{"paper":{"id":"informator-maturalny-biologia-2015","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"variant":null,"exam_pdf":"informator-maturalny-biologia-2015/informator-maturalny-biologia-2015.pdf","key_pdf":null,"question_count":28,"source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},"questions":[{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/1","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 1. (0-2)\nU pewnej pacjentki w czerwcu 2008 r. specjaliści z Barcelony zastąpili uszkodzony fragment\ntchawicy jego sprawnym odpowiednikiem. Wszczepiony odcinek zrekonstruowano\nw następujący sposób:\n\nZ ciała martwego dawcy pobrano tchawicę. Następnie oczyszczono ją z komórek,\npozostawiając jedynie kolagenowy szkielet.\n\nDo ponownego obudowania szkieletu kolagenowego wykorzystano komórki macierzyste\npobrane ze szpiku kostnego pacjentki, które umieszczono na szkielecie.\n\nTak przygotowany fragment na cztery dni umieszczono w bioreaktorze i po tym czasie\nprzeszczepiono pacjentce. Komórki macierzyste zróżnicowały się na odpowiednie\nkomórki tkanek budujących tchawicę.\nPo czterech dniach od operacji wszczepiony fragment z trudnością można było odróżnić\nod naturalnych tkanek, a po miesiącu rozwinął on własną sieć naczyń krwionośnych.\nPacjentka po operacji nie brała leków immunosupresyjnych, które przeciwdziałają odrzuceniu\nprzeszczepu.\nPodaj dwa powody, dla których pacjentka nie musiała brać leków immunosupresyjnych.\n1\n2\nWymagania ogólne\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności;\ndostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający rozumie i stosuje terminologię biologiczną [ ].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje [ ] informacje pozyskane z różnorodnych źródeł [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje [ ], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[ ], dobierając racjonalne argumenty. […] Rozumie znaczenie współczesnej biologii w życiu\nczłowieka.\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n6) charakteryzuje wybrane grupy białek […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n3) wyjaśnia, co to jest […] zgodność tkankowa;\n5) opisuje sytuacje, w których występuje niedobór odporności (immunosupresja\npo przeszczepach […]).\n14 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający:\n6) przedstawia sposoby i cele otrzymywania komórek macierzystych.\nRozwiązanie\n1. Żywe elementy narządu zróżnicowały się z komórek macierzystych\npacjentki, co znacznie zmniejsza możliwość odrzucenia przeszczepu.\n2. Kolagenowy szkielet dawcy nie ma właściwości antygenowych / nie ma\ncech osobniczo swoistych, co zmniejsza możliwość odrzucenia\nprzeszczepu.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za podanie dwóch prawidłowych argumentów potwierdzających,\nże pacjentka nie musiała brać leków immunosupresyjnych, odnoszących się\ndo opisanego przypadku.\n1 pkt - za podanie jednego prawidłowego argumentu potwierdzającego,\nże pacjentka nie musiała brać leków immunosupresyjnych, odnoszącego się\ndo tego przypadku.\n0 pkt - za odpowiedź, która nie odnosi się do dawcy albo biorcy lub brak\nodpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/2","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 2. (0-2)\nNa rysunkach przedstawiono dwa zestawy doświadczalne, które przygotowali uczniowie\nw celu zbadania zjawiska osmozy. Dwa lejki napełnili 50% roztworem glukozy i szczelnie\nzamknęli celofanem. Dwie zlewki wypełnili zimną wodą. Do drugiej zlewki dodali dwie łyżki\nmąki ziemniaczanej (skrobi) i zawartość intensywne wymieszali. W zlewkach umieścili lejki\nz roztworem glukozy, zaznaczając poziom cieczy w rurkach. Po kilku minutach\nzaobserwowali, że w obydwu zestawach doświadczalnych poziom roztworu glukozy\nw rurkach lejków podnosił się w podobnym tempie.\na) Sformułuj problem badawczy do przeprowadzonego doświadczenia.\nb) Na podstawie wyniku doświadczenia wyjaśnij, dlaczego rośliny magazynują skrobię,\na nie glukozę.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 15\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ].\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający rozumie i stosuje terminologię biologiczną [ ]; formułuje problemy badawcze [ ],\nformułuje wnioski z przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń.\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n2. Węglowodany. Zdający:\n2) przedstawia znaczenie wybranych węglowodanów (glukoza, skrobia) dla organizmów.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n3) wyjaśnia przebieg plazmolizy w komórkach roślinnych, odwołując się do zjawiska osmozy.\na) (0-1)\nRozwiązanie\n- Wpływ skrobi na zmianę ciśnienia osmotycznego roztworu.\n- Czy skrobia jest związkiem osmotycznie czynnym?\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawnie sformułowany problem badawczy odnoszący się\ndo przeprowadzonego doświadczenia.\n0 pkt - za sformułowanie problemu badawczego odnoszącego się tylko\ndo zjawiska osmozy (bez uwzględnienia skrobi) lub za niepoprawnie\nsformułowany problem, np. dotyczący rozpuszczalności skrobi lub brak\nodpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\n- Skrobia, nie mając właściwości osmotycznych, w przeciwieństwie\ndo glukozy, nie podwyższa ciśnienia osmotycznego w komórkach.\n- Skrobia jest nierozpuszczalna w wodzie, a więc, w przeciwieństwie\ndo glukozy, nie zwiększa stężenia soku komórkowego w komórkach (lub\nnie zwiększa turgoru komórek, lub nie zmienia ciśnienia osmotycznego).\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie przyczyny magazynowania przez rośliny\nskrobi, a nie glukozy, uwzględniające brak właściwości osmotycznych\nskrobi.\n0 pkt - za wyjaśnienie niepoprawne lub niepełne, które odnosi się tylko\ndo nierozpuszczalności skrobi i nie uwzględnia wyników doświadczenia\nlub brak odpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/3","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 3. (0-1)\nTlenek węgla(II) - czad - jest gazem śmiertelnie trującym dla człowieka, natomiast owady\nmogą prawidłowo funkcjonować także wówczas, gdy w otaczającym je powietrzu znajduje\nsię aż 50% czadu, o ile zawiera ono odpowiednią ilość tlenu.\nWyjaśnij, dlaczego czad nie jest gazem trującym dla owadów.\n16 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych poziomach organizacji życia [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe [ ], formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne argumenty.\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n9) rozróżnia […] owady […] budowę i czynności życiowe […].\n13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności\nżyciowych. Zdający:\n10) wyjaśnia rolę płynów ciała krążących w ciele zwierzęcia;\n11) wykazuje związek między budową układu krwionośnego a jego funkcją u poznanych grup\nzwierząt.\nRozwiązanie\n- Owady nie mają barwnika oddechowego - hemoglobiny transportującej\ntlen, którą mógłby blokować czad (tlenek węgla(II)).\n- Ponieważ u owadów tlen nie jest transportowany przez barwniki\noddechowe, które mogłyby blokować czad (tlenek węgla(II)),\ntak jak hemoglobinę.\n- Ponieważ tlen jest transportowany bezpośrednio do komórek systemem\ntchawek, a nie przez hemolimfę, która u owadów nie pełni funkcji\ntransportu gazów oddechowych.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, które uwzględnia sposób transportu tlenu\ndo komórek.\n0 pkt - za wyjaśnienie niepoprawne, które nie odnosi się do hemoglobiny\n(barwników oddechowych) lub transportu powietrza tchawkami\nbezpośrednio do komórek ciała owadów lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 17","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/4","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"4","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 4. (0-3)\nNa wykresie przedstawiono rozmieszczenie receptorów - czopków i pręcików - w siatkówce\noka człowieka. Badano ich zagęszczenie w różnych odległościach od dołka środkowego.\nOdległości określono w stopniach odchylenia od osi optycznej oka.\nNa podstawie: http //www.swiatlo.tak.pl/pts/pts-oko-proces-widzenia.php [dostęp z dnia 11.06.2013]\na) Na podstawie informacji przedstawionych na wykresie opisz dołek środkowy\n(plamkę żółtą), uwzględniając rodzaje i ilość receptorów.\nb) Podaj nazwę miejsca X na wykresie i wyjaśnij, dlaczego w tym miejscu nie ma\nżadnych receptorów.\nc) Podaj nazwę receptorów, których jest najwięcej w siatkówce oka, oraz określ ich rolę\nw procesie widzenia.\n18 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania ogólne\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego [ ].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nWymagania szczegółowe\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n10. Narządy zmysłów. Zdający:\n1) klasyfikuje receptory [ ], przedstawia ich funkcje oraz [ ] lokalizację receptorów\nw organizmie człowieka;\n2) przedstawia budowę oka [ ].\na) (0-1)\nRozwiązanie\nDołek środkowy (plamka żółta) zawiera bardzo dużo (ok. 160 tys.)\nczopków i niewielką liczbę pręcików.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawny na podstawie schematu opis dołka środkowego\n(plamki żółtej) uwzględniający oba rodzaje receptorów i ich ogólną ilość.\n0 pkt - za opis uwzględniający tylko jeden rodzaj receptorów lub oba\nrodzaje receptorów bez określenia ich ogólnej ilości, lub za opis podany\nnie na podstawie wykresu, np. stwierdzający całkowity brak pręcików,\nlub za odpowiedź merytorycznie niepoprawną lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nTarcza nerwu wzrokowego (plamka ślepa) - to miejsce wyjścia nerwu\nwzrokowego z oka.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie prawidłowej nazwy miejsca oznaczonego na schemacie\nliterą X oraz poprawne wyjaśnienie uwzględniające nerw wzrokowy.\n0 pkt - za podanie prawidłowej nazwy miejsca oznaczonego na schemacie\nliterą X bez wyjaśnienia lub wyjaśnienie bez podania nazwy wskazanego\nmiejsca, lub odpowiedź merytorycznie niepoprawną, lub brak odpowiedzi.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nPręciki (komórki pręcikonośne) są odpowiedzialne za widzenie przy\nsłabym oświetleniu / widzenie czarno-białe / postrzeganie kształtu i ruchu.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie poprawnej nazwy receptorów, których jest najwięcej\nw siatkówce oka, oraz określenie ich roli w procesie widzenia.\n0 pkt - za podanie tylko nazwy receptorów bez określenia ich roli\nlub odpowiedź niepoprawną merytorycznie, lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 19","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/5","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"5","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 5. (0-2)\nNa proces fotosyntezy składają się reakcje zależne i reakcje niezależne od światła.\nSpośród poniższych zdań zaznacz dwa, które zawierają prawdziwe informacje dotyczące\nprzebiegu i lokalizacji reakcji fotosyntezy.\nA. Wykorzystanie energii świetlnej w procesie fotosyntezy umożliwiają cząsteczki chlorofilu\nzgrupowane w tzw. fotoukładach, w stromie chloroplastu.\nB. Produkcja ATP i NADPH jest rezultatem inicjowanej przez światło wędrówki elektronów\nprzez łańcuch przenośników oraz fotolizy wody.\nC. W czasie reakcji fosforylacji cyklicznej, odbywającej się w tylakoidach chloroplastów,\nzachodzi synteza ATP połączona z powstawaniem NADPH.\nD. Wytworzone NADPH jest wykorzystywane w cyklu Calvina do syntezy cukru (aldehydu\n3-fosfoglicerynowego) jako czynnik utleniający i jako źródło energii.\nE. W cyklu Calvina przekształcanie dwutlenku węgla w cukier (aldehyd 3-fosfoglicerynowy)\nrozpoczyna\nsię\nprzyłączeniem\ncząsteczki\ndwutlenku\nwęgla\ndo\ncząsteczki\npięciowęglowego związku organicznego.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji.\nWymagania szczegółowe\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający:\n1) przedstawia proces fotosyntezy […];\n3) na podstawie schematu analizuje przebieg zależnej od światła fazy fotosyntezy, przedstawia\nfunkcje obu fotosystemów i wyjaśnia, w jaki sposób powstają NADPH i ATP;\n4) opisuje etapy cyklu Calvina […], określa bilans tego cyklu.\nRozwiązanie\nB. / Produkcja ATP i NADH jest rezultatem inicjowanej przez światło\nwędrówki elektronów przez łańcuch przenośników oraz fotolizy\nwody.\nE. / W cyklu Calvina przekształcanie dwutlenku węgla w cukier\n(aldehyd 3-fosfoglicerynowy) rozpoczyna się przyłączeniem\ncząsteczki dwutlenku węgla do cząsteczki pięciowęglowego\nzwiązku organicznego.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi dotyczących\nprocesu fotosyntezy.\n1 pkt - za zaznaczenie jednej poprawnej odpowiedzi dotyczącej\nprocesu fotosyntezy lub zaznaczenie dwóch odpowiedzi (w tym jednej\npoprawnej).\n0 pkt - za zaznaczenie dwóch odpowiedzi niepoprawnych lub\nzaznaczenie więcej niż dwóch odpowiedzi, lub brak odpowiedzi.\n20 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/6","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"6","points":3,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 6. (0-3)\nNa schemacie przedstawiono proces translacji.\nNa podstawie: H. Krzanowska, A. Łomnicki, J. Rafiński, H. Szarski, J. Szymura,\nZarys mechanizmów ewolucji, Warszawa 2002.\nNa podstawie analizy schematu i własnej wiedzy wykonaj poniższe polecenia.\na) Oceń prawdziwość zdań dotyczących procesu translacji. Wpisz w odpowiednich\nmiejscach tabeli literę P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli zdanie jest fałszywe.\nP / F\n1.\nKażdy tRNA posiada wolny koniec, do którego przyłączany jest aminokwas.\n2.\nKolejność kodonów na mRNA decyduje o kolejności aminokwasów\nw wytwarzanym białku.\n3.\nProces translacji zachodzi w jądrze komórkowym.\nb) Podaj zestawienie nukleotydów w antykodonie tRNA przenoszącym tyrozynę (Tyr).\nc) Podaj znaczenie obecności porów w otoczce jądrowej dla procesu translacji.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […] przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem, wskazuje źródła różnorodności\nbiologicznej.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 21\nWymagania szczegółowe\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n5) przedstawia podstawowe rodzaje RNA występujące w komórce (mRNA, rRNA i tRNA)\noraz określa ich rolę.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja. Zdający:\n1) wyjaśnia sposób kodowania porządku aminokwasów w białku za pomocą kolejności\nnukleotydów w DNA […];\n2) przedstawia poszczególne etapy prowadzące od DNA do białka (transkrypcja, translacja),\nuwzględniając rolę poszczególnych typów RNA […].\na) (0-1)\nRozwiązanie\n1 - P 2 - P 3 - F\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawną ocenę wszystkich (trzech) informacji.\n0 pkt - za niepoprawną ocenę jednej lub dwóch, lub wszystkich\ninformacji, lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nantykodon: AUG / GUA\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne podanie zestawienia nukleotydów w antykodonie\ntRNA przenoszącym tyrozynę.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nPoprzez pory w błonie jądrowej przedostają się do cytoplazmy\npodjednostki rybosomów oraz kwasy rybonukleinowe biorące udział\nw translacji (mRNA, tRNA).\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie znaczenia porów w otoczce jądrowej.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną, np. odnoszącą się do rRNA, lub brak\nodpowiedzi.\n22 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/7","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"7","points":4,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 7. (0-4)\nNa schemacie przedstawiono mechanizm regulacji natężenia procesu oddychania\nkomórkowego u Eukariota.\nNa podstawie: Biologia, N. A. Campbell (red.), Poznań 2012, str. 181.\na) Przyporządkuj etapom oddychania tlenowego ich lokalizację w komórce.\nEtap oddychania\nLokalizacja w komórce\nA. glikoliza\nI. zewnętrzna błona mitochondrium\nB. cykl kwasu cytrynowego\nII. wnętrze peroksysomów\nC. łańcuch oddechowy\nIII. macierz mitochondrialna\nIV. cytozol\nV. wewnętrzna błona mitochondrium\nA B C\nb) Podaj nazwy typów fosforylacji oznaczonych na schemacie numerami 1, 2 i 3.\n1 2 3\nc) Podaj nazwę typu mechanizmu regulującego natężenie procesu oddychania\nkomórkowego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 23\nd) Ustal, czy przy wzmożonych procesach anabolicznych w komórce ma miejsce\ninhibicja czy stymulacja aktywności enzymu fosfofruktokinazy. Odpowiedź uzasadnij\nz wykorzystaniem informacji zawartych na schemacie.\nWymagania ogólne\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje informacje [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje [ ] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe [ ].\nWymagania szczegółowe\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n4) opisuje budowę i funkcje mitochondriów [ ].\nIII Metabolizm.\n1. Enzymy. Zdający:\n2) opisuje przebieg katalizy enzymatycznej;\n4) podaje przykłady różnych regulacji aktywności enzymów w komórce [ ].\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdajacy:\n2) porównuje anabolizm i katabolizm, wskazuje powiązania między nimi.\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający:\n3) opisuje na podstawie schematów przebieg glikolizy [ ] łańcucha oddechowego; podaje\nmiejsce zachodzenia tych procesów w komórce.\na) (0-1)\nRozwiązanie\nA. - IV B. - III C. - V\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za trzy poprawne przyporządkowania.\n0 pkt - za mniej niż trzy poprawne przyporządkowania.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\n1 i 2 - fosforylacja substratowa 3 - fosforylacja oksydacyjna\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazw trzech typów fosforylacji.\n0 pkt - za poprawne podanie nazw dwóch lub jednego typu fosforylacji,\nniepoprawne podanie nazw wszystkich trzech typów fosforylacji\nlub brak odpowiedzi.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nSprzężenie zwrotne ujemne.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe podanie nazwy typu mechanizmu kontroli regulacji\nnatężenia procesu oddychania.\n0 pkt - za błędną, niepełną odpowiedź lub jej brak.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nSprzężenie zwrotne.\n0 pkt; odpowiedź niepełna,\nzdający nie podał rodzaju\nsprzężenia zwrotnego\nprzedstawionego na schemacie.\n24 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nE1\nE2\nE3\nE4\nd) (0-1)\nRozwiązanie\nPodczas procesów anabolicznych powstają produkty rozpadu ATP\n(w tym AMP), które stymulują aktywność enzymu fosfofruktokinazy.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za ustalenie, że aktywność enzymu będzie stymulowana\ni uzasadnienie uwzględniające informacje zawarte na schemacie.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną (np. bez uzasadnienia,) nieodnoszącą się\ndo informacji zawartych na schemacie, błędną lub jej brak.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nPodczas wzmożonych procesów\nanabolicznych zużywany jest ATP,\ndlatego aktywność fosfofruktokinazy\nnie jest hamowana.\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nzawiera wszystkie niezbędne\ninformacje oczekiwane\nw odpowiedzi.\nZachodzi stymulacja enzymu,\nponieważ do procesów anabolicznych\nkonieczna jest energia.\n0 pkt; odpowiedź nie uwzględnia\nzwiązku przyczynowo-skutkowego\nmiędzy zużyciem ATP,\na aktywnością enzymu\nprzedstawionego na schemacie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/8","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 8. (0-2)\nsubstrat półprodukt 1 półprodukt 2 półprodukt 3 produkt\nPowyższy zapis ilustruje działanie typowego szlaku (ciągu) enzymatycznego. W komórkach\nwystępują zarówno szlaki tzw. zdysocjowane, w których produkty poszczególnych reakcji\nodłączają się od enzymów, które je wytworzyły (np. cykl Krebsa, glikoliza), jak też szlaki\nzwiązane z błonami biologicznymi, w których osadzone są ich enzymy, przekazujące sobie\npółprodukty szlaku (np. łańcuch oddechowy). Różnią się one efektywnością funkcjonowania.\na) Wskaż, którego typu szlaku enzymatycznego dotyczy każda z wymienionych cech.\nWstaw znak X w odpowiednie miejsca tabeli.\nCecha szlaku Typ szlaku\nzdysocjowany\nosadzony w błonie\nzdolność krzyżowania się z innymi szlakami\nduża łatwość odnajdywania kolejnych enzymów\nprzez kolejne półprodukty szlaku\nwiększa częstość występowania w komórkach\nb) Wyjaśnij, w jaki sposób przedziałowa struktura wewnętrzna komórki zwiększa\nefektywność\nfunkcjonowania\nszlaków\nzdysocjowanych\nw\nkomórkach\neukariotycznych.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 25\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […] i przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty.\nWymagania szczegółowe\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na związek między budową a funkcją pełnioną przez\nbłony.\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n1) wyjaśnia na przykładach pojęcia: „szlak metaboliczny”, „cykl przemian metabolicznych”.\na) (0-1)\nRozwiązanie\nCecha szlaku Typ szlaku\nzdysocjowany\nosadzony\nw błonie\nzdolność krzyżowania się z innymi\nszlakami\nX\nłatwość odnajdywania kolejnych\nenzymów przez kolejne półprodukty\nszlaku\nX\nwiększa częstość występowania\nw komórkach\nX\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wypełnienie wszystkich pól tabeli.\n0 pkt - za przynajmniej jeden błąd w wypełnianiu pól lub za braki\nw wypełnieniu, lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nSzlaki zdysocjowane cechuje niska efektywność, ale zamykanie ich\nw przedziałach subkomórkowych zwiększa szanse zderzania się substratów\nkolejnych reakcji z właściwymi enzymami.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za powiązanie przedziałowości komórki ze zwiększeniem\nefektywności działania szlaków zdysocjowanych.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nUłatwia to odnajdywanie enzymów\nprzez kolejne półprodukty,\nograniczając przestrzeń szlaku.\n1 pkt; zdający poprawnie wskazał\nzależności między ograniczeniem\nprzestrzeni działania szlaku\na szansami odnalezienia się\nelementów szlaku.\nPoprzez zmniejszenie obszaru\ncytoplazmy, w którym substrat\ni półprodukty mają połączyć się\nz enzymami i przejść reakcję\nenzymatyczną. Dzięki większemu\nzagęszczeniu ich cząsteczek łatwiej\nna siebie „natrafiają”, co zwiększa\nefektywność funkcjonowania szlaku.\n26 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/9","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"9","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 9. (0-3)\nW ramach doświadczenia prowadzono uprawę trawy Dichanthelium na glebach o różnej\ntemperaturze, w obecności grzyba Curvularia (oznaczoną jako D+) i bez obecności tego\ngrzyba (oznaczoną jako D-).\nW tabeli przedstawiono wyniki doświadczenia.\nTemp gleby w °C\nObecność\ngrzyba\nMasa roślin (g)\nLiczba nowych pędów\n30°C\nD-\n16,2\n32\nD+\n22,8\n60\n35°C\nD-\n21,7\n43\nD+\n28,4\n60\n40°C\nD-\n8,8\n10\nD+\n22,2\n37\n45°C\nD-\n0\n0\nD+\n15,1\n24\nNa podstawie: Biologia, N. A. Campbell (red.), Poznań 2012, str. 653.\na) Sformułuj problem badawczy do przeprowadzonego doświadczenia.\nb) Na podstawie wyników przeprowadzonego doświadczenia sformułuj:\n1. wniosek dotyczący różnic we wzroście i rozwoju trawy Dichanthelium w zależności\nod obecności grzyba Curvularia,\n2. wniosek dotyczący tolerancji temperatury gleby przez trawę Dichanthelium\nw zależności od obecności grzyba Curvularia.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający [ ] formułuje problemy badawcze [ ], formułuje wnioski z przeprowadzonych\nobserwacji i doświadczeń.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe.\nWymagania szczegółowe\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n7) wykazuje rolę zależności mutualistycznych [ ] w przyrodzie [ ].\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 27\na) (0-1)\nRozwiązanie\n- Wpływ temperatury gleby na wzrost i rozwój trawy (Dichanthelium)\nw zależności od obecności grzyba (Curvularia).\n- Wpływ obecności grzyba (Curvularia) na tolerancję temperatury gleby\nprzez trawę (Dichanthelium).\n- Czy obecność grzyba (Curvularia ) zmienia tolerancję temperatury gleby\nprzez trawę (Dichanthelium)?\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowo sformułowany problem badawczy, odnoszący się\nzarówno do obecności grzyba, jak też wpływu temperatury gleby na wzrost\ni rozwój trawy (Dichanthelium).\n0 pkt - za problem badawczy sformułowany w sposób niepełny lub błędny,\nlub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nCzy temperatura gleby tak samo\nwpływa na rozwój trawy w obecności\ngrzyba, jak i bez niego?\n1 pkt; odpowiedź poprawna, która\nodnosi się zarówno do wpływu\ntemperatury, jak i obecności\ngrzyba na wzrost i rozwój trawy.\nWpływ temperatury na wzrost\ni rozwój trawy.\n0 pkt; odpowiedź niepełna, odnosi\nsię do wpływu tylko jednego\nparametru - temperatury, ale nie\nuwzględnia wpływu obecności\ngrzyba na wzrost i rozwój trawy.\nb) (0-2)\nRozwiązanie\n1. Trawa (Dichanthelium) w obecności grzyba (Curvularia) lepiej rozwija\nsię i rośnie (zwiększa swą masę i liczbę pędów) (niezależnie od\ntemperatury gleby).\n2. Obecność grzyba (Curvularia) zwiększa tolerancję na temperaturę gleby\nprzez trawę (Dichanthelium).\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za dwa prawidłowe wnioski.\n1 pkt - za jeden prawidłowy wniosek, odnoszący się do wpływu obecności\ngrzyba.\n0 pkt - za błędny wniosek lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\n1. Obecność grzyba wpływa\npozytywnie na trawę Dichanthelium.\n0 pkt; odpowiedź nie odnosi się\ndo wskazanych w poleceniu różnic\nwe wzroście i rozwoju.\n2. Trawa w obecności grzyba toleruje\nwyższe temperatury gleby niż przy\njego braku.\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nktóra odnosi się do wskazanej\nw poleceniu zależności,\nczyli wpływu obecności grzyba\nna zakres tolerancji trawy\nna temperaturę gleby.\n28 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":26,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/10","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 10. (0-3)\nNa schematach przedstawiono różne rodzaje cykli rozwojowych pasożytów (strzałki\noznaczają „wędrówkę” pasożyta).\nschemat 1 schemat 2 schemat 3\na) Każdemu z wymienionych pasożytów przyporządkuj odpowiadający mu cykl\nrozwojowy, wpisując odpowiedni numer schematu obok nazwy pasożyta.\nwłosień kręty , tasiemiec nieuzbrojony , toksoplazma\nb) Podaj, jaką korzyść w zakresie swego przeżycia i zamknięcia cyklu rozwojowego\nodnosi pasożyt o cyklu takim, jak na schemacie 3, w porównaniu z pasożytem o cyklu\ntakim, jak na schemacie 1.\nc) Zaznacz tę z poniższych definicji, która może być zastosowana do krowy jako\nżywiciela pośredniego tasiemca nieuzbrojonego.\n1. Jest to organizm, w którym rozwija się postać larwalna pasożyta.\n2. Jest to organizm, w którym bytuje postać dorosła pasożyta.\n3. Jest to organizm, w którym pasożyt rozmnaża się bezpłciowo.\n4. Jest to organizm, w którym pasożyt rozmnaża się płciowo.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje […].\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający:\n4) wymienia najważniejsze protisty wywołujące choroby człowieka (malaria […],\ntoksoplazmoza […]), przedstawia drogi zarażenia […].\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n5) na podstawie schematów opisuje przykładowe cykle rozwojowe: tasiemca - tasiemiec\nnieuzbrojony, nicieni pasożytniczych - […] włosień; wymienia żywicieli pośrednich\ni ostatecznych […].\nrozród płciowy\npasożyta\nten sam organizm\n(żywiciel pośredni\ni ostateczny)\nrozwój larwalny /\nrozród bezpłciowy\nżywiciel\nostateczny\nżywiciel\npośredni\nżywiciel\nostateczny\nżywiciel\npośredni\nżywiciel\npośredni\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 29\na) (0-1)\nRozwiązanie\nwłosień kręty - cykl 2. tasiemiec nieuzbrojony - cykl 1. toksoplazma -\ncykl 3.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich cykli.\n0 pkt - za błędne przyporządkowanie lub brak przyporządkowania\nktóregokolwiek cyklu, lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nKorzyść polega na tym, że:\n- pasożyty, krążąc między różnymi żywicielami pośrednimi, mają\nwiększą szansę na znalezienie żywiciela ostatecznego, by zamknąć cykl\nrozwojowy;\n- pasożyt, krążąc między różnymi żywicielami pośrednimi, może\nprzetrwać zanim znajdzie żywiciela ostatecznego, by zamknąć cykl\nrozwojowy.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie, uwzględniające korzyść odnoszoną\nprzez pasożyta.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak wyjaśnienia.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nWiększa liczba żywicieli pośrednich\nsprzyja większemu rozprzestrzenieniu\nsię pasożyta.\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nzdający zwrócił uwagę na inny\naspekt, także stanowiący korzyść\ndla pasożyta.\nUnika odpowiedzi immunologicznej\norganizmu żywiciela, ponieważ stale\ngo zmienia.\n0 pkt; odpowiedź niepoprawna.\nZe schematu nie wynika,\nże pasożyt o cyklu takim,\njak na schemacie 3, zmienia\nżywicieli częściej niż pasożyt\no cyklu takim, jak na schemacie 1.\nPonadto wyjaśnienie dotyczące\nodpowiedzi immunologicznej\nnie jest poprawne.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\n1. Jest to organizm, w którym rozwija się postać larwalna pasożyta.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wskazanie, że jest to definicja 1.\n0 pkt - za wybór innej definicji lub wybór więcej niż jednej definicji,\nlub brak wyboru definicji.\n30 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":28,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/11","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"11","points":4,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 11. (0-4)\nU ośmiornicy zwyczajnej, w tylnej części szlaku wzrokowego mózgu, zlokalizowane są tak\nzwane gruczoły optyczne. Stwierdzono, że aktywacja gruczołów stymuluje syntezę białek\nw jajnikach, zachowania płciowe, prowadzi do osiągnięcia dojrzałości płciowej i umożliwia\nrozmnażanie, ale także negatywnie wpływa na intensywność odżywiania się i długość życia.\nOśmiornice giną po zakończeniu procesu rozrodczego, ale usunięcie gruczołów optycznych\nprzed osiągnięciem dojrzałości płciowej prowadzi do znacznego wydłużenia życia zwierząt.\nBadania ultrastrukturowe wykazały w komórkach wydzielniczych gruczołów optycznych\nmłodych ośmiornic obecność licznych wypustek dendrytycznych. Dojrzałe osobniki posiadają\nkomórki wydzielnicze o dużej zawartości szorstkiej siateczki wewnątrzplazmatycznej.\nWedług opinii niektórych naukowców gruczoły optyczne należy uznać za narząd\nneuroendokrynowy, wydzielający hormony peptydowe.\na) Uzasadnij opinię naukowców na temat neuroendokrynowego charakteru gruczołu\noptycznego, odnosząc się do obu członów określenia „neuroendokrynowy”\ni uwzględniając budowę komórek tego gruczołu.\nb) Wyjaśnij związek między aktywnością gruczołu optycznego a faktem, że w hodowli\nnie udaje się utrzymać przy życiu dorosłych ośmiornic po fazie ich rozrodu.\nc) Oceń prawdziwość podanych w tabeli stwierdzeń dotyczących rozrodu ośmiornic.\nWpisz obok zdania literę F, jeżeli jest fałszywe, lub literę P, jeżeli zdanie jest\nprawdziwe.\nP/F\n1. Ośmiornica zwyczajna rozmnaża się tylko raz w życiu.\n2. U ośmiornic występuje rozwój złożony.\n3. Ośmiornice są rozdzielnopłciowe.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […], przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 31\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski, formułuje\ni przedstawia opinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając\nracjonalne argumenty […].\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów. Zdający:\n2) porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n2) porównuje budowę i czynności życiowe ślimaków, małżów i głowonogów, rozpoznaje\ntypowych przedstawicieli tych grup.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n1) klasyfikuje hormony według kryterium budowy chemicznej oraz przedstawia wpływ\nhormonów peptydowych i sterydowych na komórki docelowe;\n7) analizuje działanie hormonów odpowiedzialnych za dojrzewanie i rozród człowieka.\na) (0-2)\nRozwiązanie\nGruczoł optyczny jest narządem neuroendokrynowym, ponieważ komórki\ntego gruczołu posiadają wypustki dendrytyczne, co wskazuje na ich\npochodzenie od komórek układu nerwowego.\nDuża zawartość szorstkiej siateczki wewnątrzplazmatycznej świadczy\no nasilonych procesach biosyntezy peptydów / białek, którymi mogą być\nhormony.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za podanie dwóch poprawnych argumentów.\n1 pkt - za podanie jednego poprawnego argumentu.\n0 pkt - za brak poprawnych argumentów lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nGruczoł jest narządem\nneuroendokrynowym, ponieważ\njego komórki wytwarzają wypustki\ndendrytyczne, a jego produkty\nsą przenoszone przez krew.\n1 pkt; odpowiedź częściowo\nprawidłowa - poprawne\nnawiązanie do wypustek\ndendrytycznych (1 pkt), ale druga\nczęść odpowiedzi nie odnosi się\ndo budowy gruczołu (0 pkt).\nGruczoł jest narządem\nneuroendokrynowym, ponieważ\nposiada liczne wypustki dendrytyczne.\n0 pkt; wypustki dendrytyczne\nposiadają komórki gruczołu,\na nie sam gruczoł, brak części\nodpowiedzi dotyczącej\nendokrynowego charakteru\ngruczołu.\n32 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nAktywność gruczołu optycznego jest niezbędna do osiągnięcia dojrzałości\npłciowej / rozmnażania, ale równocześnie powoduje zahamowanie\nodżywiania się i skraca życie / powoduje śmierć mięczaków / ośmiornic /\ngłowonogów, co uniemożliwia utrzymanie przy życiu ośmiornic w hodowli\npo okresie rozrodu.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za powiązanie aktywności gruczołu optycznego z dojrzałością\npłciową lub rozrodem oraz zahamowaniem odżywiania i śmiercią zwierząt.\n0 pkt - za brak powiązania lub nieprawidłowe powiązanie aktywności\ngruczołu z dojrzałością płciową lub rozrodem lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nOśmiornice giną po zakończeniu\nprocesu rozrodczego.\n0 pkt; brak wykazania związku\nmiędzy aktywnością gruczołu\na śmiercią ośmiornicy, proste\nprzepisanie treści zadania.\nPo fazie rozrodu aktywność gruczołów\noptycznych jest wysoka, przez co\ndo ustroju wydzielane są hormony\npeptydowe, których działanie skutkuje\nśmiercią ośmiornicy.\n0 pkt; nie wykazano związku\npomiędzy wydzielaniem\nhormonów a ich wpływem\nna żywotność zwierząt słabiej\nodżywiających się.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\n1. - P 2. - F 3. - P\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłową ocenę wszystkich stwierdzeń.\n0 pkt - za mniej niż 3 prawidłowe stwierdzenia lub brak odpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":30,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/12","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"12","points":5,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 12. (0-5)\nW toku ewolucji u zwierząt wykształciły się różne narządy wydalnicze. Regulują one\nzawartość wody w organizmie, zapewniają równowagę osmotyczną, uczestniczą\nw pozbywaniu się substancji szkodliwych, np. leków i trucizn, oraz usuwają azotowe\nprodukty przemiany materii. Te ostatnie najczęściej usuwane są pod postacią amoniaku,\nkwasu moczowego lub mocznika.\na) Podaj nazwy dwóch różnych grup makrocząsteczek, z rozkładu których pochodzą\nwydalane przez zwierzęta związki azotowe.\n1 2\nb) Wyjaśnij, dlaczego synteza mocznika zachodzi w wątrobie. W odpowiedzi uwzględnij\nnaczynie krwionośne, którym produkty rozkładu makrocząsteczek dostają się\ndo wątroby oraz reakcję biochemiczną zachodzącą w tym narządzie i prowadzącą\ndo powstania azotowego substratu cyklu mocznikowego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 33\nc) Przyporządkuj umieszczonym w tabeli typom narządów wydalniczych wymienione\ngatunki zwierząt i rodzaj głównego wydalanego przez te zwierzęta metabolitu\nazotowego.\nGatunki zwierząt: pszczoła miodna, wypławek biały, nereida różnokolorowa, wrona siwa\nMetabolity azotowe: amoniak, kwas moczowy, mocznik\nNarządy\nwydalnicze\nProtonefrydia\nMetanefrydia\nCewki Malpighiego\nNefrony\nGatunek\nGłówny wydalany\nmetabolit azotowy\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne; przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności;\ndostrzega związki między strukturą a funkcją na każdym z tych poziomów.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…], dobierając racjonalne argumenty.\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n4) przedstawia biologiczną rolę białek.\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n5) wskazuje substraty i produkty głównych szlaków i cykli metabolicznych ([…] cykl\nmocznikowy).\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności\nżyciowych. Zdający:\n14) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wskazuje substancje, które są wydalane\nz organizmów różnych zwierząt […];\n15) podaje przykłady różnych typów narządów wydalniczych zwierząt.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych. Zdający:\n1) omawia budowę poszczególnych elementów układu pokarmowego oraz przedstawia\nzwiązek pomiędzy budową a pełnioną funkcją.\n8. Układ wydalniczy. Zdający:\n1) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane\nz organizmu człowieka.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n1) przedstawia budowę nukleotydów.\n34 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\na) (0-1)\nRozwiązanie\n1. Białka / polipeptydy 2. Kwasy nukleinowe / DNA i RNA\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne podanie nazw dwóch związków organicznych\n(makrocząsteczek).\n0 pkt - za poprawne podanie nazwy jednej makrocząsteczki lub błędne\npodanie nazw dwóch makrocząsteczek, lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\n1. Białka 2. DNA\n1 pkt; odpowiedź w pełni poprawna.\n1. Aminokwasy\n2. Kwasy nukleinowe\n0 pkt; odpowiedź nieprawidłowa,\naminokwasy nie są makrocząsteczkami.\nb) (0-2)\nRozwiązanie\nProdukty rozkładu makrocząsteczek dostają się żyłą wrotną (z układu\npokarmowego) do wątroby, gdzie podlegają deaminacji / odłączeniu grupy\naminowej, prowadzącej w końcowym efekcie do powstania azotowego\nproduktu / amoniaku, będącego substratem cyklu mocznikowego.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za wskazanie żyły wrotnej jako naczynia dostarczającego produkty\nrozkładu makrocząsteczek do wątroby oraz podanie nazwy lub istoty\nreakcji deaminacji.\n1 pkt - za wskazanie żyły wrotnej jako naczynia dostarczającego produkty\nrozkładu makrocząsteczek do wątroby lub podanie nazwy / istoty reakcji.\n0 pkt - za brak wykazania związku pomiędzy połączeniem wątroby\nz jelitem żyłą wrotną a syntezą mocznika w wątrobie oraz podanie błędnej\nnazwy / istoty reakcji, lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nProdukty rozkładu\nmakrocząsteczek\nsą transportowane z jelit\ndo wątroby za pomocą żyły\nwrotnej, gdzie ulegają\namonifikacji.\n1 pkt; odpowiedź częściowo prawidłowa,\nwskazanie związku połączenia wątroby\nz jelitem żyłą wrotną z syntezą mocznika\nw wątrobie, ale nieprawidłowa nazwa\nreakcji.\nWątroba jest głównym\nmiejscem detoksykacji\norganizmu.\n0 pkt; odpowiedź nie uwzględnia naczynia\n(żyły wrotnej) doprowadzającego\ndo wątroby produkty rozkładu\nmakrocząsteczek i nie podaje nazwy reakcji.\nc) (0-2)\nRozwiązanie\nNarządy\nwydalnicze\nProtonefrydia\nMetanefrydia\nCewki\nMalpighiego\nNefrony\nGatunek\nwypławek\nbiały\nnereida\nróżnokolorowa\npszczoła\nmiodna\nwrona\nsiwa\nGłówny\nwydalany\nmetabolit\nazotowy\namoniak\namoniak\nkwas\nmoczowy\nkwas\nmoczowy\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za oba prawidłowo wypełnione wiersze tabeli.\n1 pkt - za jeden prawidłowo wypełniony wiersz tabeli.\n0 pkt - za brak prawidłowo wypełnionych wierszy tabeli lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 35","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":32,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/13","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"13","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 13. (0-3)\nGłównym produktem azotowej przemiany materii w organizmie człowieka jest wytwarzany\nw wątrobie mocznik, który - transportowany przez krew - jest ostatecznie wydalany przez\nnerki. Badanie poziomu mocznika we krwi wykorzystuje się w diagnozowaniu niektórych\nschorzeń.\na) Zaznacz schemat, który we właściwej kolejności przedstawia wybrane etapy drogi\ntransportu mocznika przez układ krwionośny.\nA. wątroba  żyła wrotna  żyła główna  prawy przedsionek serca \n płucny obieg krwi  aorta  tętnica nerkowa  nerki\nB. wątroba  żyła wątrobowa  żyła główna  lewy przedsionek serca \n płucny obieg krwi  tętnica nerkowa  nerki\nC. wątroba  żyła wątrobowa  żyła główna  prawy przedsionek serca \n duży obieg krwi  aorta  żyła nerkowa  nerki\nD. wątroba  żyła wątrobowa  żyła główna  prawy przedsionek serca \n płucny obieg krwi  aorta  tętnica nerkowa  nerki\nb) Określ, które z wymienionych przyczyn mogą podwyższyć, a które - obniżyć\nnormalne stężenie mocznika we krwi. Wstaw w odpowiednie miejsca tabeli znak X.\nPrzyczyna\nPodwyższenie\nObniżenie\nNiewydolność nerek\nNiedobór białek w diecie\nZbyt wysoki katabolizm białek w organizmie\nUszkodzenia wątroby\nOdwodnienie organizmu\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający: [ ] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne [ ].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje, porównuje informacje [ ].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje [ ], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe.\nWymagania szczegółowe\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n2. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:\n2) określa czynniki wpływające na zaburzenie homeostazy organizmu [ ].\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n2) wykazuje współdziałanie układu krwionośnego z innymi układami [ ];\n3) przedstawia krążenie krwi [ ].\n8. Układ wydalniczy. Zdający:\n5) wyjaśnia, na czym polega niewydolność nerek [ ].\n36 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\na) (0-1)\nRozwiązanie\nD. wątroba  żyła wątrobowa  żyła główna  prawy przedsionek serca\n płucny obieg krwi  aorta  tętnica nerkowa  nerki\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za podanie błędnej odpowiedzi lub wskazanie więcej niż jednej\nodpowiedzi, lub brak odpowiedzi.\nb) (0-2)\nRozwiązanie\nPrzyczyna\nPodwyższenie\nObniżenie\nNiewydolność nerek\nX\nNiedobór białek w diecie\nX\nZbyt wysoki katabolizm\nbiałek w organizmie\nX\nUszkodzenia wątroby\nX\nOdwodnienie organizmu\nX\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za poprawne wypełnienie całej tabeli.\n1 pkt - za poprawne wypełnienie 3 lub 4 wierszy tabeli.\n0 pkt - za poprawne wypełnienie tylko 1-2 wierszy tabeli lub brak\nwypełnienia.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/14","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 14. (0-2)\nJedną z metod zapobiegania nawracającym infekcjom bakteryjnym jest stosowanie\nautoszczepionki, zwanej inaczej szczepionką własną. Zawiera ona martwe drobnoustroje\nodpowiedzialne za zakażenie, które mają pobudzić do działania układ odpornościowy\nchorego, od którego wcześniej pobrano wymaz. Najczęściej podaje się ją w formie\npodskórnych zastrzyków. Zwolennicy tej metody twierdzą, iż autoszczepionka, w odróżnieniu\nod kuracji antybiotykowej, nie powoduje niekorzystnych następstw w organizmie człowieka.\nZ kolei przeciwnicy przestrzegają przed możliwymi reakcjami alergicznymi.\nNa podstawie: www. dooktor.pl [dostęp z dnia 10.12.2012]\na) Określ, czy autoszczepionka stymuluje w organizmie odporność swoistą,\nczy nieswoistą. Odpowiedź uzasadnij.\nb) Wyjaśnij, na czym polega specyficzność w działaniu autoszczepionki.\nWymagania ogólne\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności\n[…].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 37\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […].\nWymagania szczegółowe\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n4) charakteryzuje funkcje poszczególnych składników krwi ([…] przeciwciała).\n7. Układ odpornościowy. Zdający:\n1) opisuje elementy układu odpornościowego człowieka;\n2) przedstawia reakcję odpornościową humoralną i komórkową, swoistą i nieswoistą.\na) (0-1)\nRozwiązanie\nAutoszczepionka stymuluje odporność swoistą, gdyż organizm danego\npacjenta (po podaniu autoszczepionki) wytwarza (specyficzne)\nprzeciwciała.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne określenie rodzaju odporności stymulowanej przez\nautoszczepionkę wraz z poprawnym uzasadnieniem.\n0 pkt - za podanie tylko poprawnej nazwy odporności bez uzasadnienia\nlub z błędnym uzasadnieniem;\n- za podanie błędnej nazwy rodzaju odporności z poprawnym lub błędnym\nuzasadnieniem;\n- za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nAutoszczepionka stymuluje\nw organizmie odpowiedź swoistą,\nponieważ po jej podaniu powstaną\nkomórki pamięci skierowane\nprzeciwko konkretnym patogenom.\n1 pkt; odpowiedź w pełni\npoprawna, bo choć nie odnosi się\nwprost do produkcji przeciwciał,\nto uwzględnia powstawanie\nkomórek pamięci związanych\nz mechanizmami funkcjonowania\nodporności swoistej organizmu.\nAutoszczepionka stymuluje odporność\nswoistą, ponieważ zmusza organizm\ndo uruchomienia reakcji obronnej.\n0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,\nw której zdający nie wyjaśnia,\nna czym polega reakcja obronna\norganizmu.\nAutoszczepionka stymuluje odporność\nswoistą, gdyż pobudza limfocyty T i B\ndo wytwarzania przeciwciał.\n0 pkt; odpowiedź merytorycznie\nniepoprawna, gdyż zdający\nprzypisuje limfocytom T zdolność\ndo produkcji przeciwciał.\nAutoszczepionka stymuluje\nw organizmie odporność nieswoistą,\nponieważ powstaje z wymazu\npobranego od chorego, a więc\norganizm nie ma do czynienia\nz żadnym nowym czynnikiem.\n0 pkt; odpowiedź niepoprawna,\ngdyż zdający błędnie określa\nrodzaj stymulowanej odporności,\nponadto jest całkowicie błędna\nmerytorycznie.\n38 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nAutoszczepionka w organizmie (pacjenta, od którego pobrano wymaz)\nstymuluje odpowiedź immunologiczną skierowaną przeciwko konkretnym\nantygenom szczepu bakterii, które są przyczyną jego choroby.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawne określenie, na czym polega specyficzność działania\nautoszczepionki, uwzględniające odpowiedź układu odpornościowego\npacjenta, od którego pobrano wymaz, na konkretne antygeny\ndrobnoustrojów od niego pobranych.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną, która nie odnosi się do odpowiedzi układu\nodpornościowego na konkretne antygeny drobnoustrojów danego pacjenta\nlub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nSpecyficzność w działaniu\nautoszczepionki polega na tym,\nże powoduje odpowiedź\nimmunologiczną na ten konkretny\nrodzaj drobnoustrojów, którym jest\nzakażony chory.\n1 pkt; zdający, mimo że nie\nodwołuje się wprost do antygenów\ni przeciwciał, lecz ogólnie\ndo stymulacji układu\nodpornościowego pacjenta,\nrozumie, że jego organizm\nreaguje na ściśle określony\nrodzaj drobnoustrojów.\nAutoszczepionka jest przeznaczona\ndla jednej, konkretnej osoby i nie jest\nuniwersalna dla każdego.\n0 pkt; odpowiedzi niepełne, gdyż\nw obu przypadkach zdający nie\nwiąże specyficzności w działaniu\nautoszczepionki z reakcją układu\nodpornościowego pacjenta\nna konkretne antygeny jego\nwłasnych bakterii.\nSpecyficzność w działaniu\nautoszczepionki polega na tym,\nże jest ona dostosowana pod układ\nodpornościowy danego pacjenta.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":36,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/15","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"15","points":5,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 15. (0-5)\nImmunolodzy opracowali nową szczepionkę przeciwko malarii i postanowili sprawdzić jej\nskuteczność na myszach.\nDo grupy badawczej zostało wybranych losowo 30 myszy rasy BALB/c. W dniu rozpoczęcia\ndoświadczenia myszom z grupy badawczej podano dawkę szczepionki w postaci zastrzyku\ndomięśniowego. Po trzech tygodniach myszy ponownie zaszczepiono (podając tak zwaną\ndawkę przypominającą), a po upływie kolejnego miesiąca zarażono je zarodźcem malarii.\nNastępnie obserwowano stan zdrowia myszy.\na) Wybierz spośród podanych propozycji dwa prawidłowe sformułowania problemu\nbadawczego i dwie prawidłowo sformułowane hipotezy. Wpisz odpowiednie numery\nw wyznaczone miejsca.\n1. Nowa szczepionka skutecznie chroni myszy przed rozwojem malarii.\n2. Badania nad nową szczepionką przeciwko malarii u myszy.\n3. Wpływ nowej szczepionki na wykształcenie odporności przeciwko malarii u myszy.\n4. Czy nowa szczepionka przeciwko malarii u myszy jest skuteczna?\n5. Nowa szczepionka nie chroni myszy przed rozwojem malarii.\nPrawidłowe sformułowania problemu badawczego\nPrawidłowo sformułowane hipotezy\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 39\nb) Zaznacz dokończenie zdania prawidłowo określające próbę kontrolną tego\ndoświadczenia.\nGrupa kontrolna powinna liczyć\nA. 5 myszy rasy BALB/c.\nB. 30 myszy rasy BALB/c.\nC. 5 myszy rasy C3H/N.\nD. 30 myszy rasy C3H/N.\nc) Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania. Odpowiedź uzasadnij.\nW czasie, gdy grupa badawcza dwukrotnie otrzymywała szczepionkę, myszom z grupy\nkontrolnej należało\nA. również podać takie same dawki szczepionki.\nB. za pierwszym razem nic nie podać, a za drugim podać domięśniowy zastrzyk soli\nfizjologicznej w objętości równej objętości szczepionki.\nC. za pierwszym razem podać domięśniowy zastrzyk soli fizjologicznej w objętości\nrównej objętości szczepionki, a za drugim nic nie podać.\nD. za pierwszym i za drugim razem podać domięśniowy zastrzyk soli fizjologicznej\nw objętości równej objętości szczepionki.\nUzasadnienie\nd) Zaznacz prawidłowe dokończenie zdania. Odpowiedź uzasadnij.\nW dniu, w którym myszy z grupy badawczej zarażone zostały zarodźcem malarii, myszy\nz grupy kontrolnej należało\nA. poddać zastrzykowi soli fizjologicznej.\nB. również zarazić zarodźcami malarii.\nC. zarazić świdrowcami śpiączki.\nD. ponownie zaszczepić.\nUzasadnienie\nWymagania ogólne\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] formułuje problemy badawcze, stawia hipotezy […]; określa warunki\ndoświadczenia, rozróżnia próbę kontrolną i badawczą […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […].\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający:\n40 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\n4) wymienia najważniejsze protisty wywołujące choroby człowieka (malaria, […]), […]\nprzedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez protisty.\nW powiązaniu z:\netap III, VI.6.2) rozróżnia odporność swoistą i nieswoistą, naturalną i sztuczną, bierną\nczynną;\nVI.6.3) porównuje działanie surowicy i szczepionki.\na) (0-2)\nRozwiązanie\nPrawidłowe sformułowania problemu badawczego: 3, 4.\nPrawidłowe sformułowania hipotez: 1, 5.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowy wybór obu sformułowań problemu badawczego\noraz hipotez.\n1 pkt - za prawidłowy wybór obu sformułowań problemu badawczego,\njeśli sformułowania hipotez nie zostały wybrane prawidłowo.\n1 pkt - za prawidłowy wybór obu sformułowań hipotez, jeśli\nsformułowania problemu badawczego nie zostały wybrane prawidłowo.\n1 pkt - za prawidłowy wybór tylko jednego prawidłowego sformułowania\nproblemu badawczego i tylko jednego prawidłowego sformułowania\nhipotezy.\n0 pkt - za odpowiedź nieprawidłową w obu jej częściach lub brak\nodpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nB. / 30 myszy rasy BALB/c\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowy wybór dokończenia zdania.\n0 pkt - za nieprawidłowy wybór dokończenia zdania lub brak odpowiedzi.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nD. / za pierwszym i za drugim razem podać domięśniowy zastrzyk soli\nfizjologicznej w objętości równej objętości szczepionki.\nUzasadnienie\n- Grupa kontrolna powinna być poddana tym samym działaniom, co grupa\ndoświadczalna, z wyjątkiem badanego czynnika (szczepionki) / samo\nwykonanie zastrzyku może wywoływać efekty fizjologiczne;\n- W czasie, gdy zwierzęta z grupy doświadczalnej otrzymują zastrzyk\nszczepionki, zwierzęta z grupy kontrolnej powinny otrzymać zastrzyk\nz taką samą ilością płynu, lecz nie zawierającego antygenów.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowy wybór dokończenia zdania i poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - za prawidłowy wybór dokończenia zdania i brak uzasadnienia\nlub niepoprawne uzasadnienie;\n- za nieprawidłowy wybór dokończenia zdania, bez względu\nna uzasadnienie;\n- za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nLiczba ukłuć i objętość\nwszczepionego płynu powinna być\ntaka sama, gdyż wykluczymy wtedy\nefekt działania placebo (gdy myszy\nzareagują nie na lek, tylko na sam fakt\npodania zastrzyku).\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nzdający odniósł się do możliwej\nreakcji fizjologicznej organizmu\nmyszy na wykonanie zastrzyku,\nwłaściwie interpretując tym\nsamym rolę grupy kontrolnej.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 41\nd) (0-1)\nRozwiązanie\nB. / również zarazić zarodźcami malarii.\nUzasadnienie\nAby wyciągnąć wnioski na temat skuteczności szczepionki, trzeba\nporównać przebieg choroby / infekcji / inwazji / zarażenia u osobników\nz grupy zaszczepionej z jej / jego przebiegiem u osobników z grupy\nniezaszczepionej.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowy wybór dokończenia zdania i poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - za prawidłowy wybór dokończenia zdania i brak uzasadnienia\nlub niepoprawne uzasadnienie;\n- za nieprawidłowy wybór dokończenia zdania, bez względu\nna uzasadnienie;\n- za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nWówczas na dwóch grupach badanych\nmyszy będzie można sprawdzić, czy\nszczepionka zadziałała w grupie\nbadawczej i czy zarodziec w ogóle\nwywołałby chorobę (na podstawie\ngrupy kontrolnej).\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nzdający uwzględnił dodatkowy\naspekt wprowadzenia grupy\nkontrolnej - sprawdzanie\nefektywności samego zarażenia\nzarodźcem malarii.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":38,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/16","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"16","points":7,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 16. (0-7)\nHemochromatoza pierwotna jest chorobą dziedziczną spowodowaną mutacją genu HFE,\nktóry znajduje się w chromosomie 6. i odpowiada za kontrolę wchłaniania żelaza\nw komórkach nabłonka jelit. Efektem mutacji jest recesywny allel genu HFE, kodujący\nłańcuch białkowy enzymu, w którym tyrozyna została zastąpiona przez cysteinę. Skutkuje\nto zwiększonym pobieraniem żelaza z pokarmu i jego stopniowym gromadzeniem się\nw niektórych narządach, szczególnie w wątrobie, co może po latach wywołać uszkodzenia\ntych narządów.\nChoroba ujawnia się przeważnie dopiero pomiędzy 40. i 60. rokiem życia. U niektórych\nchorych może pozostać nierozpoznana, gdyż nie daje istotnych objawów. Częściej\ni we wcześniejszym okresie życia diagnozowana jest u mężczyzn niż u kobiet.\nHemochromatozę leczy się objawowo: chorym 1-2 razy w tygodniu upuszcza się krew w celu\nzmniejszenia ilości zgromadzonego żelaza. Chorzy powinni także ograniczyć spożywanie\nmięsa oraz nie mogą stosować preparatów zawierających witaminę C.\nNa podstawie: www.prometeusze.pl/hemochromatoza.php [dostęp z dnia 12.10.2012]\na) Oceń, które stwierdzenia dotyczące hemochromatozy są prawdziwe, a które fałszywe.\nWpisz obok zdania literę F, jeżeli jest fałszywe, lub literę P, jeżeli zdanie jest\nprawdziwe.\nP/F\n1.\nPrzyczyną hemochromatozy jest mutacja chromosomowa.\n2.\nHemochromatoza jest chorobą sprzężoną z płcią.\n3.\nNa wystąpienie objawów choroby wpływa dieta.\nb) Podaj, na czym polega mutacja powodująca zmianę w budowie białka kodowanego\nprzez gen HFE.\n42 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nc) Określ, jakie jest prawdopodobieństwo (w %), że osoba chora na hemochromatozę\nprzekazała zmutowany allel swojemu potomstwu. Odpowiedź uzasadnij.\nd) Oblicz, korzystając z prawa Hardy’ego-Weinberga, jakie jest prawdopodobieństwo,\nże dana osoba jest nosicielem allelu hemochromatozy, jeżeli w jej populacji częstość\nzmutowanego allelu genu HFE wynosi 0,05.\ne) Podaj cechę fizjologii kobiet, która jest przyczyną rzadszego niż u mężczyzn\nujawniania się u nich hemochromatozy. Odpowiedź uzasadnij.\nf) Uzasadnij, dlaczego chorym na hemochromatozę zaleca się ograniczenie spożywania\npokarmów mięsnych.\nWymagania ogólne\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących budowy i funkcjonowania organizmu ludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie organizmu ludzkiego na różnych poziomach złożoności\n[…].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza informacje.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […].\nWymagania szczegółowe\nI. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n2) […] omawia znaczenie […] wybranych mikroelementów ([…] Fe […]).\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych. Zdający:\n2) podaje źródła, funkcje i wyjaśnia znaczenie składników pokarmowych dla prawidłowego\nrozwoju i funkcjonowania organizmu […].\n13. Układ rozrodczy. Zdający:\n4) przedstawia przebieg cyklu menstruacyjnego.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 43\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający:\n1) […] stosuje podstawowe pojęcia genetyki klasycznej […];\n3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe […] oraz określa prawdopodobieństwo\nwystąpienia poszczególnych genotypów i fenotypów w pokoleniach potomnych.\n6. Zmienność genetyczna. Zdający:\n5) rozróżnia mutacje genowe: punktowe […] i określa ich możliwe skutki.\nIX. Ewolucja.\n3. Elementy genetyki populacji. Zdający:\n2) przedstawia prawo Hardy’ego-Weinberga i stosuje je do rozwiązywania prostych zadań\n(jeden locus, dwa allele).\na) (0-1)\nRozwiązanie\n1. - F 2. - F 3. - P\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawną ocenę wszystkich sformułowań.\n0 pkt - za błędną ocenę nawet jednego sformułowania lub brak\nodpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nW triplecie kodującym tyrozynę (w określonym miejscu tego genu) doszło\ndo takiej zamiany jednego nukleotydu (najprawdopodobniej drugiego),\nże nowa trójka koduje cysteinę. (Jest to mutacja genowa / punktowa /\nsubstytucja / tranzycja lub transwersja).\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wyjaśnienie uwzględniające zmiany w DNA, które spowodowały\nzmianę kodowanych aminokwasów.\n0 pkt - za odpowiedź błędną lub nieodnoszącą się do zmian w DNA\nlub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nMutacja polega na zmianie\naminokwasu tyrozyny na cysteinę.\n0 pkt; odpowiedź błędna, zdający\nzamiast podać, na czym polega\nmutacja (czyli zmiana w materiale\ngenetycznym), opisuje jej efekt,\nktórym jest zmiana kodowanego\naminokwasu.\nMutacja powoduje zmianę odczytu\nramki genowej, co powoduje\nkodowanie innego białka.\n0 pkt; odpowiedź niepoprawna\n- w przypadku, kiedy efektem jest\nzmiana jednego aminokwasu,\nmutacja nie może polegać na\nzmianie ramki odczytu\n(do tego zdający stosuje błędną\nterminologię).\n44 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nPrawdopodobieństwo wynosi 100%, ponieważ osoba chora jest\nhomozygotą recesywną, a więc wszystkie jej gamety będą posiadały\nzmutowany allel i zawsze przekaże go potomstwu.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za określenie, że prawdopodobieństwo wynosi 100% lub 1\ni poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - za określenie prawdopodobieństwa innego niż 100% lub 1,\nalbo prawidłowe podanie prawdopodobieństwa, ale błędne uzasadnienie,\nlub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nPrawdopodobieństwo może wynosić\n100% lub 50% w zależności\nod genotypu drugiego rodzica.\n0 pkt; zdający nie zrozumiał\npolecenia - przekazanie allelu\nprzez chorego lub nosiciela\nnie zależy od genotypu drugiego\nrodzica.\nU kobiet 100%, u mężczyzn 50%,\nponieważ jest to choroba sprzężona\nz płcią.\n0 pkt; zdający błędnie\nzinterpretował informacje\ndotyczące sposobu dziedziczenia\ntej choroby.\nPrawdopodobieństwo jest niewielkie\n(5%), gdyż częstość allelu\nwywołującego chorobę wynosi 0,05.\n0 pkt; błędna interpretacja\ndanych przedstawionych w tekście\nzadania.\nd) (0-2)\nRozwiązanie\n2 x 0,05 x (1 - 0,05) = 0,1 x 0,95 = 0,095\nPrawdopodobieństwo bycia nosicielem allelu hemochromatozy\nw tej populacji wynosi 0,095 / 9,5%.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za poprawne zastosowanie wzoru Hardy’ego-Weinberga\ni obliczenie wartości prawdopodobieństwa.\n1 pkt - za poprawne zastosowanie wzoru Hardy’ego-Weinberga (obliczenie\nczęstości drugiego allelu i podstawienie danych), ale błędne obliczenie\nwartości lub brak obliczeń.\n0 pkt - za zastosowanie niewłaściwego wzoru lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\n(p + q)2 = p2 + q2 + 2pq = 1\np = 0,05,\nq = 1 - 0,05 = 0,95\n1 pkt; odpowiedź częściowa,\nzdający wykazał, że zna wzór\nHardy’ego-Weinberga i rozumie\nstosowane w nim oznaczenia\nczęstości alleli, ale nie wykonał\ndalszych obliczeń.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 45\ne) (0-1)\nRozwiązanie\nMiesiączkowanie / menstruacja. Kobiety tracą żelazo wraz z krwią\nmenstruacyjną, dlatego gromadzenie nadmiaru tego pierwiastka\nw narządach jest u nich znacznie mniejsze niż u mężczyzn.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wskazanie menstruacji oraz poprawne wyjaśnienie,\nuwzględniające utratę żelaza tą drogą, zmniejszające gromadzenie\nnadmiaru tego pierwiastka w narządach.\n0 pkt - za wskazanie innej cechy lub wyjaśnienie nieodnoszące się\ndo występowania menstruacji lub wyjaśnienie niepełne, nieuwzględniające\nzwiązku jej występowania z mniejszym odkładaniem się żelaza\nw narządach lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nOrganizm kobiety ma większe\nzapotrzebowanie na żelazo niż\norganizm mężczyzny. Kobiety tracą\nżelazo z krwią podczas menstruacji,\ndlatego żelazo słabiej gromadzi się\nw ich organizmie niż u mężczyzn.\n1 pkt; zdający jako cechę\nfizjologii kobiet podał większe\nzapotrzebowanie na żelazo,\nwynikające z miesiączkowania.\nMenstruacja u kobiet jest naturalnym,\ncomiesięcznym „upustem krwi”,\ndlatego objawy choroby pojawiają się\nu nich rzadziej.\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nchociaż nietypowa - zdający nie\nodniósł się bezpośrednio do utraty\nżelaza, ale do opisanego w tekście\nsposobu leczenia objawów\nchoroby, zapobiegającego\ngromadzeniu się tego pierwiastka\nw narządach.\nMężczyźni jedzą więcej mięsa niż\nkobiety, dlatego w ich organizmie\ngromadzi się więcej żelaza.\n0 pkt; odpowiedź nie odnosi się\ndo fizjologii kobiet.\nf) (0-1)\nRozwiązanie\nMięso jest ważnym źródłem żelaza, dlatego jego ograniczenie\nw pożywieniu spowoduje mniejsze odkładanie się tego pierwiastka\nw narządach.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za uzasadnienie uwzględniające mięso jako źródło żelaza\nw pożywieniu.\n0 pkt - za uzasadnienie nieodnoszące się do żelaza lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nMięso, zwłaszcza czerwone, jest\ndobrym źródłem żelaza.\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nświadcząca o zrozumieniu\nzależności przez zdającego.\nPokarmy mięsne bardzo mocno\nobciążają pracę wątroby, gdyż są\ntłuste i kaloryczne.\n0 pkt; odpowiedź nieodnosząca\nsię do żelaza - zdający przytacza\npotoczne sformułowania\ndotyczące wpływu pokarmów\nna pracę wątroby.\n46 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":41,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/17","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"17","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 17. (0-2)\nNa rycinach przedstawiono związek pomiędzy średnią wysokością roślin krwawnika (w cm)\na wysokością (w metrach nad poziomem morza) stanowisk, na których one rosną i z których\npozyskiwano ich nasiona do doświadczenia.\nPostawiono dwie hipotezy:\nI. różnice w średnim wzroście roślin krwawnika są wynikiem modyfikującego wpływu\nczynników środowiska na rośliny ze stanowisk na różnej wysokości nad poziomem morza;\nII. różnice w średnim wzroście roślin krwawnika są efektem różnic genetycznych pomiędzy\nroślinami ze stanowisk położonych na różnej wysokości nad poziomem morza.\nŹródło: Biologia, N. A. Campbell (red.), Poznań 2012, str. 1173.\nZaplanuj doświadczenie pozwalające rozstrzygnąć, która z hipotez (I czy II) jest\nprawdziwa. Określ, jaki wynik doświadczenia potwierdzi pierwszą, a jaki - drugą\nz hipotez.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] planuje […] obserwacje i doświadczenia biologiczne.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […] i przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 47\nWymagania szczegółowe\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych\nmu zasobów.\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n3) przedstawia adaptacje wybranych (poznanych wcześniej) gatunków do życia w określonych\nwarunkach środowiska.\n5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający:\n2) przedstawia rolę czynników zewnętrznych w przebiegu ewolucji (zmiany klimatyczne,\nkatastrofy kosmiczne, dryf kontynentów).\nRozwiązanie\n Nasiona zebrane od roślin położonych na różnej wysokości n.p.m. należy\nwysiać (po kilkadziesiąt nasion z danego stanowiska) obok siebie\nna jednym ze stanowisk i porównać wysokość roślin, jakie z nich\nwyrosną - jeśli rośliny wyrosną zgodnie ze stanowiskiem, skąd\npochodziły nasiona, to znaczy, że ich wzrost determinują geny, a jeśli\nwszystkie osiągną podobny do siebie wzrost, typowy dla stanowiska\nich wysiania, to o wzroście roślin decydują wpływy środowiska.\n- Nasiona zebrane od roślin ze stanowisk położonych nisko n.p.m. należy\nwysiać (po kilkadziesiąt nasion z danego stanowiska) na stanowiskach\npołożonych wysoko (lub odwrotnie) i sprawdzić, czy rośliny, jakie z nich\nwyrosną, zachowają wzrost typowy dla stanowiska, skąd pochodziły\nnasiona (dowód wpływu genów na wysokość roślin), czy dla stanowiska,\nna którym zostały wysiane (dowód wpływu środowiska na wysokość\nroślin).\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za poprawne zaplanowanie doświadczenia i wskazanie kryterium\nweryfikacji przyjętej hipotezy.\n1 pkt - za poprawne zaplanowanie doświadczenia bez jasnego wskazania\nkryterium weryfikacji przyjętej hipotezy.\n0 pkt - za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nW doświadczeniu należy wysiać\nnasiona roślin rosnących na różnych\nwysokościach w jednakowych\nwarunkach na tej samej wysokości,\na następnie zmierzyć wysokość roślin,\nktóre wyrosły z tych nasion.\n1 pkt; odpowiedź niepełna,\n1 punkt za poprawne\nzaplanowanie doświadczenia,\nale 0 punktów za brak wskazania\nkryterium weryfikacji hipotezy\n- czy o wzroście roślin decydują\nróżnice genetyczne, czy wpływ\nśrodowiska.\n48 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":46,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/18","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"18","points":2,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 18. (0-2)\nW cząsteczce DNA komplementarne zasady azotowe łączą się ze sobą za pomocą dwóch\nlub trzech wiązań wodorowych. Zasada zbudowana z dwóch pierścieni łączy się zawsze\nz zasadą zbudowaną z jednego pierścienia.\nNa rysunku przedstawiono dwie pary komplementarnych zasad występujących w DNA.\na) Zaznacz w tabeli wiersz, w którym znajdują się właściwe nazwy zasad oznaczonych\nna rysunku numerami 1-4.\n1.\n2.\n3.\n4.\nA.\ncytozyna\nguanina\ntymina\nadenina\nB.\ntymina\nadenina\ncytozyna\nguanina\nC.\nguanina\ncytozyna\nadenina\ntymina\nD.\nadenina\ntymina\nguanina\ncytozyna\nb) Oceń, które cechy budowy cząsteczki DNA wynikają z komplementarności zasad\nw budujących ją nukleotydach. Zaznacz znakiem X właściwe pola w tabeli.\nCecha budowy cząsteczki DNA\nTAK NIE\n1. Każda nić nukleotydów w cząsteczce DNA ma koniec 3’ i 5’.\n2. Odległość pomiędzy dwiema nićmi jest stała na całej długości cząsteczki.\n3. Sekwencja nukleotydów jednej nici wyznacza ich sekwencję w drugiej nici.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia związki między strukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] informacje.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…].\nWymagania szczegółowe\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n1. Kwasy nukleinowe. Zdający:\n2) przedstawia strukturę podwójnej helisy i określa rolę wiązań wodorowych\nw jej utrzymaniu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 49\na) (0-1)\nRozwiązanie\nD. / adenina, tymina, guanina, cytozyna\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - za zaznaczenie odpowiedzi innej niż poprawna, za wskazanie\nwięcej niż jednej odpowiedzi lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\n1 - NIE 2 - TAK 3 - TAK\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za poprawną ocenę wszystkich stwierdzeń.\n0 pkt - za niepoprawną ocenę chociażby jednego stwierdzenia lub brak\nodpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":48,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/19","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"19","points":3,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 19. (0-3)\nInformacja 1.\nW inżynierii genetycznej do transformacji bakterii używa się m. in. wektorów plazmidowych.\nAby umożliwić wyselekcjonowanie bakterii, które pobrały plazmid, często stosuje się\nplazmid zawierający gen oporności na antybiotyk (np. ampicylinę).\nInformacja 2.\nBakterie, które mają zdolność wytwarzania potrzebnych związków organicznych\n(np.\naminokwasów)\nze\nskładników\npożywki\nminimalnej,\nokreśla\nsię\nmianem\nprototroficznych. Bakterie, które w wyniku mutacji utraciły zdolność syntezy danego związku\nchemicznego, to bakterie auksotroficzne. Na przykład auksotrofy lizynowe nie są zdolne\ndo samodzielnego wytwarzania aminokwasu lizyny.\nInformacja 3.\nAminokwas lizyna powstaje w kilkuetapowym szlaku metabolicznym. Każda reakcja tego\nszlaku jest katalizowana przez inny enzym.\nInformacja 4.\nRewersja to mutacja odwracająca efekt fenotypowy poprzedniej mutacji.\nPrzeprowadzono następujące doświadczenie: bakterie będące auksotrofami lizynowymi\npoddano transformacji plazmidem zawierającym gen oporności na ampicylinę.\nNa podstawie przedstawionych informacji\na) zaproponuj dodatki do pożywki minimalnej, które pozwolą na wyselekcjonowanie\n1. auksotrofów lizynowych, które pobrały plazmid ,\n2. bakterii, które spontanicznie przeszły rewersję do prototrofii i pobrały plazmid\n,\nb) określ, czy rewersja przywracająca bakterii zdolność do syntezy lizyny może dotyczyć\ngenu innego enzymu tego szlaku niż pierwotna mutacja prowadząca do auksotrofii.\nOdpowiedź uzasadnij.\nWymagania ogólne\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] określa warunki doświadczenia.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski […].\n50 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n1) wyjaśnia na przykładach pojęcia: „szlak metaboliczny […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n3. Bakterie. Zdający:\n1) przedstawia różnorodność bakterii pod względem […] sposobu odżywiania się […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n6. Zmienność genetyczna. Zdający:\n1) określa źródła zmienności genetycznej (mutacje […]).\n8. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający:\n2) przedstawia istotę procedur inżynierii genetycznej […].\na) (0-2)\nRozwiązanie\n1. lizyna, ampicylina / lizyna, antybiotyk.\n2. ampicylina / antybiotyk.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowe wpisanie nazw dodatków do pożywki w punkcie 1.\ni w punkcie 2.\n1 pkt - za prawidłowe wypełnienie jednego z punktów polecenia oraz brak\nodpowiedzi lub błędne wypełnienie drugiego punktu polecenia.\n0 pkt - za błędne wypełnienie obu punktów polecenia lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nNie, rewersja nie może dotyczyć innego genu niż pierwotna mutacja,\nponieważ bakteria z rewersją innego genu nadal miałaby zmutowany gen\nenzymu koniecznego do syntezy lizyny, a do syntezy lizyny niezbędne jest\nprawidłowe działanie wszystkich enzymów tworzących szlak syntezy tego\naminokwasu.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłową odpowiedź i poprawne jej uzasadnienie\n0 pkt - za prawidłową odpowiedź i brak uzasadnienia lub niepoprawne\nuzasadnienie.\n0 pkt - za błędną odpowiedź, bez względu na uzasadnienie, lub brak\nodpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nNie, ponieważ wszystkie enzymy\nuczestniczące w procesie syntezy lizyny\nmuszą prawidłowo działać, by lizyna\npowstała (jest to szlak metaboliczny,\nwięc gdy któryś z jego produktów\nnie powstanie, nie będzie substratu\ndo kolejnej reakcji).\n1 pkt; odpowiedź poprawna,\nchoć zdający w inny sposób\nniż w modelowym rozwiązaniu\nprawidłowo przedstawił istotę\nszlaku metabolicznego,\nzwracając uwagę na jego\nciągły charakter.\nNie, ponieważ do syntezy lizyny potrzeba\njest wielu genów biorących udział\nw szlaku, a nie tylko jeden konkretny.\n0 pkt; odpowiedź niepoprawna,\nbo w wyniku skrótu myślowego\nzdający sformułował ją tak,\njakby to geny, a nie enzymy,\nbrały bezpośredni udział\nw szlaku metabolicznym.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 51","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":49,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/20","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"20","points":4,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 20. (0-4)\nNajwiększym zagrożeniem dla Bałtyku jest eutrofizacja (przeżyźnienie). W wyniku spływu\ndużych ilości substancji organicznych zawierających azot i fosfor dochodzi między innymi\ndo gwałtownego wzrostu ilości glonów na powierzchni morza, co ma niekorzystny wpływ\nna rozwój przydennych roślin naczyniowych i natlenienie głębszych warstw wody.\nNa rysunku przedstawiono przykładową sieć troficzną, występującą w Morzu Bałtyckim.\nNa podstawie: Baltic Sea Environment Proceedings No. 122, www.helcom.fi, [dostęp z dnia 11.06.2013]\na) Przyporządkuj wymienione w tabeli organizmy (zespoły organizmów) do poziomów\ntroficznych i określ rodzaj pokarmu, którym się one odżywiają.\nGatunek /\nzespół\norganizmów\nPoziom troficzny\n(producent,\nkonsument I rzędu,\nkonsument II rzędu itd.)\nPokarm\n(organizmy roślinożerne - R,\ndrapieżniki odżywiające się bezkręgowcami - DB,\ndrapieżniki odżywiające się kręgowcami - DK)\nŚledź\nZooplankton\nFoka szara\nb) Wśród wymienionych gatunków ssaków spotykanych w Morzu Bałtyckim podkreśl\njedyny rodzimy, skrajnie zagrożony gatunek walenia.\ndelfin białonosy, morświn zwyczajny, humbak, wal biskajski\n52 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nc) Wyjaśnij, w jaki sposób ochrona foki szarej może przyczynić się do zmniejszenia\nszkodliwych skutków przeżyźnienia Morza Bałtyckiego. Uwzględnij odpowiednie\nzależności pokarmowe w przedstawionej sieci troficznej.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […]; przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […] informacje pozyskane z różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty […].\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony przyrody i środowiska […].\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n3) dokonuje przeglądu grup […] z uwzględnieniem gatunków pospolitych i podlegających\nochronie w Polsce;\n5) przedstawia znaczenie kręgowców w przyrodzie i życiu człowieka.\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n5) wyjaśnia zmiany liczebności populacji zjadanego i zjadającego […];\n6) przedstawia skutki presji populacji zjadającego (drapieżnika, roślinożercy lub pasożyta)\nna populację zjadanego […].\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu. Zdający:\n3) określa rolę zależności pokarmowych w ekosystemie, przedstawia je w postaci łańcuchów\ni sieci pokarmowych, analizuje przedstawione (w postaci schematu, opisu itd.) sieci\ni łańcuchy pokarmowe.\n5. Przepływ energii i krążenie materii w przyrodzie. Zdający:\n4) przedstawia wpływ człowieka na różnorodność biologiczną, podaje przykłady tego wpływu\n[…].\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający:\n4) przedstawia wpływ człowieka na różnorodność biologiczną […];\n6) uzasadnia konieczność stosowania ochrony czynnej dla zachowania wybranych gatunków\ni ekosystemów.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 53\na) (0-2)\nRozwiązanie\nGatunek /\nzespół\norganizmów\nPoziom troficzny\n(producent,\nkonsument I rzędu,\nkonsument II rzędu itd.)\nPokarm\n(organizmy roślinożerne - R,\ndrapieżniki odżywiające się bezkręgowcami - DB,\ndrapieżniki odżywiające się kręgowcami - DK)\nŚledź\nKonsument II rzędu\nDB\nZooplankton\nKonsument I rzędu\nR\nFoka szara\nKonsument III lub IV\nrzędu\nDK\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowo wypełnione obie kolumny.\n1 pkt - za prawidłowo wypełnioną całą jedną kolumnę.\n0 pkt - za błędnie wypełnione obie kolumny lub brak odpowiedzi.\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nmorświn zwyczajny\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podkreślenie prawidłowej nazwy gatunku.\n0 pkt - za podkreślenie błędnej nazwy gatunku lub podkreślenie nazw kilku\ngatunków lub brak podkreślenia.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nOchrona sprzyjać będzie zwiększeniu liczebności foki szarej,\nco spowoduje zmniejszenie liczebności ryb żywiących się zooplanktonem\ni w konsekwencji wzrost liczebności zooplanktonu. To spowoduje\nzwiększone zjadanie / spadek liczebności fitoplanktonu i zmniejszenie\nprzeżyźnienia morza.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie, obejmujące konsekwencje zmian\nliczebności organizmów na poszczególnych poziomach troficznych,\nprowadzące do zmniejszenia przeżyźnienia Bałtyku.\n0 pkt - za niepełne lub nieprawidłowe wyjaśnienie, lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nOchrona sprzyjać będzie zwiększeniu\nliczebności foki szarej, co doprowadzi\ndo spadku liczebności fitoplanktonu\ni zmniejszenia przeżyźnienia morza.\n0 pkt; odpowiedź niepełna, nie\nobejmuje poziomów troficznych,\nwystępujących pomiędzy foką a\nfitoplanktonem.\nFoka szara jest konsumentem I rzędu,\ndzięki czemu reguluje ilość\nkonsumentów II rzędu i producentów.\n0 pkt; niedostateczna wiedza\ndotycząca poziomów troficznych,\npoważne błędy merytoryczne.\n54 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":51,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/21","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"21","points":3,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 21. (0-3)\nNa schemacie zostały przedstawione warunki klimatyczne charakteryzujące główne typy\nbiomów Ameryki Północnej.\nNa podstawie: Biologia, N. A. Campbell (red.), 2012, str. 1167.\na) Podaj przykładowy zestaw wartości dwóch parametrów klimatu, które są\nodpowiednie dla prawidłowego funkcjonowania największej liczby ukazanych\nna schemacie typów biomów i wymień te biomy.\nb) W zakresie średnich rocznych opadów od 5 cm do 50 cm i średnich rocznych\ntemperatur od 0°C do +3°C nie ma na schemacie zaznaczonego żadnego z głównych\ntypów biomów Ameryki Północnej. Wskaż możliwą przyczynę tej sytuacji,\nwybierając jedno z poniższych wyjaśnień.\nA. W takim zakresie średnich rocznych opadów i średnich rocznych temperatur życie nie jest\nmożliwe.\nB. Takie zakresy średnich rocznych opadów i średnich rocznych temperatur nie występują\nw Ameryce Północnej.\nC. Schemat uwzględnia jedynie główne typy biomów Ameryki Północnej, więc w tych\nzakresach średnich rocznych opadów i średnich rocznych temperatur występują tam inne\nrodzaje biomów.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 55\nc) Na wykresie pola poszczególnych typów biomów częściowo zachodzą na siebie.\nSpośród poniższych wyjaśnień wskaż to, które podaje niewłaściwą przyczynę takiej\nsytuacji.\nA. W obszarach zachodzenia na siebie na schemacie różnych typów biomów występują\nbiocenozy mieszane, o częściowo wspólnym dla tych biomów składzie gatunkowym.\nB. Zakresy rocznych wahań opadów oraz rozkład opadów w czasie roku są różne dla terenów\nzajmowanych przez te typy biomów.\nC. Wielkość amplitudy temperatur w skali całego roku i różnice w rozkładzie średnich\nmiesięcznych temperatur w skali roku są różne dla terenów zajmowanych przez te typy\nbiomów.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […] i przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty.\nWymagania szczegółowe\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków (czynników) środowiska oraz zbiór niezbędnych\nmu zasobów.\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający:\n3) wyjaśnia rozmieszczenie biomów na kuli ziemskiej, odwołując się do zróżnicowania\nczynników klimatycznych.\na) (0-1)\nRozwiązanie\n- Średnie opady roczne np. 75 cm i średnia roczna temperatura np. 15°C\n- Średnie opady roczne np. 65 cm i średnia roczna temperatura np. 14°C.\nBiomy: tereny trawiaste klimatu umiarkowanego, las liściasty klimatu\numiarkowanego, tajga.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wskazanie jakiegoś zestawu wartości średnich\nrocznych opadów i średniej rocznej temperatury z obszaru pokrywania się\nna schemacie pól trzech typów biomów (terenów trawiastych klimatu\numiarkowanego, lasu liściastego klimatu umiarkowanego i tajgi).\n0 pkt - za wskazanie zestawu wartości spoza obszaru pokrywania się pól\ntrzech typów biomów lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nŚrednie opady roczne 50 cm i średnia\ntemperatura 12,5°C; biomy: tereny\ntrawiaste i tajga.\n0 pkt; zdający wskazał zestaw\nwartości (opady nieprawidłowo)\ndla tylko dwóch, a nie trzech\nbiomów.\n56 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nC. / Schemat uwzględnia jedynie główne typy biomów Ameryki Północnej,\nwięc w tych zakresach średnich rocznych opadów i średnich rocznych\ntemperatur występują tam inne rodzaje biomów.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wskazanie wyjaśnienia C.\n0 pkt - za wskazanie innego wyjaśnienia lub więcej niż jednego\nwyjaśnienia, lub brak odpowiedzi.\nc) (0-1)\nRozwiązanie\nA. / W obszarach zachodzenia na siebie na schemacie różnych typów\nbiomów występują biocenozy mieszane, o częściowo wspólnym\ndla tych biomów składzie gatunkowym.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za wskazanie wyjaśnienia A.\n0 pkt - za wskazanie innego wyjaśnienia lub więcej niż jednego\nwyjaśnienia lub brak odpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":54,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/22","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 22. (0-2)\nDo rodziny bobowatych (motylkowatych, Fabaceae) należą rośliny o dużej zawartości białka,\ntakie jak groch, fasola, bób, soja, łubin czy lucerna. Cechę tę zawdzięczają symbiozie\nz bakteriami z rodzaju Rhizobium, bytującymi w ich brodawkach korzeniowych. Niektóre\nz tych roślin, np. łubin, wykorzystywane są w rolnictwie jako tzw. „zielony nawóz”\n- wysiewany po zbiorze plonu i przyorywany, kiedy wyrośnie.\na) Wyjaśnij zależność między zdolnością roślin bobowatych do produkcji dużych ilości\nbiałka, a ich symbiozą z bakteriami z rodzaju Rhizobium.\nb) Wyjaśnij, dlaczego właśnie rośliny bobowate stosuje się w rolnictwie jako „zielony\nnawóz”.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […]; przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], formułuje i przedstawia\nopinie związane z omawianymi zagadnieniami biologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty. Dostrzega związki między biologią a innymi dziedzinami nauk przyrodniczych\ni społecznych […].\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 57\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n1. Zagadnienia ogólne. Zdający:\n2) wymienia pierwiastki biogenne ([…] N […]) i omawia ich znaczenie […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n3. Bakterie. Zdający:\n4) przedstawia rolę bakterii w życiu człowieka i w przyrodzie ([…] w krążeniu azotu).\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n1) wskazuje główne makroelementy ([…] N […]) oraz określa ich źródła dla roślin.\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający:\n7) wykazuje rolę zależności mutualistycznych (fakultatywnych i obligatoryjnych jedno- lub\nobustronnie) w przyrodzie, posługując się uprzednio poznanymi przykładami ([…] współżycie\nkorzeni roślin z bakteriami wiążącymi azot […]).\n5.5) obieg azotu.\na) (0-1)\nRozwiązanie\nBakterie żyjące w symbiozie z roślinami bobowatymi zdolne są\ndo asymilowania azotu cząsteczkowego / atmosferycznego\ni przekształcania go do postaci łatwo przyswajalnej dla roślin.\nPierwiastek ten jest następnie wykorzystywany do syntezy (aminokwasów,\nz których rośliny bobowate syntetyzują własne białka) własnych białek.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wykazanie zależności między zdolnością roślin\nbobowatych do produkcji dużych ilości białka, a ich symbiozą z bakteriami\nz rodzaju Rhizobium, wiążących wolny azot atmosferyczny.\n0 pkt - za odpowiedź niepełną, która nie uwzględnia zdolności\nsymbiotycznych bakterii brodawkowych do asymilacji wolnego azotu\ni przetwarzania go w formy przyswajalne dla roślin bobowatych,\nco pozwala im na syntezę dużych ilości białka lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nBakterie z rodzaju Rhizobium\nzamieniają nieprzyswajalną\ndla roślin formę azotu (N2) w\nprzyswajalną. Azot jest jednym\nz podstawowych składników\nbiałka, dlatego rośliny żyjące\nw symbiozie z tymi bakteriami\nmogą syntetyzować jego\nwiększe ilości.\n1 pkt; odpowiedź poprawna, oparta\nna wiedzy o korzyściach dla roślin\nbobowatych wynikających z symbiozy\nz bakteriami rodzaju Rhizobium;\nodwołuje się również do budowy\nchemicznej białek, których istotnym\nskładnikiem jest właśnie azot.\nRośliny bobowate czerpią\nbiałka od bakterii.\n0 pkt; odpowiedź merytorycznie błędna,\nzdający nie uwzględnia przemian form\nazotu dokonywanych przez bakterie,\na rośliny bobowate nie są cudzożywne.\nBakterie z rodzaju Rhizobium\nsyntetyzują azot, a korzenie\nroślin dają im środowisko\nżycia. Dzięki takiej zależności\nmogą produkować duże ilości\nbiałka.\n0 pkt; odpowiedź merytorycznie\nniepoprawna, ponieważ zdający błędnie\nprzypisuje bakteriom z rodzaju\nRhizobium zdolność syntezy azotu, a nie\njego asymilacji, ponadto nie wyjaśnia\nzależności pomiędzy pobieraniem od\nbakterii przez rośliny przyswajalnej\nformy azotu, a syntezą przez nie białek.\n58 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-1)\nRozwiązanie\nRośliny bobowate są stosowane jako „zielony nawóz”, gdyż podczas\nich rozkładu do gleby uwalniane są duże ilości związków azotu, które\nją użyźniają (co przyczynia się do zwiększenia plonowania roślin\nużytkowych).\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie zastosowania roślin bobowatych jako\n„zielonego nawozu”, dzięki któremu gleba, na której uprawia się rośliny\nużytkowe, jest wzbogacana w azot niezbędny tym roślinom (do procesów\nwzrostu i rozwoju).\n0 pkt - za odpowiedź niepełną, która nie uwzględnia aspektu wzbogacania\ngleby w azot uwalniany podczas rozkładu roślin bobowatych.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nRozkład tych roślin prowadzi\ndo uwolnienia do gleby dużych\nilości przyswajalnych dla innych\nroślin związków azotu.\n1 pkt; odpowiedź w pełni\npoprawna; zdający rozumie,\nże zastosowanie nawozu z roślin\nbobowatych skutkuje uwalnianiem\ndo gleby znajdujących się\nw ich organach związków azotu\n- pierwiastka istotnego dla\nwzrostu i rozwoju uprawianych\nna takiej glebie innych roślin.\nGłównym składnikiem niektórych\nnawozów sztucznych jest azot. Jeżeli\nbakterie Rhizobium przetwarzają ten\nazot w związki azotowe, to będzie to\nkorzystnie wpływać na glebę.\n0 pkt; odpowiedź merytorycznie\nniepoprawna; zdający myli\npojęcie zielonego nawozu z\nnawozami sztucznymi, ponadto\nnie uwzględnia mutualistycznej\nzależności pomiędzy roślinami\nbobowatymi a bakteriami\nRhizobium, które bezpośrednio\nnie uwalniają azotu do gleby\n- czynią to bakterie glebowe,\nktóre przeprowadzają rozkład\nroślin bobowatych stosowanych\njako nawóz.\nRośliny te stosuje się jako zielony\nnawóz, ponieważ mogą one użyźnić\nglebę ubogą w białko dzięki dużej\nzawartości protein w brodawkach\nkorzeniowych.\n0 pkt; odpowiedź merytorycznie\nniepoprawna, bo to nie białka\nsame w sobie użyźniają glebę,\ntylko zawarty w nich azot,\na rośliny uprawiane na takiej\nglebie nie pobierają z podłoża\nbiałek, lecz pochodzące z ich\nrozkładu pierwiastki.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 59","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":56,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/23","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"23","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 23. (0-2)\nMikoryza to współżycie korzeni roślin wyższych z grzybami. Niektóre rośliny bez obecności\ngrzyba giną, inne rozwijają się bardzo słabo. Strzępki grzyba, wnikając do korzeni,\nzwiększają powierzchnię chłonną, utrudniają przemieszczanie się metali ciężkich do tkanek\nroślinnych oraz chronią roślinę przed zakażeniami bakteriami i grzybami chorobotwórczymi.\nRoślina przekazuje grzybom związki organiczne.\nOceń, w których z wymienionych działań można w praktyce wykorzystać zjawisko\nmikoryzy. Znakiem X zaznacz TAK, jeśli do tego działania celowe jest wykorzystanie\nmikoryzy, lub NIE, jeśli nie ma to sensu.\nNr\nDziałania\nTAK\nNIE\n1.\nRekultywacja hałd powstających w wyniku eksploatacji kopalin.\n2.\nWybór miejsc do budowy zakładów przemysłowych.\n3.\nBadanie stanu zanieczyszczenia powietrza pyłami.\n4.\nZakładanie ogrodów i parków miejskich.\n5.\nWybór wodnych roślin kwiatowych do obsadzania oczek wodnych.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem [ ].\nV. V. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe, […] dostrzega związki między\nmiedzy biologią a innymi dziedzinami nauk przyrodniczych.\nWymagania szczegółowe\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n10. Grzyby. Zdający:\n4) przedstawia związki symbiotyczne, w które wchodzą grzyby (w tym mikoryzę).\n7) przedstawia znaczenie grzybów w gospodarce [ ].\nRozwiązanie\nNr\nDziałania\nTAK\nNIE\n1.\nRekultywacja hałd powstających w wyniku\neksploatacji kopalin.\nX\n2.\nWybór miejsc do budowy zakładów\nprzemysłowych.\nX\n3.\nBadanie stanu zanieczyszczenia powietrza pyłami.\nX\n4.\nZakładanie ogrodów i parków miejskich.\nX\n5.\nWybór wodnych roślin kwiatowych do obsadzania\noczek wodnych.\nX\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za wszystkie pięć poprawnych odpowiedzi.\n1 pkt - za cztery lub trzy poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - za dwie, jedną lub brak prawidłowych odpowiedzi.\n60 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":59,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/24","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"24","points":4,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 24. (0-4)\nNa przykładzie babki lancetowatej badano stopień akumulacji ołowiu w roślinach zielnych\nw zależności od odległości ich stanowiska od ruchliwej drogi.\nW tabeli przedstawiono wyniki pomiaru średniej zawartości ołowiu w mg·kg-1 suchej masy\nw częściach nadziemnych i podziemnych babki lancetowatej.\nOdległość\nod drogi [m]\nZawartość ołowiu w suchej masie [mg·kg-1]\nCzęści nadziemne\nCzęści podziemne\n2\n2,1\n2,9\n10\n1,0\n2,3\n30\n0,7\n2,2\n50\n0,4\n2,2\nNa podstawie: Zawartość ołowiu w wybranych gatunkach roślin dwuliściennych rosnących\nna użytkach zielonych w pobliżu trasy szybkiego ruchu, J. Jankowska i wsp.,\nOchrona Środowiska i Zasobów Naturalnych nr 30, 2007.\na) Na podstawie danych z tabeli narysuj diagram słupkowy przedstawiający różnice\nw zawartości ołowiu w częściach nadziemnych i podziemnych babki lancetowatej\nw zależności od jej odległości od drogi.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 61\nb) Sformułuj dwa wnioski odnoszące się do różnic w zawartości ołowiu, wynikających\nz jego akumulacji przez części nadziemne i podziemne babki lancetowatej,\nw zależności od odległości jej stanowiska od drogi.\n1\n2\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem […].\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski z […] obserwacji i doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł, w tym za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych.\nWymagania szczegółowe\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n3) przedstawia rolę organizmów o wąskim zakresie tolerancji na czynniki środowiska\nw monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza powodowanych przez działalność człowieka, podaje\nprzykłady takich organizmów wskaźnikowych.\na) (0-2)\nRozwiązanie\n0\n0,5\n1\n1,5\n2\n2,5\n3\n3,5\n2\n10\n30\n50\nodległość od drogi [m]\nzawartość ołowiu / Pb [mg · kg Ż1] (w suchej masie)\nczęści nadziemne\nczęści podziemne\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowy opis osi X i Y oraz prawidłowe ich wyskalowanie\ni za naniesienie danych na diagram.\n1 pkt - za prawidłowy opis osi X i Y oraz prawidłowe ich wyskalowanie\nlub za naniesienie danych na diagram.\n0 pkt - za niepełny opis osi X i Y oraz nieprawidłowe wyskalowanie\ni błędne naniesienie danych na diagram lub brak diagramu.\n62 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-2)\nRozwiązanie\n1. Części / organy podziemne babki lancetowatej zawierają / kumulują\nwięcej ołowiu w porównaniu z częściami / organami nadziemnymi\ntej rośliny bez względu na odległość od drogi.\n2. Im większa jej odległość od drogi, tym mniejsza zawartość ołowiu\nzarówno w nadziemnych, jak i podziemnych częściach / organach babki\nlancetowatej.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za poprawne sformułowanie dwóch wniosków odnoszących się\ndo różnic w zawartości ołowiu wskutek jego akumulacji przez nadziemne\ni podziemne części (organy) babki lancetowatej w zależności od jej\nodległości od drogi.\n1 pkt - za poprawne sformułowanie jednego wniosku.\n0 pkt - za błędne sformułowanie lub brak wniosku.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nCzęści podziemne babki lancetowatej\nniezależnie od odległości od drogi\nkumulują więcej ołowiu niż części\nnadziemne.\n1 pkt; zdający poprawnie określa\nróżnice w kumulowaniu ołowiu\nprzez części nadziemne\ni podziemne rośliny,\nuwzględniając odległość od drogi.\nIm bliżej drogi, tym więcej ołowiu\nakumuluje babka lancetowata.\n0 pkt; odpowiedź niezgodna\nz poleceniem, gdyż zdający nie\nuwzględnia różnic w zawartości\nołowiu w obu wskazanych\nw poleceniu częściach (organach)\nbabki lancetowatej.\nIm większa jest odległość od drogi,\ntym mniejsza jest zawartość ołowiu\nw suchej masie części podziemnych.\n0 pkt; odpowiedź niepełna, także\nniezgodna z poleceniem, gdyż\nuwzględnia akumulację ołowiu\njedynie w częściach podziemnych\nrośliny.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":60,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/25","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"25","points":6,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 25. (0-6)\nDioksyny są grupą bardzo toksycznych substancji, które mogą powodować poważne\nproblemy zdrowotne u ludzi. Powstają między innymi w wyniku spalania paliw kopalnych,\ndrewna i innych substancji organicznych oraz podczas wielu procesów przemysłowych.\nOkoło 95% dioksyn dostaje się do organizmu wraz z pokarmem, pozostała część poprzez\nukład oddechowy i przez skórę. Wysoka jest również ich akumulacja w łańcuchu\npokarmowym. Dioksyny osiadają na roślinach, a następnie są pobierane wraz z pokarmem\nprzez organizmy roślinożerne i kolejne poziomy troficzne. Stwierdzono, że dioksyny\ncharakteryzują się dużą lipofilowością.\nDieta kur hodowanych na fermach organicznych składa się z paszy roślinnej (rośliny\nstrączkowe, trawy, nasiona zbóż) oraz z bezkręgowców (dżdżownice, owady roślinożerne\ni drapieżne). Połykają one również pewną ilość gleby (piasek, żwir). Zwierzęta w chowie\nklatkowym otrzymują tylko paszę roślinną.\nZbadano poziom dioksyn w jajach pochodzących od kur hodowanych w fermach:\na) organicznych (wolny wybieg),\nb) takich, w których kurczaki trzymane są w pomieszczeniach / kurnikach na ziemi,\nc) z chowem klatkowym (klatki umieszczone w kurnikach, nad ziemią).\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 63\nWyniki badań przedstawiono w tabeli.\nTyp chowu\nwolny wybieg\nchów naziemny\nchów klatkowy\nZawartość dioksyn\n[pg ekwiwalentu toksycznego\nna g tłuszczu]\n4,6\n1,6\n1,4\nNa podstawie: M. De Vries, R. P. Kwakkel, A. Kijlstra, Dioxins in organic eggs: a review,\n„NJAS - Wageningen Journal of Life Sciences”, NJAS 54-2, 2006.\na) Narysuj diagram słupkowy przedstawiający procentową zawartość dioksyn w jajach\nz różnych rodzajów ferm, przyjmując poziom w fermach z chowem klatkowym\njako 100%.\nb) Wyjaśnij, dlaczego w jajach kur z wolnego wybiegu znaleziono więcej dioksyn niż\nw przypadku kur z chowu klatkowego. W odpowiedzi uwzględnij dwa argumenty.\n1\n2\nc) Naukowcy podejmują starania mające na celu wyhodowanie ras kur, które mają\nobniżony poziom tłuszczu w znoszonych jajach. Wyjaśnij, dlaczego takie jaja mogą\nmieć obniżoną zawartość dioksyn.\n64 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nd) Zaproponuj kryterium, które należy uwzględnić podczas planowania lokalizacji\nfermy z wolnym wybiegiem, tak aby narażenie kur na działanie dioksyn było jak\nnajmniejsze.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne […], przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] dokumentuje obserwacje i doświadczenia biologiczne […], formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji i doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający\nodczytuje,\nselekcjonuje,\nporównuje\ni\nprzetwarza\ninformacje\npozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje, odnosi się krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty […]. Rozumie znaczenie współczesnej biologii w życiu człowieka.\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający […] opisuje postawę i zachowanie człowieka odpowiedzialnie korzystającego z dóbr\nprzyrody i środowiska.\nWymagania szczegółowe\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n3. Lipidy. Zdający:\n1) przedstawia budowę i znaczenie tłuszczów w organizmach;\n2) rozróżnia lipidy […], podaje ich właściwości i omawia znaczenie.\nVII. Ekologia.\n4. Struktura i funkcjonowanie ekosystemu. Zdający:\n3) określa rolę zależności pokarmowych w ekosystemie, przedstawia je w postaci łańcuchów\ni sieci pokarmowych, analizuje przedstawione (w postaci schematu, opisu itd.) sieci\ni łańcuchy pokarmowe.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 65\na) (0-2)\nRozwiązanie\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za prawidłowo narysowany diagram słupkowy, uwzględniający\nwyskalowanie osi Y, opis obu osi: oś X - rodzaj fermy, oś Y - zawartość\ndioksyn (w jajach) [%], odpowiednie jednostki osi Y (1 pkt), za\nprawidłowe obliczenie zawartości dioksyn i przedstawienie na diagramie\nwartości danych (1 pkt).\n1 pkt - za nieprawidłowo opisane lub wyskalowane osie diagramu przy\nprawidłowym obliczeniu i przedstawieniu na diagramie zawartości dioksyn\nalbo za nieprawidłowo obliczone zawartości dioksyn lub źle narysowany\ndiagram przy prawidłowym oznaczeniu i wyskalowaniu obu osi.\n0 pkt - za błędy w opisie lub skalowaniu osi oraz błędne obliczenie\nzawartości dioksyn i przedstawienie ich na diagramie lub brak diagramu.\nb) (0-2)\nRozwiązanie\n Kury z wolnego wybiegu żywią się bezkręgowcami, które w swoich\norganizmach zawierają dioksyny.\n Kury z wolnego wybiegu połykają glebę, w której mogą znajdować się\ndioksyny (z zanieczyszczonego powietrza).\n- Kury z chowu klatkowego znajdują się pod dachem, a więc mniej są\nnarażone na (wdychane) dioksyn pochodzących z zanieczyszczonego\npowietrza / spalania paliw / procesów technologicznych.\nSchemat\npunktowania\n2 pkt - za dwa prawidłowe argumenty.\n1 pkt - za jeden prawidłowy argument.\n0 pkt - za nieprawidłowe argumenty lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nKury z chowu klatkowego odżywiają\nsię pokarmem zawierającym mniej\ndioksyn niż kury z wolnego wybiegu.\n0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,\nbrak wskazania konkretnego\nrodzaju pokarmu mogącego\nzawierać mniej dioksyn.\n66 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nc) (0-1)\nRozwiązanie Dioksyny są lipofilne, a więc obniżony poziom tłuszczu zmniejszy\nich kumulację w jajach.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wyjaśnienie.\n0 pkt - za błędne wyjaśnienie lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nPonieważ dioksyny znajdują się\nw tłuszczu.\n0 pkt; stwierdzenie zdającego nie\nwyjaśnia związku między poziomem\ntłuszczu w jaju a zawartością w nim\ndioksyn.\nPonieważ dioksyny\ncharakteryzują się lipofilowością,\ntzn. nie akumulują się w tłuszczu.\n0 pkt; nieznajomość pojęcia\n„lipofilowość” i w efekcie błędne\nstwierdzenie.\nIm mniej dioksyn, tym mniej\ntłuszczu.\n0 pkt; przyczyna i skutek zostały\nzamienione.\nd) (0-1)\nRozwiązanie Ferma powinna znajdować się w dużej odległości od zakładów\nprzemysłowych / spalarni paliw kopalnych / miejsc o dużym natężeniu\ntransportu / dużych skupisk ludności.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za podanie prawidłowego kryterium lokalizacji.\n0 pkt - za błędne kryterium lokalizacji lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nObecność zakładów\nprzemysłowych.\n0 pkt; odpowiedź zbyt ogólna,\nbrak wskazania kryterium, czyli dużej\nodległości fermy od zakładów\nprzemysłowych.\nObecność bezkręgowców\nw glebie.\n0 pkt; brak związku z poziomem dioksyn,\nkryterium niemożliwe do spełnienia.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":62,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/26","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 26. (0-2)\nU pustułek dorosłe osobniki opiekują się młodymi. Przeprowadzono doświadczenie, którego\ncelem było zbadanie zależności pomiędzy wielkością lęgów pustułek a przeżywalnością\nnajbliższej zimy przez rodziców opiekujących się tymi lęgami.\nNa diagramie przedstawiono wyniki doświadczenia.\nŹródło: Biologia, N. A. Campbell (red.), Poznań 2012, str. 1180.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 67\na) Sformułuj wniosek dotyczący szans na przeżycie najbliższej zimy przez dorosłe\npustułki w zależności od wielkości ich lęgu.\nb) Wskaż korzyść dla gatunku pustułek wynikającą z takiego jak na diagramie\nzróżnicowania przeżywalności najbliższej zimy przez pustułki-rodziców różnej płci.\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne.\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań biologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski z przeprowadzonych […] doświadczeń.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […] i przetwarza informacje […].\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […], dobierając racjonalne\nargumenty.\nWymagania szczegółowe\nVII. Ekologia.\n2. Populacja. Zdający:\n2) przewiduje zmiany liczebności populacji, dysponując danymi o jej aktualnej liczebności,\nrozrodczości, śmiertelności […].\na) (0-1)\nRozwiązanie\n- Im większy lęg, tym mniejsza szansa na przeżycie przez dorosłe pustułki\nnajbliższej zimy.\n- Im mniejszy lęg, tym większa szansa na przetrwanie najbliższej zimy\nprzez dorosłe pustułki.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe sformułowanie wniosku o badanej zależności.\n0 pkt - za błędne sformułowanie wniosku lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nPrzetrwanie zimy przez dorosłe\npustułki nie zależy od wielkości lęgu.\n0 pkt; niewłaściwy wniosek.\nW jaki sposób wielkość lęgu wpływa\nna przeżywalność przez rodziców\nnajbliższej zimy?\n0 pkt; sformułowanie przypomina\nproblem badawczy, a nie wniosek,\nponadto jego treść - jako wniosku\n- jest nielogiczna.\n68 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nb) (0-1)\nRozwiązanie\n(Niezależnie od wielkości lęgu) szanse na przeżycie najbliższej zimy ma\nwięcej samic niż samców, a to liczba samic silniej wpływa na rozrodczość\npopulacji w kolejnym pokoleniu - im większa, tym lepiej dla populacji.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowe wskazanie korzyści dla gatunku wynikającej\nze zróżnicowanych płciowo szans przeżycia najbliższej zimy przez\npustułki-rodziców.\n0 pkt - za błędną odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowe\nocenione\nodpowiedzi\nSamice, niezależnie od wielkości lęgu,\nprzeżywają w większej ilości.\nPonieważ to one wydają potomstwo\nna świat, więc ich liczba determinuje\nrozród w następnym roku.\n1 pkt; zdający wskazał na większą\nprzeżywalność zimy przez samice\ni uzależnił od tego wielkość lęgu\nw kolejnym roku.\nWiększa ilość przeżywających samic\noznacza możliwość większej ilości\nlęgów i zróżnicowanie genetyczne.\n0 pkt; użycie błędnego\nsformułowania „większej ilości\nlęgów” (nawet jeśli, to nie wynika\nono z większej przeżywalności\nsamic) zamiast „większej\nwielkości lęgu” i niejasna uwaga\no zróżnicowaniu genetycznym\n(czyim?).","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":66,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/27","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"27","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 27. (0-1)\nNa amerykańskich wybrzeżach Oceanu Spokojnego występuje roślinożerny gatunek\nmorskiego ślimaka Acmea digitalis, którym żywią się ptaki. Dojrzałe osobniki tego gatunku\nwystępują w dwóch barwnych odmianach muszli - jasnej i ciemnej, natomiast muszle\nwiększości młodych ślimaków mają barwę pośrednią. Osobniki o ciemno zabarwionej muszli\nżyją na powierzchni ciemnych skał, natomiast te o muszlach jasnych gromadzą się wśród\nkolonii jasno ubarwionego gatunku osiadłego skorupiaka. Zaobserwowano, że wszystkie bez\nwyjątku larwy tego ślimaka osadzają się na ciemnej skale, a dopiero potem niektóre młode\nosobniki wędrują w kierunku kolonii skorupiaków, przy czym te najciemniejsze\nnie opuszczają powierzchni nagiej skały.\nZaznacz rodzaj czynnika selekcyjnego (1, 2 lub 3) oddziałującego na opisany gatunek\nślimaka i poprawne dokończenie zdania określającego działanie tego czynnika (A-D).\nCzynnik selekcyjny\n1. Ptaki żywiące się tym gatunkiem ślimaka.\n2. Kolonie skorupiaków, wśród których gromadzą się ślimaki.\n3. Wzajemne oddziaływania osobników w obrębie gatunku ślimaka.\nTen czynnik selekcyjny\nA. sprzyja więcej niż jednemu fenotypowi, eliminując formy pośrednie.\nB. sprzyja fenotypom przeciętnym, eliminując osobniki o skrajnych fenotypach.\nC. faworyzuje jeden rodzaj fenotypu kosztem drugiego, eliminując formy pośrednie.\nD. doprowadza do zwiększenia stopnia specjalizacji tylko określonego rodzaju fenotypu.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 69\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne; […] przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem a środowiskiem, wskazuje źródła różnorodności\nbiologicznej […], interpretuje różnorodność organizmów na Ziemi jako efekt ewolucji\nbiologicznej.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] odnosi się krytycznie do przedstawionych informacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nWymagania szczegółowe\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n2) przedstawia mechanizm działania doboru naturalnego i jego rodzaje (stabilizujący,\nkierunkowy, różnicujący), omawia skutki doboru w postaci powstawania adaptacji\nu organizmów;\n3) przedstawia adaptacje wybranych (poznanych wcześniej gatunków) do życia w określonych\nwarunkach środowiska.\nRozwiązanie\nCzynnik selekcyjny: 1. ptaki żywiące się tym gatunkiem ślimaka.\nTen czynnik selekcyjny: A. sprzyja więcej niż jednemu fenotypowi,\neliminując formy pośrednie.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za zaznaczenie właściwego rodzaju czynnika selekcyjnego\noraz poprawnego opisu jego działania.\n0 pkt - za zaznaczenie właściwego rodzaju czynnika selekcyjnego\noraz brak lub niewłaściwy przykład opisu jego działania (lub odwrotnie);\n- za zaznaczenie odpowiedzi innej niż poprawna, za wskazanie więcej\nniż jednej odpowiedzi, za brak zaznaczenia odpowiedzi.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":68,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-biologia-2015/zad/28","paper_id":"informator-maturalny-biologia-2015","number":"28","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"informator-maturalny","year":2015,"month":null,"level":null,"text":"Zadanie 28. (0-1)\nEndostyl to orzęsione zagłębienie występujące na dnie gardzieli pierwotnych strunowców.\nBadania wykazały, że tarczyca ssaków rozwija się z tych samych struktur zarodkowych,\nco endostyl.\nZaznacz nazwę procesu ewolucyjnego oraz rodzaj narządów, które ilustruje powyższy\nprzykład.\nProcesy ewolucyjne\nRodzaje narządów\nA. dywergencja\n1. narządy szczątkowe\nB. dryf genetyczny\n2. narządy analogiczne\nC. konwergencja\n3. narządy homologiczne\nWymagania ogólne\nI. Poznanie świata organizmów na różnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] interpretuje różnorodność organizmów na Ziemi jako efekt ewolucji\nbiologicznej.\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający […] wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe […].\n70 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nWymagania szczegółowe\nIX. Ewolucja.\n1. Źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji. Zdający:\n1) przedstawia podstawowe źródła wiedzy o mechanizmach i przebiegu ewolucji (budowa\n[…] organizmów […]).\nRozwiązanie\nProces ewolucyjny: A. / dywergencja.\nRodzaj narządów: 3. / narządy homologiczne.\nSchemat\npunktowania\n1 pkt - za prawidłowy wybór procesu i narządów.\n0 pkt - za nieprawidłowy wybór procesu lub nieprawidłowy wybór\nnarządów lub brak odpowiedzi.\nInformacja dla absolwentów niesłyszących 71\n2.2.\nInformacja o egzaminie maturalnym z biologii dla absolwentów niesłyszących\nw przypadku arkusza standardowego - w jakim stopniu absolwent spełnia wymagania\nz zakresu biologii określone w podstawie programowej kształcenia ogólnego dla IV etapu\nedukacyjnego w zakresie rozszerzonym i podstawowym. Zadania w arkuszu egzaminacyjnym\nmogą również odnosić się do wymagań przypisanych do etapów wcześniejszych.\nOgólne informacje o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015, krótka\ncharakterystyka arkusza egzaminacyjnego oraz najważniejsze zasady dotyczące oceniania\nwypowiedzi zdających, przedstawione w części 1. Informatora, dotyczą również arkuszy dla\nabsolwentów niesłyszących. Jednak zgodnie z zapisami odpowiedniego rozporządzenia\nMinistra Edukacji Narodowej3, absolwenci niepełnosprawni przystępują do egzaminu\nmaturalnego w warunkach i formie dostosowanych do rodzaju ich niepełnosprawności.\nDostosowania obejmują:\n w odniesieniu do formy egzaminu maturalnego m.in.\n- zmianę sposobu sformułowania niektórych zadań (zamianę słów, zwrotów lub całych\nzdań), jeżeli mogłyby one być niezrozumiałe lub błędnie zrozumiane przez osoby\nniesłyszące (nie dotyczy to terminów typowych dla danej dziedziny wiedzy),\n- zmianę schematu punktowania niektórych zadań,\n w odniesieniu do warunków przeprowadzania egzaminu maturalnego m.in.\n- przedłużenie czasu przewidzianego na przeprowadzenie egzaminu,\n- możliwość korzystania ze słowników językowych.\nPrzykładowe zadania przedstawione w części 2.1. Informatora mogłyby pojawić się\nw arkuszu dla absolwentów niesłyszących, dlatego też nie są powtarzane w tej części\nInformatora.\nSzczegółowa informacja na temat zakresu dostosowania warunków przeprowadzania\negzaminu maturalnego dla absolwentów niesłyszących ogłaszana jest w komunikacie\nDyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej w sierpniu poprzedzającym rok szkolny,\nw którym jest przeprowadzany egzamin maturalny, na stronie internetowej CKE.\n3 Tj. § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 listopada 2010 r. w sprawie warunków\norganizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowa-\nnych społecznie w przedszkolach, szkołach i oddziałach ogólnodostępnych lub integracyjnych (Dz.U. Nr 228,\npoz. 1490, z późn. zm.).\n72 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nOpinia KRASP o informatorach maturalnych od 2015 roku 73\nOpinia Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich\no informatorach maturalnych od 2015 roku\nKonferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z wielką satysfakcją odnotowuje\nkonsekwentne dążenie systemu oświaty do poprawy jakości wykształcenia absolwentów\nszkół średnich. Konferencja z uwagą obserwuje kolejne działania Ministerstwa Edukacji\nNarodowej w tym zakresie, zdając sobie sprawę, że od skuteczności tych działań w dużym\nstopniu zależą także efekty kształcenia osiągane w systemie szkolnictwa wyższego.\nW szczególności dotyczy to kwestii właściwego przygotowania młodzieży do studiów\nrealizowanych z uwzględnieniem nowych form prowadzenia procesu kształcenia.\nPodobnie jak w przeszłości, Konferencja konsekwentnie wspiera wszystkie działania\nzmierzające do tego, by na uczelnie trafiali coraz lepiej przygotowani kandydaci na studia.\nTemu celowi służyła w szczególności pozytywna opinia Komisji Edukacji KRASP z 2008 roku\nw sprawie nowej podstawy programowej oraz uchwała Zgromadzenia Plenarnego KRASP\nz dn. 6 maja 2011 r. w sprawie nowych zasad egzaminu maturalnego.\nZ satysfakcją dostrzegamy, że ważne zmiany w egzaminie maturalnym, postulowane\nw cytowanej wyżej uchwale zostały praktycznie wdrożone przez MEN poprzez zmianę\nodpowiednich rozporządzeń.\nPrzedłożone do zaopiniowania informatory o egzaminach maturalnych opisują formę\nposzczególnych egzaminów maturalnych, przeprowadzanych na podstawie wymagań\nokreślonych w nowej podstawie programowej, a także ilustrują te wymagania wieloma\nprzykładowymi zadaniami egzaminacyjnymi.\nPo zapoznaniu się z przedłożonymi materiałami, KRASP z satysfakcją odnotowuje:\nw zakresie języka polskiego:\nwzmocnienie roli umiejętności komunikacyjnych poprzez odejście od prezentacji na\negzaminie ustnym i zastąpienie jej egzaminem ustnym, na którym zdający będzie musiał\nad hoc przygotować samodzielną wypowiedź argumentacyjną,\nrezygnację z klucza w ocenianiu wypowiedzi pisemnych,\nzwiększenie roli tekstów teoretycznoliterackich i historycznoliterackich na maturze\nrozszerzonej;\nw zakresie historii:\nkompleksowe sprawdzanie umiejętności z zakresu chronologii historycznej, analizy\ni interpretacji historycznej oraz tworzenia narracji historycznej za pomocą rozbudowanej\nwypowiedzi pisemnej na jeden z zaproponowanych tematów, łącznie pokrywających\nwszystkie epoki oraz obszary historii;\nw zakresie wiedzy o społeczeństwie:\npołożenie silniejszego akcentu na sprawdzanie umiejętności złożonych (interpretowanie\ninformacji, dostrzeganie związków przyczynowo-skutkowych) w oparciu o poszerzony\nzasób materiałów źródłowych: teksty (prawne, naukowe, publicystyczne), materiały\nstatystyczne, mapy, rysunki itp.\n74 Informator o egzaminie maturalnym z biologii od roku szkolnego 2014/2015\nw zakresie matematyki:\nistotne zwiększenie wymagań na poziomie rozszerzonym poprzez włączenie zadań\nz rachunku różniczkowego i pojęć zaawansowanej matematyki,\nistotne poszerzenie wymagań z zakresu kombinatoryki oraz teorii prawdopodobieństwa;\nw zakresie biologii oraz chemii:\nzwiększenie znaczenia umiejętności wyjaśniania procesów i zjawisk biologicznych\ni chemicznych,\nmierzenie\numiejętności\nanalizy\neksperymentu\nsposobu\njego\nplanowania,\nprzeprowadzania, stawianych hipotez i wniosków formułowanych na podstawie\ndołączonych wyników;\nw zakresie fizyki:\nzwiększenie znaczenia rozumienia istoty zjawisk oraz tworzenie formuł matematycznych\nłączących kilka zjawisk,\nmierzenie umiejętności planowania i opisu wykonania prostych doświadczeń, a także\numiejętności analizy wyników wraz z uwzględnieniem niepewności pomiarowych;\nw zakresie geografii:\nuwzględnienie interdyscyplinarności tej nauki poprzez sprawdzanie umiejętności\nintegrowania wiedzy z nauk przyrodniczych do analizy zjawisk i procesów zachodzących\nw środowisku geograficznym,\nznaczne wzbogacenie zasobu materiałów źródłowych (mapy, wykresy, tabele\nstatystyczne, teksty źródłowe, barwne zdjęcia, w tym lotnicze i satelitarne), także\nw postaci barwnej.\nKonferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich z zadowoleniem przyjmuje też\ninformację o wprowadzeniu na świadectwach maturalnych od 2015 roku dodatkowej formy\nprzedstawiania wyniku uzyskanego przez zdającego w postaci jego pozycji na skali\ncentylowej, tj. określenie, jaki odsetek zdających uzyskał taki sam lub słabszy wynik od\nposiadacza świadectwa. Wprowadzenie tej dodatkowej skali uwolni szkoły wyższe od\ndotychczasowego dylematu odnoszenia do siebie surowych wyników kandydatów na studia\nrekrutowanych na podstawie wyników egzaminów maturalnych o istotnie różnym poziomie\ntrudności - rekrutacja stanie się prostsza i bardziej obiektywna.\nReasumując, w opinii Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich zaprezentowana\nw przedłożonych informatorach forma matury istotnie przyczyni się do tego, że młodzież\nprzekraczająca progi uczelni będzie lepiej przygotowana do podjęcia studiów wyższych.\n5 lipca 2013 r.\nPrzewodniczący KRASP\nprof. zw. dr hab. Wiesław Banyś","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-biologia-2015/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":69,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Informator maturalny · 2015","subject_label":"Biologia","category_label":"Informator maturalny"}]}