Rusi:\n> - **Bolesław I Chrobry - 1018 r.**: bitwa nad Bugiem (Aleksin), zdobycie Kijowa, osadzenie zięcia **Świętopełka I** (męża jego córki, ok. 1015 ślub). Wyprawa była efektem konfliktu Świętopełka z bratem **Jarosławem Mądrym** o tron Rusi. Polacy zabrali z Kijowa skarby, w tym Złote Wrota.\n> - **Bolesław II Śmiały - 1069 r.**: wyprawa na rzecz **Izasława I Jarosławowicza** (męża siostry Bolesława II, **Gertrudy**). Izasław został wcześniej obalony przez Wsiesława. Bolesław II zdobył Kijów i przywrócił szwagra na tronie.\n>\n> **Modus operandi (sposób działania) Piastów wobec Rusi:**\n> 1. Koligacje małżeńskie z Rurykowiczami (zięciowie / szwagrowie)\n> 2. Wsparcie zbrojne dla popieranego pretendenta\n> 3. Osadzenie marionetki (klienta) na tronie kijowskim\n> 4. Łupiestwo Kijowa (legendarna szczerba na **Szczerbcu** Chrobrego - uderzenie w Złote Wrota)\n>\n> Gall Anonim, pisząc kronikę za czasów **Bolesława III Krzywoustego** (ok. 1112-1116), świadomie zestawiał osiągnięcia obu Bolesławów jako **wzorzec dla Krzywoustego** - kontynuator wielkich tradycji Piastów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 3.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź wskazującą **podobieństwo metod** (zdobycie Kijowa + osadzenie kandydata podporządkowanego)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną (np. wskazanie różnic) lub brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Metody były podobne - obaj osadzili swojego kandydata na tronie Kijowa\"\n> - \"Obaj postępowali wg podobnego scenariusza: zdobycie + osadzenie marionetki\"\n> - \"Wyprawy łupieżcze + intronizacja popieranego księcia\"\n>\n> **Krytyczne - wymagane elementy:**\n> 1. Stwierdzenie PODOBIEŃSTWA (a nie różnicy)\n> 2. **Kijów** jako cel zdobycia\n> 3. **Osadzenie** marionetki (Świętopełk / Izasław) na tronie\n>\n> ⚠️ Sama odpowiedź \"obaj walczyli na Rusi\" = za mało; trzeba opisać METODĘ.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - szukanie różnic zamiast podobieństw:** Pytanie brzmi \"porównaj\", a klucz CKE oczekuje wskazania PODOBIEŃSTWA (nie kontrastu). Obaj Bolesławowie działali według tego samego schematu.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie osadzonych książąt:** Świętopełk (Chrobry) ≠ Izasław (Śmiały). Łatwo to pomylić, ale w odpowiedzi nie trzeba imion - wystarczy wskazać, że KAŻDY z Bolesławów osadził SWOJEGO kandydata.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pominięcie aspektu \"zdobycia\":** Niektórzy uczniowie piszą tylko o \"osadzaniu króla\" - to za mało. Trzeba zaznaczyć, że osadzenie poprzedzało **militarne zdobycie** Kijowa (a nie traktatem dyplomatycznym).","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":3,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-3)\nŹródło: Konny portret króla Władysława Jagiełły, fresk z kaplicy Świętej Trójcy\nna zamku w Lublinie, 1418 r.\nPolska. Pejzaż, sztuka, historia, red. R. Andruszko, Kraków 2004, s. 243.\nWyjaśnij wymowę ideową fresku, interpretując jego elementy graficzne.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-3)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nII. Średniowiecze\n7. Polska w XIV-XV w.\nZdający:\n3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne\nuwarunkowania związków Polski z […]\nLitwą w XIV-XV w.\n8. Kultura średniowiecza.\nZdający:\n1) identyfikuje dokonania kultury okresu\nśredniowiecza w zakresie […] sztuki,\nz uwzględnieniem kultury polskiego\nśredniowiecza.\nPrzykładowa odpowiedź\nAnioł nakłada królowi koronę i podaje włócznię zakończoną krzyżem. Oznacza to\nsakralizację władzy królewskiej i może służyć przypomnieniu, że dzięki Władysławowi\nJagielle Litwa przyjęła chrzest w obrządku łacińskim. Przedstawienie króla na koniu, z tarczą\noraz włócznią zwraca uwagę na sukcesy wojenne króla, a herb na tarczy świadczy\no pochodzeniu władcy z Litwy.\nSchemat punktowania\n3 p. - za wymienienie i poprawną interpretację trzech elementów portretu.\n2 p. - za wymienienie i poprawną interpretację dwóch elementów portretu.\n1 p. - za wymienienie i poprawną interpretację jednego elementu portretu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nFresk z 1418 r. z kaplicy Świętej Trójcy na zamku w Lublinie zawiera **trzy główne grupy elementów ideowych**, każdą wymagającą interpretacji:\n\n1. **Anioł nakładający koronę i podający włócznię z krzyżem** → **sakralizacja władzy** królewskiej oraz przypomnienie chrystianizacji Litwy przez Jagiełłę\n2. **Król konny w zbroi z włócznią i tarczą** → **sukcesy wojenne**, postać monarchy-rycerza\n3. **Herb na tarczy** (orzeł / Pogoń) → **pochodzenie dynastyczne** (Polska + Litwa)\n\n## Sposób 1 - analiza elementów graficznych fresku\n\n### Element 1: Anioł z koroną i włócznią z krzyżem\n\n**Co widać:** Z prawej strony, z góry, anioł nakłada koronę na głowę króla; podaje włócznię zakończoną krzyżem.\n\n**Interpretacja ideowa:**\n- **Sakralizacja władzy królewskiej** - władza pochodzi od Boga (DEI GRATIA - \"z łaski Bożej\"). Anioł jako pośrednik między Bogiem a władcą.\n- **Tradycja koronacyjna** - średniowieczna ikonografia często przedstawiała koronowanego władcę jako wybrańca Bożego (analogie: Karol Wielki, cesarze niemieccy, monarchowie kapetyńscy).\n- **Włócznia z krzyżem** - symbol **misji chrystianizacyjnej**. Władysław II Jagiełło jest konkretnie związany z **chrystianizacją Litwy** (1386-1387), za co został osobiście chwalony przez papieża i przez to wszedł do panteonu \"świętych królów\". Włócznia z krzyżem może być nawiązaniem do **świętej włóczni** (Lancea Sancti Mauritii) - symbol cesarski używany przy chrystianizacji ziem.\n\n### Element 2: Król konny w zbroi z włócznią i tarczą\n\n**Co widać:** Władysław Jagiełło na wspinającym się koniu, w pełnej zbroi, z długą włócznią i tarczą.\n\n**Interpretacja ideowa:**\n- **Topos monarchy-rycerza (rex-miles)** - typowe średniowieczne przedstawienie władcy jako wodza zbrojnego, broniącego chrześcijaństwa.\n- **Sukcesy wojenne Jagiełły** - konkretnie: **bitwa pod Grunwaldem 15 lipca 1410 r.** (zwycięstwo nad Krzyżakami - punkt zwrotny w historii Polski), wojna 1414-1422 z Zakonem.\n- **Postawa konia** (wspięcie się, galop) - dynamika walki, monarcha aktywnie wojujący, nie statyczny.\n- **Pełna zbroja** - symbol gotowości do obrony wiary i kraju.\n\n### Element 3: Herb na tarczy\n\n**Co widać:** Na tarczy króla widoczny herb (orzeł).\n\n**Interpretacja ideowa:**\n- **Orzeł Biały** - herb **Korony Królestwa Polskiego** (od XIII w.)\n- **Pogoń** (jeśli widoczna na drugiej tarczy) - herb **Wielkiego Księstwa Litewskiego**\n- Łączne przedstawienie - **unia dynastyczna polsko-litewska** (Krewo 1385, Wilno-Radom 1401, Horodło 1413). Jagiełło był założycielem dynastii **Jagiellonów** i pierwszym władcą Korony i Litwy.\n- **Pochodzenie dynastyczne** - Władysław II Jagiełło był z Litwy (poganinem) - fresk celebruje jego \"podwójną tożsamość\" jako króla Polski i wielkiego księcia litewskiego.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny i symboliczny\n\n### Dlaczego fresk powstał?\n\n**Kaplica Świętej Trójcy** na zamku w Lublinie została ufundowana przez **Władysława Jagiełłę** około 1413-1418 r. Zamek w Lublinie był jednym z miejsc rezydencji królewskich. Dekoracja malarska kaplicy została wykonana przez **mistrza Andrzeja** z Rusi (artystów ruskich, prawosławnych) - co samo w sobie jest unikalne: **bizantyjski styl** w **rzymskokatolickiej kaplicy** na Mazowszu/Małopolsce.\n\n### Co fresk \"mówi\" o Jagielle?\n\n1. **Bóg wybrał Jagiełłę** (anioł z koroną) → legitymizacja dynastyczna nowej dynastii (Jagiellonów)\n2. **Jagiełło ochrzcił Litwę** (włócznia z krzyżem) → uzasadnienie tytułu \"chrystianizator\" - Litwa była ostatnim państwem pogańskim Europy\n3. **Jagiełło zwyciężył Krzyżaków** (zbroja, koń, włócznia) → odniesienie do Grunwaldu 1410\n4. **Jagiełło to władca dwóch państw** (herby) → unia polsko-litewska\n\n→ **Fresk to MANIFEST IDEOLOGICZNY** - ukazuje Jagiełłę jako **ideał chrześcijańskiego króla-rycerza**, wybranego przez Boga, zwycięskiego, łączącego Polskę i Litwę.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - Władysław II Jagiełło (1386-1434):**\n> - **Pochodzenie:** wielki książę litewski Jogaiła (Jagiełło), syn Olgierda, urodzony jako poganin ok. 1352-1362 r.\n> - **Unia w Krewie 1385** - umowa, na podstawie której Jagiełło zobowiązał się przyjąć chrzest, ożenić z **Jadwigą Andegaweńską** (\"królem\" Polski) i przyłączyć Litwę do Polski (\"applicare\")\n> - **Chrzest 1386** - Jagiełło ochrzczony w Krakowie, przyjął imię **Władysław**\n> - **Koronacja 1386** - koronowany jako Władysław II Jagiełło\n> - **Chrystianizacja Litwy 1386-1387** - biskupstwo wileńskie 1387, masowy chrzest litewski\n> - **Bitwa pod Grunwaldem 15 lipca 1410** - wraz z bratem **Witoldem** pokonał Krzyżaków (mistrz Ulryk von Jungingen)\n> - **Pokój toruński I 1411** - niewielkie zyski (Żmudź dożywotnio)\n> - **Unia w Horodle 1413** - wzmocnienie unii polsko-litewskiej\n> - **Założyciel dynastii Jagiellonów** - synowie z Zofią Holszańską: Władysław III Warneńczyk (1424) i Kazimierz IV Jagiellończyk (1427)\n>\n> **Konwencja ikonograficzna**: średniowieczne portrety władców (np. miniatury, freski) ukazywały monarchów w **scenach idealizowanych**, nie portretowych - sygnalizujących cnoty władcy (rex sapiens, rex iustus, rex pius), a nie cechy fizyczne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 4, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - za wymienienie i poprawną interpretację **TRZECH** elementów portretu\n> - **2 pkt** - za wymienienie i poprawną interpretację **DWÓCH** elementów portretu\n> - **1 pkt** - za wymienienie i poprawną interpretację **JEDNEGO** elementu portretu\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane elementy z interpretacjami:**\n> 1. **Anioł nakładający koronę** → sakralizacja władzy / władza pochodzi od Boga / wybranie boskie\n> 2. **Włócznia z krzyżem** → misja chrystianizacyjna / chrzest Litwy 1386 / obrona wiary\n> 3. **Postać konna króla z włócznią/tarczą** → król-wojownik / sukcesy wojenne / Grunwald 1410\n> 4. **Zbroja** → gotowość do obrony / ideał rycerski\n> 5. **Herb (orzeł / Pogoń)** → pochodzenie dynastyczne / unia polsko-litewska / podwójna tożsamość Jagiełły\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** sam OPIS elementu (\"król trzyma włócznię\") = 0 pkt. Trzeba podać INTERPRETACJĘ ideową (\"co to znaczy?\"). Klucz CKE wymaga **wymienienia + interpretacji**.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - opisywanie zamiast interpretowania:** Uczniowie często ograniczają się do opisu (\"król siedzi na koniu w zbroi\") bez podania znaczenia ideowego. Klucz wymaga ZAWSZE pary: ELEMENT + INTERPRETACJA.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - niedopatrzenie chrystianizacji Litwy:** Włócznia z krzyżem to KLUCZOWY szczegół. Wielu uczniów odbiera ją jako \"zwykła włócznia rycerska\" - pomija krzyż. To strata 1 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie z innym władcą:** Niektórzy uczniowie odczytują fresk jako Władysława Łokietka lub Bolesława Chrobrego (oba też królowie konni). Klucz: data **1418** + miejsce **Lublin** + atrybucja zamku → **Jagiełło** jest jedynym kandydatem.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - utożsamianie aniela z Maryją:** Czasem postać u góry odczytywana jest jako Matka Boża. Z atrybucji wynika, że to **anioł** - pośrednik między Bogiem a królem. Maryja zwykle przedstawiana z Dzieciątkiem; tu mamy postać podającą koronę i włócznię.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nŹródło 1. Statut warcki, 1423 r. [fragment]\nNieużytecznego sołtysa pan w dziedzictwie mając albo krnąbrnego może rozkazać mu\nsołectwo jego sprzedać, który gdyby nie mógł mieć nabywcy, wtedy ów dziedzic [ ]\npowinien […] wybrać dwie osoby roztropne, żadnej ze stron niepodejrzane, które w ten\nsposób wartość sołectwa na jedną sumę taksując, oznajmią jej wysokość temuż panu lub\ndziedzicowi do zapłacenia.\nNa podstawie: Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi\ndla nauczycieli historii, studentów i nauczycieli, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard,\nWarszawa 2003, s. 187.\nŹródło 2. Statuty piotrkowskie, 1496 r. [fragment]\nZaradzając dowolności młodzieży plebejskiej, jak i opustoszeniu dóbr, postanowiliśmy, aby\ntylko jeden syn ze wsi od ojca mógł odchodzić do służby, a szczególnie do nauki albo do\nrzemiosła.\n[ ] Dalej postanawiamy, że mieszczanom i plebejuszom nie wolno dóbr ziemskich\nkupować, dzierżawić lub posiadać [ ].\nNa podstawie: Wiek V-XV w źródłach. Wybór tekstów źródłowych z propozycjami metodycznymi\ndla nauczycieli historii, studentów i nauczycieli, oprac. M. Sobańska-Bondaruk, S.B. Lenard,\nWarszawa 2003, s. 194-195.\nWyjaśnij wpływ decyzji zawartych w źródłach 1. i 2. na gospodarkę folwarczno-\npańszczyźnianą.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n4.\n5.\nMaks. liczba pkt\n3\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nII. Średniowiecze\n6. Europa późnego średniowiecza.\nZdający:\n2) charakteryzuje przemiany społeczne\ni gospodarcze w Europie w późnym\nśredniowieczu.\n7. Polska w XIV-XV w.\nZdający:\n2) charakteryzuje […] strukturę społeczeństwa\npolskiego w późnym średniowieczu i rozwój\nprzywilejów szlacheckich.\nIII. Dzieje nowożytne.\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n2) ocenia polską specyfikę w zakresie […]\nstruktury społecznej i modelu życia\ngospodarczego na tle europejskim.\nPrzykładowe odpowiedzi\nStatut warcki stwarzał możliwość pozbycia się sołtysa i przyłączenia jego ziemi do folwarku\n- co zwiększało areał ziemi uprawnej należącej bezpośrednio do szlachty, a także oddawał\nw ręce szlachty uprawnienia sądowe, które wcześniej posiadał sołtys - dawało to szlachcie\nwiększe możliwości oddziaływania na sprawy wsi.\nStatuty piotrkowskie gwarantowały szlachcie monopol na posiadanie ziemi - co eliminowało\nkonkurencję, a ograniczenie opuszczania wsi przez chłopów zapewniało folwarkom siłę\nroboczą. Sprzyjało to rozwojowi gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej.\nSchemat punktowania\n2 p. - za odpowiedź zawierającą odwołanie do korzyści wynikających z treści obu statutów.\n1 p. - za odpowiedź zawierającą odwołanie do korzyści wynikających z treści jednego statutu.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nObydwa statuty **sprzyjały rozwojowi gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej** w Polsce, ale każdy w inny sposób:\n\n**Statut warcki (1423 r.)** - **przyłączanie sołectw do folwarków szlacheckich**: pozwalał panu wykupić sołectwo od krnąbrnego sołtysa (po taksacji wartości), co **zwiększało areał ziemi uprawnej** szlachty i **oddawał w jej ręce uprawnienia sądowe** wcześniej należące do sołtysa.\n\n**Statuty piotrkowskie (1496 r.)** - **monopol szlachty na ziemię + ograniczenie migracji chłopów**: zakazywały mieszczanom kupowania, dzierżawienia i posiadania dóbr ziemskich (eliminacja konkurencji), a chłopom - opuszczania wsi (poza jednym synem na naukę). To **zapewniało folwarkom stałą siłę roboczą**.\n\n## Sposób 1 - analiza statutu warckiego (1423)\n\n> *\"Nieużytecznego sołtysa pan w dziedzictwie mając albo krnąbrnego może rozkazać mu sołectwo jego sprzedać [ ]. [Pan] powinien [ ] wybrać dwie osoby roztropne, żadnej ze stron niepodejrzane, które [ ] wartość sołectwa na jedną sumę taksując, oznajmią jej wysokość temuż panu lub dziedzicowi do zapłacenia\"*\n\n→ **Co dawał szlachcie statut warcki?**\n\n1. **Mechanizm wykupu sołectwa** - pan dziedziczny mógł zmusić \"krnąbrnego\" lub \"nieużytecznego\" sołtysa do sprzedaży sołectwa\n2. **Taksacja przez rzeczoznawców** - wartość ustalały dwie osoby \"roztropne\", co dawało pewną osłonę formalną\n3. **Zniesienie konkurencji ekonomicznej** - sołtys (z prawa niemieckiego) miał własną ziemię, sąd, dochody. Po wykupie ZIEMIA SOŁECKA wracała do dóbr pana\n\n**Wpływ na folwark:**\n- ✅ **Powiększenie areału folwarcznego** - ziemia sołecka + ewentualne pola sołtysie → folwark szlachecki\n- ✅ **Przejęcie uprawnień sądowych** - sołtys był sędzią ławniczym (sądy ławnicze niemieckie) - po jego wykupie sąd nad chłopami przechodził w ręce pana\n- ✅ **Wzmocnienie kontroli pańskiej** nad wsią\n\n## Sposób 2 - analiza statutów piotrkowskich (1496)\n\n> *\"Zaradzając dowolności młodzieży plebejskiej, jak i opustoszeniu dóbr, postanowiliśmy, aby tylko jeden syn ze wsi od ojca mógł odchodzić do służby, a szczególnie do nauki albo do rzemiosła. [ ] mieszczanom i plebejuszom nie wolno dóbr ziemskich kupować, dzierżawić lub posiadać\"*\n\n→ **Co dawały szlachcie statuty piotrkowskie?**\n\n1. **Monopol szlachty na ziemię** - *\"mieszczanom i plebejuszom nie wolno dóbr ziemskich kupować, dzierżawić lub posiadać\"*\n- Eliminacja **konkurencji ekonomicznej** ze strony bogatego mieszczaństwa\n- Ziemia jako wyłączny atrybut szlachecki - fundament systemu folwarcznego\n\n2. **Przywiązanie chłopa do ziemi** - tylko **JEDEN syn** mógł opuścić wieś (na naukę, rzemiosło, służbę)\n- Reszta synów MUSI zostać w gospodarstwie chłopskim\n- **Stała siła robocza** dla folwarków szlacheckich\n\n3. **\"Opustoszenie dóbr\"** - ustawodawca explicit wyraża troskę o zapewnienie chłopów do uprawy ziemi pańskiej\n\n**Wpływ na folwark:**\n- ✅ **Pewność siły roboczej** - pańszczyzna mogła rosnąć, bo chłopi nie mogli uciekać\n- ✅ **Brak konkurencji o ziemię** ze strony mieszczan\n- ✅ **Zamknięcie dróg awansu chłopskiego** - utrzymywało gospodarstwo wiejskie w stanie podporządkowania\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - gospodarka folwarczno-pańszczyźniana (XV-XVII w.):**\n> Folwark = duże gospodarstwo rolne należące do szlachcica, oparte na PRZYMUSOWEJ pracy poddanych chłopów (pańszczyzna).\n>\n> **Geneza i rozwój:**\n> - **XV w.** - pierwsze folwarki w Polsce; geneza związana z **rosnącym zapotrzebowaniem na zboże w Europie Zachodniej** (Hanza, Holandia)\n> - **Statuty XV w.** - ograniczanie chłopów: **statut warcki 1423** (sołectwa), **przywilej cerekwicko-nieszawski 1454** (ograniczenie wychodzenia chłopów), **statuty piotrkowskie 1496** (1 syn na naukę), **konstytucja 1518** (sąd pana nad chłopami)\n> - **XVI w. - apogeum**: pańszczyzna 1-2 dni z łana, eksport zboża przez Gdańsk (40-60 tys. łasztów rocznie w XVI w.)\n> - **XVII w. - kryzys**: \"potop szwedzki\" 1655-60, wzrost pańszczyzny do 4-6 dni z łana, zubożenie chłopów\n>\n> **Etapy ograniczania wolności chłopów (przywiązywanie do gleby):**\n> 1. 1496 - tylko 1 syn na naukę\n> 2. 1497 - chłopi opuszczający wieś bez zgody pana = przestępstwo\n> 3. 1518 - wyłączenie sądownictwa królewskiego nad chłopami (sąd pana)\n> 4. 1573 - odebranie chłopom prawa apelacji do króla\n>\n> **Wniosek:** Polska XV-XVI w. zmierzała do \"refeudalizacji\" - w przeciwieństwie do Europy Zachodniej, gdzie chłopi się emancypowali (Anglia, Holandia, Francja).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 5, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za odpowiedź zawierającą odwołanie do **KORZYŚCI** wynikających z treści **OBU statutów** (warckiego I piotrkowskich)\n> - **1 pkt** - za odpowiedź zawierającą odwołanie do korzyści wynikających z treści **JEDNEGO statutu** (warckiego LUB piotrkowskich)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi\n>\n> **Akceptowane korzyści z statutu warckiego (1423):**\n> - możliwość wykupu sołectwa → powiększenie folwarku\n> - przejęcie uprawnień sądowych sołtysa\n> - eliminacja konkurencji sołtysa jako lokalnego rywala\n>\n> **Akceptowane korzyści ze statutów piotrkowskich (1496):**\n> - monopol szlachty na posiadanie ziemi\n> - eliminacja konkurencji mieszczan\n> - ograniczenie odpływu chłopów ze wsi → siła robocza dla folwarku\n> - utrzymanie chłopów w gospodarstwie\n>\n> ⚠️ **Krytyczne:** odpowiedź MUSI łączyć decyzje z **gospodarką folwarczno-pańszczyźnianą** - sama analiza prawna bez odniesienia do folwarku = 0 pkt.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomieszanie statutów:** Uczniowie czasem mylą **statut warcki 1423** ze **statutami Kazimierza Wielkiego 1346-47** (wiślicko-piotrkowskie). Klucz: \"warcki\" = 1423 = sołtysi; \"wiślicko-piotrkowskie\" = 1346-47 = kodyfikacja prawa.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie kontekstu folwarku:** Niektóre odpowiedzi pisaą \"statuty ograniczyły chłopów\" - to za mało. Trzeba napisać KONKRETNIE, jak to **sprzyjało folwarkowi** (siła robocza, monopol ziemi, areał).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - wybór tylko jednego statutu:** Klucz wymaga ANALIZY OBU. Pisanie tylko o jednym = max 1 pkt.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - błędna data statutów piotrkowskich:** Nie należy mylić **statutów piotrkowskich 1496** z **konstytucją Nihil novi 1505** (też uchwaloną w Piotrkowie/Radomiu). Statuty 1496 = ograniczenie chłopów + monopol ziemi szlacheckiej. Nihil novi 1505 = uprawnienia ustawodawcze sejmu walnego.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.\nŹródło 1. Fragment wiersza francuskiego poety dworskiego Pierre’a Ronsarda, XVI w.\nKiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [ ]\nNigdym nie głosił chwały takiej elekcyi,\nTym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła,\nCo w cudzym kraju miało wprzódy świecić.\nPo twym powrocie zaś błyszczy jak słońce […].\nPoeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę [ ].\nNa podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573-1896, Kraków 1997, s. 32.\nŹródło 2. Fragment wiersza francuskiego poety kalwińskiego Agrippy d’Aubignégo,\nXVI w.\nO Sarmaci bez króla! O zacni przybysze\nZ kraju, który swym władcom twarde prawa pisze, [ ]\nCzyż obłęd podgolone wam głowy zepsował,\nŻeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował?\nÓw tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło,\nTym skorzej chciał uświetnić personę swą podłą\nKrólewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski,\nPrzed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski. [ ]\nNa podstawie: F. Rosset, Drzewo Kraków. Mit polski w literaturze francuskiej 1573-1896, Kraków 1997, s. 33.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/6.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nWyjaśnij, jak autorzy obu wierszy oceniali króla Henryka Walezego i co mogło mieć\nwpływ na ich opinie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […]\nIII. Dzieje nowożytne\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n2) wyjaśnia […] następstwa reformacji […].\ndostrzega […] wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\n[…] problemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając różne\naspekty procesu historycznego; dokonuje\nselekcji i hierarchizacji […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Autor źródła 1. chwali Henryka Walezego, a autor źródła 2. potępia go. Wpływ na taki\nstosunek poetów do władcy mogły mieć ich osobiste doświadczenia. Autor pierwszego\nwiersza był związany z dworem francuskim, na który powrócił Henryk Walezy. Z kolei\nautor drugiego utworu należał do hugenotów, którzy byli przeciwnikami króla.\n• Autor pierwszego wiersza był poetą dworskim związanym z Walezjuszami i dlatego\nchwalił Henryka Walezego. Autor drugiego wiersza był wyznawcą kalwinizmu -\nprzeciwnikiem króla i dlatego w utworze oskarżał Henryka Walezego o zbrodnię.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź odwołującą się do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAutorzy obu wierszy oceniają Henryka Walezego **DIAMETRALNIE PRZECIWNIE**:\n\n- **Autor źródła 1 (Pierre Ronsard) - POZYTYWNIE** (chwali króla, porównuje go do słońca, raduje się z jego powrotu do Francji)\n- **Autor źródła 2 (Agrippa d'Aubigné) - NEGATYWNIE** (potępia króla, zarzuca mu zbrodnie, opisuje jako tchórza uciekającego przed pomstą)\n\n**Wpływ na ich opinie:** różnice **wyznaniowe i polityczne**. Ronsard był **poetą dworskim Walezjuszów** (związany z dworem francuskim), więc chwalił króla. d'Aubigné był **kalwinistą (hugenotem)** - wyznaniowym przeciwnikiem Walezjuszów, którzy mordowali hugenotów (rzeź św. Bartłomieja 1572).\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (Pierre Ronsard, poeta dworski)\n\n> *\"Kiedy zostałeś wybrany monarchą Polski, [ ] Nigdym nie głosił chwały takiej elekcyi, Tym bardziej, iż pozbawiała Francuzów światła, Co w cudzym kraju miało wprzódy świecić. Po twym powrocie zaś błyszczy jak słońce [ ]. Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę\"*\n\n→ **Ocena Henryka Walezego: POZYTYWNA, panegiryczna**\n\n**Argumenty z tekstu:**\n1. **Porównanie do słońca** - *\"błyszczy jak słońce\"* - najwyższy topos chwały w poezji XVI w.\n2. **Żal nad elekcją polską** - *\"pozbawiała Francuzów światła\"* - Francja straciła go na rzecz Polski (1573)\n3. **Radość z powrotu** - *\"po twym powrocie\"* - odniesienie do **ucieczki Henryka z Polski 1574** i powrotu do Francji jako Henryk III (po śmierci brata Karola IX)\n4. **Sam poeta jako apologeta** - *\"Poeta, ogrzany słońcem, śpiewa twoją chwałę\"*\n\n**Co wpłynęło na taką ocenę?**\n- Pierre de Ronsard (1524-1585) był **poetą dworskim Walezjuszów**, członkiem grupy poetyckiej **Plejady**\n- Otrzymywał **mecenat królewski** od Karola IX i Henryka III\n- Po powrocie Henryka do Francji (1574) Ronsard był jego nadwornym pisarzem\n- **Naturalne zobowiązanie** poety dworskiego: chwała mecenasa\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (Agrippa d'Aubigné, kalwiński)\n\n> *\"O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze [ ] Czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, Żeście wzięli nierządcę, by rządy sprawował? Ów tylko czyhał na to. Że źle mu się wiodło, Tym skorzej chciał uświetnić swą podłą personę Królewskim płaszczem waszym, i pragnął ujść klęski, Przed pomstą za swe zbrodnie kryjąc strach niemęski\"*\n\n→ **Ocena Henryka Walezego: NEGATYWNA, oskarżycielska**\n\n**Argumenty z tekstu:**\n1. **Wyśmiewanie elekcji polskiej** - *\"czyż obłęd [ ] wam głowy zepsował\"* - Polacy są obłąkani, że wzięli takiego króla\n2. **\"Nierządca\"** - silnie obraźliwe określenie (zły władca)\n3. **\"Podła persona\"** - atak na osobistą reputację\n4. **\"Pomsta za swe zbrodnie\"** - odniesienie do **rzezi św. Bartłomieja (24 sierpnia 1572 r.)**, w której Henryk uczestniczył jako książę Andegawenii\n5. **\"Strach niemęski\"** - zarzut tchórzostwa (ucieczka do Polski jako schronienie przed konsekwencjami zbrodni)\n\n**Co wpłynęło na taką ocenę?**\n- Agrippa d'Aubigné (1552-1630) był **hugenotem (kalwinistą francuskim)** - wojowniczym\n- **Rzeź św. Bartłomieja 24 sierpnia 1572 r.** - w której Walezjusze (Karol IX, Katarzyna Medycejska) zlecili **mord na 5-30 tys. hugenotów** w Paryżu i całej Francji\n- Henryk (przyszły Walezy) jako **brat Karola IX i siedział na tronie** w czasie rzezi → uznawany był za współsprawcę\n- d'Aubigné stracił przyjaciół w rzezi → **osobisty wrogi stosunek** do Walezjuszów\n- Po elekcji Henryka w Polsce (1573) d'Aubigné napisał wiersz **wyśmiewający Polaków** za wybór \"krwawego króla\"\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - Henryk Walezy i I wolna elekcja 1573:**\n> Po **bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta (1572)** Polska szlachta stanęła przed problemem wyboru króla. Zorganizowano **pierwszą wolną elekcję viritim** (każdy szlachcic miał głos) - wybrano **Henryka de Valois** (Walezego), brata króla Francji Karola IX.\n>\n> **Henryk Walezy (1573-1574 jako król Polski):**\n> - Elekcja: 5 maja 1573 r. (Kamion pod Warszawą)\n> - Przyjazd do Polski: styczeń 1574\n> - Koronacja: 21 lutego 1574 (Wawel)\n> - Wymuszone podpisanie **artykułów henrykowskich** (1573) i **pacta conventa**\n> - **Ucieczka 18 czerwca 1574** - po dowiedzeniu się o śmierci brata Karola IX, Henryk uciekł nocą do Francji, by zostać Henrykiem III francuskim (1574-1589)\n>\n> **Kontekst francuski (krwawa noc św. Bartłomieja 1572):**\n> - **23/24 sierpnia 1572** - w noc po ślubie Henryka Burbona (przyszłego Henryka IV, hugenoty) z Małgorzatą Walezjuszką\n> - Inicjatorka: matka Karola IX **Katarzyna Medycejska**\n> - Mord 5 do 30 tys. hugenotów (kalwinistów) w Paryżu i całej Francji\n> - Wojny religijne francuskie 1562-1598 (8 wojen) - zakończone **edyktem nantejskim 1598** Henryka IV (tolerancja hugenotów)\n>\n> **Hugenoci (kalwiniści francuscy):**\n> - Wpływ Jana Kalwina (Genewa) - predestynacja, surowe normy moralne\n> - Liczba: ok. 10% Francuzów w XVI w.\n> - Główne ośrodki: La Rochelle, Béarn, Languedoc\n> - Po edykcie nantejskim 1598 - okres tolerancji; po jego unieważnieniu (Ludwik XIV, 1685) - **wielka emigracja** hugenotów do Holandii, Niemiec, Anglii\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź odwołującą się do **OBU źródeł** (wskazanie różnicy ocen + wyjaśnienie przyczyn - np. dworski poeta vs hugenota)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (tylko jedno źródło lub bez przyczyn) lub błędną\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Ocena źródła 1** - pozytywna / chwali / panegiryk / sławi\n> 2. **Ocena źródła 2** - negatywna / potępia / oskarża / atakuje\n> 3. **Przyczyna różnicy** - np.:\n> - autor 1 = poeta dworski Walezjuszów\n> - autor 2 = kalwinista (hugenota), przeciwnik króla\n> - rzeź św. Bartłomieja 1572 jako tło wrogości hugenotów\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI mieć BAZA POLITYCZNĄ I WYZNANIOWĄ. Sama różnica ocen bez podania PRZYCZYN = niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie wyznania:** Klucz CKE explicit oczekuje wzmianki o **kalwinizmie / hugenotach**. Sama \"różnica polityczna\" nie wystarczy.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie Walezy z Henrykiem IV:** Henryk Walezy ≠ Henryk IV (z dynastii Burbonów). Walezy = Henryk de Valois, brat Karola IX, król Polski 1573-74 i Francji 1574-89. Henryk IV (Burbon) = mąż Małgorzaty Walezjuszki, król Francji 1589-1610, autor edyktu nantejskiego.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie autorów:** d'Aubigné to *Agrippa* (Théodore Agrippa d'Aubigné), kalwinista; Ronsard to *Pierre*, poeta dworski. Oba imiona są niefrancuskie dla polskiego ucha - łatwo pomylić atrybucję.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - niedoczytanie cytatu z d'Aubigné:** Fraza *\"przed pomstą za swe zbrodnie\"* odnosi się do **rzezi św. Bartłomieja 1572**, którą Henryk Walezy współwspierał. Bez znajomości tej zbrodni cytat staje się niezrozumiały.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-6.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nNa jaką cechę ustroju Rzeczypospolitej zwrócił uwagę autor źródła 2.? Odpowiedź\nuzasadnij.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […]\ndostrzega […] wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\n[…] problemowym; dostrzega problem i\nbuduje argumentację, uwzględniając różne\naspekty procesu historycznego; dokonuje\nselekcji i hierarchizacji […].\nIII. Dzieje nowożytne\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n2) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, […] na tle\neuropejskim oraz synchronizuje\nnajważniejsze wydarzenia z dziejów Polski\nw XVI w. z wydarzeniami europejskimi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Autor wiersza 2. zwraca uwagę na spisanie przez szlachtę praw dla króla, czyli na\nkonieczność zagwarantowania przez króla nienaruszalności podstaw ustrojowych\nRzeczypospolitej.\n• Agrippa d’Aubigne zauważa, że szlachta spisała artykuły henrykowskie, które musi\nrespektować król. Agrippa d’Aubigne daje temu poetycki wyraz, mówiąc o szlachcie, która\n„władcom twarde prawa pisze”.\n• Autor źródła zwraca uwagę na elekcyjność tronu - podkreśla, że szlachta sama decyduje,\nkto ma być królem.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną poprawną odpowiedź / za poprawne wskazanie cechy ustroju wraz\nz uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAgrippa d'Aubigné zwraca uwagę na **dwie kluczowe cechy ustroju Rzeczypospolitej**:\n\n1. **Spisanie przez szlachtę praw obowiązujących króla** (artykuły henrykowskie 1573, *pacta conventa*) - szlachta **\"władcom twarde prawa pisze\"**, czyli ogranicza władzę monarszą\n2. **Wolna elekcja** - szlachta sama decyduje o wyborze króla - *\"żeście wzięli\"* - to ona aktem swojej woli (a nie dziedziczenie!) wybiera władcę\n\n## Sposób 1 - analiza cytatu z d'Aubigné\n\n> *\"O Sarmaci bez króla! O zacni przybysze\nZ kraju, który **swym władcom twarde prawa pisze**, [ ]\nCzyż obłęd podgolone wam głowy zepsował,\n**Żeście wzięli nierządcę**, by rządy sprawował?\"*\n\n→ **Analiza linii po linii:**\n\n**Linia 1: \"O Sarmaci bez króla!\"**\n- Polacy = \"Sarmaci\" (mit sarmackiej szlachty, popularny w XVI-XVII w.)\n- \"Bez króla\" - okres **bezkrólewia (interregnum)** po Zygmuncie II Auguście (zmarł 7 lipca 1572)\n- Polska rzeczywiście była \"bez króla\" przez prawie 11 miesięcy (lipiec 1572 - maj 1573)\n\n**Linia 2: \"swym władcom twarde prawa pisze\"**\n- KLUCZOWA fraza - wskazuje na **artykuły henrykowskie** (1573)\n- Szlachta NARZUCA prawa królowi - odwrotnie niż we Francji absolutystycznej, gdzie KRÓL daje prawa (\"L'État c'est moi\" - Ludwik XIV, 1655)\n- \"Twarde\" = surowe, ścisłe, ograniczające\n\n**Linia 3-4: \"czyż obłęd podgolone wam głowy zepsował, żeście wzięli nierządcę\"**\n- \"Wzięli\" - Polacy SAMI WYBRALI króla → **wolna elekcja**\n- \"Nierządca\" = zły władca (negatywna ocena Henryka)\n- \"Podgolone głowy\" = stylizacja sarmacka (charakterystyczna fryzura szlachty polskiej w XVI-XVII w.)\n\n## Sposób 2 - kontekst ustrojowy I RP w przededniu pierwszej wolnej elekcji\n\n### Przed elekcją 1573:\n- Monarchia dynastyczna (Jagiellonowie 1386-1572)\n- Tron przekazywany **w ramach dynastii** (choć formalnie elekcja w wyborze)\n- Władza króla rosła wraz z prerogatywami sądowymi i militarnymi\n\n### Po śmierci Zygmunta II Augusta (1572):\nSzlachta otrzymała szansę na **głębokie zmiany ustrojowe**. Wykorzystała ją, formułując dwa fundamentalne dokumenty:\n\n#### 1. **Artykuły henrykowskie 1573** (jako powszechne, niezmienne prawo)\n- **Wolna elekcja viritim** (każdy szlachcic ma głos)\n- **Sejm walny** zwoływany co najmniej co 2 lata\n- **Religia tolerancji** - konfederacja warszawska 1573 (pokój religijny)\n- **Klauzula \"de non praestanda oboedientia\"** - szlachta ma prawo wypowiedzieć posłuszeństwo królowi, jeśli ten naruszy artykuły\n- **Zakaz dziedziczenia** tronu (król nie może mianować następcy)\n- **Sojusze tylko za zgodą sejmu**\n\n#### 2. **Pacta conventa** (umowy indywidualne każdego króla)\n- Konkretne zobowiązania (np. spłata długów państwa, fundacja uczelni, dopływ pieniędzy z Francji)\n- Henryk Walezy obiecał m.in. **600 tys. talarów rocznie** (nigdy nie spłacił)\n\n→ **d'Aubigné NEGATYWNIE wyrazil tę cechę**: krytykuje Polaków za to, że **ograniczają króla**. Z perspektywy Francji absolutystycznej (Walezjusze chcieli silnej władzy) takie ograniczenia wyglądały jak słabość.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów (1569-1795):**\n> Po **unii lubelskiej 1569** powstała **Rzeczpospolita Obojga Narodów** - unikalny w Europie ustrój **demokracji szlacheckiej** (republic. nobiliaris):\n>\n> **Charakterystyczne cechy:**\n> 1. **Wolna elekcja viritim** (od 1573) - każdy szlachcic ma głos w wyborze króla\n> 2. **Liberum veto** - prawo zerwania sejmu jednym głosem (od 1652 - pierwsze użycie przez Władysława Sicińskiego)\n> 3. **Pacta conventa** + **artykuły henrykowskie** - umowy elekcyjne\n> 4. **Konfederacje** - zbrojne związki szlachty (np. targowicka 1792, barska 1768-72)\n> 5. **Zasada \"Nic o nas bez nas\"** - sejm jako ciało ustawodawcze, król jedynie wykonawca\n> 6. **Prawa szlachty zagwarantowane** w przywilejach (Nihil novi 1505, Nieszawa 1454, Cerekwica 1454)\n>\n> **Porównanie z innymi ustrojami XVI-XVII w.:**\n> - **Francja** (absolutyzm) - Ludwik XIII, Ludwik XIV → król ma absolutną władzę, sejmy nie zwoływane\n> - **Anglia** - monarchia parlamentarna (od 1688), kompromis król + parlament\n> - **Polska** - demokracja szlachecka, **najsłabsza władza królewska w Europie**\n>\n> **Wnioski poetów francuskich (jak d'Aubigné):**\n> Z perspektywy Francji absolutystycznej, polski ustrój wyglądał na **chaotyczny i niesprawny**. Stąd kpiące określenie \"podgolone głowy\" (sarmacka szlachta) i uznanie ograniczania króla za **obłęd** (\"czyż obłęd głowy zepsował\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 6.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie cechy ustroju **WRAZ Z UZASADNIENIEM** (cytat lub parafraza ze źródła 2)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (sama cecha bez uzasadnienia / sam cytat bez nazwania cechy) lub błędną\n>\n> **Akceptowane warianty cechy ustroju:**\n> 1. **Spisanie praw dla króla** (artykuły henrykowskie) - uzasadnienie: *\"swym władcom twarde prawa pisze\"*\n> 2. **Konieczność zagwarantowania nienaruszalności podstaw ustrojowych** - uzasadnienie j.w.\n> 3. **Wolna elekcja / elekcyjność tronu** - uzasadnienie: *\"żeście wzięli\"* (szlachta sama wybiera króla)\n> 4. **Ograniczona władza królewska** - uzasadnienie j.w.\n>\n> ⚠️ **Krytyczne:** odpowiedź MUSI zawierać KONKRETNE odniesienie do tekstu d'Aubigné (cytat lub parafraza). Sama nazwa cechy = niepełne.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie cytatu:** Uczniowie często piszą tylko nazwę cechy (\"wolna elekcja\") bez powołania się na cytat z wiersza. Klucz CKE wymaga uzasadnienia tekstem.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - błędna interpretacja \"podgolone głowy\":** To NIE są sarkastyczne stylizacje na fryzury - to po prostu wzmianka o sarmackim wyglądzie szlachty (golona głowa z czubem). NIE jest to cecha ustroju.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niezauważenie aluzji do artykułów henrykowskich:** Fraza \"twarde prawa pisze\" to klucz - to ALUZJA do artykułów henrykowskich, które właśnie spisano w 1573 r. Czytelnik z 1573 r. natychmiast by tę aluzję uchwycił.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pomylenie elekcji z dziedziczeniem:** Niektórzy uczniowie pomyłkowo piszą o \"dziedzicznej władzy królewskiej w Polsce\" - to BŁĄD. Polska od 1573 r. miała wolną elekcję (z wyjątkiem dziedziczenia formalnie zachowanego dla Jagiellonów do 1572).","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nŹródło: Fragment obrazu Taniec śmierci z kościoła oo. bernardynów w Krakowie\nNa podstawie: Polska. Pejzaż, sztuka, historia, red. R. Andruszko, Kraków 2003, s. 133.\nUdowodnij tezę o związku ideologii sarmackiej z treścią przedstawionej ilustracji.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.1.\n6.2.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje\nselekcji i hierarchizacji […].\nIII. Dzieje nowożytne\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów\nw XVII w. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n6) charakteryzuje sarmatyzm jako ideologię\ni styl życia polskiej szlachty.\nPrzykładowa odpowiedź\nUkazany na ilustracji szlachcic, w charakterystycznym dla tej grupy społecznej stroju\n(kontusz, pas, karabela), nawet w obliczu śmierci podkreśla swoją uprzywilejowaną pozycję\ni wspomina o przysługujących mu wolnościach. Wykrzykuje „nie pozwalam”, stosując veto\nwobec śmierci. Przedstawienie to jest odzwierciedleniem sarmackiej ideologii, której\nelementem był kult przywilejów stanowych.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nNa obrazie *Taniec śmierci* z kościoła oo. bernardynów w Krakowie szlachcic został przedstawiony w **typowym stroju sarmackim** (kontusz z pasem, karabela u boku) i w obliczu śmierci wykrzykuje słowa: *\"Jako się twe Suche Kości / Targnęły na me Wolności / Nie pozwalam wtaniec z toba\"*. Stosuje wobec śmierci formułę **liberum veto** (*\"nie pozwalam\"*) i powołuje się na swoje **\"wolności\"** (przywileje stanowe szlacheckie). To bezpośrednie odbicie **ideologii sarmackiej** - kultu odrębnego, uprzywilejowanego stanu szlacheckiego, którego prawa są nienaruszalne nawet wobec śmierci.\n\n## Sposób 1 - analiza ilustracji (elementy ikonograficzne)\n\n### Element 1: Strój sarmacki szlachcica\n\n**Co widać:** Szlachcic ubrany w **kontusz z pasem kontuszowym** i z **karabelą** (charakterystyczna polska szabla) u boku.\n\n**Interpretacja ideowa:**\n- **Kontusz** - wierzchnia, długa szata szlachecka XVII-XVIII w., narodowy ubiór polski\n- **Pas kontuszowy** - drogi, jedwabny pas (najsłynniejsze pasy słuckie); atrybut zamożności i statusu\n- **Karabela** - szabla nawiązująca do wzorców tureckich, atrybut wojennej tradycji szlacheckiej\n- **Cały komplet** = wizualne potwierdzenie przynależności do stanu szlacheckiego (kostium narodowy sarmacki, odróżniający szlachtę od mieszczan i chłopów)\n\n### Element 2: Inskrypcja \"Nie pozwalam wtaniec z toba\"\n\n**Co widać:** Inskrypcja staropolska: *\"Jako się twe Suche Kości / Targnęły na me Wolności / Nie pozwalam wtaniec z toba\"*.\n\n**Interpretacja ideowa:**\n- **\"Nie pozwalam\"** - formuła **liberum veto** (łac. *libera prohibitio*) - fundament ustroju demokracji szlacheckiej, prawo zerwania sejmu przez jednego posła\n- **Stosowanie veto WOBEC ŚMIERCI** - absurd doprowadzony do skrajności: szlachcic uważa, że jego przywileje są tak silne, iż mogą zatrzymać samą śmierć\n- **\"Targnęły na me Wolności\"** - śmierć narusza **\"wolności\"** szlacheckie (przywileje stanowe), więc szlachcic protestuje przeciw niej jak przeciw królowi łamiącemu prawa\n\n### Element 3: Wzgardliwe odniesienie do śmierci\n\n**Co widać:** Szlachcic nie boi się śmierci - przeciwnie, traktuje ją jak **niesłusznego napastnika**, naruszającego jego prawa. *\"Suche Kości\"* (lekceważące określenie szkieletu) traktuje protekcjonalnie.\n\n**Interpretacja:** Sarmackie poczucie wyższości i pewność siebie wynikająca z **mitu \"sarmatów\"** - szlachta polska wierzyła, że jest potomkiem starożytnych **Sarmatów** (dzielnych jeźdźców znad Donu), dlatego ma szczególną godność, której nawet śmierć nie może umniejszyć.\n\n## Sposób 2 - związek z ideologią sarmacką\n\n### Co to jest sarmatyzm?\n\n**Sarmatyzm** - ideologia kulturowa szlachty polskiej XVI-XVIII w., opierająca się na mitologicznym pochodzeniu od **Sarmatów** (irańskiego ludu koczowniczego znad Donu z I-IV w. n.e.). Cechy:\n\n1. **Kult odrębności stanowej** - szlachta to *naród polityczny*, mieszczanie i chłopi to *plebs* (gens differentis)\n2. **Kult \"złotej wolności\"** (*aurea libertas*) - przywileje szlacheckie (Nihil novi 1505, artykuły henrykowskie 1573) jako fundament tożsamości\n3. **Liberum veto** - sakralizowane prawo zerwania sejmu, traktowane jak święte\n4. **Strój i obyczaj** - kontusz, żupan, karabela, podgolona głowa z czubem; biesiady, polowania\n5. **Mesjanizm Polski jako \"przedmurza chrześcijaństwa\"** (*antemurale christianitatis*)\n6. **Konserwatyzm** - wrogość wobec nowinek, wobec absolutyzmu, wobec mieszczaństwa\n7. **Religia katolicka** jako filar tożsamości (\"Polak = katolik\")\n\n### Jak ilustracja odzwierciedla każdą z cech?\n\n| Cecha sarmatyzmu | Element obrazu |\n| **Kult odrębności stanowej** | strój sarmacki (kontusz, pas, karabela) odróżniający szlachcica od plebsu |\n| **\"Wolności\"** | inskrypcja: *\"targnęły na me Wolności\"* - szlachcic powołuje się na przywileje |\n| **Liberum veto** | *\"Nie pozwalam wtaniec z toba\"* - formuła veto przeciw śmierci |\n| **Pycha sarmacka** | lekceważące *\"twe Suche Kości\"* - szlachcic protekcjonalnie traktuje śmierć |\n| **Konserwatyzm** | brak adaptacji nowych prądów (memento mori) - szlachcic odrzuca chrześcijańską pokorę przed śmiercią |\n\n→ **Wniosek:** Ilustracja jest **satyryczną krytyką** sarmatyzmu - pokazuje absurd doprowadzonej do skrajności pychy szlacheckiej, która chciałaby zastosować *liberum veto* nawet wobec śmierci. Twórca obrazu (anonimowy artysta z kręgu bernardynów krakowskich, XVII w.) ironicznie demaskuje sarmacki kult przywilejów.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - sarmatyzm i \"Taniec śmierci\" (XVII-XVIII w.):**\n> **Sarmatyzm** - termin współczesny (XIX w., Joachim Lelewel), opisujący ideologię szlachecką I RP. Kluczowe terminy:\n> - **Naród szlachecki** - szlachta jako jedyny *naród polityczny* (8-10% ludności)\n> - **Aurea libertas** - \"złota wolność\" (przywileje stanowe)\n> - **Liberum veto** - od 1652 (pierwsze użycie przez Władysława Sicińskiego); zerwało dziesiątki sejmów w XVII-XVIII w.\n> - **Antemurale christianitatis** - Polska jako przedmurze chrześcijaństwa wobec islamu (Turcji) i prawosławia (Rosji)\n>\n> **Taniec śmierci** (łac. *Danse Macabre*) - popularny motyw ikonograficzny w sztuce europejskiej XV-XVIII w. Powstał w średniowieczu (najsłynniejsze freski: Pisa XIV w., Lübeck XV w., Bazylea XV w.). W Polsce **\"Taniec śmierci\"** z kościoła bernardynów w Krakowie (XVII w.) jest **adaptacją lokalną**: każda postać reprezentuje stan społeczny (papież, król, biskup, mieszczanin, chłop), a tutaj szczególnie **szlachcic sarmacki**, którego strój i hasło \"nie pozwalam\" są CHARAKTERYSTYCZNE wyłącznie dla I RP.\n>\n> **Motyw memento mori w sarmatyzmie:** Pomimo religijności katolickiej, sarmacka szlachta przyjmowała śmierć jako **moment szczególnej teatralizacji** - pogrzeby trwały tygodniami (egzekwie sarmackie), z portretami trumiennymi, kazaniami pogrzebowymi (*concio funebris*), wieżami katafalkowymi. Sarmacka pycha sięgała poza grób.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 7, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne uzasadnienie tezy o związku ideologii sarmackiej z treścią ilustracji (wskazanie elementów stroju + formuły veto + kultu przywilejów)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź błędną lub brak odpowiedzi\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Strój sarmacki** (kontusz, pas, karabela) - wizualny atrybut szlachcica polskiego\n> 2. **Formuła \"nie pozwalam\"** = **liberum veto** stosowane wobec śmierci\n> 3. **Powołanie się na \"wolności\"** = przywileje stanowe szlacheckie\n> 4. Wniosek: sarmacka **pycha stanowa** (kult przywilejów) przedstawiona jako sytuacja absurdalna\n>\n> **Akceptowane sformułowania:**\n> - \"szlachcic w stroju sarmackim stosuje liberum veto wobec śmierci\"\n> - \"powołuje się na wolności szlacheckie nawet w obliczu śmierci\"\n> - \"odzwierciedla sarmacki kult przywilejów stanowych\"\n> - \"sarmacka pycha sięga poza grób\"\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI łączyć **konkretne elementy obrazu** (strój, inskrypcja) z **ideologią sarmatyzmu** (przywileje, wolność, veto). Sam opis stroju lub samo cytowanie inskrypcji = niepełne.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - opis bez interpretacji ideologicznej:** Uczniowie często opisują strój (\"kontusz, pas, szabla\") bez wyjaśnienia, że to ATRYBUTY SARMATYZMU. Klucz wymaga POŁĄCZENIA wyglądu z ideologią.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie liberum veto:** Fraza *\"nie pozwalam\"* to NIE jest zwykła odmowa - to **techniczny termin** z ustroju I RP (*libera prohibitio*). Bez wzmianki o **liberum veto** odpowiedź jest niepełna.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - błędne datowanie sarmatyzmu:** Sarmatyzm rozkwitł w **XVII-XVIII w.** (do końca I RP 1795). NIE należy mylić go z czasami Jagiellonów (XV-XVI w.) - tam dominował renesans i humanizm, sarmatyzm dopiero się rodził.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pomylenie sarmatyzmu z romantyzmem:** Romantyzm (XIX w., po 1795) jest INNĄ ideologią - kultem wolności narodowej, walki o niepodległość. Sarmatyzm - ideologia STANOWA szlachty I RP, zwykle KONSERWATYWNA wobec reform.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.\nŹródło 1. Fragment tablicy genealogicznej rodzin Żółkiewskich i Sobieskich\nNa podstawie: „Mówią Wieki” 2013, nr 9, s. 21.\nObjaśnienie:\n& - małżeństwo; w nawiasach podano lata życia; obok nazwisk podano tylko niektóre\nfunkcje i urzędy pełnione przez wymienione osoby.\nŹródło 2. Bernard O’Connor1, Historia Polski [fragmenty]\nWładca ten pochodził ze szlachetnej i starożytnej rodziny. Matką króla Jana III Sobieskiego\nbyła jedna z wnuczek hetmana wielkiego koronnego, który odważnie walczył w pamiętnej\nbitwie pod Cecorą, gdzie został w końcu zabity.\nJan Sobieski poślubił Marię de la Grange, córkę markiza Arquien. W 1676 r. Jan Sobieski\noraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku\nw Krakowie.\nSynom króla poświęcano niewiele więcej uwagi niż innym szlachcicom i traktowano ich\nbardzo familiarnie. Polacy mawiali, że synowie króla według prawa są jedynie szlachcicami\ni jeśli nadaje się im tytuł księcia lub Jego Wysokości, to bardziej z uprzejmości względem\nnich oraz szacunku dla króla niż z obowiązku.\nKsiążąt Aleksandra i Konstantego, którzy urodzili się po elekcji króla, darzono większym\nszacunkiem niż Jakuba, który urodził się wcześniej.\nNa podstawie: B. O’Connor, Historia Polski, Warszawa 2012, s. 185, 191, 205.\n1 Bernard O’Connor - Irlandczyk, nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego.\nStanisław Żółkiewski (1547-1620)\nhetman wielki koronny\n& Regina z Herburtów\nZofia z Żółkiewskich (1590-1634)\n& Jan Daniłowicz\nwojewoda ruski\nZofia Teofila z Daniłowiczów (1607-1661)\n& Jakub Sobieski (1580-1646)\nwojewoda ruski, kasztelan krakowski\nJan Sobieski (1629-1696)\nhetman wielki koronny,\nkról Polski 1674-1696\n& Maria Kazimiera d’Arquien (1641-1716)\nJakub Sobieski\n(1667-1737)\nTeresa Sobieska\n(1676-1730)\nAleksander Sobieski\n(1677-1714)\nKonstanty Sobieski\n(1680-1726)\nMarek Sobieski\n(1628-1652)\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nCzy spełniło się życzenie, które znalazło wyraz w treści napisu wyrytego na nagrobku\npradziadka Jana III Sobieskiego: Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor [A kiedyś niech\npowstanie mściciel z naszych kości]? Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła\ndo wyjaśnienia problemu historycznego\n[…].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego […].\nIII. Dzieje nowożytne\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII\nw. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n2) opisuje główne etapy konfliktów\npolitycznych i militarnych Rzeczypospolitej\nz […] Turcją w XVII w.; wyjaśnia ich\nnastępstwa.\nPoprawna odpowiedź\nTak, spełniło się. Jan III Sobieski pomścił śmierć swego pradziadka, hetmana Stanisława\nŻółkiewskiego.\nPrzykładowe uzasadnienie\nHetman Stanisław Żółkiewski zginął walcząc z Turkami w bitwie pod Cecorą, a jego\nprawnuk - Jan Sobieski pokonał Turków - pod Chocimiem i pod Wiedniem.\nSchemat punktowania\n1 p. - za prawidłowe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**TAK - życzenie z nagrobka spełniło się.**\n\n**Uzasadnienie:** Pradziadkiem Jana III Sobieskiego po kądzieli (przez matkę) był **hetman wielki koronny Stanisław Żółkiewski**, który **zginął w 1620 r. w bitwie pod Cecorą** w walce z **Turkami**. Jego prawnuk **Jan III Sobieski** (król Polski 1674-1696) odniósł nad Turkami **wielkie zwycięstwa**: w **bitwie pod Chocimiem 1673 r.** (jeszcze jako hetman wielki koronny) oraz w **odsieczy Wiednia 12 września 1683 r.** (jako król). W ten sposób stał się \"mścicielem z naszych kości\", o którym mówił łaciński napis na grobie pradziadka.\n\n## Sposób 1 - analiza źródeł (genealogia + tekst O'Connora)\n\n### Co mówi tekst Bernarda O'Connora?\n\n> *\"Matką króla Jana III Sobieskiego była jedna z wnuczek hetmana wielkiego koronnego, który odważnie walczył w pamiętnej bitwie pod Cecorą, gdzie został w końcu zabity\"*\n\n→ **Identyfikacja pradziadka:**\n- **Hetman wielki koronny** poległy pod **Cecorą** = **Stanisław Żółkiewski** (1547-1620)\n- Cecora 1620 - bitwa z Turkami i Tatarami w Mołdawii; Żółkiewski poległ podczas odwrotu\n\n### Co mówi tablica genealogiczna?\n\n> Linia rodu: Stanisław Żółkiewski (1547-1620) → Zofia z Żółkiewskich (1590-1634) → Zofia Teofila z Daniłowiczów (1607-1661) → **Jan Sobieski** (1629-1696)\n\n→ **Drzewo pokrewieństwa:**\n- Stanisław Żółkiewski = **pradziadek po kądzieli** (przez matkę Jana III)\n- Zofia z Żółkiewskich = babcia (córka Stanisława)\n- Zofia Teofila z Daniłowiczów = matka (wnuczka Stanisława)\n- Jan III Sobieski = prawnuk Stanisława\n\n### Co znaczy łaciński napis?\n\n> *Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor* = \"A kiedyś niech powstanie mściciel z naszych kości\"\n\n→ **Cytat z Wergiliusza** (*Eneida*, IV, 625) - słowa **Dydony** rzucone przeciw Eneaszowi, przewidujące **wojny punickie** (Hannibal jako mściciel Kartaginy). Napis na grobie Żółkiewskiego nawiązuje do tej tradycji: hetman, ginąc w walce z Turkami, wyraża nadzieję, że jego potomek pomści jego śmierć.\n\n## Sposób 2 - kontekst historyczny (Żółkiewski → Sobieski, 1620-1683)\n\n### Stanisław Żółkiewski i bitwa pod Cecorą (1620)\n\n**Kontekst:** Polska i Imperium Osmańskie weszły w konflikt w 1620 r. po wyprawie hetmana Żółkiewskiego do Mołdawii (w obronie hospodara mołdawskiego sprzyjającego Polsce).\n\n**Przebieg:**\n- Wrzesień 1620 - Żółkiewski (76-letni hetman wielki koronny) z ok. 10 tys. żołnierzy wchodzi do Mołdawii\n- 18-19 września - pierwsze starcie pod Cecorą; nierozstrzygnięte\n- Odwrót w stronę Dniestru pod naporem Turków i Tatarów\n- **7 października 1620** - bitwa pod **Mohylowem** (kontynuacja walk Cecora); **Żółkiewski poległ**\n- Głowa hetmana została odcięta i wysłana do sułtana Osmana II w Stambule\n\n**Skutki:** klęska Cecora przyspieszyła wojnę polsko-turecką 1620-1621, zakończoną **bitwą pod Chocimiem 1621** (zwycięstwo polskie pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza i Stanisława Lubomirskiego).\n\n### Jan III Sobieski jako \"mściciel\"\n\n**Etapy zemsty na Turkach:**\n\n1. **Bitwa pod Chocimiem 11 listopada 1673** - Sobieski jako hetman wielki koronny pokonał Turków pod **Husejnem-paszą**. Klęska Turków otworzyła Sobieskiemu drogę do tronu polskiego (elekcja 1674).\n\n2. **Wojna z Turcją 1672-1676** - kontynuacja konfliktu; pokój w Żurawnie 1676 (Polska odzyskała część Podola).\n\n3. **Odsiecz wiedeńska 12 września 1683** - punkt kulminacyjny zemsty. Sobieski jako król Polski na czele 27 tys. wojsk polskich + sojuszników (cesarz Leopold I, książęta niemieccy) **pokonał armię turecką wezyra Kara Mustafy** (140 tys.) oblegającą Wiedeń. Pisał list do papieża Innocentego XI: *\"Venimus, vidimus, Deus vincit\"* (\"Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył\").\n\n→ **Konkluzja:** Zwycięstwa Sobieskiego nad Turkami pod **Chocimiem 1673** i pod **Wiedniem 1683** są **historycznym dopełnieniem** zemsty zapowiedzianej w napisie nagrobnym pradziadka Żółkiewskiego.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - konflikty polsko-tureckie XVII w. (kanoniczne bitwy):**\n>\n> | Data | Bitwa | Strona polska | Wynik | Znaczenie |\n> |------|-------|---------------|-------|-----------|\n> | 1620 | Cecora | hetman **Stanisław Żółkiewski** | klęska polska | śmierć Żółkiewskiego |\n> | 1621 | Chocim (I) | hetman Jan Karol **Chodkiewicz** | zwycięstwo polskie | sukces po Cecorze |\n> | 1672 | Kamieniec Podolski | komendant Mikołaj Potocki | klęska polska | utrata Kamieńca + traktat buczacki |\n> | 1673 | Chocim (II) | hetman **Jan Sobieski** | zwycięstwo polskie | otwarcie drogi do tronu Sobieskiemu |\n> | 1683 | **Wiedeń** | król **Jan III Sobieski** | wielkie zwycięstwo | zakończenie ekspansji osmańskiej na Europę |\n> | 1683-1699 | Wojna ligi świętej | sojusz Polski, Austrii, Wenecji, Rosji | seria zwycięstw | pokój w Karłowicach 1699 |\n>\n> **Rodzina Żółkiewskich i Sobieskich** - koligacje:\n> - Stanisław Żółkiewski (1547-1620) = hetman wielki koronny, **fundator Żółkwi** (ok. 1597)\n> - Jego córka **Zofia Żółkiewska** wyszła za Jana Daniłowicza (wojewoda ruski)\n> - Wnuczka **Zofia Teofila Daniłowiczówna** poślubiła **Jakuba Sobieskiego** (kasztelan krakowski)\n> - Ich syn = **Jan III Sobieski** (urodzony 1629 r. w Olesku)\n>\n> **Symboliczna ciągłość:** Sobieski został pochowany - wraz z synem Stanisławem - w **Żółkwi**, dawnej rezydencji Żółkiewskich. Krypta sobieska w Żółkwi jest pomnikiem trwałości dynastii i symbolicznym zakończeniem cyklu \"zemsty\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za prawidłowe **ROZSTRZYGNIĘCIE** (\"tak, spełniło się\") + **UZASADNIENIE** (Żółkiewski poległ pod Cecorą z Turkami; Sobieski pokonał Turków pod Chocimiem i/lub Wiedniem)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (samo \"tak\" bez argumentów) lub błędną (\"nie spełniło się\") lub brak odpowiedzi\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. Rozstrzygnięcie: **TAK** (życzenie się spełniło)\n> 2. **Tożsamość pradziadka**: hetman Stanisław Żółkiewski poległ z Turkami pod Cecorą 1620\n> 3. **Tożsamość mściciela**: Jan III Sobieski (prawnuk) pokonał Turków\n> 4. **Konkretne zwycięstwo**: Chocim 1673 LUB Wiedeń 1683 (lub oba)\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Żółkiewski zginął pod Cecorą z Turkami, a Sobieski pokonał Turków pod Wiedniem\"\n> - \"Sobieski pomścił pradziadka, wygrywając z Turkami pod Chocimiem i Wiedniem\"\n> - \"Tak - wnuk pokonał Turków w odsieczy wiedeńskiej\"\n>\n> ⚠️ **Krytyczne:** muszą być wymienieni **Turcy** jako wspólny wróg (Żółkiewskiego i Sobieskiego). Bez wzmianki o Turkach uzasadnienie jest niepełne.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie Turków jako wspólnego wroga:** Niektórzy uczniowie piszą \"Sobieski wygrał wojnę\" bez sprecyzowania, że pokonał TURKÓW (tych samych, którzy zabili Żółkiewskiego). Klucz CKE wymaga zaznaczenia tej **paraleli wrogów**.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - błędna identyfikacja pradziadka:** Pradziadek Sobieskiego po kądzieli to **Stanisław Żółkiewski** (zm. 1620). NIE należy go mylić z **Janem Karolem Chodkiewiczem** (hetman litewski, zwycięzca Chocima 1621) lub z **Janem Tarnowskim** (hetman z XVI w.).\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomieszanie bitew pod Chocimiem:** Były **DWIE** bitwy pod Chocimiem:\n> - **Chocim I 1621** - Chodkiewicz vs Turcy (po Cecorze 1620)\n> - **Chocim II 1673** - Sobieski vs Turcy\n>\n> Klucz wymaga **Chocima 1673** (Sobieski) - nie 1621.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pominięcie Cecora:** Bez wzmianki o Cecorze (miejscu śmierci Żółkiewskiego) uzasadnienie nie pokazuje konkretnej **paraleli losów** (Cecora ↔ Wiedeń, Mohylów ↔ Chocim 1673).\n\n> ⚠️ **Pułapka 5 - łaciński cytat z Wergiliusza:** Sentencja *Exoriare aliquis nostris ex ossibus ultor* pochodzi z *Eneidy* (klątwa Dydony przeciw Eneaszowi), gdzie zapowiada **Hannibala** jako mściciela. Nie trzeba znać kontekstu Wergiliusza, ale warto wiedzieć, że to **literacki topos zemsty** popularny w XVII w.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWyjaśnij, dlaczego - zdaniem Bernarda O’Connora - szlachta z większym szacunkiem\nodnosiła się do młodszych synów Jana III Sobieskiego niż do starszego Jakuba.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną […];\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII\nw. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n5) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\n[…] na tle europejskim […].\nPrzykładowa odpowiedź\nAleksander i Konstanty urodzili się, gdy ich ojciec zasiadał na tronie i dlatego byli traktowani\nz większym szacunkiem niż starszy brat, który przyszedł na świat, gdy ojciec był hetmanem.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nMłodsi synowie Jana III Sobieskiego - **Aleksander** (1677-1714) i **Konstanty** (1680-1726) - urodzili się **PO elekcji ojca** na króla Polski (1674) i jego koronacji (1676). Byli więc **synami króla** od momentu narodzin (\"do purpury urodzeni\"). Starszy brat **Jakub** (1667-1737) urodził się natomiast **przed elekcją**, kiedy ojciec był jeszcze tylko **hetmanem wielkim koronnym** (i marszałkiem wielkim koronnym) - czyli **synem szlachcica**, a nie monarchy.\n\nDla szlachty polskiej, traktującej synów królewskich \"jedynie jak szlachciców\", liczyło się **w jakim statusie ojca syn przyszedł na świat** - stąd Aleksander i Konstanty cieszyli się większym szacunkiem.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu O'Connora\n\n> *\"Synom króla poświęcono niewiele więcej uwagi niż innym szlachcicom i traktowano ich bardzo familiarnie. Polacy mawiali, że synowie króla według prawa są jedynie szlachcicami i jeśli nadaje się im tytuł księcia lub Jego Wysokości, to bardziej z uprzejmości względem nich oraz szacunku dla króla niż z obowiązku. Książąt Aleksandra i Konstantego, którzy urodzili się po elekcji króla, darzono większym szacunkiem niż Jakuba, który urodził się wcześniej\"*\n\n→ **Kluczowe wskazówki:**\n\n1. **\"Według prawa są jedynie szlachcicami\"** - w I RP tron NIE BYŁ DZIEDZICZNY (po artykułach henrykowskich 1573 i konstytucji Nihil novi 1505). Synowie króla nie mieli automatycznego statusu książęcego.\n\n2. **\"Urodzili się po elekcji króla\"** - Aleksander (1677) i Konstanty (1680) urodzili się PO elekcji Jana III (1674).\n\n3. **\"Jakub urodził się wcześniej\"** - Jakub urodził się **w 1667 r.**, kiedy ojciec był hetmanem (od 1666 polnym koronnym, od 1668 wielkim koronnym), ale NIE królem.\n\n## Sposób 2 - analiza genealogiczna (tablica)\n\n### Daty kluczowe dla rodziny Sobieskich\n\n| Data | Wydarzenie |\n| **1666** | Jan Sobieski mianowany hetmanem polnym koronnym |\n| **1667** | Narodziny **Jakuba** - ojciec hetman polny koronny |\n| **1668** | Jan Sobieski mianowany hetmanem wielkim koronnym |\n| **1673** | Bitwa pod Chocimiem - sukces Sobieskiego |\n| **1674** | **Elekcja Jana III Sobieskiego na króla Polski** (21 maja) |\n| **1676** | **Koronacja Jana III i Marii Kazimiery** (2 lutego, Wawel) |\n| **1676** | Narodziny **Teresy** (córka) |\n| **1677** | Narodziny **Aleksandra** - ojciec już królem |\n| **1680** | Narodziny **Konstantego** - ojciec już królem |\n| **1696** | Śmierć Jana III Sobieskiego |\n\n→ Z genealogii wynika, że **Jakub był jedynym synem urodzonym przed elekcją** (1667 vs 1674). Aleksander i Konstanty urodzili się jako synowie panującego króla.\n\n### Jak to wpłynęło na szacunek szlachty?\n\n**Mentalność sarmacka:**\n- Szlachta polska była **zazdrosna o równość** wśród szlachty (\"szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie\")\n- Synowie króla URODZENI W STANIE \"szlacheckim\" (Jakub) traktowani byli jako \"równi nam\"\n- Synowie URODZENI W STANIE \"królewskim\" (Aleksander, Konstanty) mieli już od urodzenia AURĘ wyróżnionych - to dla sarmackiej mentalności było coś szczególnego, choć paradoksalnie\n- **Paradoks:** szlachta z jednej strony zazdrośnie strzegła zasady \"jeden z nas\" (Jakub), z drugiej widziała w \"książętach do purpury urodzonych\" pewien splendor (Aleksander, Konstanty)\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - synowie Jana III Sobieskiego i sukcesja w I RP:**\n>\n> **Dzieci Jana III Sobieskiego z Marią Kazimierą d'Arquien (\"Marysieńką\"):**\n> 1. **Jakub Ludwik** (1667-1737) - najstarszy, ulubieniec ojca; po śmierci Jana III bezskutecznie kandydował na tron 1697; więziony przez Augusta II 1704-1706; zmarł na Śląsku\n> 2. **Teresa Kunegunda** (1676-1730) - wyszła za elektora Bawarii Maksymiliana II Emanuela\n> 3. **Aleksander Benedykt** (1677-1714) - \"do purpury urodzony\", nie kandydował na tron; zmarł młodo\n> 4. **Konstanty Władysław** (1680-1726) - \"do purpury urodzony\"; razem z Aleksandrem nie kontynuowali polityki ojca\n> 5. Jan (urodzony 1683, zmarł młodo)\n>\n> **Tron polski po Janie III (1696-1697):**\n> Mimo wysiłków Marii Kazimiery (Marysieńki) o tron dla Jakuba, szlachta odrzuciła kandydata Sobieskich:\n> - Maria Kazimiera miała opinię intrygantki, niepopularnej\n> - Jakub był uważany za zbyt powiązany z Habsburgami\n> - Wybrano **Augusta II Mocnego (Wettyna)** - kandydata sasów, w opozycji do księcia Conti\n>\n> **Paradoks elekcji:** Mimo prestiżu synów \"do purpury urodzonych\", żaden z synów Jana III nie odziedziczył tronu - bo I RP nie była monarchią dziedziczną.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne wyjaśnienie odwołujące się do **różnicy w statusie ojca** w momencie narodzin synów (król vs hetman)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (bez wskazania tej różnicy), błędną (np. \"młodsi byli ulubieńcami matki\") lub brak\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Jakub urodził się PRZED elekcją** (1667, gdy ojciec był hetmanem)\n> 2. **Aleksander i Konstanty urodzili się PO elekcji** (1677, 1680, gdy ojciec był królem)\n> 3. **Wniosek**: synowie \"do purpury urodzeni\" cieszyli się większym szacunkiem niż syn \"hetmana\"\n>\n> **Akceptowane sformułowania:**\n> - \"Młodsi synowie urodzili się już jako synowie króla\"\n> - \"Jakub urodził się przed elekcją, gdy ojciec był jeszcze hetmanem\"\n> - \"Aleksander i Konstanty byli książętami od urodzenia, Jakub nie\"\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI łączyć MOMENT NARODZIN ze STATUSEM ojca (przed/po elekcji). Sama informacja \"szlachta woli młodszych\" bez wyjaśnienia DLACZEGO = niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie dat elekcji i koronacji:** Klucz wymaga konkretnego ROZRÓŻNIENIA: Jakub urodzony 1667 (PRZED 1674 - elekcja), Aleksander 1677 i Konstanty 1680 (PO 1674). Bez tego rozróżnienia odpowiedź jest niepełna.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie pierworodztwa z statusem narodzin:** W zachodnich monarchiach dziedzicznych liczyło się STARSZEŃSTWO. W I RP - STATUS OJCA w momencie narodzin. To ZASADNICZA różnica między pierwszą zasadą dziedziczenia (prymogenitura) a polskim podejściem.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - przypisywanie przyczyn psychologicznych:** Niektórzy uczniowie piszą o \"młodsi synowie byli zdolniejsi / piękniejsi\". To NIE jest powód podany przez O'Connora. Powodem była **formalna sytuacja prawna** (ojciec hetman vs ojciec król).\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - błędne datowanie elekcji Sobieskiego:** Elekcja = 21 maja 1674 (po śmierci króla Michała Korybuta 10 listopada 1673). Koronacja = 2 lutego 1676 (opóźniona ze względu na wojnę z Turkami). Jakub urodzony 1667 - JESZCZE 7 lat przed elekcją.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/8.3","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"8.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub\nF - jeśli jest ono fałszywe.\n1.\nElekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się\nw tym samym roku.\nP\nF\n2.\nOjciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie.\nP\nF\n3.\nJan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co\njego pradziadek po kądzieli.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.1.\n8.2.\n8.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.3. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł […].\nIII. Dzieje nowożytne.\n4. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII\nw. Ustrój, społeczeństwo i kultura.\nZdający:\n5) ocenia polską specyfikę w zakresie\nrozwiązań ustrojowych, struktury społecznej\n[…] na tle europejskim […].\nPoprawne odpowiedzi\n1 - F\n2 - P\n3 - P\nSchemat punktowania\n1 p. - za wszystkie trzy prawidłowe odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Stwierdzenie | Ocena |\n| 1 | Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku. | **F** |\n| 2 | Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie. | **P** |\n| 3 | Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli. | **P** |\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia\n\n### Stwierdzenie 1: \"Elekcja króla Jana III Sobieskiego i jego koronacja odbyły się w tym samym roku\" - **FAŁSZ**\n\n**Z tekstu O'Connora:**\n> *\"W 1676 r. Jan Sobieski oraz królowa Maria zostali ukoronowani z wielką pompą i przepychem na zamku w Krakowie\"*\n\n→ **Koronacja: 1676 r.** (konkretnie 2 lutego 1676, Wawel)\n\n**Z reference historycznego:**\n- **Elekcja Sobieskiego: 21 maja 1674 r.** (na elekcji na Woli pod Warszawą, po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego 10 listopada 1673)\n- **Koronacja: 2 lutego 1676 r.** (Wawel, Kraków)\n\n→ Różnica między elekcją a koronacją: **ok. 1,5 roku**. Powód opóźnienia: **wojna z Turkami** (kampania chocimska, walki na Podolu) - Sobieski nie mógł natychmiast po elekcji jechać do Krakowa na koronację.\n\n**Wynik: FAŁSZ** (elekcja 1674, koronacja 1676 - to różne lata).\n\n### Stwierdzenie 2: \"Ojciec i dziadek króla Jana III Sobieskiego zasiadali w senacie\" - **PRAWDA**\n\n**Z tablicy genealogicznej:**\n- **Ojciec:** Jakub Sobieski (1580-1646) - **wojewoda ruski**, **kasztelan krakowski**\n- **Dziadek (po mieczu):** Marek Sobieski lub inny przodek (z tablicy widać kasztelana krakowskiego, wojewodę ruskiego - to OBYDWA stanowiska SENATORSKIE)\n\n**Reference - kto zasiadał w senacie I RP?**\nSenat składał się z:\n- **arcybiskupów i biskupów** (senatorowie duchowni)\n- **wojewodów** (senatorowie świeccy)\n- **kasztelanów** (większi i mniejsi)\n- **ministrów koronnych i litewskich** (kanclerz, podkanclerzy, marszałek wielki itd.)\n\n→ **Wojewoda ruski** = senator. **Kasztelan krakowski** = senator (zresztą NAJWAŻNIEJSZY z kasztelanów - pierwszy świecki senator po wojewodzie krakowskim).\n\n**Jakub Sobieski (ojciec Jana III)** - wojewoda ruski (1641), kasztelan krakowski (1646) → zasiadał w senacie.\n\n**Dziadek po mieczu** Jana III (na tablicy genealogicznej - w analizowanym wycinku może to być **Sebastian Sobieski** lub **Jan Sobieski Starszy**) - był również senatorem.\n\n**Wynik: PRAWDA** (ojciec wojewoda + kasztelan = senator; dziadek również piastował urzędy senatorskie).\n\n### Stwierdzenie 3: \"Jan III Sobieski, nim został królem, pełnił tę samą funkcję, co jego pradziadek po kądzieli\" - **PRAWDA**\n\n**Z reference historycznego:**\n- **Pradziadek po kądzieli** Jana III = **Stanisław Żółkiewski** (1547-1620)\n- Funkcja Żółkiewskiego: **HETMAN WIELKI KORONNY** (od 1618 do śmierci 1620)\n- Funkcja Sobieskiego przed elekcją: **HETMAN WIELKI KORONNY** (od 1668 do 1674 - równolegle z elekcją)\n\n**Karierą Sobieskiego do tronu:**\n- 1665 - chorąży wielki koronny\n- 1666 - marszałek wielki koronny\n- 1666 - hetman polny koronny\n- **1668 - hetman wielki koronny** (najwyższe stanowisko wojskowe w Polsce)\n- 1674 - król Polski\n\n**Karierą Żółkiewskiego:**\n- 1588 - sekretarz Stefana Batorego\n- 1596 - hetman polny koronny\n- **1618 - hetman wielki koronny**\n- 1620 - śmierć pod Cecorą\n\n→ Obaj - pradziadek (po kądzieli) Stanisław Żółkiewski i prawnuk Jan Sobieski - piastowali tę samą funkcję **HETMANA WIELKIEGO KORONNEGO**.\n\n**Wynik: PRAWDA**.\n\n## Sposób 2 - synteza chronologiczna\n\n### Drzewo genealogiczne (uproszczone)\n\n[PRADZIADEK po kądzieli]\nStanisław Żółkiewski (1547-1620)\nhetman wielki koronny → poległ pod Cecorą\n↓\n[BABCIA]\nZofia z Żółkiewskich (1590-1634)\nwyszła za Jana Daniłowicza (wojewoda ruski)\n↓\n[MATKA]\nZofia Teofila z Daniłowiczów (1607-1661)\nwyszła za Jakuba Sobieskiego (wojewoda ruski, kasztelan krakowski)\n↓\n[JAN III SOBIESKI]\n(1629-1696)\nhetman wielki koronny → król Polski\n\n### Dwie generacje hetmanów wielkich koronnych w rodzie:\n- **Stanisław Żółkiewski** - hetman wielki koronny 1618-1620\n- **Jan III Sobieski** - hetman wielki koronny 1668-1696 (równolegle z królestwem)\n\nPomiędzy nimi: 50 lat przerwy, ale **łańcuch dziedziczenia funkcji wojskowej** widoczny.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - hetmani wielcy koronni i pradziadkowie Sobieskiego:**\n>\n> **Hetman wielki koronny** - najwyższe stanowisko wojskowe w I RP (od 1581). Dowodził wojskiem koronnym (polskim, w odróżnieniu od litewskiego). Funkcja **dożywotnia**, urząd ministerialny → zasiadał w senacie.\n>\n> Kluczowi hetmani wielcy koronni XVI-XVII w.:\n> - **Jan Tarnowski** (1561-1565)\n> - **Jan Zamoyski** (1581-1605) - także kanclerz wielki\n> - **Stanisław Żółkiewski** (1618-1620) - pradziadek Sobieskiego\n> - **Stanisław Koniecpolski** (1632-1646)\n> - **Stanisław Potocki Rewera** (1654-1667)\n> - **Jan Sobieski** (1668-1696) - prawnuk Żółkiewskiego, potem król\n>\n> **Elekcja vs koronacja w I RP:**\n> Od artykułów henrykowskich 1573 - elekcja przeprowadzana na **polu elekcyjnym** (zwykle Wola pod Warszawą), koronacja w Krakowie. Dystans czasowy między elekcją a koronacją zależał od stabilności politycznej. Przykład Sobieskiego: elekcja 21 maja 1674 → koronacja 2 lutego 1676. Powód: wojna turecka, brak czasu Sobieskiego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 8.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za **wszystkie TRZY** poprawne odpowiedzi (F, P, P)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (mniej niż 3 poprawne), błędną lub brak\n>\n> **Wzorcowa odpowiedź:**\n> | Nr | Ocena |\n> |----|-------|\n> | 1 | **F** |\n> | 2 | **P** |\n> | 3 | **P** |\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** zasada \"wszystko albo nic\". Wystarczy JEDEN błąd (np. F, P, F) - 0 pkt. Trzeba mieć WSZYSTKIE trzy poprawnie.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomylenie elekcji z koronacją (stw. 1):** Niektórzy uczniowie myślą, że elekcja = koronacja (jeden rytuał). FAŁSZ. Elekcja = wybór szlachty (na polu elekcyjnym), koronacja = sakramentalna ceremonia (Wawel, Kraków). U Sobieskiego elekcja 1674, koronacja 1676 - przerwa 1,5 roku.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - niezauważenie cytatu z O'Connora (stw. 1):** Tekst O'Connora wyraźnie podaje **1676** jako rok koronacji. Jeśli uczeń uważnie czyta, sam znajdzie informację o roku koronacji.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie senatu z sejmem (stw. 2):** Senat = ciało wyższe (wojewodowie, kasztelanowie, biskupi, ministrowie). Sejm = ciało niższe (posłowie ziemscy). Wojewoda i kasztelan zasiadają w SENACIE, nie w izbie poselskiej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - niedoczytanie tablicy genealogicznej (stw. 2):** Tablica wyraźnie wskazuje, że ojciec Jakub Sobieski był \"wojewodą ruskim, kasztelanem krakowskim\" - to OBYDWA stanowiska senatorskie. Dziadek (Marek Sobieski lub Sebastian) również nosił tytuły senatorskie.\n\n> ⚠️ **Pułapka 5 - niewiedza, kto był pradziadkiem po kądzieli (stw. 3):** Pradziadek po kądzieli = pradziadek przez matkę. To **Stanisław Żółkiewski** (ojciec babci Zofii, która urodziła matkę Zofię Teofilę). Bez znajomości tej genealogii uczeń nie połączy hetmaństwa Żółkiewskiego z hetmaństwem Sobieskiego.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-8.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nŹródło 1. Kołacz królewski - alegoria I rozbioru, wersja 1. z 1773 r. [fragment]\nŹródło 2. Kołacz królewski - alegoria I rozbioru, wersja 2. z 1774 r. [fragment]\nPostaci na obu miedziorytach (od lewej):\ncaryca Katarzyna II, król Stanisław August Poniatowski, cesarz Józef II,\nkról Fryderyk II Wielki.\nObjaśnienie:\nW Paryżu w 1773 roku Jean-Michel Moreau le Jeune zaprojektował, a Nicolas Noël Le Mire\nwykonał miedzioryt pt. „Kołacz królewski” (źródło 1). Negatywna reakcja opinii publicznej\nspowodowała, że na życzenie władcy Prus - Fryderyka II Wielkiego - wykonano drugą\nwersję miedziorytu (źródło 2).\nNa podstawie: Ilustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 156;\nK. Zielińska, Z. Kozłowska, U źródeł współczesności. Czasy nowożytne, Warszawa 2000, s. 291.\nMHI_1R\nWyjaśnij, w jakim celu Fryderyk II Wielki polecił wprowadzenie zmian w treści\nmiedziorytu. Odpowiedz, odwołując się do obu wersji miedziorytu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego; dostrzega wielość\nperspektyw badawczych oraz wielorakie\ninterpretacje historii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n6. Rzeczpospolita w XVIII w. Reformy\noświeceniowe i rozbiory.\nZdający:\n1) charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii\nwobec Rzeczypospolitej […]; opisuje\ni wyjaśnia uwarunkowania […] kolejnych\nrozbiorów Polski […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Fryderyk II polecił wprowadzenie zmian w treści miedziorytu, aby złagodzić jej wymowę\npolityczną. Na pierwszej ilustracji ukazano władcę Prus, pokazującego szpadą na mapie\nujście Wisły - ziemie, do których Prusy zgłaszały roszczenia, a na drugiej ilustracji ten\nelement usunięto - Fryderyk II jedynie dłonią wskazuje ziemie już zagarnięte.\n• Fryderyk II polecił wprowadzenie zmian w treści miedziorytu, gdyż pierwsza wersja\nilustracji została źle odebrana przez opinię publiczną. Odsłaniała agresywny charakter\npolityki Prus, ukazywała podtrzymującego koronę Stanisława Augusta Poniatowskiego.\nPrzedstawiona na drugiej wersji miedziorytu relacja między władcami Rzeczypospolitej\ni Prus sugeruje, że rozbiór jest wynikiem układu między nimi, a król Stanisław August\nPoniatowski palcem wskazuje niebo, co może świadczyć, że zmiany terytorialne wynikają\nz woli Boga.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź odwołującą się do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nFryderyk II Wielki polecił wprowadzić zmiany w drugiej wersji miedziorytu (1774), aby **złagodzić agresywną wymowę polityczną** pierwszej wersji (1773), która została **źle odebrana przez europejską opinię publiczną**.\n\n**Kluczowe zmiany:**\n1. **Wersja 1 (1773):** Fryderyk II **wskazuje szpadą** ujście Wisły - ziemie, do których Prusy ZGŁASZAŁY ROSZCZENIA → ukazuje **agresję zbrojną** Prus\n2. **Wersja 2 (1774):** Fryderyk II już **tylko dłonią** wskazuje ziemie - szpada usunięta → sugeruje **bezkonfliktowe porozumienie** mocarstw, a Stanisław August dodatkowo wskazuje niebo (palcem) - co ma sugerować, że rozbiór jest **wolą Bożą**\n\nCelem zmian było **odwrócenie uwagi od agresywnego charakteru polityki pruskiej** i przedstawienie I rozbioru jako wyniku układu mocarstw, a nie aktu przemocy.\n\n## Sposób 1 - analiza obu wersji miedziorytu\n\n### Tło historyczne\n\n**I rozbiór Polski (5 sierpnia 1772 r.)** był pierwszym rozbiorem dokonanym przez trzy państwa: **Rosję (Katarzyna II), Prusy (Fryderyk II), Austrię (Józef II, Maria Teresa)**. Polska straciła **211 tys. km² i 4,5 mln ludności**:\n- Rosja: białoruskie inflanckie ziemie (92 tys. km²)\n- Prusy: Pomorze Gdańskie (bez Gdańska), Warmia, Powiśle (36 tys. km²)\n- Austria: Galicja (Małopolska Wschodnia, 83 tys. km²)\n\n**Miedzioryt \"Kołacz królewski\"** powstał w 1773 r. w Paryżu (autorzy: Jean-Michel Moreau le Jeune, rytownik Nicolas Noël Le Mire). Tytuł nawiązuje do alegorii: **mapa Polski rozpięta na stole jak kołacz**, który mocarstwa dzielą między siebie.\n\n### Wersja 1 (1773 r.) - pierwotna\n\n**Co przedstawia:**\n- Cztery postacie wokół mapy Polski:\n- **Caryca Katarzyna II** (Rosja) - siedzi po lewej\n- **Stanisław August Poniatowski** (Polska) - podtrzymywany za koronę (sugestia: bezsilny, podtrzymywany przez agresorów)\n- **Cesarz Józef II** (Austria) - przewyższa Polskę dłonią\n- **Król Fryderyk II Wielki** (Prusy) - **wskazuje SZPADĄ ujście Wisły** (Pomorze Gdańskie)\n\n**Wymowa polityczna:**\n- **Szpada** = symbol AGRESJI ZBROJNEJ\n- **Wskazywanie konkretnego punktu na mapie (Wisła)** = roszczenia terytorialne Prus\n- **Korona podtrzymywana** = bezsilność króla Polski wobec mocarstw\n- **Cała kompozycja** = brutalne ukazanie I rozbioru jako AKTU PRZEMOCY\n\n→ **Reakcja Europy:** miedzioryt szybko stał się symbolem propagandowym **anty-pruskim**. Krytykował agresywną politykę Fryderyka II, który **bezprawnie zagarnął ziemie polskie**.\n\n### Wersja 2 (1774 r.) - zmieniona\n\n**Co przedstawia:**\n- Te same cztery postacie wokół mapy\n- **Zmiana 1: SZPADA USUNIĘTA** - Fryderyk II **tylko dłonią** wskazuje ziemie\n- **Zmiana 2: Stanisław August wskazuje PALCEM NIEBO** - sugestia, że rozbiór jest wolą Bożą\n\n**Wymowa polityczna:**\n- **Brak szpady** = przyklęknięcie/zatuszowanie agresji zbrojnej\n- **Dłoń zamiast szpady** = sugestia układu, porozumienia\n- **Palec ku niebu** = transcendencja, akceptacja wyroku Bożego\n- **Cała kompozycja** = ŁAGODNIEJSZA, sugerująca POROZUMIENIE mocarstw\n\n→ **Wymowa zmieniona:** rozbiór ma być przedstawiony jako wynik **porozumienia dyplomatycznego**, a nie aktu agresji.\n\n## Sposób 2 - porównanie wersji\n\n| Element | Wersja 1 (1773) | Wersja 2 (1774) | Zmiana wymowy |\n| **Fryderyk II - co trzyma** | szpada | tylko dłoń | usunięcie agresji zbrojnej |\n| **Wskazywanie na mapie** | konkretny punkt (Wisła) - roszczenia | ogólne - ziemie zagarnięte | zatuszowanie roszczeń |\n| **Stanisław August** | podtrzymywany za koronę | wskazuje palcem niebo | bezsilność → transcendencja |\n| **Ogólna wymowa** | agresja, bezprawie | porozumienie, akt Boży | propagandowe wygładzenie |\n\n→ **Wniosek:** Fryderyk II - najwięcej zyskujący z trzech mocarstw rozbiorczych - **najbardziej obawiał się NEGATYWNEGO WIZERUNKU** w opinii europejskiej. Wersja 1 ukazywała go jako AGRESORA. Wersja 2 - jako PARTNERA porozumienia. Stąd polecenie zmian.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - I rozbiór Polski i propaganda mocarstw (1772-1774):**\n>\n> **I rozbiór 1772:**\n> - Podstawa traktatu: konwencja petersburska 25 lipca 1772 (Rosja, Prusy, Austria)\n> - Polski Sejm rozbiorowy: 1773-1775 (zatwierdzenie pod presją)\n> - Polska straciła 30% terytorium i 35% ludności\n>\n> **Fryderyk II Wielki (1740-1786):**\n> - \"Stary Fryc\" - najsłynniejszy król Prus, twórca **prusowiej potęgi**\n> - Wojny z Austrią (śląskie 1740-1742, 1744-1745, siedmioletnia 1756-1763)\n> - **Inicjator I rozbioru** - od 1769 r. wpłynął na Rosję (Katarzynę) i Austrię (Marię Teresę)\n> - Cel: **stworzenie korytarza** między Brandenburgią a Prusami Wschodnimi (przez Pomorze Gdańskie)\n>\n> **Reakcje europejskie na I rozbiór:**\n> - **Francja** - krytyka (była tradycyjnym sojusznikiem Polski); zezwoliła na druk anty-rozbiorowych miedziorytów\n> - **Anglia, Hiszpania** - biernie\n> - **Watykan** - Klemens XIV protestował (Pius VI również)\n> - **Wewnątrz Polski** - Tadeusz Reytan zasłonił sobą drzwi w sejmie (1773), pisarze (Niemcewicz) krytykowali\n>\n> **\"Czarna legenda\" Fryderyka II w Polsce:**\n> Fryderyk II stał się symbolem antypolskości - odpowiedzialny za I rozbiór, kolonizację niemiecką (sprowadzenie osadników do Pomorza Gdańskiego), zakaz języka polskiego w szkołach pruskich (1773-1782).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 9, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź odwołującą się do **OBU WERSJI** miedziorytu (wskazanie ZMIAN + ich CELU)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (tylko jedna wersja lub bez celu zmian) lub błędną\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Cel zmian**: złagodzenie wymowy politycznej / poprawa wizerunku Prus / odpowiedź na negatywną reakcję opinii publicznej\n> 2. **Konkretne ZMIANY** w wersji 2:\n> - Usunięcie szpady (Fryderyk II tylko dłonią wskazuje)\n> - LUB / I: Stanisław August wskazuje niebo (sugestia woli Bożej)\n>\n> **Akceptowane warianty:**\n> - \"Zmiany miały ukryć agresywny charakter polityki Prus (usunięcie szpady)\"\n> - \"Wersja 2 miała sugerować porozumienie mocarstw, nie zbrojną agresję\"\n> - \"Po negatywnej reakcji Europy Fryderyk polecił zmiany - w wersji 2 brak szpady, sugestia woli Bożej\"\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI ODNIEŚĆ SIĘ DO OBU WERSJI (1773 i 1774). Sam opis jednej wersji = niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie szpady:** SZPADA w wersji 1 to KLUCZOWY element - symbol agresji zbrojnej. Bez wzmianki o szpadzie nie można pokazać, CO konkretnie się zmieniło w wersji 2.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pomylenie kontekstu:** Niektórzy uczniowie mylą I rozbiór (1772) z II (1793) lub III (1795). Miedzioryt dotyczy I rozbioru - Stanisław August Poniatowski (1764-1795) jako wciąż panujący król.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - niedoczytanie wymowy palca ku niebu:** Stanisław August wskazujący palcem niebo to wymowa SKRAJNIE PROPAGANDOWA - sugeruje, że rozbiór jest WYROKIEM BOŻYM, nie aktem politycznym. To miało \"oczyścić\" sumienia mocarstw.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - brak wymienienia powodów (negatywna reakcja opinii):** Klucz CKE oczekuje wskazania, że to OPINIA PUBLICZNA wymusiła zmiany. Bez tego kontekstu odpowiedź wygląda jak \"Fryderyk z kaprysu zmienił obraz\".","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\nŹródło: Fragment biografii Katarzyny II Wielkiej\nObawa o siebie, syna i naród skłoniła carycę Katarzynę II do zbadania nowej,\nkontrowersyjnej metody szczepienia przeciwko ospie. [ ] Doktor Thomas Dimsdale\n12 października 1768 r. zaszczepił Katarzynę w oba ramiona [ ].\nZa przykładem Katarzyny poszło 140 osób [ ]. W Petersburgu, Moskwie, Kazaniu, Irkucku\n[…] utworzono kliniki zajmujące się szczepieniami. Do roku 1780 zaszczepiono 20 tysięcy\nRosjan [ ].\nTrzy lata po osobistej konfrontacji Katarzyny z ospą Rosja musiała się zmierzyć z jeszcze\nstraszliwszą chorobą - dżumą. [ ] [Przerażeni mieszkańcy Moskwy] odmawiali\nprzestrzegania zakazu gromadzenia się na placach i w kościołach, gdzie w nadziei na ochronę\ncałowano rzekomo cudowne ikony [ ]. Arcybiskup Moskwy ojciec Ambrozjusz [ ]\npostanowił przeciwdziałać infekcjom [ ]. Nakazał pod osłoną nocy usunąć ikonę\nprzedstawiającą Dziewicę Warwarską z miejskiej bramy i ukryć. [ ] Decyzja podjęta\nw najlepszej wierze sprowokowała zamieszki. [ ] Ambrozjusz schronił się w klasztornej celi,\njednak tłum wywlókł go z niej [ ]. Zamieszki stłumiło wojsko.\nNa podstawie: R.K. Massie, Katarzyna Wielka. Portret kobiety, Kraków 2012, s. 368-369, 370.\nJakie elementy mentalności XVIII-wiecznego społeczeństwa rosyjskiego, według autora\ntekstu, pomogły w walce z ospą, a jakie - przeszkodziły w walce z dżumą? Uzasadnij\nswoją odpowiedź.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9.\n10.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n5. Oświecenie, absolutyzm oświecony\ni rewolucje XVIII w.\nZdający:\n4) charakteryzuje program modernizacji Rosji\n[…].\nPrzykładowa odpowiedź\nElementem mentalności osiemnastowiecznego społeczeństwa rosyjskiego, który pomagał\nw walce z ospą był autorytet władczyni, która przyjęła szczepienie przeciwko tej chorobie.\nPrzykład, który dała Katarzyna II wpłynął na decyzję podjętą przez wielu Rosjan o poddaniu\nsię szczepieniu. Z kolei wiara w cudowną moc ikon powodowała gromadzenie się\nmieszkańców Moskwy przy bramie miejskiej, gdzie był wystawiony obraz. Sprzyjało to\nroznoszeniu zarazków, co w rezultacie prowadziło do licznych zachorowań na dżumę.\nSchemat punktowania\n2 p. - za dwa dobrze podane elementy mentalności społeczeństwa z uzasadnieniem.\n1 p. - za jeden dobrze podany element mentalności społeczeństwa z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Element mentalności POMAGAJĄCY w walce z ospą:**\n**Autorytet władczyni** - caryca Katarzyna II osobiście **przyjęła szczepienie 12 października 1768 r.** od dr. Thomasa Dimsdale'a. Jej **osobisty przykład** skłonił 140 osób (potem 20 tysięcy do 1780 r.) do poddania się szczepieniu. Społeczeństwo rosyjskie, charakteryzujące się **kultem władzy carskiej** i **zaufaniem do woli monarchy**, naśladowało carycę.\n\n**Element mentalności PRZESZKADZAJĄCY w walce z dżumą:**\n**Religijna wiara w cudowną moc ikon** - mieszkańcy Moskwy gromadzili się tłumnie przy bramie miejskiej, gdzie wisiała ikona Dziewicy Warwarskiej, **całowali ją w nadziei na ochronę** przed dżumą. **Skupiska ludzi** sprzyjały rozprzestrzenianiu się zarazków, prowadząc do masowych zachorowań. Próba arcybiskupa Ambrozjusza (usunięcia ikony) wywołała **zamieszki religijne** (sam arcybiskup został zamordowany przez tłum).\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (zalety w walce z ospą)\n\n> *\"Obawa o siebie, syna i naród skłoniła carycę Katarzynę II do zbadania nowej, kontrowersyjnej metody szczepienia przeciwko ospie. [ ] Doktor Thomas Dimsdale 12 października 1768 r. zaszczepił Katarzynę w oba ramiona [ ]. Za przykładem Katarzyny poszło 140 osób [ ]. W Petersburgu, Moskwie, Kazaniu, Irkucku [ ] utworzono kliniki zajmujące się szczepieniami. Do roku 1780 zaszczepiono 20 tysięcy Rosjan\"*\n\n→ **Co działało POZYTYWNIE?**\n\n1. **Autorytet monarchy** - w mentalności rosyjskiej caryca jest \"matuszką\" (matkuszką), opiekunką narodu. Jej decyzja jest **wzorem** dla poddanych.\n2. **Naśladowanie elit** - szlachta dworska brała przykład z carycy (\"za przykładem 140 osób\")\n3. **Centralizacja decyzji** - caryca poleciła utworzyć kliniki w głównych miastach (Petersburg, Moskwa, Kazań, Irkuck) - administracyjne wprowadzenie szczepień\n4. **Oświecony absolutyzm** - Katarzyna II była zwolenniczką idei oświecenia (korespondencja z Wolterem, Diderotem), uznawała szczepienie za **postępowe osiągnięcie nauki** - i to przekazywała ludowi\n\n## Sposób 2 - analiza tekstu (przeszkody w walce z dżumą)\n\n> *\"[Przerażeni mieszkańcy Moskwy] odmawiali przestrzegania zakazu gromadzenia się na placach i w kościołach, gdzie w nadziei na ochronę całowano rzekomo cudowne ikony [ ]. Arcybiskup Moskwy ojciec Ambrozjusz [ ] postanowił przeciwdziałać infekcjom [ ]. Nakazał pod osłoną nocy usunąć ikonę przedstawiającą Dziewicę Warwarską z miejskiej bramy i ukryć. [ ] Decyzja podjęta w najlepszej wierze sprowokowała zamieszki. [ ] Ambrozjusz schronił się w klasztornej celi, jednak tłum wywlókł go z niej [ ]. Zamieszki stłumiło wojsko\"*\n\n→ **Co działało NEGATYWNIE?**\n\n1. **Wiara w cudowną moc ikon** - w prawosławiu **ikony** są nie tylko obrazami religijnymi, ale uznawane za **\"okna na niebo\"**. Wiara w **uzdrowicielską moc ikon Bogarodzicy** była powszechna w Rosji XVII-XVIII w.\n2. **Tłumy ludzi w miejscach kultu** - całowanie ikony = bezpośredni kontakt → idealne warunki dla rozprzestrzeniania zarazków (dżuma - choroba zakaźna)\n3. **Brak racjonalizmu medycznego** - ludzie odrzucali zakaz gromadzenia się, woleli ufać **modlitwie zamiast medycynie**\n4. **Fanatyzm religijny** - tłum **zamordował arcybiskupa Ambrozjusza**, który próbował zapobiec rozprzestrzenianiu dżumy. Tłum widział w usunięciu ikony **świętokradztwo**, nie środek prewencji.\n5. **Niedostatek edukacji niższych warstw** - rosyjski lud (chłopi, miejski plebs) nie znał zasad medycyny epidemicznej, kierował się tradycją religijną\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - Rosja Katarzyny II i mentalność społeczna (XVIII w.):**\n>\n> **Katarzyna II Wielka (1762-1796):**\n> - Z domu Zofia Augusta Fryderyka, księżniczka Anhalt-Zerbst (1729-1796)\n> - Doszła do władzy przez **zamach pałacowy 1762** (obalenie męża Piotra III)\n> - **Oświecony absolutyzm**: korespondencja z filozofami (Wolter, Diderot, d'Alembert)\n> - **Reformy**: ustawa o gubernizacji (1775), \"Wielka instrukcja\" (1767)\n> - **Polska**: I rozbiór 1772, II rozbiór 1793 - Rosja głównym beneficjentem\n> - **Wojny**: z Turcją (1768-74 - pokój kuczuk-kajnardżyjski; 1787-92 - pokój jasski)\n> - **Pugaczow** - powstanie chłopskie 1773-1775 - pokazało, że Katarzyna była daleka od ludu\n>\n> **Epidemia dżumy w Moskwie (1770-1772):**\n> - Wywołana zarazą przywiezioną z wojen tureckich (Bałkany)\n> - **Bunt morowy** (czumnoj bunt) 15-17 września 1771 - tłum wymordował arcybiskupa **Ambrozjusza**\n> - Pacyfikacja przez wojsko (gen. Eropkin) - kilkudziesięciu rozstrzelanych, kilkuset bitych\n> - Bilans: ok. 50-100 tys. ofiar śmiertelnych w Moskwie i okolicach\n>\n> **Mentalność rosyjska XVIII w.:**\n> - **Kult władzy carskiej** (\"matuszka\") - głęboko zakorzeniony, sięgający tradycji Iwana Groźnego (XVI w.)\n> - **Prawosławie ludowe** - kult ikon, świętych, cudów; wpływ tradycji bizantyjskiej\n> - **Konserwatyzm chłopski** - odporność na innowacje (medycynę, oświecenie)\n> - **Polaryzacja społeczna** - elita zachodnia (mówiąca po francusku) vs lud zachowujący tradycyjne wzorce kultu\n>\n> **Szczepionka przeciw ospie:**\n> - **Wariolacja** - metoda starsza, znana w Konstantynopolu (XV w.), opisana przez lady Wortley Montagu (1717), wprowadzona do Anglii\n> - **Wakcynacja** (Edward Jenner 1796) - bezpieczniejsza metoda używająca ospy krowiej, NIE dla Katarzyny - ona przyjęła starszą wariolację (1768)\n> - **Dr Thomas Dimsdale** (1712-1800) - angielski lekarz, przybył do Rosji na zaproszenie Katarzyny\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 10, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za **DWA dobrze podane elementy** mentalności z uzasadnieniem (jedna POMOC + jedna PRZESZKODA)\n> - **1 pkt** - za **JEDEN dobrze podany element** mentalności z uzasadnieniem (POMOC lub PRZESZKODA)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (sama nazwa elementu bez uzasadnienia) lub błędną\n>\n> **Akceptowane elementy POMAGAJĄCE (ospa):**\n> - **Autorytet władczyni** / kult monarchy → przykład Katarzyny II naśladowano\n> - **Posłuszeństwo elity** wobec dworu → szlachta brała przykład z carycy\n> - **Otwartość elit na racjonalizm** (oświecenie) → akceptacja nowinek medycznych\n>\n> **Akceptowane elementy PRZESZKADZAJĄCE (dżuma):**\n> - **Wiara w cudowną moc ikon** → tłumy całujące ikonę roznosiły zarazki\n> - **Fanatyzm religijny** → odrzucenie racjonalnych środków prewencji\n> - **Konserwatyzm ludowy** → odmowa stosowania się do zakazów\n> - **Brak zaufania do hierarchii kościelnej** → zamordowanie Ambrozjusza\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI łączyć element mentalności z KONKRETNYM SKUTKIEM (jak wpłynął na walkę z chorobą).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pomylenie czynników mentalnych z fizycznymi:** Uczniowie czasem piszą \"dżuma była groźniejsza niż ospa\" - to OBSERWACJA biologiczna, nie mentalna. Klucz wymaga ELEMENTÓW PSYCHOLOGICZNO-SPOŁECZNYCH (autorytet, wiara, tradycja).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - pominięcie zasadniczej różnicy:** W walce z ospą działała **odgórna inicjatywa** (caryca przykład) - pozytywnie. W walce z dżumą działała **oddolna religijność** (ikony) - negatywnie. To **dwa różne mechanizmy** mentalności.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - uogólnienie \"Rosjanie byli ciemni\":** Klucz NIE wymaga obrażania ludu. Trzeba SZCZEGÓŁOWO WSKAZAĆ konkretne praktyki (całowanie ikon, zgromadzenia w cerkwi) jako PRZYCZYNĘ.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pomylenie ospy z dżumą:** Tekst wyraźnie odróżnia: **ospa** = szczepionka (Katarzyna 1768) - sukces; **dżuma** = epidemia 1770-72 - porażka. Uczniowie muszą rozróżniać te dwie sytuacje.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-2)\nŹródło 1. Fragment pracy francuskiego historyka\nRozpoczęta w 1808 wojna [ ] zakończyła się pięć lat później odwrotem armii francuskiej.\nWydarzenia te drążyły cały system, [ ] podsycając ośmielone ludowym powstaniem na\nPółwyspie Iberyjskim najróżniejsze nacjonalizmy, mobilizując setki tysięcy ludzi w czasie,\ngdy Wielka Armia zapuszczała się w głąb rosyjskich stepów […].\nNa podstawie: T. Lenz, Napoleon odkłamany, Warszawa 2009, s. 26.\nŹródło 2. Karykatura z pierwszej połowy XIX w.\nMadryt, Fontainebleau1, Moskwa\n„Mówią Wieki” 2003, numer specjalny Ów rok 1812, s. 13.\n1 Fontainebleau - rezydencja władców Francji, siedziba Napoleona I Bonaparte.\nCzy treść rysunku satyrycznego ukazuje polityczne konsekwencje wydarzeń, o których\nmowa w tekście? Odpowiedź uzasadnij, interpretując elementy rysunku.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-2)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; […] integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX\n1. Europa napoleońska.\nZdający:\n1) opisuje kierunki i etapy podbojów\nNapoleona; charakteryzuje napoleońską ideę\nimperium;\n2) wyjaśnia źródła sukcesów i porażek\nNapoleona w polityce […] zagranicznej.\nPrzykładowa odpowiedź\nTak, rysunek ukazuje upadek Napoleona, o czym świadczą upadające insygnia władzy - berło\ni jabłko, a także pękające szczudła i utrata równowagi przez władcę. Przyczyną upadku były\nwydarzenia, o których mowa w tekście - powstanie w Hiszpanii przeciwko Francuzom -\nw podpisie do rysunku podano „Madryt” oraz przegrana w wojnie z Rosją - w podpisie do\nrysunku podano „Moskwa”. Na rysunku można dostrzec typowe dla cerkwi kopuły\nz krzyżami prawosławnymi.\nSchemat punktowania\n2 p. - za dwa elementy odpowiedzi:\n• określenie konsekwencji wydarzeń - upadek Napoleona z odniesieniem do rysunku,\n• wskazanie na wydarzenia w Hiszpanii i wyprawę do Rosji z odwołaniem do rysunku.\n1 p. - za podanie tylko jednego elementu odpowiedzi z odniesieniem do rysunku.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**TAK - rysunek satyryczny ukazuje polityczne konsekwencje wydarzeń opisanych w tekście.**\n\n**Uzasadnienie:**\n1. **Polityczna konsekwencja = UPADEK NAPOLEONA** - wyrażona przez: postać Napoleona TRACĄCEGO RÓWNOWAGĘ na linie, **pękające insygnia władzy** (berło i jabłko spadają z rąk), pękająca lina\n2. **Przyczyny upadku zgodne z tekstem**:\n- **\"Madryt\"** w tytule → powstanie w Hiszpanii (1808-1814, opisane w tekście jako \"rozpoczęta w 1808 wojna\")\n- **\"Moskwa\"** w tytule → wyprawa Napoleona na Rosję (1812, opisana jako \"zapuszczała się w głąb rosyjskich stepów\")\n3. **Symbole identyfikujące geografię**: Fontainebleau (rezydencja francuska po lewej) ↔ cerkiew z krzyżami prawosławnymi (Moskwa po prawej)\n\n→ Tytuł karykatury *\"Madryt, Fontainebleau, Moskwa \"* + symbole = potwierdzenie, że artysta przedstawia **upadek imperium Napoleona** spowodowany właśnie wyprawą hiszpańską i rosyjską.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu (źródło 1)\n\n> *\"Rozpoczęta w 1808 wojna [ ] zakończyła się pięć lat później odwrotem armii francuskiej. Wydarzenia te drążyły cały system, [ ] podsycając ośmielone ludowym powstaniem na Półwyspie Iberyjskim najróżniejsze nacjonalizmy, mobilizując setki tysięcy ludzi w czasie, gdy Wielka Armia zapuszczała się w głąb rosyjskich stepów\"*\n\n→ **Co opisuje tekst?**\n\n1. **Wojna 1808-1813** = **wojna na Półwyspie Iberyjskim** (Hiszpania i Portugalia):\n- Zaczyna się w 1808 r. od **powstania madryckiego (Dos de Mayo, 2 maja 1808)** przeciw Francuzom\n- Goya - *\"Rozstrzelanie powstańców madryckich 3 maja 1808\"* (1814)\n- Trwa pięć lat (do 1813) - Napoleon traci Hiszpanię na rzecz armii sojuszniczych (Anglia: Wellington, Hiszpania: Junta, Portugalia)\n\n2. **\"Najróżniejsze nacjonalizmy\"** - wojna hiszpańska zainspirowała opór nacjonalistyczny w innych krajach Europy (Prusy, Niemcy, Włochy)\n\n3. **Wielka Armia w stepach Rosji** = wyprawa na Rosję 1812 (Napoleon z 600 tys. żołnierzy)\n\n## Sposób 2 - analiza rysunku satyrycznego (źródło 2)\n\n### Tytuł: *\"Madryt, Fontainebleau, Moskwa \"*\n\n→ **Trzy miejsca symboliczne:**\n- **Madryt** - Hiszpania (powstanie 1808)\n- **Fontainebleau** - rezydencja królewska Francuzów, **siedziba Napoleona I Bonapartego** (jako centrum jego władzy)\n- **Moskwa** - Rosja (wyprawa 1812)\n\n### Elementy graficzne i ich interpretacja\n\n| Element | Co widać | Interpretacja |\n| **Napoleon kroczący na linie** | postać balansująca | **Niestabilność władzy** Napoleona - władza utrzymywana z trudnością |\n| **Lina pęka** | pęknięcie liny | **Załamanie imperium** Napoleona |\n| **Berło i jabłko pękają / spadają** | insygnia władzy roztrzaskane | **Utrata władzy królewskiej / cesarskiej** |\n| **Fontainebleau (lewa strona)** | rezydencja francuska | **Centrum władzy** Napoleona |\n| **Cerkiew prawosławna (prawa strona)** | kopuły z krzyżami prawosławnymi | **Moskwa** - punkt końcowy wyprawy 1812 |\n| **Krajobraz pod linią** | uciekający świadkowie | **Cierpienia wojen napoleońskich** (setki tysięcy zmobilizowanych ludzi) |\n\n→ **Wniosek z analizy:**\n\n**Tak** - rysunek ukazuje POLITYCZNE KONSEKWENCJE wydarzeń z tekstu:\n- **Konsekwencja**: UPADEK NAPOLEONA (lina pęka, insygnia spadają, równowaga utracona)\n- **Przyczyny**: powstanie hiszpańskie (\"Madryt\") + wyprawa rosyjska (\"Moskwa\") - DOKŁADNIE te wydarzenia wskazane w tekście jako \"drążące cały system\"\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - upadek Napoleona Bonapartego (1808-1815):**\n>\n> **Etapy upadku:**\n>\n> 1. **Wojna na Półwyspie Iberyjskim 1808-1814:**\n> - 1807 - układ w Tylży (Napoleon na szczycie potęgi)\n> - 2 maja 1808 - **Dos de Mayo** - powstanie w Madrycie\n> - 1808-1812 - wojna szarpana z Hiszpanami i Anglikami (gen. Wellington)\n> - 1812 - bitwa pod Salamancą (Wellington pokonuje Marmonta)\n> - 1813 - bitwa pod Vitorią - definitywna utrata Hiszpanii\n> - **Konsekwencje**: Napoleon stracił ok. **300 tys. żołnierzy** na froncie hiszpańskim. Cytat Bonapartego: *\"Hiszpański wrzód mnie zabija\"*.\n>\n> 2. **Wyprawa na Rosję 1812:**\n> - Czerwiec 1812 - Wielka Armia (600 tys.) przekracza Niemen\n> - 7 września 1812 - **bitwa pod Borodino** (krwawa, nierozstrzygnięta)\n> - 14 września 1812 - Napoleon wkracza do Moskwy (opuszczonej)\n> - Wielki pożar Moskwy (15-18 września 1812)\n> - Październik 1812 - odwrót\n> - **Berezyna 26-29 listopada 1812** - przeprawa katastrofalna\n> - Bilans: z 600 tys. żołnierzy wróciło ok. **30 tys.** (95% strat!)\n>\n> 3. **Bitwa narodów pod Lipskiem 16-19 października 1813** - koalicja antynapoleońska (Rosja, Prusy, Austria, Szwecja) pokonuje Napoleona\n>\n> 4. **Abdykacja 1814** - Napoleon ucieka na Elbę\n>\n> 5. **Sto dni i Waterloo 18 czerwca 1815** - ostateczna klęska, Napoleon zesłany na **Wyspę Świętej Heleny** (zmarł 1821)\n>\n> **Hiszpania i Rosja - dwa fronty, które złamały Napoleona:**\n> Hiszpania = wojna ośmieszająca \"niezwyciężoność\" Francuzów (małe oddziały hiszpańskich partyzantów *guerilleros*, opór ludowy)\n> Rosja = wyprawa, w której Napoleon stracił armię\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 11, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za **dwa elementy** odpowiedzi:\n> - (a) określenie KONSEKWENCJI = upadek Napoleona, z **odniesieniem do rysunku** (lina, insygnia, równowaga)\n> - (b) wskazanie WYDARZEŃ = Hiszpania + Rosja, z **odniesieniem do rysunku** (Madryt, Moskwa, cerkiew)\n> - **1 pkt** - za **JEDEN element** z odniesieniem do rysunku\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (sam tekst bez rysunku) lub błędną\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **TAK** - rysunek ukazuje konsekwencje\n> 2. **Polityczna konsekwencja** = **upadek Napoleona**\n> 3. **Symbole upadku** = lina, insygnia (berło, jabłko), utrata równowagi\n> 4. **Powiązanie tytułu** z wydarzeniami: Madryt = powstanie 1808; Moskwa = wyprawa 1812\n> 5. **Symbole geograficzne**: cerkiew z kopułami i krzyżami prawosławnymi = Moskwa\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** klucz wyraźnie wymaga **POŁĄCZENIA tekstu z rysunkiem**. Sama interpretacja rysunku bez odwołania do wydarzeń z tekstu = niepełna.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie konkretów rysunku:** Niektórzy uczniowie piszą \"rysunek pokazuje upadek\" bez wymienienia KONKRETNYCH elementów (insygnia, lina, równowaga). Klucz wymaga ICH WYMIENIENIA.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - niezauważenie Fontainebleau jako rezydencji Napoleona:** Atrybucja źródła wyraźnie podaje, że **Fontainebleau** to rezydencja władców Francji, siedziba Napoleona. To NIE jest miejsce klęski (jak Madryt i Moskwa) - to MIEJSCE WŁADZY, z którego Napoleon wyruszał na wojny.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie miejsc:** Madryt = Hiszpania, NIE Włochy. Moskwa = Rosja, NIE Polska. Klucz wymaga dokładnej identyfikacji geograficznej.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - pomylenie dat:** Powstanie w Hiszpanii zaczęło się w **1808** (tekst wyraźnie podaje datę). Wyprawa na Rosję - **1812** (tekst opisuje Wielką Armię w stepach). NIE 1814-15 (Waterloo).\n\n> ⚠️ **Pułapka 5 - pomieszanie cerkwi z meczetem:** Atrybucja wyraźnie określa cerkiew (kopuły + KRZYŻE prawosławne). Meczet ma **półksiężyc** zamiast krzyża i **minarety**, nie kopuły z krzyżami.","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nŹródło 1. Rajnold Suchodolski,\nPolonez Kościuszki\nŹródło 2. Mazur [ ]\n(ulotka anonimowa)\nPatrz, Kościuszko, na nas z nieba,\nJak w krwi wrogów będziem brodzić,\nTwego miecza nam potrzeba,\nBy ojczyznę oswobodzić!\n[ ]\nZ naszym duchem i orężem\nPolak ziemię oswobodzi.\nZdrajca pierzchnie, my zwyciężym,\nBo Chłopicki nam przewodzi!\nTylko razem, tylko w zgodzie,\nA powstańców będziem wzorem.\nWszak dyktator przy narodzie,\nCały naród z dyktatorem!\nNasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały\nWykonywać rozkazy i szturmem brać wały,\nLecz by całym wojskiem władać,\nTrzeba coś więcej posiadać.\nWięc bez niego w imię Boga\nPobijemy wroga!\nSześć tygodni siedział, dumał, drzymał,\nBez granic dyktaturę w słabym ręku trzymał\nI z Lubeckim będąc w zmowie,\nOczekiwał, co Car powie;\nA tymczasem, ach dlaboga!,\nPuścił z kraju wroga.\nNa podstawie: Poezja powstania listopadowego, oprac. A. Zieliński,\nWrocław 1971, s. 35-36, 233.\nUdowodnij, że z treści fragmentów utworów wynika, że źródło 2. powstało później niż\nźródło 1.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z […] dziejów ojczystych;\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega […] wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji […].\nIV. Wiek XIX\n4. Walka o niepodległość Polski w okresie\nniewoli narodowej.\nZdający:\n1) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych.\nPrzykładowa odpowiedź\nW pierwszym wierszu wyrażona jest nadzieja, że dzięki objęciu dyktatury przez Chłopickiego\nuda się pokonać Rosję, a w drugim - wyraźne jest rozczarowanie jego postawą, gdyż okazało\nsię, że dyktator chce jak najszybciej zakończyć walkę i pojednać się z Rosją. Wysłał w tej\nsprawie poselstwo z Druckim-Lubeckim do cara, sześć tygodni sprawował dyktaturę\ni pozwolił na wycofanie się wroga.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nŹródło 2 (*Mazur*) powstało **PÓŹNIEJ** niż źródło 1 (*Polonez Kościuszki*), o czym świadczy **ZMIANA STOSUNKU do gen. Józefa Chłopickiego** jako dyktatora powstania listopadowego:\n\n**Źródło 1 (*Polonez Kościuszki*) - NADZIEJA na zwycięstwo pod dyktaturą Chłopickiego:**\n> *\"Z naszym duchem i orężem / Polak ziemię oswobodzi. / Zdrajca pierzchnie, my zwyciężym, / **Bo Chłopicki nam przewodzi**! / Tylko razem, tylko w zgodzie, / A powstańcom będziem wzorem. / Wszak dyktator przy narodzie, / Cały naród z dyktatorem!\"*\n\n**Źródło 2 (*Mazur*) - ROZCZAROWANIE po sześciu tygodniach jego dyktatury:**\n> *\"**Sześć tygodni** siedział, dumał, drzymał, / Bez granic dyktaturę w słabym ręku trzymał / I z **Lubeckim będąc w zmowie**, / Oczekiwał, co Car powie; / A tymczasem, ach dlaboga!, / **Puścił z kraju wroga**\"*\n\nTen kontrast - nadzieja → rozczarowanie - i konkretna wzmianka o **sześciu tygodniach dyktatury Chłopickiego** w *Mazurze* dowodzą, że źródło 2 powstało **PO** zakończeniu jego dyktatury (po 17 stycznia 1831), a więc **PO** *Polonezie Kościuszki*.\n\n## Sposób 1 - analiza źródła 1 (*Polonez Kościuszki* Suchodolskiego)\n\n> *\"Patrz, Kościuszko, na nas z nieba, / Jak w krwi wrogów będziem brodzić, / Twego miecza nam potrzeba, / By ojczyznę oswobodzić! [ ] Z naszym duchem i orężem / Polak ziemię oswobodzi. / Zdrajca pierzchnie, **my zwyciężym, / Bo Chłopicki nam przewodzi!** / Tylko razem, tylko w zgodzie, / A powstańcom będziem wzorem. / **Wszak dyktator przy narodzie, / Cały naród z dyktatorem!**\"*\n\n→ **Charakterystyka tonu:**\n\n1. **Patriotyczna mobilizacja** - odwołanie do **Kościuszki** jako mitycznego patrona walki o niepodległość (Naczelnik 1794)\n2. **Optymizm wojenny** - *\"my zwyciężym\"*\n3. **POZYTYWNE odniesienie do Chłopickiego** - *\"bo Chłopicki nam przewodzi!\"*\n4. **Idealne połączenie naród-dyktator** - *\"dyktator przy narodzie, cały naród z dyktatorem\"*\n5. **Brak krytyki** - Chłopicki ukazany jako prowadzący do zwycięstwa\n\n→ **Wniosek:** Wiersz powstał **na początku dyktatury Chłopickiego** (5 grudnia 1830 - 17 stycznia 1831), gdy społeczeństwo wiązało z nim NADZIEJE na pomyślne zakończenie powstania.\n\n## Sposób 2 - analiza źródła 2 (*Mazur* anonimowy)\n\n> *\"Nasz Chłopicki wojak dzielny, śmiały / Wykonywać rozkazy i szturmem brać wały, / **Lecz by całym wojskiem władać, / Trzeba coś więcej posiadać.** / Więc bez niego w imię Boga / Pobijemy wroga! / **Sześć tygodni** siedział, dumał, drzymał, / Bez granic dyktaturę w **słabym ręku** trzymał / I z **Lubeckim będąc w zmowie**, / Oczekiwał, co Car powie; / A tymczasem, ach dlaboga!, / **Puścił z kraju wroga**\"*\n\n→ **Charakterystyka tonu:**\n\n1. **Pozytywna ocena tylko CECH WOJOWNIKA** - *\"Chłopicki wojak dzielny, śmiały\"* - uznanie odwagi osobistej\n2. **KRYTYKA niedostatecznych zdolności dowódczych** - *\"by całym wojskiem władać, trzeba coś więcej posiadać\"*\n3. **DEKLARACJA niezależności od Chłopickiego** - *\"bez niego [ ] pobijemy wroga\"*\n4. **Konkretne ROZLICZENIE z dyktaturą** - *\"sześć tygodni siedział, dumał, drzymał\"* (długość dyktatury 5 XII 1830 - 17 I 1831 = ok. 6 tygodni)\n5. **OSKARŻENIE o zmowę z Druckim-Lubeckim** - *\"z Lubeckim będąc w zmowie\"* (poselstwo do cara Mikołaja I, próba ugody)\n6. **OSKARŻENIE o niewykorzystanie szansy militarnej** - *\"puścił z kraju wroga\"* (chodzi prawdopodobnie o pozwolenie wojskom rosyjskim na wycofanie się z Warszawy bezpiecznie po wybuchu powstania, zamiast je zaatakować)\n\n→ **Wniosek:** Wiersz powstał **PO złożeniu przez Chłopickiego dyktatury** (17 stycznia 1831). Wzmianka o \"sześciu tygodniach\" + wzmianka o Lubeckim + rozczarowanie postawą = autor pisze RETROSPEKTYWNIE z perspektywy KOŃCA dyktatury.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference historycznego\n\n> 📖 **Reference - powstanie listopadowe (29 XI 1830 - 21 X 1831) i Józef Chłopicki:**\n>\n> **Chronologia kluczowych wydarzeń:**\n>\n> | Data | Wydarzenie |\n> |------|------------|\n> | 29 listopada 1830 | Wybuch powstania (Noc Listopadowa, Wysocki, Belweder) |\n> | 3 grudnia 1830 | Powstanie Rządu Tymczasowego |\n> | **5 grudnia 1830** | **Chłopicki obejmuje dyktaturę** |\n> | grudzień 1830 | Poselstwo Druckiego-Lubeckiego do Petersburga (próba negocjacji z carem) |\n> | 25 stycznia 1831 | Sejm detronizuje Mikołaja I (odpowiedź na nieustępliwość cara) |\n> | **17/18 stycznia 1831** | **Chłopicki składa dyktaturę** (po fiasku poselstwa Lubeckiego) |\n> | luty 1831 | Wojska rosyjskie (Dybicz) wkraczają do Polski |\n> | 25 lutego 1831 | Bitwa pod Olszynką Grochowską (Chłopicki ranny, jeszcze jako żołnierz) |\n> | 1831 - sierpień-wrzesień | Powstanie generała Krukowieckiego, kapitulacja Warszawy 7-8 września |\n> | 21 października 1831 | Koniec powstania (Modlin, Zamość) |\n>\n> **Generał Józef Grzegorz Chłopicki (1771-1854):**\n> - Wojskowy stanu napoleońskiego - bił się w wojnach Napoleona (Hiszpania, kampanie 1807-1813)\n> - W powstaniu listopadowym **dyktator** od 5 XII 1830 do 17 I 1831 (ok. 6 tygodni)\n> - **Krytyka jego dyktatury:** zwlekanie z mobilizacją, próby ugody z carem przez Druckiego-Lubeckiego, brak ofensywy wojennej w pierwszym miesiącu powstania\n> - **W bitwie pod Olszynką Grochowską (25 II 1831)** - Chłopicki, JUŻ NIE DYKTATOR, ale wciąż prowadzący wojsko jako generał, **ranny** w bitwie\n> - Po powstaniu wyemigrował do Krakowa\n>\n> **Ks. Franciszek Ksawery Drucki-Lubecki (1779-1846):**\n> - Minister skarbu Królestwa Polskiego (1821-1830)\n> - Konserwatywny, **przeciwnik powstania** - uważał, że powstanie zniszczy gospodarcze osiągnięcia Królestwa\n> - **Poselstwo do Petersburga grudzień 1830** - próba negocjacji warunków z Mikołajem I (fiasko)\n> - Po fiasku poselstwa i detronizacji cara (25 I 1831) - Lubecki został w Petersburgu, nie wrócił do Polski\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Klucz CKE - schemat punktowania (zad. 12, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawną odpowiedź z **ODWOŁANIEM DO OBU ŹRÓDEŁ** (kontrast tonów + wskazanie konkretnych faktów z *Mazura* nieobecnych w *Polonezie Kościuszki*)\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niepełną (tylko jedno źródło) lub błędną\n>\n> **Konieczne elementy odpowiedzi:**\n> 1. **Źródło 1 (Polonez Kościuszki)** - NADZIEJA na zwycięstwo pod dyktaturą Chłopickiego (*\"bo Chłopicki nam przewodzi\"*, *\"my zwyciężym\"*)\n> 2. **Źródło 2 (Mazur)** - ROZCZAROWANIE postawą Chłopickiego, krytyka:\n> - sześć tygodni dyktatury (wskazanie OKRESU 5 XII 1830 - 17 I 1831)\n> - zmowa z Druckim-Lubeckim (poselstwo do cara)\n> - puszczenie z kraju wroga (brak ofensywy)\n> 3. **Wniosek**: źródło 2 wymienia FAKTY POŚREDNICZE (sześć tygodni, Lubecki, rozczarowanie) → musiało powstać PO złożeniu dyktatury przez Chłopickiego (po 17 I 1831), czyli PO źródle 1\n>\n> **Akceptowane sformułowania:**\n> - \"W *Polonezie Kościuszki* jest nadzieja na Chłopickiego, w *Mazurze* - rozczarowanie po jego dyktaturze\"\n> - \"Mazur wymienia sześć tygodni dyktatury i poselstwo Lubeckiego - to fakty PO źródle 1\"\n>\n> ⚠️ **WAŻNE:** odpowiedź MUSI **CYTOWAĆ lub PARAFRAZOWAĆ** konkretne fragmenty z obu źródeł.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - pominięcie konkretnego okresu \"sześciu tygodni\":** To kluczowy wskaźnik chronologiczny w *Mazurze*. Bez wzmianki o nim nie można udowodnić, że *Mazur* powstał PO dyktaturze.\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - niezauważenie wzmianki o Lubeckim:** *\"Z Lubeckim będąc w zmowie\"* odnosi się do **poselstwa Druckiego-Lubeckiego do Petersburga** (grudzień 1830). To wzmianka o KONKRETNYM wydarzeniu PO 5 grudnia.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - pomylenie postaci Chłopickiego:** Niektórzy uczniowie mylą gen. Józefa Chłopickiego z innymi dowódcami powstania (Skrzyneckim, Krukowieckim, Dembińskim). Chłopicki = DYKTATOR (XII 1830 - I 1831), pozostali = wodzowie naczelni po nim.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4 - odwrócona chronologia:** Niektórzy uczniowie mogą napisać, że *Polonez Kościuszki* powstał PÓŹNIEJ. To BŁĄD - *Polonez* zawiera POZYTYWNĄ wizję Chłopickiego, charakterystyczną dla POCZĄTKU jego dyktatury. *Mazur* - krytyczną, charakterystyczną dla KOŃCA dyktatury.\n\n> ⚠️ **Pułapka 5 - pomylenie powstania listopadowego ze styczniowym:** Listopadowe 1830-31, styczniowe 1863-64. *Polonez Kościuszki* i *Mazur* dotyczą **listopadowego** (postać Chłopickiego).","image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.\nŹródło 1. Mapa. Zjednoczenie Włoch\nterytorium państwa w 1861 r.\ngranice krajów\nobszary przyłączone do 1870 r.\n1866\ndaty przyłączenia krajów\ndawne posiadłości Habsburgów\nuderzenia wojsk sardyńskich\ndawne posiadłości Burbonów\ntrasy „czerwonych koszul”\nNa podstawie: M. Wawrykowa, Historia powszechna 1850-1914, Warszawa 1998, s. 31.\nŹródło 2. Fragment biografii\nUścisk rąk króla Sardynii i wodza był znakiem zgody pomiędzy monarchią i narodową\nrewolucją [ ]. Kiedy zbliżyli się do siebie na koniach, wódz [ ] powiedział: „Pozdrawiam\nkróla Włoch”. Wiktor Emanuel na takie powitanie zdobył się jedynie na banalne: „Jakże się\npan miewa [ ]?” - „Bardzo dobrze, Wasza Królewska Mość [ ]” - odpowiedział równie\nzdawkowo wódz „czerwonych koszul”. [ ] Powody oschłości króla były zrozumiałe. [ ] To\nprastare królestwo składał mu w darze czerwony generał [ ]. Przyjmować koronę [ ] z rąk\ntakiego człowieka nawet dla bardzo liberalnego monarchy nie było rzeczą zręczną. [ ] Gaeta\nbroniła się do lutego 1861 r. i skapitulowała dopiero po wyjeździe Franciszka II Burbona do\nRzymu.\nNa podstawie: T. Wituch, [ ], Wrocław 1983, s. 238-239.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/13.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nRozpoznaj wodza, którego spotkanie z królem Wiktorem Emanuelem opisano\nw źródle 2.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną […]\noraz integruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX\n3. Ideologie XIX w.\nZdający:\n2) […] omawia zjednoczenie Włoch […].\nPoprawna odpowiedź\nGiuseppe Garibaldi\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nPodaj numer, którym na mapie oznaczono miejsce spotkania opisanego w źródle 2.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…].\nIV. Wiek XIX\n3. Ideologie XIX w.\nZdający:\n2) […] omawia zjednoczenie Włoch […].\nPoprawna odpowiedź\nNumer 2\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/13.3","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nNa podstawie źródła 1. podaj nazwę prastarego królestwa, o którym mowa w źródle 2.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.3. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje […] wydarzenia […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną […]\ndokonuje selekcji […] informacji z różnych\nźródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX\n3. Ideologie XIX w.\nZdający:\n2) […] omawia zjednoczenie Włoch […].\nPoprawna odpowiedź\nKrólestwo Obojga Sycylii\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-13.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nŹródło 1. Reklama prasowa z 1904 r.\n„Wiadomości Historyczne” 2013, nr 5, s. 38.\nŹródło 2. Eliza Orzeszkowa o sytuacji kobiet w zaborze rosyjskim na przełomie\nXIX i XX w.\nTylko elementarne wychowanie jest jednakowe dla chłopców i dziewcząt; gimnazjalne nie\njest ani tak rozprzestrzenione, ani tak kompletne dla ostatnich, jak dla pierwszych. Co do\nwyższego wykształcenia, jeżeli Polka chce odbywać uniwersyteckie studia, musi udawać się\ndo Petersburga lub na uniwersytety zachodniej Europy. [ ] Brakiem gimnazjów żeńskich jest\nkompletne ignorowanie łaciny i greckiego, wskutek czego kończące je uczennice\nnieprzystosowane są ani do uniwersytetów rosyjskich, ani też zachodnioeuropejskich.\nNa podstawie: G. Chomicki, L. Śliwa, Wiek XIX. Teksty źródłowe. Tematy lekcji\ni zagadnienia do historii w szkole średniej, Kraków 2001, s. 297, 298.\nUdowodnij, że przedstawiona reklama prasowa zawiera treści potwierdzające opinię\nElizy Orzeszkowej o szansach edukacyjnych kobiet w zaborze rosyjskim.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13.1. 13.2. 13.3.\n14.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX\n5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów\nw XIX w.\nZdający:\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\nemigracji w XIX w. […];\n6) porównuje dynamikę zmian […]\nspołecznych na ziemiach polskich.\nPrzykładowa odpowiedź\nEliza Orzeszkowa negatywnie oceniała szanse edukacyjne kobiet w zaborze rosyjskim.\nPotwierdza to treść reklamy firmy ubezpieczeniowej, która zawiera informacje świadczące\no przewidywaniu udzielania stypendiów dla chłopców, a nie dla dziewcząt. Dowodzi to, że\nzdecydowanie częściej młode kobiety nie kontynuowały nauki, wychodziły za mąż i dlatego\ndla nich firma ubezpieczeniowa przewidywała jedynie posagi.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do obu źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną, lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.\nŹródło 1. Rysunek satyryczny Bogdana Nowakowskiego, 1916 r.\nOrzeł w kajdanach\nCzasy wojen i pokoju. Karykatura polska 1914-1939, Warszawa 2004, s. 42.\nŹródło 2. Fragment wspomnień legionisty Romana Starzyńskiego\n[…] ukazały się odezwy generał-gubernatorów warszawskiego i lubelskiego, wzywające\ndo ochotniczego wstępowania w szeregi armii polskiej. A więc tak im śpieszno! Przed\npowołaniem jakiejkolwiek legalnej władzy polskiej ustawodawczej, czy wykonawczej, która\njedynie ma prawo do szafowania krwią polską, władze okupacyjne nie zdołały nawet\nzachować jakiej takiej przyzwoitości i tak bez żadnych obsłonek wskazują, o co im chodzi.\n[…] Legioniści śpiewali:\nWyszedł rozkaz Beselera1, wyszedł rozkaz Kuka2,\nPolska musi dać rekruta, dreißig3 marek sztuka!\nNa podstawie: R. Starzyński, Cztery lata wojny w służbie komendanta. Przeżycia wojenne 1914-1918,\nWarszawa 2012, s. 333.\n1 Hans von Beseler (1850-1921) - generalny gubernator warszawski.\n2 Karl Kuk (1853-1935) - generalny gubernator lubelski.\n3 Dreißig - trzydzieści.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nPodaj stosowaną w historiografii nazwę odezwy, której dotyczą oba źródła.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną […];\nintegruje pozyskane informacje z różnych\nźródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.\nZdający:\n6) wyjaśnia zmiany zachodzące w polityce\nmocarstw wobec sprawy polskiej […].\nPoprawna odpowiedź\nAkt 5 listopada\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nCzy wymowa ideowa rysunku satyrycznego jest zbieżna z wyrażoną w źródle 2. opinią\no decyzji władz niemieckich i austriackich z 1916 r.? Odpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n1. I wojna światowa i rewolucje w Rosji.\nZdający:\n6) wyjaśnia zmiany zachodzące w polityce\nmocarstw wobec sprawy polskiej […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W obu źródłach znajdujemy podobną opinię na temat postanowień zawartych w Akcie\n5 listopada. Na rysunku ukazano Orła - symbol Polski, któremu co prawda przepiłowano\nkajdany, ale pozbawiono go piór - co ma sugerować niekorzystne dla Polaków decyzje\nzaborców - pobór rekruta do armii walczącej u boku Austro-Węgier i Niemiec, o czym\nmowa w tekście. Oba państwa zaborcze symbolizują przedstawione na rysunku postaci\nw mundurach.\n• Tak. Obie opinie są negatywne. Autorzy źródeł wyrażają niezadowolenie z warunków\nnarzuconych Polakom przez Niemcy i Austro-Węgry. Przedstawicieli zaborców ukazano\nna rysunku. Orzeł pozbawiony piór to Polska zachęcana do udziału w walce po stronie\npaństw centralnych - bez legalnej władzy, zmuszana, jak pisze autor pamiętnika, do\ndaniny krwi.\nSchemat punktowania\n1 p. - za odpowiedź zawierającą poprawną rozstrzygnięcie z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną (bez rozstrzygnięcia) lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"true_false","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nŹródło: Produkcja samochodów w USA i udział w rynku General Motors Company,\nForda i Chryslera, 1921-1937\nRok\nLiczba\nsamochodów\nw tys.\nUdział wielkiej trójki\nw rynku, w procentach\nGeneral\nMotors\nCompany\nFord\nChrysler\n1921\n1518\n12,7\n55,7\n1923\n3624\n20,2\n46,1\n1927\n4587\n43,5\n9,3\n6,2\n1931\n1973\n43,9\n24,9\n12,4\n1935\n3252\n39,2\n28,0\n22,7\n1937\n3916\n41,8\n21,4\n25,4\nM. Kopczyński, Ludzie i technika. Szkice z dziejów cywilizacji przemysłowej, Warszawa 2009, s. 272.\nOceń, czy poniższe zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F -\njeśli jest ono fałszywe.\n1. Rynek samochodowy w USA nie odczuł negatywnych skutków\nwielkiego kryzysu gospodarczego.\nP\nF\n2. Już przed krachem na giełdzie w Nowym Jorku Ford przestał być\nliderem wśród producentów samochodów w USA.\nP\nF\n3. W latach 1921-1937, mimo okresowych wahań, roczna produkcja\nsamochodów w USA wzrosła ponaddwukrotnie.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.1. 15.2.\n16.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nV. Wiek XX.\n3. Europa i świat między wojnami.\nSpołeczeństwo, gospodarka, kultura.\nZdający:\n2) charakteryzuje życie gospodarcze okresu\nmiędzywojennego i wyjaśnia mechanizm\nwielkiego kryzysu gospodarczego […].\nPoprawne odpowiedzi\n1 - F\n2 - P\n3 - P\nSchemat punktowania\n1 p. - za trzy poprawne odpowiedzi.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":2,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-2)\nŹródło: Marian Hemar1, Racja stanu [fragment]\nKiedy w Katyniu ziemia na światło wydała\nMierzwę trupów - pobite, porzucone ciała […]\nJak skwapliwie psykali2 nasi politycy,\nRealni demokraci, trzeźwi anglofile,\nŻeby tyle nie mówić o byle mogile\nŻeby nie psuć humoru angielskiej ulicy\nŻeby nie robić gwałtu z jednego Katynia […]\nBo pan Goebbels o Katyń Sowiety obwinia -\nWięc jak nam, demokratom, popierać Goebbelsa?\nJak - za Goebbelsem - Rosję oskarżać przed światem?\nJak nam Anglię przed takim stawiać dylematem?\nSzyki psuć Churchillowi? [ ]\nA jeszcze kto napisze: „Polacy faszyści!\nBasują Goebbelsowi z wspólnej nienawiści\nDo sowieckiego raju ręka rękę myje”\nJak polski demokrata ten zarzut przeżyje?\nWięc trzeźwi, polityczni, realni i mili\nZrobili tak, że właśnie - wiemy, jak zrobili.\nNa podstawie: M. Hemar, Satyry patetyczne, Londyn 1947, s. 48-49.\n1 Marian Hemar (1901-1972) - polski poeta, satyryk, autor tekstów piosenek, od 1939 r. przebywał na emigracji.\n2 Psykać - wydawać dźwięki pss! lub psyt! w celu uciszenia kogoś lub wyrażenia dezaprobaty.\nPodaj dwie przyczyny, które - zdaniem autora wiersza - utrudniały politykom\nemigracyjnym domaganie się wyjaśnienia sprawy katyńskiej.\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; dostrzega wielość perspektyw\nbadawczych oraz wielorakie interpretacje\nhistorii i ich przyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego.\nV. Wiek XX.\n8. Okupacja niemiecka i radziecka na\nziemiach polskich.\nZdający:\n2) opisuje międzynarodowe uwarunkowania\ndziałalności polskiego rządu na\nwychodźstwie.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPrzyczyny, które - zdaniem autora wiersza - utrudniały politykom emigracyjnym domaganie\nsię wyjaśnienia sprawy katyńskiej, to:\n• możliwe oskarżanie Polaków, że są narzędziami propagandy niemieckiej, gdyż to Niemcy\nodkryli groby polskich oficerów w Katyniu,\n• groźba postawienia Wielkiej Brytanii w trudnej sytuacji wobec rosyjskiego sojusznika.\nSchemat punktowania\n2 p. - za podanie dwóch poprawnych przyczyn.\n1 p. - za podanie jednej poprawnej przyczyny.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nIlustracja zamieszczona na okładce podręcznika szkolnego w Chinach\nhttp://static.polskieradio.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nIlustracja jest przejawem typowej metody propagandowej stosowanej w komunistycznych\nChinach w okresie nazywanym\nA. Długim Marszem.\nB. Wielkim Skokiem Naprzód.\nC. Rewolucją Kulturalną.\nD. Otwarciem na Świat.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.\n18.\nMaks. liczba pkt\n2\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego […].\nV. Wiek XX.\n11. Chiny po II wojnie światowej.\nZdający:\n1) opisuje główne etapy w dziejach\nkomunistycznych Chin;\nPoprawna odpowiedź\nC.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-2)\nŹródło 1. Plakat z 1970 r.\nM. Kallas, Historia ustroju Polski X-XX w., Warszawa 2001, il. VII.\nŹródło 2. Komunikat Ośrodka Badania Opinii Publicznej i Studiów Programowych\n[fragment]\nOgólna ocena zaopatrzenia sklepów spożywczych znajdujących się w pobliżu miejsca\nzamieszkania badanych, dane w procentach\nZaopatrzenie\nIV kwartał 1979 r.\nIII kwartał 1980 r\ndobre\n10\n4\ntakie sobie\n29\n18\nzłe\n59\n77\nbrak opinii\n2\n1\nA. Dudek, Z. Zblewski, Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu,\nBielsko-Biała 2008, s. 286.\nMHI_1R\nŹródło 3. Wiersz Mariana Załuckiego1, Przepis po polsku opublikowany w Strajkowym\nBiuletynie Informacyjnym „Solidarność”, 25 sierpnia 1980 r.\nWziąć to, czego nie ma\ndodać soli i kminku\npotem zmieszać z tym czego\nchwilowo brak na rynku\nMieszać długo i dokładnie\njak się znudzi przestać\ni posypać tym na co\nabsolutnie nas nie stać [ ]\nWszyscy u nas to jedzą\ndla każdego wystarczy\nna tym właśnie polega\nPolski cud gospodarczy\nNa podstawie: A. Dudek, Z. Zblewski, Utopia nad Wisłą. Historia Peerelu,\nBielsko-Biała 2008, s. 277.\n1 Marian Załucki (1920-1979) - polski poeta, satyryk, pisarz.\nWyjaśnij, dlaczego w 1980 r. można było uznać wiersz Mariana Załuckiego za\nsatyryczny komentarz do rezultatów polityki gospodarczej państwa z okresu tzw.\ndekady Gierka.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n19.\nMaks. liczba pkt\n2\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; […] ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n15. Polska w latach 1956-1980.\nZdający:\n2) wyjaśnia przyczyny kryzysów społeczno-\npolitycznych: [ ] 1970 r., 1976 r. i 1980 r.;\n5) charakteryzuje kulturę i życie codzienne\nw Polsce Ludowej.\nPrzykładowa odpowiedź\nWiersz Mariana Załuckiego opublikowany w Strajkowym Biuletynie Informacyjnym\n„Solidarność” w 1980 r. można było uznać za satyryczny komentarz do zakończonej fiaskiem\npolityki gospodarczej lat siedemdziesiątych. Według zapowiedzi władz jej celem miała być\npoprawa bytu mieszkańców - dostatnie życie (źródło 1.).\nBłędna polityka doprowadziła do niedoborów w zaopatrzeniu w podstawowe artykuły\nspożywcze (źródło 2.), a ten problem poruszono w wierszu zawierającym przepis na potrawę\n„z tego, czego nie ma” i mówiącego o rzekomym „cudzie gospodarczym”.\nSchemat punktowania\n2 p. - za wyjaśnienia z odwołaniem do dwóch źródeł.\n1 p. - za wyjaśnienie z odwołaniem do jednego źródła.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-1)\nŹródło 1. Tabela. Łączne wydatki wojskowe USA, NATO oraz ZSRR i Układu\nWarszawskiego w latach 1976-1979, dane w mld dolarów\nKraj\n1976\n1977\n1978\n1979\nUSA\n131,7\n137,1\n137,9\n138,8\nłącznie NATO\n233,3\n240,4\n245,0\n248,2\nZSRR\n124,2\n126,1\n128,0\n129,8\nłącznie Układ Warszawski\n135,7\n138,0\n140,2\n142,3\nW. Roszkowski, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1945 roku,\nWarszawa 2003, s. 230.\nŹródło 2. Niemiecki rysunek satyryczny z 1981 r.\nObjaśnienia: RÜSTUNG (napis na rakietach w języku niemieckim) - zbrojenia; HILFE, ICH\nWERDE VERFOLGT (tekst w „dymkach” w języku niemieckim) - Ratunku, jestem ścigany.\nHistoire/Geschichte: L’Europe et le monde depuis 1945, Paryż 2006, s. 110.\nUdowodnij, że źródło 2. świadczy o kontynuacji polityki, którą obrazują dane\nstatystyczne (źródło 1.).\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 20. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego; dostrzega […].\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n9. Europa i świat w okresie rywalizacji ZSRR\ni Stanów Zjednoczonych.\nZdający:\n3) wyjaśnia genezę zimnej wojny i rozpoznaje\njej przejawy w stosunkach pomiędzy ZSRR\na Stanami Zjednoczonymi;\n5) wyjaśnia cele utworzenia NATO i Układu\nWarszawskiego […].\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Dane w tabeli z lat 1976-1979 ukazują wydatki wojskowe dwóch bloków militarnych oraz\ndwóch mocarstw, które świadczą o wyścigu zbrojeń. Stanowi on temat rysunku\nz późniejszego okresu przedstawiającego dwie ścigające się rakiety z symbolami USA\ni ZSRR, co świadczy, że polityka ta była kontynuowana.\n• Dane dotyczą wyścigu zbrojeń z lat 70., a rysunek z 1981 r. pokazuje, że zjawisko to nadal\ntrwa - rakiety symbolizujące ZSRR i USA dalej ścigają się.\n• Rysunek satyryczny przedstawia wyścig zbrojeń i dotyczy tego samego zjawiska, co dane\nw tabeli odnoszące się do wcześniejszego okresu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź z odwołaniem do dwóch źródeł.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną, lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":null,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.\nŹródło 1. Niemiecki rysunek satyryczny z 1989 r.\nGłosowanie nogami\nObjaśnienie: WESTEN (napis na drogowskazie w języku niemieckim) - ZACHÓD\nŹródło 2. Wykres. Ucieczki ludności NRD na Zachód w latach 1989-1990\nHistoire/Geschichte: L’Europe et le monde depuis 1945, Paryż 2006, s. 136.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/21.1","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"21.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.1. (0-1)\nCzy dane z wykresu potwierdzają zjawisko przedstawione na rysunku satyrycznym?\nOdpowiedź uzasadnij.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21.1. (0-1)\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej […];\ndostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń\nw dziejach […].\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX.\n9. Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie\nświatowej.\nZdający:\n3) charakteryzuje proces uniezależniania się\npaństw satelickich od ZSRR;\n4) wyjaśnia przyczyny rozpadu ZSRR i bloku\nwschodniego.\nPoprawna odpowiedź\nTak, dane na wykresie potwierdzają zjawisko przedstawione na rysunku.\nPrzykładowe uzasadnienie\nRysunek dotyczy masowych ucieczek z NRD do RFN w 1989 r., a z wykresu wynika, że\nwłaśnie w tym roku zjawisko to szczególnie nasiliło się, gdyż na początku roku zanotowano\nok. 5 tysięcy uciekinierów, a pod koniec - ok. 140 tysięcy. Później fala ucieczek zmalała.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niepełną lub błędną albo za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-21.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/21.2","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"21.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nWyjaśnij sens ideowy tytułu rysunku satyrycznego.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21.1. 21.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 21.2. (0-1)\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\n[…]; rozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu […] problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację […].\nV. Wiek XX.\n9. Europa Środkowo-Wschodnia po II wojnie\nświatowej.\nZdający:\n3) charakteryzuje proces uniezależniania się\npaństw satelickich od ZSRR;\n4) wyjaśnia przyczyny rozpadu ZSRR i bloku\nwschodniego.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Niemcy, uciekając z NRD, „głosowali” przeciwko sytuacji politycznej w tym państwie.\n• Niemcy, uciekając z NRD, wybierali życie w lepszych warunkach ekonomicznych.\n• Satyra wskazuje na to, że w NRD nie można było w wolnych wyborach decydować\no zmianach politycznych i ekonomicznych, dlatego głosowano nogami - uciekano na\nZachód.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną odpowiedź.\n0 p. - za odpowiedź błędną lub za brak odpowiedzi.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-21.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":25,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"},{"id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"historia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":12,"ptype":"closed","subject":"historia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-12)\nZadanie zawiera pięć tematów. Wybierz jeden z nich do opracowania.\n1. Załamanie się imperium rzymskiego w V w. mogłoby nastąpić nawet bez interwencji\nbarbarzyńskich najeźdźców - Christopher Dawson. Scharakteryzuj wpływ czynników\nwewnętrznych i zewnętrznych na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ustosunkuj się\ndo zacytowanej tezy historyka brytyjskiego.\n2. Wyjaśnij wpływ uwarunkowań zewnętrznych i lokalnych na gospodarkę polską w okresie\nrozbicia dzielnicowego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych (str. 26-28).\n3. Rozstrzygnij, czy reformacja stanowiła czynnik dezintegrujący społeczeństwo monarchii\npolsko-litewskiej za panowania ostatnich Jagiellonów i w Rzeczypospolitej Obojga\nNarodów w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Odpowiedź uzasadnij.\n4. Czy zgadzasz się z opinią opublikowaną w XIX w. na łamach emigracyjnego pisma\n„Baczność”, że rewolucja społeczna, ażeby była narodową - potrzebuje powstania.\nPowstanie, żeby żyć - potrzebuje rewolucji społecznej? Odpowiedź uzasadnij. W pracy\nodwołaj się do materiałów źródłowych (str. 28-29).\n5. Anglia miała wybór pomiędzy wojną i hańbą. Wybrała hańbę, ale będzie miała\nwojnę - Winston Churchill. Scharakteryzuj i oceń stanowisko Wielkiej Brytanii wobec\npolityki III Rzeszy w latach 1933-1940 i ustosunkuj się do wypowiedzi Winstona\nChurchilla z 1938 r.\nMateriały źródłowe do tematu 2.\nŹródło A. Plan Wrocławia w XIII w.\nT. Jurek, Dzieje średniowieczne, Warszawa 1999, s. 231.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n22.\nMaks. liczba pkt\n12\nUzyskana liczba pkt\nMHI_1R\nŹródło B. Gęstość zaludnienia na wybranych obszarach w Europie, XI-XIV w.\nNa podstawie: T. Cegielski, W. Lengauer, M. Tymowski, Ludzie, społeczeństwa,\ncywilizacje. Historia. Starożytność i średniowiecze, Warszawa 2002, s. 216.\nŹródło C. Mapa. Lokacje miejskie na ziemiach polskich w XIII w.\nTypologia lokacji miast w Polsce w XIII w.\nLokacje\nmonarsze\nduchowne\nrycerskie\nŚląsk\nMałopolska\nMazowsze\nWielkopolska\nNa podstawie: Wielka historia Polski, t. 2, Kraków 1999, s. 197; T. Jurek, Dzieje średniowieczne,\nWarszawa 1999, s. 233.\n0\n5\n10\n15\n20\n25\n30\nWłochy\nFrancja\nNiemcy\nPolska\nosób na\nkm2\n1000 r.\n1340 r.\nMHI_1R\nŹródło D. Miniatura ze Zwierciadła saskiego1, ok. 1330 r.\nPo lewej: pan feudalny (w długiej sukni) przekazuje reprezentantowi chłopów dokument;\nchłopi karczują las i budują dom.\nPo prawej: [ ] obrady ławy wiejskiej; obcy chłop musi opuścić wieś (ma ręce złożone\nw geście rezygnacji).\nNa podstawie: I. Ihnatowicz, A. Mączak, B. Zientara, J. Żarnowski, Społeczeństwo polskie od X do XX\nwieku, Warszawa 2005, s. 102.\n1 Zwierciadło saskie - spis prawa zwyczajowego z terenu Saksonii; od końca XIII w. do Polski docierały liczne\nkopie tego spisu.\nMateriały źródłowe do tematu 4.\nŹródło A. Fragment listu posła1 angielskiego w Berlinie do ministra spraw\nzagranicznych Wielkiej Brytanii, 31 października 1831 r.\nChłopi nie mieli powszechnie przyczyn do zapału, i nie było wątpliwości, że oni nie włączą\nsię do walki z poświęceniem [ ]. Polska rewolucja to dzieło niższych oficerów i małej partii\nwarszawskich jakobinów. Szlachta i wyżsi oficerowie walczyli bez nadziei w możliwość\nuzyskania niepodległości.\nNa podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 30, Warszawa 1958, s. 17.\n1Poseł - wtedy w znaczeniu ‘ambasador’.\nŹródło B. Rzeź galicyjska, rycina francuska z około 1850 r.\nIlustrowany atlas historii Polski, Warszawa 2006, s. 196.\nMHI_1R\nŹródło C. Artur Grottger, Chłop i szlachta, 1862 r. [z cyklu rysunków Warszawa II]\nhttp://www.pinakoteka.zascianek.pl\nŹródło D. Fragment\npamiętnika\nBronisława\nDeskura\nnaczelnika\ncywilnego\nwojewództwa podlaskiego w czerwcu 1863 r.\nWyszło rozporządzenie Rządu Narodowego, […] aby się gotował lud do pospolitego\nruszenia. Byłem świadkiem w tych stronach, jak we wszystkich kuźniach wiejskich\nprzekuwano na gwałt kosy [ ]. Przyjechał komisarz rządowy […] i zażądał, aby zwołać\ngromady, ponieważ chce włościan uprzedzić, żeby kosy obrócili do swojej roboty w polu,\ngdyż rząd ma nadzieję, że przyjdzie do interwencji zagranicznej [ ]. Włościanin jeden [ ]\nwystąpił do komisarza, mówiąc: „Wyście zawsze tak robili, skompromitowaliście nas, bo\nMoskale wiedzą o naszym przygotowaniu. Przyjdzie czas, że my sami powstanie zrobimy, ale\nwas tam nie będzie”. Gromady się rozeszły z szemraniem.\nNa podstawie: Teksty źródłowe do nauki historii w szkole, nr 35, Warszawa 1959, s. 31.\nMHI_1R\nna temat nr\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nMHI_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Zadanie 22. (0-12)\nTemat 1. Załamanie się imperium rzymskiego w V w. mogłoby nastąpić nawet bez interwencji\nbarbarzyńskich najeźdźców - Christopher Dawson. Scharakteryzuj wpływ czynników\nwewnętrznych i zewnętrznych na upadek cesarstwa zachodniorzymskiego i ustosunkuj się do\nzacytowanej tezy historyka brytyjskiego.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nI. Starożytność\n3. Ekspansja w świecie […] rzymskim.\nZdający:\n3) charakteryzuje ekspansję rzymską\ni wyjaśnia ideę imperium rzymskiego.\n4. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura\nstarożytnego Rzymu.\nZdający:\n1) charakteryzuje przemiany ustrojowe\ni społeczne […] w cesarstwie rzymskim;\n4) prezentuje najważniejsze stanowiska\nhistoriografii dotyczące przyczyn upadku\npaństwa rzymskiego.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 p.)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. aspekt militarno-finansowy - konieczność obrony przed naporem\nbarbarzyńców prowadziła do zwiększenia wydatków na wojsko, co\nwpływało na kryzys finansów państwa, prowadziło do psucia monety,\ni w rezultacie zmniejszało możliwości dalszej obrony; aspekt kulturowy\n- kryzys tradycyjnych kultów),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, (np. wzajemna\nzależność czynników wewnętrznych i zewnętrznych, które spowodowały\nupadek imperium),\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 p.)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu ich\nznaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ zakończania podbojów na kryzys gospodarki opartej na\nniewolnictwie, wpływ braku siły roboczej na wprowadzenie kolonatu),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. najazdy\nWizygotów, Wandalów, inwazja Hunów; zmiany polityczne - uzurpacje,\nwojny domowe; zderzenie kultów pogańskich z chrześcijaństwem),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. przejawem upadku świata\nantycznego na Zachodzie był upadek miast; ogromne wydatki państwa\nna utrzymanie rozległego aparatu władzy powodowały pogłębienie\nkryzysu wewnętrznego; wzrost roli armii umożliwiał żołnierzom\nobwoływanie swoich dowódców cesarzami),\n• podjął próbę oceny wpływu przyczyn wewnętrznych na upadek państwa.\nPoziom II\n(3-5 p.)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. przejęcie władzy przez wodza barbarzyńców Odoakra),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (wpływ\nmalejącej liczby niewolników na problemy gospodarcze starożytnego\nRzymu).\nPoziom I\n(1-2 p.)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. podział imperium na część wschodnią\ni zachodnią, najazd Hunów),\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nIstotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu.\nZamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.\nTemat 2. Wyjaśnij wpływ uwarunkowań zewnętrznych i lokalnych na gospodarkę polską\nw okresie rozbicia dzielnicowego. W pracy odwołaj się do materiałów źródłowych.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego;\nrozpoznaje rodzaje źródeł; ocenia\nprzydatność źródła do wyjaśnienia\nproblemu historycznego; dostrzega\nwielość perspektyw badawczych oraz\nwielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub\nproblemowym; dostrzega problem\ni buduje argumentację, uwzględniając\nróżne aspekty procesu historycznego;\ndokonuje selekcji i hierarchizacji oraz\nintegruje pozyskane informacje\nz różnych źródeł wiedzy.\nII. Średniowiecze\n5. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.\nZdający:\n1) wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-\ngospodarcze oraz następstwa rozbicia\ndzielnicowego;\n2) porównuje proces formowania się\nspołeczeństwa stanowego w Polsce\ni w zachodniej Europie;\n3) opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na\nziemiach polskich oraz ocenia\nspołeczno-kulturowe skutki kolonizacji na\nprawie niemieckim;\n5) synchronizuje najważniejsze wydarzenia\nz okresu rozbicia dzielnicowego i dziejów\nEuropy.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 p.)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. demograficzny: wzrost liczby ludności w Niemczech powodujący\nnapływ kolonistów z tego obszaru; geopolityczny: książęta śląscy\nw orbicie wpływów niemieckich, słabość lokacji na Pomorzu\ni Mazowszu wywołana zagrożeniem zewnętrznym),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł dotyczące lokalizacji miast oraz wystawców\ndokumentów lokacyjnych, wpływu różnic w gęstości zaludnienia\nw Europie na procesy migracyjne),\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, np. wpływ\nmieszczaństwa z nowo powstałych miast na dążenia zjednoczeniowe,\nnapływ przybyszów z Zachodu na zmianę struktury etnicznej\nspołeczeństwa,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 p.)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. związki między nadawaniem immunitetów a kolonizacją, wpływ\ndecyzji książąt dzielnicowych na ożywienie gospodarcze ich księstw,\nwpływ kolonizacji na rozwój handlu i zamożność społeczeństwa),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np. proces\nróżnicowania się mieszkańców miast),\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy (np. upowszechnienie\nzachodnich wzorców organizacyjnych miast i wsi; rozwój miasta na\nprzykładzie Wrocławia),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących upowszechnienia\nzachodnich wzorców organizacyjnych, upodabniających miasta w Polsce\ndo miast w innych państwach europejskich),\n• podjął próbę oceny przemian gospodarczych.\nPoziom II\n(3-5 p.)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. nadawanie immunitetów, podpisanie umowy,\nzagospodarowywanie ziem),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 p.)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. kolonizacja na prawie niemieckim, lokacja\nmiast),\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\n• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nIstotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu.\nZamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.\nTemat 3. Rozstrzygnij, czy reformacja stanowiła czynnik dezintegrujący społeczeństwo\nmonarchii polsko-litewskiej za panowania ostatnich Jagiellonów i w Rzeczypospolitej Obojga\nNarodów w drugiej połowie XVI i pierwszej połowie XVII w. Odpowiedź uzasadnij.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIII. Dzieje nowożytne\n2. Europa w XVI-XVII w.\nZdający:\n2) wyjaśnia polityczne, gospodarcze,\nspołeczne, kulturowe uwarunkowania\ni następstwa reformacji, opisując główne\nnurty i postaci [ ]\n3) opisuje mapę [ ] wyznaniową Europy\nw XVI w.\n3. Rzeczpospolita w okresie renesansu\ni demokracji szlacheckiej.\nZdający:\n6) ocenia sytuację wyznaniową na ziemiach\nRzeczypospolitej w XVI w., w tym\ntolerancję wyznaniową oraz unię brzeską;\n7) identyfikuje dzieła polskiego renesansu\noraz ocenia dorobek polskiej myśli\npolitycznej okresu odrodzenia i reformacji.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 p.)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wpływ reformacji na wzmożenie separatyzmów w Prusach\nKrólewskich, Wielkim Księstwie Litewskim, Inflantach; hamowanie\nprocesów dezintegracji dzięki solidarności stanu szlacheckiego,\nwzajemne oddziaływanie reformacji na demokratyzację społeczeństwa\nw Rzeczypospolitej oraz oddziaływanie demokracji szlacheckiej na\nstosunki religijne, wpływ reformacji na kulturę renesansu\nw Rzeczypospolitej),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe, np. wpływ rządów\nZygmunta III Wazy na zahamowanie tolerancji religijnej,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 p.)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ skupisk ludności pochodzenia niemieckiego na szerzenie się\nluteranizmu w miastach, szerzenie się kalwinizmu wśród szlachty ze\nwzględu na demokratyczny charakter gmin kalwińskich, wpływ\nreformacji na ruch egzekucyjny),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących porównania\nsytuacji religijnej w Rzeczypospolitej i w państwach na Zachodzie),\n• podjął próbę oceny stosunków religijnych w Rzeczpospolitej.\nPoziom II\n(3-5 p.)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. dotyczącą obaw o prześladowanie innowierców przez\nwładców wybieranych na wolnych elekcjach; dotyczącą ideologii\nspołecznej arian)\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych np.\nwpływ prześladowań innowierców w Europie Zachodniej na ich napływ\nna ziemie polskie.\nPoziom I\n(1-2 p.)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. pojawienie się na ziemiach polskich wyznań\nreformowanych, np. luteranizmu, kalwinizmu; uchwalenie konfederacji\nwarszawskiej),\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nIstotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu.\nZamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.\nTemat 4. Czy zgadzasz się z opinią opublikowaną w XIX w. na łamach emigracyjnego pisma\n„Baczność”, że rewolucja społeczna, ażeby była narodową - potrzebuje powstania.\nPowstanie, żeby żyć - potrzebuje rewolucji społecznej? Odpowiedź uzasadnij. W pracy\nodwołaj się do materiałów źródłowych.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nII. Analiza i interpretacja historyczna.\nZdający analizuje wydarzenia, zjawiska\ni procesy historyczne w kontekście epok\ni dostrzega zależności pomiędzy różnymi\ndziedzinami życia społecznego; rozpoznaje\nrodzaje źródeł; ocenia przydatność źródła do\nwyjaśnienia problemu historycznego;\ndostrzega wielość perspektyw badawczych\noraz wielorakie interpretacje historii i ich\nprzyczyny.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną\nw ujęciu przekrojowym lub problemowym;\ndostrzega problem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nIV. Wiek XIX\n4. Walka o niepodległość Polski\nw okresie niewoli narodowej.\nZdający:\n1) charakteryzuje i porównuje cele oraz\nmetody polityki zaborców wobec\nspołeczeństwa polskiego w okresie niewoli\nnarodowej;\n2) rozpoznaje działania społeczeństwa\nsprzyjające rozwojowi tożsamości\nnarodowej;\n3) wyjaśnia przyczyny, charakter i skutki\npowstań narodowych;\n4) prezentuje oceny polskiej historiografii\ndotyczące powstań narodowych;\n5) charakteryzuje koncepcje polityczno-\nspołeczne Wielkiej Emigracji XIX w.\ni ich wpływ na życie polityczno-społeczne\nw trzech zaborach;\n5. Społeczeństwo polskie w okresie zaborów\nw XIX w.\nZdający:\n2) analizuje strukturę społeczeństwa\nw trzech zaborach.\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 p.)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wpływ kwestii chłopskiej na koncepcję walki o niepodległość oraz\nwpływ walki o niepodległość na emancypację chłopów),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• trafnie i w pełni wykorzystał materiał źródłowy (np. podał informacje\npochodzące ze źródeł dotyczące sprawy chłopskiej w kolejnych etapach\nwalki o niepodległość),\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe (np. wpływ postaw\nszlachty wobec powstań narodowych na zaangażowanie chłopów\nw walkę o niepodległość)\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.\nPoziom III\n(6-8 p.)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. wpływ decyzji o uwłaszczeniu na zaangażowanie chłopów w walkę\no niepodległość, wpływ polityki zaborców na udział chłopów w walce\no niepodległość),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.\ndotyczące ewolucji poglądów na sprawę chłopską w XIX w.),\n• w większości wykorzystał materiał źródłowy (np. wskazał wpływ rabacji\nna stosunek szlachty galicyjskiej do sprawy chłopskiej),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących społecznych\nprzyczyn upadku powstania listopadowego).\nPoziom II\n(3-5 p.)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. decyzje dotyczące sprawy chłopskiej zawarte w manifestach\npowstańczych),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych (np.\nwpływ ukazu carskiego na stosunek chłopów do powstania\nstyczniowego),\n• podjął próbę wykorzystania załączonych materiałów źródłowych\ni przywołania ich w tekście pracy.\nPoziom I\n(1-2 p.)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu, nawiązując do treści\nzawartych w materiale źródłowym,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. rabacja, decyzja o uwłaszczeniu chłopów\npodjęta w czasie powstania styczniowego, ukaz carski),\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.\n• podjął nieudolną próbę wykorzystania materiałów źródłowych.\nUwaga: Zdający podaje informacje, których pochodzenie wskazuje, że są ze źródeł/źródła,\npowołuje się na informacje/dane występujące w konkretnym źródle, powołuje się na autora\nźródła.\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nIstotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu.\nZamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.\nTemat 5. Anglia miała wybór pomiędzy wojną i hańbą. Wybrała hańbę, ale będzie miała\nwojnę - Winston Churchill. Scharakteryzuj i oceń stanowisko Wielkiej Brytanii wobec\npolityki III Rzeszy w latach 1933-1940 i ustosunkuj się do wypowiedzi Winstona Churchilla\nz 1938 r.\nI. Chronologia historyczna.\nZdający porządkuje i synchronizuje\nwydarzenia z historii powszechnej oraz\ndziejów ojczystych; dostrzega zmienność\ni dynamikę wydarzeń w dziejach, a także\nciągłość procesów historycznych.\nIII. Tworzenie narracji historycznej.\nZdający tworzy narrację historyczną w ujęciu\nprzekrojowym lub problemowym; dostrzega\nproblem i buduje argumentację,\nuwzględniając różne aspekty procesu\nhistorycznego; dokonuje selekcji\ni hierarchizacji oraz integruje pozyskane\ninformacje z różnych źródeł wiedzy.\nV. Wiek XX\nZdający:\n3. Europa i świat między wojnami.\nSpołeczeństwo, gospodarka, kultura.\n6. Europa i świat podczas II wojny\nświatowej.\nZdający:\n2) wyjaśnia uwarunkowania współpracy\nniemiecko-radzieckiej w latach 1939-1941\ni jej konsekwencje dla państw i narodów\nEuropy Środkowej;\nKryteria oceniania\nPoziom IV\n(9-12 p.)\nZdający:\n• wyjaśnił złożoność zjawisk historycznych, ukazując różne ich aspekty,\n(np. wpływ polityki appeasementu na narastanie roszczeń terytorialnych\nIII Rzeszy, wpływ sytuacji społeczno-gospodarczej w Europie po\nI wojnie światowej oraz w okresie Wielkiego Kryzysu na nastroje\nspołeczeństwa brytyjskiego),\n• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację wykorzystanych\ninformacji,\n• poprawnie wyjaśnił związki przyczynowo-skutkowe,\n• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania, zwracając\nuwagę na trafną prognozę polityczną Churchilla.\nPoziom III\n(6-8 p.)\nZdający:\n• dokonał celowej i trafnej selekcji faktów, świadczącej o rozumieniu\nich znaczenia i hierarchii,\n• w większości poprawnie ukazał związki przyczynowo-skutkowe\n(np. związki między ideologią nazistowską i agresywną polityką\nzagraniczną III Rzeszy),\n• przedstawił omawiane zagadnienia w ujęciu dynamicznym (np.\nprzedstawił kolejne etapy polityki ustępstw wobec III Rzeszy),\n• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczących skutków polityki\nappeasement, dążeń do odwrócenia uwagi III Rzeszy od Zachodu\nEuropy, a skierowanie jej na ZSRR),\n• podjął próbę oceny polityki Anglii wobec polityki III Rzeszy.\nPoziom II\n(3-5 p.)\nZdający:\n• przedstawił częściową faktografię, która jest potrzebna do opracowania\ntematu (np. Anschluss, utworzenie Protektoratu Czech i Moraw),\n• podjął próbę uporządkowania podanej faktografii,\n• podjął próbę wyjaśnienia związków przyczynowo-skutkowych,\nPoziom I\n(1-2 p.)\nZdający:\n• w kilku/kilkunastu zdaniach odniósł się do tematu,\n• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania\nzwiązków między nimi (np. konferencja w Monachium, żądania\nniemieckie wobec Polski),\n• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni (od powstania\nIII Rzeszy do ataku Niemiec na Wielka Brytanię).\nPrzy przyznawaniu punktów na określonym poziomie w zadaniu rozszerzonej odpowiedzi\negzaminator uwzględniał również poprawność językową i stylistyczną oraz estetykę pracy.\nIstotne znaczenie ma poprawność informacji podanych przez zdającego w wypracowaniu.\nZamieszczenie informacji niezwiązanych z tematem wpływa na obniżenie punktacji. Jeżeli\nw pracy zostały zawarte informacje świadczące o zupełnym braku zrozumienia omawianego\ntematu to wypracowanie oceniane jest na 0 punktów.","solution":null,"image":"img/historia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Historia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Historia","category_label":"Matura"}]}