{"paper":{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"variant":null,"exam_pdf":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony.pdf","key_pdf":null,"question_count":6,"source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},"questions":[{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 1","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 1. (0-35)\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni.\nRozważ, jaką rolę w literaturze pełni aluzja.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nŻadne dzieło nie powstaje w kulturowej próżni, a świadome\nnawiązania do innych dzieł stanowią ważny element w procesie\ntwórczym. Nawiązania te obecne są w dziełach literackich dzięki\naluzjom, a te wymagają od czytelnika spostrzegawczości oraz\numiejętności odczytania ich znaczeń. Zmusza to odbiorców\ndzieł literackich do refleksji poprzez szukanie podobieństw\ni różnic między utworami, pogłębia interpretację, pomaga\nw zrozumieniu i pełniejszym przedstawieniu problematyki\nutworów. Wykorzystanie dorobku poprzedników pomaga\nw rozprawieniu się z konkretnymi tradycjami, w ich akceptacji\nbądź w odrzuceniu. Aluzja literacka ma na celu nakierowanie\nczytelnika na zabiegi kompozycyjne oraz wprowadzenie pewnej\n„gry” między autorem, dziełem a odbiorcą. Wielość powstałych\nw ten sposób symboli ma na celu wzbudzenie u czytających\nchęci szukania, analizowania ich znaczeń i związków, jakie\nzachodzą między różnymi dziełami sztuki.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n36 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\nPrzykładem utworu, w którym obecne są liczne odniesienia\ndo literatury, dzieł muzycznych czy koncepcji filozoficznych, jest\n„Madame” Antoniego Libery. Aluzja literacka pełni w tym\nutworze wiele funkcji. ‿ W czytaniu powieści można wyróżnić\ndwa etapy. Pierwszym będzie zwykłe przeczytanie skupiające\nsię tylko na fabule. Jest to dosyć powierzchowne. Dopiero\nzauważenie nawiązań daje dodatkowe możliwości odczytania\nutworu i dogłębnych rozważań.\nJedną z głównych ról aluzji jest wpływ na tworzenie warstwy\nfabularnej utworu. Bezpośrednie cytaty, tytuły wpływają na\nprzebieg wydarzeń. Postaci występujące w dialogach\nwykorzystują słowa pochodzące ze słynnych dramatów, takich\njak „Hamlet” czy „Fedra”. Na apelu szkolnym recytowane były\nwiersze „No pasaran” Władysława Broniewskiego czy „Lewą\nmarsz” Włodzimierza Majakowskiego. Przedstawienie\nreżyserowane przez głównego bohatera zawierało w sobie\nodwołania do wielu słynnych postaci m.in. Ajschylosa,\nSzekspira, Racine’a, Goethego. Fragmenty przywoływanych\ndzieł mają ogromny wpływ na bohatera powieści. Stanowią filtr,\nprzez który interpretuje on rzeczywistość. Utwory te pomagają\nmu wykreować obraz fascynującej go nauczycielki francuskiego.\nDobrym przykładem jest założenie przez protagonistę Zeszytu\nCytatów. Spisuje tam fragmenty hymnu „Ren” Friedricha\nHölderlina, „Gdańskich wspomnień młodości” Joanny\nSchopenhauer oraz „Zwycięstwa” Josepha Conrada. Te cytaty\nopowiadają historię tytułowej Madame, nawet jej drugie imię\nwybrane zostało na cześć dzieła literackiego. Aluzja tworzy\nfabułę, jest jej nieodłączną częścią. To ona ma realny wpływ na\nakcję oraz dalsze poczynania bohatera.\nIstotne jest także zauważanie sposobu kreowania postaci\nwystępujących w powieści. Jeśli czytelnik spojrzy na utwór\nw kontekście światopoglądowym i mitologicznym, znajdzie tam\nwiele odwołań. Nawiązanie do znanych każdemu mitów\nsprawia, że łatwiej i dokładniej możemy zrozumieć bohaterów -\nich uczucia i sytuację, w której się znaleźli. Przykładem jest mit\nSyzyfa przywołany w historii Jerzyka, a konkretnie w jego\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 37\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\nbeznadziejnej walce z systemem komunistycznym. Znajdujemy\nrównież mit kobiety wiecznej. Madame kreowana jest na kobietę\ndojrzałą, niedostępną, w idealnym wieku. Mont Blanc, miejsce\nnarodzin Madame, jest dla kobiety symbolem wolności, miejsca,\ndo którego chce wrócić za wszelką cenę. Ten sam szczyt\npojawia się w dramacie Juliusza Słowackiego, gdy Kordian\nrozważa swoją życiową wędrówkę. Aluzje powalają na\npogłębienie interpretacji utworu, zrozumienie bohaterów.\nZmusza to również czytelnika do refleksji, szukania\npodobieństw czy też różnic między postaciami z różnych\nutworów, odnoszenia ich do znanych (stereo- i arche-) typów.\nW powieści „Madame” ważna jest przede wszystkim kreacja\ngłównego bohatera. Wydaje się, że protagonista ma cechy\nbohatera romantycznego, a z drugiej strony został stworzony, by\nswoim zachowaniem momentami rozśmieszyć czytelnika.\nBohater odczuwa wyobcowanie i wyższość nad rówieśnikami.\nJego uczucie do nauczycielki francuskiego tylko potęguje jego\nudręki. Podejmuje on kroki do zbliżenia się do obiektu swoich\nwestchnień. Znajomość tylu przywołanych w powieści utworów,\numiejętność mówienia cytatami z Szekspira czy wyznanie\nmiłości poprzez cytowanie „Fedry” Racine’a, kształtują\nu bohatera duszę romantyczną. To właśnie dzięki licznym\naluzjom i nawiązaniom jesteśmy w stanie lepiej poznać\ngłównego bohatera. Dodatkowo, bardzo dobra znajomość przez\nlicealistę francuskiego i łaciny świadczą o związkach z kulturą\nzachodnią. Z drugiej strony bohater jest zdolny do wywołania\nefektu humorystycznego. Wykorzystane tu zostają „Popioły”\nStefana Żeromskiego. Licealista z jednej strony wyśmiewa\nzachwycających się erotyczną stroną lektury kolegów,\na jednocześnie sam wybiera właśnie park Żeromskiego ma\nmiejsce swoich rozmyślań i planowania. Bohatera nie opuszcza\nmyśl, że urodził się za późno, że wszystkie twórcze możliwości\nsą już wykorzystane, dlatego tak wielki wpływ na jego\npostępowanie miały wszystkie przywołane w powieści dzieła.\nCo znamienne jednak, pod koniec swojej historii zmienia\nmyślenie, co do czasu swoich narodzin.\njęz.\njęz.\njęz.\n38 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\nŚwiadome kreowanie bohatera wzorowanego na postaci\nz innego dzieła znajdujemy również w „DziadachX cz. IV”X\nAdama Mickiewicza. Gustaw pobierał nauki u księdza, który\npodsuwał mu do czytania utwory romantyczne, takie jak\n„Cierpienia młodego Wertera”. Aluzja do dzieła Goethego\npozwala na lepsze zrozumienie nieszczęśliwie zakochanego\nGustawa, jego uczuć, podjętych decyzji oraz lepiej obrazuje\nproblemy romantycznych bohaterów. Znając losy Wertera,\ndomyślamy się, jaki wpływ miał na pojmowanie przez Gustawa\nistoty romantycznej miłości, skąd potrzeba czy też konieczność\nzadawania sobie cierpienia (symboliczne dźgnięcia sztyletem)\ni pragnienie śmierci po rozstaniu z miłością stanowiącą sens\nżycia.\nSpostrzegawczość, której wymaga aluzja, rozszerza\ni pogłębia interpretację sceny V aktu II „Wesela” Stanisława\nWyspiańskiego. Marysi, bawiącej się na weselu, objawia się\nduch jej zmarłego narzeczonego. Widmo wspomina ich wspólną\nmiłość, uczucia. Scena ta od razu kojarzy się z balladą\n„Romantyczność” Adama Mickiewicza. Zarówno Karusię, jak\ni Marysię odwiedza zmarły narzeczony. Tylko one widzą i słyszą\nswoich dawnych ukochanych. Miłość Karusi przetrwała próbę\nczasu i śmierci, z kolei Marysia dostrzega, że Widmo to tylko\nzimny trup. Rozumie, że przeszłość nie wróci, i wybiera swojego\nmęża, Wojtka. Aluzja ta, oprócz pomocy w lepszej interpretacji,\nkryje w sobie przesłanie od autora. Wyspiański rozprawia się z\nwiarą w coś niemożliwego, za pomocą odwołania się do ballady\ndemitologizuje romantyczną miłość. W ten sposób spełnia się\nrola aluzji jako wykorzystania dorobku poprzedników do\nrozwinięcia myśli i rozprawienia się z konkretnym problemem.\nDaje to możliwość otwarcia interpretacji oraz zastanowienia nad\ndialogiem międzytekstowym oraz międzypokoleniowym.\nŚwiadome nawiązania pełnią ogromną rolę w literaturze.\nPomagają rozprawić się z problematyką utworów, dają\nwskazówki oraz możliwości porównania ideologii, epok czy\npoglądów. To właśnie aluzja umożliwia odkrycie inspiracji\nautora, motywów wykorzystanych do stworzenia dzieła. Dzięki\nint. int.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 39\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n136\nnawiązaniom czytelnik jest w stanie przekroczyć warstwę\npowierzchowną, dotrzeć do głębi i poszerzyć interpretację\nutworu. Taką rolę pełnią nawet tytuły rozdziałów w „Madame”,\ntakie jak „Komu bije dzwon” czy „Na początku było Słowo”.\nBezpośrednie odwołania zapowiadają, co będzie się działo,\nnakłaniają do rozmyślania, zagłębienia się w akcję oraz budzą\ncoraz to większą ciekawość. Te szczegóły nadają powieści\ndodatkowych atutów. Powieść Antoniego Libery utwierdza\nw przekonaniu, że żadne dzieło nie powstaje w próżni\nkulturowej, a aluzja staje się łącznikiem między dorobkiem\npoprzedników, autorem a czytelnikiem. [1024 wyrazy]\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Wesela Stanisława\nWyspiańskiego);\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery\n(funkcjonalna analiza aluzji literackich do dzieł pisarzy i filozofów, pełne\nwnioskowanie argumentacyjne dotyczące roli tych aluzji); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Dziadów cz. IV (kreacja bohatera\nromantycznego w kontekście odwołań do innych dzieł romantycznych) oraz\nodniesienia do Wesela Stanisława Wyspiańskiego (funkcjonalna analiza sposobu\nukazania scen fantastycznych w nawiązaniu do Romantyczności Mickiewicza)\nfunkcjonalnie wykorzystano również liczne konteksty interpretacyjne\n(historycznoliteracki - kreacje bohaterów o cechach romantyków; literacki -\nnawiązania do licznych utworów literackich, także kontekst mitologiczny,\nbiograficzny i kulturowy)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n1 zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 27-34)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\njęz.\n40 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n29 punktów\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\nKażdy człowiek jest zbiorem tego, co dała mu naturaX i tego, co\notrzymał z zewnątrz, czyli świata mitów, kultury na nich opartej, religii\ni fikcji. Aluzja literacka niewątpliwie ma swoje źródło w tej mieszance,\nktóra jest tym bogatsza, im człowiek jest lepszym erudytą i im\nbardziej jest zanurzony w kulturze, poprzez przyswajanie jej dzieł.\nJak podaje księga Koheleta „To, co jest, już było, a to, co ma być\nkiedyś, już jest.”. Z takim spojrzeniem na świat identyfikowali się\nrównież stoicy, twierdząc, że świat to wciąż na nowo odgrywający się\nspektakl. Z taką myślą filozoficzną, zwaną apokatastasis, musi się\nzmierzyć prędzejX czy później każdy, kto sięgnie po wytwory kultury.\nGdybyśmy szli po schodach aluzji od dzieł współczesnych, przez\nromantyczne, aż do antyku, prawdopodobnie nie zatrzymalibyśmy\nsię wcześniej niż na mitach Greków lub na Biblii. Nawet prekursorzy\nnaszej kultury, tacy jak Homer, Horacy czy Anakreont z Teos, nie\nbrali swoich idei, motywów z próżni. Wręcz przeciwnie, źródłem\naluzji, mniej czy bardziej bezpośrednich, była dla nich mitologia.\nTrafnie wpływ kultury na twórczość opisuje bohater „Madame”\nAntoniego Libery: „Proszę pomyśleć, kim byliby […] bohaterowie\nFedry, gdyby odjąć im wszystko, co dostali od swoich artystów? […]\nBez fundamentu kultury, bez tabu i obyczaju”.\nTen jakże wymowny cytat pochodzi z powieści, która jest\nnasycona aluzjami. W powieści Libery przedstawiona jest historia\nowianego tajemnicą romansu licealisty z tytułową Madame -\nnauczycielką francuskiego, osadzona na tle szarej rzeczywistości\nPRL. Powieść, mogłaby zostać uznana za przyzwoity, acz nie\nwyróżniający się romans, gdyby nie bogactwo aluzji literackich, które\nnadają opowieści mistycyzmu i głębi. Zdaje się, że podkreśla to sam\nint.\njęz.\nint.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 41\nsp.\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\nautor już w motcie z pism Artura Schopenhauera, które głosi:\n„Romansopisarz powinien dążyć nie do tego, by opisywać wielkie\nwydarzenia, lecz by małe czynić interesującymi.”.\nCzytając „Madame”, można odnieść silne wrażenie, że to\nwłaśnie użyte w tekście odwołania do innych dzieł kreują to, jak\nodbieramy postaci i akcję, oraz to, w jaki sposób protagonista\nodbiera świat. Jednym z najważniejszych tekstów służących za\naluzje bezpośrednie jest tutaj „Ren” Friedricha Hölderlina, drugim\n„Fedra” Jeana Racine’a.\nPrzykładem skażenia kulturą, jak to określił sam bohater, jest\nporównanie siebie, do romantycznego artysty, który gardzi\nigrzyskami plebsu, jest ponad to i „cierpi za miliony”. Takie wnioski\nwysnuwa główna postać podczas balu maturalnego. Tutaj jest to\noczywiście aluzja do Konrada z III cz. „Dziadów” Adama\nMickiewicza. Co więcej, aluzję do romantycznej „walki” z\nracjonalnością czynów widzimy w debacie klasy na lekcji\nfrancuskiego, gdzie wyodrębnia się patriotyczne stronnictwo\n„romantyków” zacięcie broniących honoru ojczyzny i racjonalnego, a\nnawet cynicznego Rożka Goltza. Wszystkie te przykłady obrazująX\njak silnie może wpłynąć zastosowane aluzji literackiejX na odbiór\nsceny.‿Potrafią ze zwykłej kłótni w klasie uczynić wojnę idei, którą\nwidać też w przemyśleniach bohatera powieści, mówiącego „Było w\ntym szkiełko i oko, zero czucia i wiary”. Po krótkim czasie stwierdza\njednak „Wolałem pozór od prawdy”.\nDrugą płaszczyzną dotyczącą aluzji w „Madame”, jest\nrozważanie o naturze tego zabiegu literackiego. Wymowny jest tu\ntytuł jednego z rozdziałów: „Kto poetę chce zrozumieć, musi pójść\nw poety kraj”, zaczerpnięty z Goethego. Stanowi to wyraźny przekaz,\nże nie da się zrozumieć aluzji czynionych przez artystę, nawet do\ndzieł, z którymi czytelnik się zapozna, nie znając kraju. Jest tak\nwłaśnie z powodu osadzenia każdego tekstu na gruncie\nliteracko-kulturowym, który zrozumieć może tylko ten, kto nim żyje.\nZ tego powodu czytelnik polski nie zawsze zrozumie pewne akcenty\nw literaturze chociażby amerykańskiej, a Amerykanin będzie raczej\nstronił od klasyki polskiej.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\n42 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\nNawiązania do innych tekstów kultury są także wykorzystywane\nw celu nawiązania polemiki lub ukazania kontrastu. Dobrze obrazuje\nto „Lalka” Bolesława Prusa, która jest uznawana z jednej strony za\nwyraz zawodu nurtem pozytywizmu w Polsce, a z drugiej strony za\npolemikę z twórczością romantyczną. Przez słowa bohaterów\nprzewija się oskarżenie: romantycy doprowadzili do spotęgowania\nniemocy narodu polskiego wobec zaborcy. Jak twierdzi chociażby\ndoktor Szuman: Polacy z romantyzmu powinni się leczyć.\nPrzedstawienie rozczarowania tekstami romantyzmu i ich wpływem\nna Polaków jest możliwe właśnie przez zastosowanie aluzji\nliterackiej. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści,\nbezpośrednio krytykuje twórczość wieszczów narodowych, co widać\nw jego przemyśleniach: „Trzeba było poznawać kobiety nie przez\nokulary Mickiewiczów, Krasińskich albo Słowackich, ale ze statystyki,\nktóra uczy, że każdy anioł jest w dziesiątej części prostytutką”.\nWidoczny jest tu ostateczny upadek mitu miłości idealnej, od\npierwszego wejrzenia. Wokulski szukał perły, komunii dusz\nz ukochaną. Niestety doznał przykrej i bolesnej w skutkach deziluzji.\nZ pretensją zwraca się właśnie do twórców romantyzmu, którzy\nmistycyzm miłości traktowali jako jedno ze swoich przewodnich\nhaseł. „Zmarnowaliście życie moje… zatruliście dwa pokolenia!\nszepnął - Oto skutki waszych sentymentalnych poglądów na\nmiłość”X mówi Wokulski. Oprócz aluzji bezpośredniej, sama osoba\nWokulskiego, przez swoje czyny i dualizm swojej natury, pokazuje\nmetaforyczną walkę duszy namiętnego romantyka, walczącego\no ojczyznęX i skrupulatnego pozytywisty aprobującego idee\norganicyzmu. Można więc stwierdzić, że „Lalka” również jest\npowieścią opartą na aluzji zarówno pośredniej, jak i bezpośredniej,\nktóra służy w tym wypadku do podważenia słuszności dawnych\nwzorców i ideałów, co może wynikać z doświadczeń życiowych jej\ntwórcy, który dorastając w epoce romantyzmu, przesiąknięty jego\nkulturą, przeszedł w okres po powstaniu styczniowym, niosący za\nsobą zawód poprzednią epoką.\nJeszcze inną formę aluzji literackiej, chyba najbardziej\nbezpośrednią, ukazuje Gustaw Herling-Grudziński w „Ofiarowaniu”,\nktóre jest parafrazą fragmentu biblijnej Księgi Rodzaju (18, 23-33\nint.\njęz.\nint.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 43\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\ni 21, 1-7). Historia ze Starego Testamentu jest przedstawiona\nw zupełnie innym świetle. Możemy odczuć strach Abrahama, jego\nrozterki: „Wyobraźnia podsunęła mu ich krzyki i płacz, Sarę\nrozdzierającą na sobie suknie, Eliezera na kolanach […]”. W tym\nopowiadaniu autor, sięgając do fundamentów kultury, chce pokazać\nnie tylko bardziej ludzką twarz Abrahama, ale odczarować jego\nwizerunek jako beznamiętnego egzekutora. Wskazuje na to jego\nwypowiedź, w której stwierdza, że nie jest możliwym, aby ojciec\npoprowadził swojego syna na śmierć, nie odczuwając lęku, a Bóg nie\nmoże stawiać ludzi w tak strasznych sytuacjach. ZdecydowanieX\nwpływ na zainteresowanie autora kwestią biblijną miało jego\nżydowskie pochodzenie, a więc wychowanie w kulturze opartej na\nPismach, które stanowiło wypełnienie jego przestrzeni kulturowej już\nod najmłodszych lat, oraz jego przejścia w łagrach, skłaniające go do\nrefleksji nad tak fundamentalnymi kwestiami jak relacja człowieka\nz Bogiem.\nPodsumowując, można powiedzieć, że każde dzieło jest na swój\nsposób uniwersalne, ponieważ jego treść wynika z uniwersalnych\nmotywów mających swój początek w mitach i wierzeniach. Jest tak\ndlatego, że poruszają one problemy oraz zagadnienia dotyczące\nludzi w każdej epoce. Mimo że zmieniają się perspektywy obserwacji\nzjawisk, to same w sobie zjawiska nie zmieniają się na przestrzeni\ndziejów i kultur. Miłość, rozum, walka, władza to tylko nieliczne\nz wielu motywów, które zataczają krąg w przestrzeni kulturowej\nniczym mityczny Uroboros. Tym sposobem każdy posiada dookoła\nsiebie otoczkę wypełniającą próżnię, która stanowi jego samego,\nkieruje jego poznaniem siebie i patrzeniem na innych. Jak uważa\nDonna Ford „Książki to klucz do wiedzy, a wiedza to klucz do życia”.\nJeżeli książki miałyby symbolizować tu kulturę, to cytat ten dobrze\nopisuje ludzką kondycję. Tym, co nas stanowi, a czego nie\notrzymaliśmy od natury, jest świat aluzji. Aluzją jest też nasze życie,\nbo niekiedy tak jak romantyk chcemy kochać, walczyć, „mieć serce\ni patrzać w serce”, a czasem jesteśmy skrupulatnymi realistami\npolegającymi na „szkiełku i oku”. Bywamy też synami marnotrawnymi\ni zazdrosnymi Herami. Można więc stwierdzić, że nie ma dzieła\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\n44 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n136\n137\npowstałego w kulturowej próżni, a każdy twórcaX świadomieX, lub\nnieX aluzją się posługuje. [1179 wyrazów]\nint. int.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Lalki Bolesława Prusa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Madame Antoniego Libery\n(rola aluzji literackich w kreowaniu postaci bohatera, różnorodność odniesień\njako element dialogu z kulturą); również funkcjonalnie wykorzystano odniesienie\ndo Lalki Bolesława Prusa (polemika z wzorem romantycznego kochanka, analiza\nroli literatury w kształtowaniu postawy bohatera); funkcjonalnie wykorzystano\nodwołanie do Ofiarowania Gustawa Herlinga-Grudzińskiego\nfunkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: literacki (odwołania do\nróżnych dzieł literackich), historycznoliteracki (elementy programowe\nromantyzmu i pozytywizmu), biblijny (parafraza i jej rola w budowaniu znaczeń\nw Ofiarowaniu)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność analizy wybranych tekstów literackich i szerokie konteksty\ninterpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nkonsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny; 1 błąd\nw spójności wewnątrzakapitowej.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 10 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 45","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":35,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 2","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 2. (0-35)\nParabola […] niesie w sobie uniwersalną, ponadczasową wykładnię praw moralnych,\nfilozoficznych, religijnych, politycznych bądź innych, związanych z sytuacją egzystencjalną\nczłowieka. […] Charakterystyczną cechą parabolicznego dzieła literackiego jest jego\ndwupoziomowość wymagająca od czytelnika dojrzałej i rozbudowanej interpretacji - w innym\nbowiem wypadku dzieło pozostanie odczytane w sposób literalny, uproszczony i nie odsłoni\nswego ukrytego i nadrzędnego sensu. (Słownik gatunków literackich)\nRozważ, jaką rolę pełni paraboliczność w kreacji świata przedstawionego w literaturze.\nPunktem wyjścia rozważań uczyń przywołaną definicję.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe, błędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nParabola to forma literacka polegająca na zestawieniu\ndwóch poziomów utworu - pierwsza płaszczyzna najczęściej\nobejmuje świat przedstawiony w sposób prosty i schematyczny,\ndruga zaś zawiera jakąś prawdę uniwersalną. W utworze\nparabolicznym bohaterowie i wydarzenia ukazane na tle fabuły\nmają drugorzędne znaczenie względem ukrytych wartości\nmoralnych. Taka konstrukcja paraboli nadaje jej dydaktyczny\ncharakter. Właściwe odczytanie dzieła parabolicznego wymaga\nprzejścia od jej dosłownego znaczenia do sensu\nsymbolicznego, alegorycznego. Parabola przyjmuje inną rolę\nw zależności od sposobu jej użycia przez twórcę - może służyć\ndo przekazywania wartości istotnych w oczach autora, do\n46 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\nwyrażania poglądów i myśli, ułatwienia przyswojenia treści\ntrudnych dla odbiorcy czy do uniwersalizacji pewnych\nproblemów i zagadnień.\nPrzypowieść, nazywana także parabolą, jest jednym\nz najbardziej charakterystycznych gatunków literackich\nwystępujących w Nowym Testamencie. Paraboliczność historii\nzawartych w Biblii miała na celu przybliżanie trudnych treści\nteologicznych. „Przypowieść o synu marnotrawnym” opowiada\no mężczyźnie, który roztrwonił cały majątek dany od ojca, po\nczym z pokorą wrócił do domu błagać o przebaczenie.\nUcieszony ojciec wyprawił huczną ucztę na cześć powrotu syna.\nNa płaszczyźnie niedosłownej głowa rodziny staje się obrazem\nBoga, który przyjmuje każdego grzesznika żałującego swych\nczynów. Abstrakcyjna postać Boga w Biblii, brak Jego\nfizycznego wizerunku tudzież imienia znacznie utrudniają\nzrozumienie bożego miłosierdzia oraz gotowości Boga do\nwybaczenia, jednak osadzenie akcji w powszechnie znanych\nrealiach i nadanie schematycznym postaciom symbolicznego\nwymiaru umożliwia przekazywanie prawd religijnych w sposób\nbardziej przystępny dla odbiorcy.\nJednym z dzieł kultury odnoszących się do biblijnych\nprzypowieści jest obraz pt. „Ślepcy” Pietera Bruegla. Został on\nnamalowany na podstawie parabolicznej historii o ślepcach,\npochodzącej z Nowego Testamentu. Dzieło przedstawia kilku\nślepych mężczyzn trzymających kije, które pozwalają im na\nprowadzenie grupy. Niewidomy przewodnik przewraca się\ni wpada do dołu, ciągnąc tym samym resztę podróżników\nw zagłębienie. Dzieło renesansowego malarza wykorzystuje\nalegoryczną scenę biblijną, nadając jej nową formę. Ślepcy to\nludzie bezkrytycznie podążający za przewodnikami, którzy\nostatecznie prowadzą ich do zła. Obraz Bruegla świadczy\no bogatej symbolice, której genezy można szukać właśnie\nw przypowieści. Paraboliczny charakter biblijnej historii\no ślepcach sprawił, że mogła ona być przeniesiona do innej\nformy przekazu, gdyż paraboliczność nadaje utworom\nnieoczywisty i unikatowy charakter. W związku z tym dzieła\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 47\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nparaboliczne często stają się źródłem odniesień i inspiracji.\nMyśli ukryte pod postacią symboli skutecznie oddziałują na inne\ndzieła kultury, umożliwiając tym samym rozprzestrzenianie się\nprawd zawartych w pierwotnych przypowieściach.\nDo utworów parabolicznych należy także „Opowieść\nwigilijna” Charlesa Dickensa, która prezentuje historię\nEbenezera Scrooge’a, skąpca pozbawionego empatii.\nMężczyźnie ukazuje się duch zmarłego wspólnika, który\nprzekonuje głównego bohatera, by ten się zmienił. Następnie\nScrooge’a nawiedzają kolejne duchy - postać widzi sceny ze\nswojego przeszłego, teraźniejszego i przyszłego życia, w którym\ndominują samotność, pustka i bezsens. Pod wpływem wydarzeń\nEbenezer otwiera się na ludzi, ich problemy i uczucia. Fabuła\nutworu jest nieskomplikowana, gdyż ma ona być jedynie\nnarzędziem do przekazania pewnych wartości moralnych.\nScrooge jest bowiem symbolem człowieka obojętnego na los\ninnych. Czytelnik poznaje większość akcji w ten sam sposób,\nw jaki robi to Scrooge, czyli za pośrednictwem duchów, których\nzadaniem jest ekspozycja wydarzeń. Odbiorca utworu i główny\nbohater znajdują się więc w tym samym położeniu względem\npoznawania nowych faktów. Pozwala to na zestawienie postawy\nScrooge’a z własnymi doświadczeniami, co pobudza do refleksji\nwzględem swojego postępowania. Ostateczna przemiana\nbohatera podkreśla wydźwięk moralizatorski utworu -\nniezależnie od tego, jaką osobą się jest, zawsze można\ndokonać zmiany na lepsze w swoim charakterze.\nParaboliczność świata przedstawionego pozwala wpłynąć na\nemocje i refleksje odbiorcy dzięki płaszczyźnie symbolicznej,\nmającej nadrzędne znaczenie w opowieści.\nDziełem, w którym paraboliczność pełni kluczową funkcję,\njest „Dżuma” Alberta Camusa. Czas akcji utworu nie jest\nkonkretny - narrator nie podaje pełnej daty, brakuje ostatniej\ncyfry roku wydarzeń. Okres, w jakim rozgrywa się historia,\nprzestaje być więc istotny, tworząc tym samym uniwersalne\nokoliczności dla prezentowanych wydarzeń. Fabuła okazuje się\nprosta i schematyczna - skupia się głównie na problemie walki\n48 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\nz epidemią w Oranie, algierskim mieście, a okoliczności akcji\nprzedstawiono w przejrzysty, uporządkowany sposób. Jeden\nz bohaterów - Jean Tarrou, mówiąc, że „każdy nosi w sobie\ndżumę\", podkreśla jednak symboliczne znaczenie tytułowej\nzarazy: epidemia ilustruje absurdalną walkę człowieka ze złem.\nCzas i wydarzenia stanowią tylko tło dla ukazania różnego\nnastawienia człowieka wobec zła - to wnioski natury\nfilozoficznej i moralnej wynikające z treści utworu mają\nkluczowe znaczenie. Paraboliczność świata przedstawionego\npozwoliła autorowi na wplecenie elementów filozofii\negzystencjalnej. Postawę charakterystyczną dla\negzystencjalizmu przyjęło dwóch bohaterów utworu - doktor\nBernard Rieux i Jean Tarrou. Postacie, mimo świadomości\nodgórnego skazania ich działań na klęskę, toczą bój przeciw\ndżumie. Rieux wiedział, że nie może wygrać z dżumą, lecz czuł,\nże jego obowiązkiem jest pełne poświęcenie się lekarskiej\nsłużbie podczas epidemii. Jean Tarrou poświęca się i działa\nw imię apoteozy buntu przeciwko złu - jego celem jest\nosiągnięcie świętości bez Boga. Pozostali bohaterowie „Dżumy”\nwyrażają inny stosunek względem zarazy. W warstwie\nsymbolicznej stają się ucieleśnieniem wielorakich postaw wobec\nzła. Cottard, przestępca uciekający od wymiaru\nsprawiedliwościX dzięki epidemii,X jest wyrazem żerowania na\ncudzym nieszczęściu, unikania odpowiedzialności. Raymond\nRambert, dziennikarz przybyły z Paryża, który początkowo\ndystansuje się od sytuacji w Oranie i chce uciec z miejsca\nepidemii, obrazuje egoizm i tchórzostwo. Ojciec Paneloux,\npierwotnie uznający dżumę za karę boską, słusznie zesłaną na\ngrzeszników, symbolizuje fanatyzm i poczucie wyższości. Dzięki\nodczytaniu bohaterów i okoliczności historii w sposób\nparaboliczny, odbiorca utworu może wyciągnąć wnioski\ndotyczące natury ludzkiej, sensu istnienia i moralności.\nParaboliczność może być narzędziem służącym do\nwyrażenia poglądów i myśli dotyczących nie tylko wartości\nuniwersalnych, lecz także kwestii politycznych i społecznych.\nPrzykładem paraboliczności w tym kontekście jest „Mistrz\nint. int. jęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 49\n121\n122\n123\n124\n125\n126\n127\n128\n129\n130\n131\n132\n133\n134\n135\n136\n137\n138\n139\n140\n141\n142\n143\n144\n145\n146\n147\n148\n149\n150\n151\n152\n153\n154\n155\n156\ni Małgorzata” Michaiła Bułhakowa, która to powieść staje się\nwyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Jednym\nz miejsc akcji jest komunistyczna Moskwa lat 30. XX wieku.\nPrzybywa do niej szatan - Woland, by wraz ze swoją świtą\nzorganizować coroczny bal. Woland nie jest typowym\nwyobrażeniem diabła. Szatan w powieści Bułhakowa to\nfaustowski obraz diabła, który „wiecznie zła pragnąc, wiecznie\nczyni dobro” - sprawia zło jedynie po to, by zdemaskować je\nu moskwian. W zestawieniu z szatanem, archetypem zła,\nsystem panujący w Rosji zdaje się być jeszcze bardziej zepsuty\ni odrażający. Także tytułowy Mistrz staje się symbolem jednostki\nodrzuconej i napiętnowanej przez państwo komunistyczne.\nDwuwymiarowość postaci podkreśla brak konkretnej tożsamości\nbohatera: nie ma on imienia, lecz jedynie pseudonim, dzięki\nczemu staje się figurą bardziej uniwersalną. Takie użycie\nparaboli pozwoliło na wyrażenie sprzeciwu wobec ogólnego\nładu w wyrafinowany sposób, jednocześnie pobudzając\nczytelnika do przemyśleń na temat życia i miejsca jednostki\nw systemie totalitarnym.\nUniwersalność paraboli jest jednym z aspektów, dzięki\nktórym pojawiała się ona nie tylko w początkach dziejów\nliteratury pod postacią krótkich przypowieści, lecz także\nw późniejszych latach, najczęściej jako powieści-parabole.\nPozwala ona na wprowadzenie bogatej, oddziałującej na inne\ndzieła symboliki, dzięki której teksty kultury nabierają głębi\ni wieloznaczności mimo uproszczonej fabuły i schematycznych\npostaci. Paraboliczność umożliwia zarówno nauczanie trudnych\ntreści za pomocą alegorycznych scen, jak i pobudzanie odbiorcy\ndo myślenia, refleksji i wyciągania własnych wniosków na\npodstawie odniesień do swoich indywidualnych doświadczeń.\nDwupoziomowa struktura paraboli pozwala na wprowadzenie\nelementów filozoficznych oraz uniwersalnych wartości\nmoralnych w sposób subtelny, a jednocześnie niebanalny\ni wielowymiarowy. Paraboliczna kreacja świata\nprzedstawionego w dziele literackim wpływa istotnie na\n50 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n157\n158\nwydźwięk utworu, jego przesłanie oraz dotarcie emocjonalne do\nodbiorców. [1150 wyrazów]\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,\nMistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(funkcjonalna analiza paraboliczności dzieła w jego wymiarze moralnym\ni filozoficznym, uniwersalizacja przesłania, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące roli paraboliczności w tworzeniu przesłania utworu); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do przypowieści biblijnych (uniwersalne\nprzesłania przypowieści o synu marnotrawnym i o ślepcach) oraz funkcję\nparaboliczności w kreacji świata przedstawionego oraz bohaterów w Mistrzu\ni Małgorzacie Michaiła Bułhakowa (funkcjonalna analiza uniwersalizacji\nw tworzeniu obrazu totalitarnego obrazu państwa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst filozoficzny (egzystencjalizm\nw powieści Camusa; teologiczny (interpretacja przypowieści biblijnych) oraz\nspołeczno-polityczny (obraz państwa sowieckiego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich i szerokie konteksty interpretacyjne\nświadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 2 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n34 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 51\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nPrzypowieść, inaczej parabola, to jeden z najstarszych gatunków\nliterackich. Znany jest przede wszystkim z Biblii jako utwór\nnarracyjny, który oprócz znaczenia dosłownego zawiera także\nznaczenie przenośne. W paraboli charakterystyczny jest jej\nuniwersalizm, czyli aktualność zawsze i wszędzie. Przypowieść stała\nsię inspiracją dla wielu twórców, którzy podjęli się wykorzystywania\njej cech w swoich dziełach. Dzięki temu zaczęła pełnić ona nieco\ninne funkcje, została uaktualniona i dostosowana do realiów danej\nepoki.\nParabola cieszy się dużą popularnością literatów, ponieważ\nmożna ją dostosować do zmieniającej się rzeczywistości. Dzieje się\ntak dzięki cechom właściwym dla tego typu utworów. Parabola jest\nopowieścią narracyjną ze schematyczną fabułą\ni niezindywidualizowanymi bohaterami, którzy prezentują pewne typy\npostaw. Ważnymi elementami świata przedstawionego są też\nmiejsce i czas zdarzeń. Fundamentem paraboli jest\ndwupłaszczyznowość, bo poprzez sens dosłowny przechodzi się do\ntego ukrytego, wielopoziomowego. Taką konstrukcję można spotkać\nprzede wszystkim w powieściach, opowiadaniach czy nowelach, ale\nmożna też mówić o wierszach, w których od konkretu autorzy\nprzechodzą do uogólnienia. Dlatego obok Alberta Camusa, Franza\nKafki warto zwrócić uwagę na utwory Wisławy Szymborskiej.\nW dziełach tych autorów charakter dydaktyczny znany z Biblii został\nzastąpiony szeregiem życiowych refleksji.‿ Przynoszą głębokie\nmyśli o naturze ludzkiej i regułach życia.\n„Przypowieść” Wisławy Szymborskiej to utwór z pogranicza\nprozy i poezjiX ukazujący uniwersalną sytuację. Trzej rybacy\nokreśleni numerami, a nie konkretnymi imionami, prezentują dwie\nodmienne postawy wobec człowieka wołającego o pomoc.\nNieokreślony czas i miejsce pobytu nieszczęśnika z racjonalnego\npunktu widzenia nie pozwalają na jego ratunek, ale trzeci rybak ma\nodmienne zdanie. „Wszędzie jest wyspa Tu” - w każdym miejscu\njęz.\njęz.\nint.\n52 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nświata potrzebni są ludzie, którzy bez wahania okażą wsparcie,\nempatię, podejmą działanie na rzecz potrzebujących. Czasami\nwymaga to wręcz heroizmu, ale stanowi istotę człowieczeństwa. Oto\nwspółczesna przypowieść dla każdego człowieka.\nUtwór, w którym wydarzenia należy odczytywać na poziomie\ndosłownym i metaforycznym, to „Dżuma” Alberta Camusa. Już motto\nsugeruje, że jest to powieść współczesna, która ma cechy paraboli.\nPoprzez fikcję literacką, kreację świata przedstawionego, autor chce\npokazać prawdę o świecie, czyli coś, co istnieje, przez coś, co nie\nistnieje. Akcja dzieje się w Oranie, algierskim mieście, które niczym\nspecjalnych się nie wyróżnia i stanowi synonim rzeczywistości\nw ogóle. Miasto jest zamknięte, odgrodzone od reszty świata i ta\nizolacja sprawia, że takie realia mogą istnieć wszędzie.\nPonadczasowy wymiar powieści sugeruje także konstrukcja czasu,\nrzecz dzieje się w latach 40. XX wieku, ale nie ma dokładnie\nokreślonych dat. Dlatego niejednoznaczna czasoprzestrzeń\npowoduje, że Oran przypomina średniowieczny gród, ale i getto czy\nobóz koncentracyjny z czasów hitlerowskiej okupacji w Europie. Na\npoziomie dosłownym książka opowiada o epidemii dżumy oraz\nróżnych postawach ludzi w obliczu zarazy. Natomiast paraboliczna\nwymowa dzieła jest znacznie bardziej obszerna. Walkę z dżumą\nmożna porównać do walki z wrogiem podczas wojny. W obydwu\nsytuacjach widać dużą śmiertelność, izolowanie chorych, rozłąkę\nz bliskimi czy zobojętnienie ludzi na śmierć. Dżumę można odczytać\nteż jako zło. Według Tarrou, jednego z głównych bohaterów utworu,\nzło jest wpisane w naturę człowieka i ujawnia się najczęściej\nw sytuacjach ekstremalnych. Dobroć, którą człowiek czasami\nukazujeX jest wynikiem wewnętrznej walki. W gruncie rzeczy jednak\nludzie skazani są na zło i nie będą go mogli ostatecznie unicestwić.\nDżumę należy też rozumieć jako absurd. Nie da się racjonalnie\nwytłumaczyć przyczyn dżumy, która nagle pojawia się w Oranie, ani\ntego, że umierają bezbronne dzieci, a człowieka spotyka\nniezawinione cierpienie. Doktor Rieux przebywa nieustannie wśród\nchorychX a nie zostaje zarażony, natomiast Tarrou umiera\nw momencie, gdy epidemia się cofa.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 53\nsp.\nsp.\nsp.\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\nLektura ta prowadzi też do rozważań na tematy egzystencjalne.\nCzłowiek ma wolną wolę, może wybierać między dobrem a złemX\ntak samo jak bohaterowie „Dżumy” mogą przyjąć postawę walki\nz zarazą albo się jej podporządkować. W Oranie ludzie odczuwają\nciągle strach przed chorobąX tak samo jak człowieka nie opuszcza\nlęk przed śmiercią, w obliczu której pozostaje samX mimo że żyje\nw zbiorowości. Dżuma jest absurdemX tak samo jak życie, które\nzostało narzucone człowiekowi, mimo że o nie nie prosił.‿Świat\nprzedstawiony został zarysowany w duchu tez egzystencjalizmu\nSartre’a. Jednak postawy głównych bohaterów niosą Camusowską\nideę przyjaźni, współdziałania, uczciwej pracy jako przeciwwagi dla\nzła - nieusuwalnej cechy świata. Oto przesłanie odautorskie dla\nczytelnika.\n„Proces” Franza Kafki także zawiera cechy paraboli. Powieść ta\nna poziomie dosłownym to historia zmagań Józefa K., z tajemniczą\nsiłą i nieosiągalną instytucją sądu, który wytoczył mu proces\ni oskarżył o przestępstwo. Bohater jednak nie wieX dlaczego i o co\nzostał obarczony winą. Rzeczywistość przedstawiona, mimo\npozorów realizmuX jest fantastyczna, groteskowa i absurdalna.\nCzytelnik niewiele wie o bohaterze, nie zna jego nazwiska, a miejsca,\nw których się znajduje, przypominają ciemną przestrzeń labiryntu\nsądu, banku czy katedry.‿Józef K. to przeciętny człowiek, każdy\nz nas. Proces na poziomie metaforycznym można rozczytywać na\nwiele sposobów i w różnych kontekstach. Jako powieść o moralności\nczłowieka, gdy bohaterX najpierw przekonany o swojej niewinnościX\nwraz z rozwojem akcji zaczyna wierzyć w swoją winę. Nikt nie stara\nsię mu pomóc, jest osamotniony, uwikłany w proces.‿ O bezsilności\nczłowieka wobec władzy, bo Józef K. nie zna swoich praw, nikt nie\nliczy się z jego zdaniem, jego los jest z góry przesądzony. Utwór ten\nto także metafora uogólniająca życie ludzkie. Wina egzystencjalna\ntowarzyszy każdemu od początku życia. Moment narodzin to\naresztowanie, całe życie to proces, natomiast śmierć to egzekucja.\nŻycie i trud istnienia to proces, w którym człowiek jest oskarżonym\ni obrońcą. Władza i sąd mogą symbolizować Boga, a wina\ni egzekucjaX śmierć. To także dzieło o biurokracji, sądownictwie\ni niesprawiedliwości, gdzie urzędnicy poddani machinie\nint.\nint.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint.\njęz.\njęz.\nint. int.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\n54 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\n121\nbiurokratycznej nie dostrzegają spoza niej nikogo. Co istotne, to\ntakże utwór o systemie totalitarnym, który zbudowany jest na\nkłamstwie, a człowiek jest tylko przedmiotem w rękach okrutnego\nsystemu. W każdej chwili bez powodu może zostać skazany na\nśmierć. ‿Prawo jest niepojęte, człowiek ma tylko pozornie do niego\ndostęp. Mimo wszystko nie może biernie czekać na rozwój\nwydarzeń, by zrozumieć swój losX musi być odważny i przyjąć\npostawę aktywną. Oto finał historii - samoświadomość przy końcu\nżycia.\nParabola była modyfikowana na przestrzeni wieków i wiele jej\ncech znalazło się w przytoczonych powieściach. Zarówno\nw „Dżumie”, jak i „Procesie” oprócz sensu dosłownego znajduje się\nteż ten przenośny, który jest bardzo skomplikowany, ale pokazuje\nprawdy i wartości życia człowieka. Jest tak istotny, bo dotyczy\nkażdego z nas. Jak widaćX przypowieść, mimo swojego dawnego\npochodzeniaX jest kontynuowana w literaturze współczesnej i jej\nznaczenie jest wciąż ogromne. [1024 wyrazy]\njęz.\nint.\nint.\nint. jęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dżumy Alberta Camusa,\nProcesu Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dżumę Alberta Camusa\n(odczytanie dzieła na poziomie znaczeń symbolicznych i parabolicznych,\nuniwersalizacja problematyki); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano\nProces Franza Kafki (analiza paraboliczności powieści w różnych aspektach,\ninterpretacja jej znaczeń symbolicznych w sposobie ukazania relacji bohater-\nwładza totalitarna) oraz funkcjonalnie wykorzystano wiersz Wisławy\nSzymborskiej Przypowieść (egzystencjalna refleksja o kondycji człowieka i jej\nponadczasowy charakter)\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst filozoficzny (odniesienia do\nfilozofii Sartre’a) i kontekst historyczny (odwołanie go II wojny światowej)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich świadczy o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 55\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - w wywodzie występuje 5 błędów w spójności\nwewnątrz akapitów.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 14 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 0 pkt - praca zawiera 15 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n27 punktów\n56 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":45,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 3","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 3. (0-35)\nMiędzy utopią a antyutopią.\nPunktem wyjścia swoich rozważań o literackich obrazach budowania idealnego świata\nuczyń Małą Apokalipsę Tadeusza Konwickiego.\nW pracy odwołaj się do:\nMałej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\nHistoria i literatura pokazują nam, jak różnie może wyglądać świat\ni jak dynamicznie dochodzi w nim do przemian. Najmniej łaskawe dla\nspołeczeństwa są oczywiście czasy wojny, wśród nich dwie\nnajwiększe i najbardziej dramatyczne w skutkach, ale również okresy\nrządów totalitarnych i autorytarnych, kiedy jednostka zostaje\npodporządkowana ideom partyjnym. Paradoksem jest, że zazwyczaj\nwprowadzanie takich systemów jest umotywowane chęcią stworzenia\nrzeczywistości idealnej, eliminującej cierpienie, ból, niedoskonałości\nówczesnego sprawowania władzy. Już Platon, jeden z myślicieli\nstarożytnej Grecji, w pracy pt. „Państwo” przedstawiał arkadyjską\nwizję społeczeństwa pod elektoratem rządów totalitarnych. Filozof\nwiązał nierozłącznie kontrolę nad poszczególnymi sferami życia\nobywatela z warunkiem uzyskania pełni szczęścia wśród\nmieszkańców objętych tym systemem. Jego rozważania stanowią dla\nwielu pisarzy i myślicieli wieków dalszych punkt wyjścia do zbadania,\nczy tak naprawdę owa arkadia nie jest jednocześnie ograniczeniem\npodstawowych swobód.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 57\nsp.\nsp.\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\nW dobie renesansu, a więc w czasach powrotu do idei\nantycznych, filozof Thomas More stworzył własną definicję państwa\nidealnego, nazywając go utopią. W pracy o tym samym tytule\nzobrazował wyspę i obowiązujące na niej zasady, które niewątpliwie\nzbliżone są do wizji arkadii Platona: brak własności prywatnej,\nwyznaczony czas na pracę i odpoczynek, ingerencja w życie\njednostki. Co więcej, postulaty te przypominają chociażby system\nkomunistyczny wprowadzony w Polsce po II wojnie światowej, a więc\nokoło 4 wieki później. Udowadnia to, jak blisko oscylują wokół siebie\nopisywane w różnych okresach wyobrażenia utopijnego\nspołeczeństwa.\nSpojrzenie filozofów na istotę uczynienia świata idealnym\npociągnęło za sobą chęć przełożenia owych wizji na konkretny obrazX\nprzez co również pisarze zajmowali się zagadnieniem arkadii i jej\nkonsekwencji.‿ Pozostając w temacie Polski Ludowej, jednym\nz utworów, które nawiązują do systemu komunistycznego\ni przedstawiają jego cechy, jest „Mała Apokalipsa” Tadeusza\nKonwickiego. Autor opisał w niej historię intelektualisty, któremu\npowierzono zadanie samospalenia w akcie manifestacji wolności\ni zerwania z obowiązującą doktryną. Cały tekst poświęcony jest nie\ntylko ukazaniu form ucisku społeczeństwa i propagowania partyjnych\npostulatów, ale także próbie odpowiedzenia na pytanie, jaki wpływ\nrzeczywiście ma taka postać rządów na obywateli. Autor dochodzi do\nwniosku, że system totalitarny wprowadza jednostkę w marazm,\npozbawia go indywidualności, ale też chęci do funkcjonowania\nw zastanym świecie. Według książki każdy przeżywa swoją „małą”,\nczyli osobistą apokalipsę, co sumarycznie prowadzi do degradacji\ncałego społeczeństwa.\nKolejny obraz świata oparty na konstrukcji utopii, to dystopia, czyli\n„czarna wizja przyszłości” Oceanii opisana w książce George’a\nOrwella „Rok 1984”. Precyzując, kraj ten przedstawia się czytelnikowi\njako arkadia poprzez władzę i jej metodę „niekończącej się wojny”, ale\njako antyutopię poznajemy go z perspektywy głównego bohatera.‿\nTzw. Partia, czyli najwyższa instytucja prawna sprawująca porządek\nw krainie, utrzymuje pozory prowadzonej na granicach wojny w celu\nuwiarygodnienia swoich propagandowych haseł, których podstawą\njęz.\njęz. jęz.\nint.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n58 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\njest twierdzenie: w państwie jest najlepiej, bo wszędzie indziej panuje\nniepokój. Oprócz tego władza próbuje już nie tylko kontrolować czyny\nobywateli, ale także wniknąć do ich umysłów i wpływać na ich\nświatopogląd, czego następstwem jest hierarchizacja społeczeństwa,\nograniczenie wolności jednostek, a w konsekwencji uzyskanie\npozornego spokoju i panowania nad sytuacją w Oceanii. Cechy te\nzarówno Platon, jak i More wyszczególnili jako czynniki niezbędne do\nfunkcjonowania utopii. Obok tego wysuwa się spojrzenie na świat\njednego z jego mieszkańców Oceanii - Winstona, który usilnie próbuje\nuwolnić się z kajdan reżimu. Jako jednostka inteligentna potrafi on\noddzielić sferę partyjną od osobistego myślenia, zauważyć absurdy\ni mankamenty państwa: ubóstwo, ciągły strach, dyskryminację, ucisk\nrządzących, obłudę. Jego spojrzenie pozwala rozgraniczyć działania\nPartii i faktyczną rzeczywistość, co z kolei prowadzi do mieszania się\nkategorii - arkadia opisana w „Roku 1984” bardzo łatwo staje się\ndystopią i na odwrót.\nŚwiat nieustanie próbuje być kształtowany i podporządkowywany\nw imię stworzenia lepszego jutra, jego perfekcyjnej wersji, jednak\ngranica między ładem i harmonią a wprowadzeniem stanu destrukcji\ni degradacji okazuje się delikatna. Przykłady, zarówno te historyczne,\njak i literackie, potwierdzają, że dobre chęci nie wystarczą w sytuacji,\ngdy wprowadza się reżim i narzuca własną ideologię. Utopia jako\npaństwo bez obowiązującej doktryny totalitarnej nie ma racji bytu, co\nudowadniali na przestrzeni lat filozofowie i pisarze (Platon, More), ale\njednocześnie wraz z owym ustrojem następuje czas ucisku\ni ograniczeń, co kształtuje typowy obraz dystopii, uwidoczniony\nw „Małej apokalipsie” Konwickiego i „Roku 1984” Orwella. Można\nstwierdzić, że utopia i dystopia są swoistym uzupełnieniem, a bez\njednego nie istnieje drugi. Powinno być to przestrogą dla przyszłych\npolityków, rządzących i wizjonerów świata, że dążenie do idealności\nprowadzi w gruncie rzeczy do upodlenia i demoralizacji\nspołeczeństwa, a to tylko cofa i niszczy osiągnięty postęp.\n[714 wyrazów]\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 59\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Mała Apokalipsa\nTadeusza Konwickiego, Rok 1984 George’a Orwella)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata pozornej arkadii, obraz\nantyutopii rodzącej dramaty jednostek, pełne wnioskowanie argumentacyjne\ndotyczące obrazu państwa totalitarnego i dramatu bohatera); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Roku 1984 George’a Orwella (analiza\ncech dystopii, wizji świata z punktu widzenia bohatera w odniesieniu do\nfilozoficznych i ideologicznych koncepcji szczęśliwego społeczeństwa) oraz\nodniesienia do Utopii Thomasa More’a (obraz utopijnego państwa, które staje się\nswoim przeciwieństwem\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (filozoficzny -\nplatońska koncepcja państwa jako punkt odniesienia do rozważań i analizy kreacji\npaństwa totalitarnego w analizowanych utworach literackich)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i kontekstu interpretacyjnego\npogłębiającego rozważania świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 17 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n29 punktów\n60 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nOdmienne wizje świata od lat stanowią powód do długich dyskusji\ni czynów, które często zmieniają bieg historii. Na przestrzeni epok jest\nto nadal chętnie podejmowany temat, zarówno w literaturze, jak i na\nscenie politycznej. Ludzie stale dążą do stworzenia idealnego świata,\npisarze, poeci opisują swoje pomysły i przemyślenia w wielu dziełach.\nGranica między utopią a antyutopią jest niezwykle płynna, w dużej\nmierze zależy od poglądów jednostki i wpływającego na nią otoczenia.\nLiterackie obrazy budowania idealnej rzeczywistości są uzależnione\nod czasów, w jakich powstały.\nW powieści Tadeusza Konwickiego „Mała Apokalipsa’’\nprzedstawiono obraz, który można odnieść do realiów świata\nkomunistycznego. Świata, którego zamysł miał być perfekcyjny,\na którego mechanizmy funkcjonowania Konwicki obnaża.\nW komunizmie stawiano na zniesienie własności prywatnej, wszystko\nmiało być wspólne, jednakie dla każdego. Jak pokazała historiaX\nz tego systemu wyszło o wiele więcej złego. Co mogło być tego\nprzyczyną? Wizja wspólnej utopii przemieniła się w realia\nzbiurokratyzowanych, nadmiernie zorganizowanych metod\ndyktatorskich. Zobrazowana w utworze rzeczywistość to rozpadające\nsię budynki, oznaki zniewolenia, stały brak podstawowych produktów,\nmalejąca indywidualność. To symbole upadku utopii. Główny bohater\npowieści dobrze zdaje sobie sprawę, jak wyglądają otaczające go\nmiejsca, dostrzega wszechobecny reżim, cenzurę, sam jest\nprzepytywany, legitymowany przez milicję. Pragnie dla ludzi wolności.\nDla słuszności idei opozycji jest gotowy do publicznego samospalenia,\nbo nie takiego świata pragnie dla przyszłych pokoleń. Komunistyczna\nwładza odebrała wszystkim marzenia i możliwości spełnienia ich;\nwładza zaczęła propagować pracę dla państwa jako jedyną słuszną\npowinność.\nJedną z pierwszych utopijnych wizji stworzył Platon, opisał ją\nw swoim dziele zatytułowanym „Państwo’’. Własne przeżycia skłoniły\ngo do zaproponowania zmian, które miałyby na celu poprawę poziomu\njęz.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 61\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nżycia. Filozof przemyślał każdy punkt. Przede wszystkim twierdził, że\nutopia powinna składać się z trzech grup, kast, które współpracują,\nponieważ tylko wtedy państwo może dobrze działać. Popierał\nrównouprawnienie płci, propagował takie cechy jak męstwo, odwaga,\nsprawiedliwość. Wszystkie jego idee w teorii wydawały się ciekawe,\nnowatorskie, zwłaszcza jak na tamte czasy. Ale coX jeśli na pozór\nidealna współpraca przemienia się w rutynową, schematyczną pracę,\ngdzie każdy musi znać swoje miejsce i nie ma prawa, by ktokolwiek\ndążył do osiągnięcia prywatnego szczęścia? Obywatele takiego\nspołeczeństwa, choć na pozór spędzają większość swojego czasu\nw pracy, która jest najważniejsza, tak naprawdę się nie znają,\nmałżeństwa są zawierane często losowo, a wychowaniem dzieci\n(najlepiej tylko zdrowymi i w pełni sprawnymi) zajmuje się państwo.\nNie istnieje indywidualizm jednostek, które są całkowicie poddane\npaństwu, ich życie poddane jest pełnej kontroli. Platon wspomniał\ntakże o hierarchii społecznej opartej na wiedzy - pełną wiedzę mają\njedynie mędrcy, dzięki czemu mają dostęp do wszelkich tajemnic;\nmniej wiedzą wojownicy, a prości ludzie posiadają jedynie namiastkę\nprawdy. W takim społeczeństwie, sprawiającym wrażenie spokojnego,\nharmonijnego, opartego na współpracy i sprawiedliwie rządzonym, po\nbliższym zapoznaniu się można zauważyć jego wady. To brak\nwolności i szacunku dla pojedynczych istnień, traktowanych jak\nmaszyny, stworzone do pracy dla wyższego dobra, jakim jest\npaństwo.\nNa granicy utopii i antyutopii balansuje także Rodion\nRaskolnikow, bohater powieści Fiodora Dostojewskiego. Młodzieniec\njest przekonany o wyższości swojej wizji. Wielokrotnie z dumą\nwspomina o swoich pomysłach i robi wszystko, by osiągnąć\nposzczególne szczebleX dążąc do celu. W gazecie zamieszcza\nwłasne przemyślenia, które uważa za niezwykłe. Wierzy, że znaczy\nwięcejX niż przeciętny obywatel, czuje się nadczłowiekiem. Jest o tym\ntak święcie przekonany, że w jego mniemaniu ma obowiązek\nulepszania świata, usuwania z niego niepotrzebnych, gorszych ludzi.\nNie istnieją dla Rodiona żadne zasady, prawo. Własne wizje tak\nbardzo go zaabsorbowały, że zaczął posuwać się do czynów\nokrutnych, jak zaplanowane morderstwo. Co więcej, nie odczuwał\njęz. int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint.\n62 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\nnawet skruchy po dokonaniu zabójstwa, czuł się usprawiedliwiony,\nponieważ zrobił to dla wyższych celów. Raskolnikow tak głęboko\nzatracił się w swoich wizjach o utopii, że nie zauważył, jak bardzo są\none szkodliwe. Przekroczył wszelkie granice moralności.\nNa przykładach z historii świata można zauważyć, jak często\nradykalne zmiany wizjonerów doprowadziły do zniszczenia wielu\npaństw. Sny o utopii od lat nie dawały spokoju wielu postaciom.\nMożna wspomnieć chociażby o Adolfie Hitlerze, który początkowo\nswoimi pomysłami zyskał ogromną popularność oraz uznanie\nw Niemczech. Wkrótce jednak przekonano się o okrucieństwie jego\nwizji o idealnym państwie zamieszkiwanym tylko przez idealnych ludzi,\nperfekcyjnej rasy. Wprowadzono totalitarny system, w którym nie ma\nmiejsca na wolność jednostki, a każdy element życia poddany jest\npełnej kontroli. W czasie wojny obywatele państwa nazistowskiego\nbyli tak zafascynowani ideą ich władcy, że nie potrafili racjonalnie\nmyśleć i w imię utopii posuwali się do okrutnych działań. Jak widać,\nczasem nie potrzeba nawet zbyt wiele czasu, by utopia przekształciła\nsię w antyutopię.\nCienka granica między utopią a antyutopią zaciera się bardzo\nłatwo. We wspomnianych przypadkach zaczynało się od chęci zmiany\nświata, a w niedługim czasie ten sam świat legł w gruzach, na których\nzbudowano systemy kontrolujące wszystkie dziedziny życia obywateli,\nktórzy utracili własną wolność. W teorii wiele idei wydawało się być\nnaprawdę wspaniałymi. Ale w praktyce ukazywały się pewne wady,\nktóre zamiast skorygować, wprowadzono. W skutkach okazało się to\nkatastrofalne. Niewiele trzeba, by wpaść z jednej skrajności w drugą.\nKażdy chciałby żyć w pięknym świecie. Ale warto pamiętać\no podstawowych prawach człowieka do wolności. [819 wyrazów]\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Małej Apokalipsy\nTadeusza Konwickiego, Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 12 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza obrazu świata, który oddaje realia czasów\nPRL-u i porządku państwa komunistycznego, jest w zamyśle utopijną krainą\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 63\nszczęśliwości, a w rzeczywistości okazuje się antyutopią); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Państwa Platona (analiza platońskiej\nteorii szczęśliwego państwa, które w rzeczywistości staje się własnym\nprzeciwieństwem, z utopii zmienia się w obraz państwa podporządkowującego\nsobie obywateli, ograniczającego ich wolność); częściowo funkcjonalnie została\nwykorzystana Zbrodnia i kara Fiodora Dostojewskiego (utopijność pragnień\nRaskolnikowa nie została w pełni odniesiona do obrazu państwa\ni społeczeństwa, analiza tych mechanizmów jest powierzchowna i ogólnikowa)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst interpretacyjny (kontekst\nhistoryczny - pogłębienie obrazu państwa totalitarnego i jego przywódcy\nw osobie Adolfa Hitlera jako przykład utopii, która przeradza się w antyutopię\no zbrodniczych cechach)\nbogata argumentacja\nwykorzystanie kontekstu interpretacyjnego pogłębiającego rozważania świadczy\no erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n27 punktów\n64 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":56,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 4","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 4","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 4. (0-35)\nOto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno\ni mierzwa. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.\n(Bruno Schulz, Wiosna)\nRozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana\nw nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment\nopowiadania Wiosna Brunona Schulza.\nW pracy odwołaj się do:\nznanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\nKażdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą\nnieustannie wywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią,\na ona staje się częścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi -\nwykreowana w nich rzeczywistość również nie pozostaje bez\nznaczenia dla odczytania sensu książki. Najczęściej ukazana przez\nautora przestrzeń ma za zadanie pogłębiać portret psychologiczny\numiejscowionego w niej bohatera, przekazywać pewne symboliczne\ntreści lub skłaniać do refleksji nad głębszym sensem czytanych słów.\n„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są\nciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem\nwarstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”.‿\nW twórczości Schulza przestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie\njest to ujęte wprost, wiadomo, że wydarzenia opisane w opowiadaniu\n„Wiosna” mają miejsce w Drohobyczu - prowincjonalnym mieście,\ngdzie mieszkał Schulz. Tekst stanowi poniekąd symboliczną\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 65\nsp.\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\nautobiografię, a poprzez wykreowaną przestrzeń autor przybliża\nczytelnikowi swoją osobę, własny sposób postrzegania świata takim,\njakiego pragnął, a jakim, jak przekonał się w dalszym życiu, świat nie\nbył. Schulz opisuje przestrzeń widzianą oczami dziecka, które\ndostrzega w nim to, co niesamowite i niedostępne dla oka innych\nludzi, następuje tu wręcz „mityzacja rzeczywistości”. Miasto będące\nniejako centrum wszechświata jest ukazane wraz ze swoimi\nzakamarkami w konwencji onirycznej - miejsca przechodzą płynnie\nz jednychX stając się innymiX i mieszają się ze sobą w swego rodzaju\nlabirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają, że przestrzeń pozostaje\nniedomknięta, co pozwala czytelnikowi poszerzać ją wedle własnych\nodczuć.\nKoncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się\nrównież u Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku\nprzestrzeń ta zdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia.\nWydarzenia rozgrywają się w ciasnych, nieprzyjemnych\ni niedoświetlonych pomieszczeniach łączących się w pewną „sieć”,\nw której łatwo się zgubić. Nie bez znaczenia pozostaje też\nrozpoczynająca się już na schodach do pomieszczeń sądowych\nduchota, która zdaje się nie przeszkadzać urzędnikom. Przedstawiona\nrzeczywistość jest absurdalna, a sam Józef K. czuje się w niej\nuwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń ukazana przez autora\nodpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera. Kafkowski labirynt jest\nuniwersalnym zobrazowaniem człowieka zagubionego na drodze\nwłasnego życia.\n[ W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura\njest niejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego\nstany emocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje\nsię ponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na\nprzestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy\nodczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie\nczasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie\npołączy się z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz\nz otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między\nWerterem a przestrzenią są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla\nbohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten\nint. jęz. int.\njęz.\njęz.\n66 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\nsposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny\nmłodzieńca.\nInną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada\nw „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury\npodczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte\ncienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się\nna metaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co\nw nim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany\nzieleni wzdłuż brzegów pokazująX jak bardzo potrafimy być obcy dla\nsamych siebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało\nprzyjemnych niespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemyX do czego\nmożemy być zdolni i powoli poznając siebieX często dokonujemy\nsmutnych czy wręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca\nraz po raz parowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia\nczłowiekowi poznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział,\nktórędy ma dalej podążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie.\nConrad, opisując przyrodę pośrodku afrykańskiego lądu, ułatwia\nodczytanie symbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.\nJak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,\nw którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść\nbohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.\nRównież wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziejX nabrałyby\ninnego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia\nodnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji\nw kontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element\ncharakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może\nzrozumieć go w pełni. [657 wyrazów]\nint.\nint.\nint.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Procesu Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie opowiadanie Wiosna\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata\nprzedstawionego oddającego osobowość autora i wpływającego na sposób\nwidzenia świata przez bohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu);\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 67\nprzestrzeni jako ciasnej klatki ograniczającej wolność bohatera) oraz do Cierpień\nmłodego Wertera J. W. Goethego (natura otaczająca człowieka jako przestrzeń\noddająca wewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)\nfunkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst\nliteracki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n32 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\nPrzestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje\nją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.\nGromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę\nnie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat\nnaokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz\nskłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie\nrzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia\nprzed nami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi.\nTroja bowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku\ndotarł do niej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym\nodbyła się wojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak\nokazało się, że Troja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów,\nże jest to jej inna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę\n68 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\nprzestrzeni, którą niedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że\nnasza odejdzie w zapomnienie.\nPrzestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,\nstanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo\nswobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można\nzaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.\nGłówny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo\nstaje się dla niego coraz bardziej obce. ‿Inspiracją dla miasta\nz opowiadania był dla Schulza rodzinny Drohobycz. Opisywana\nw „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze\nłączy się z tymX co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie\nz nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu\nspod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem\nlabiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do\ncentrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni\nzrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,\ndwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.\nIstotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń\nstworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza\npanuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona.\nBrak sprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny\ncharakter. Każde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K.\nw trakcie trwania swojego procesu, przyjmuje formę labiryntu.\nOtwierane drzwi prowadzą do następnych drzwi. Takie odczuwanie\nprzestrzeni podkreśla zagubienie i całkowitą bezradność bohatera.\nBudowa sądu, w którym panuje niemożliwa do zniesienia duchota,\nstwarza atmosferę grozy i wywołuje niepokój. Sprawia również\nwrażenieX jakoby coś nieustannie miało władzę nad bohaterem\ni kontrolowało jego postępowanie. „Proces” to powieść o bezsilności\nczłowieka wrzuconego do labiryntu świata, w którym bohater nie\ndecyduje o niczym, zostaje podporządkowany pseudo autorytetom\ni rozpaczliwie próbuje wziąć odpowiedzialność za swoje czyny i za\nswoje życie. Przytłaczająca aura, która panuje wokół Józefa K.X jest\nznakiem jego podległości i bezradności, obrazem samotności\nczłowieka osaczonego w labiryncie.\njęz.\njęz.\nint.\nint.\nort.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 69\nsp.\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\nCiekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele\n„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową\nmiejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza\nrównież w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku\npolega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,\nktórzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy\nżyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.\nOpuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do\nwyjścia to labirynt, który ma chronić nieroztropnych przed\nniebezpieczeństwem. To przekonanie potwierdza się zresztą\nu wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem\ndecydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne\narchetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym\nelementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy\ncharakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa\nrównież bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni\nmijające lata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata\ndynamicznego rozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest\nmityczne. Mityzacja rzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte\npiękno banalnego świata, co było głównym założeniem realizmu\nmagicznego, którego autorka jest przedstawicielką.\nNiewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem\nkażdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.\nMoże ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą\nzmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę\nutworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem\nrealizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,\nz którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej\nznamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.\nJest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,\na czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło\nbyłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.\n[697 wyrazów]\njęz.\njęz.\njęz.\n70 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe -\nwybrane opowiadanie Brunona Schulza, Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie\nkoncepcji przestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego,\npełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi\nTokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych\npokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych\nznaczeń w interpretacji opowiadania Schulza\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\npierwsze zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 50-56)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n33 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 71","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":64,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 5","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 5","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 5. (0-35)\nHeroizacja i deheroizacja bohatera literackiego.\nRozważ, jakie funkcje pełnią heroizacja i deheroizacja w kreacji bohatera literackiego.\nW pracy odwołaj się do:\nMałej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\nWedług klasycznych wzorców literackich bohater utworu\nprzedstawiany jest w jak najlepszym świetle - zwycięża w glorii na\npolu bitwy lub honorowo przegrywa, w imię wyznawanych ideałów.\nTaki sposób kreowania postaci charakterystyczny jest dla literatury\nstarożytnej i średniowiecznej. Jednak im bliżej współczesności, tym\nczęściej pojawia się tendencja do deheroizacji bohaterów, czyli do\nprzedstawiania ich w prawdziwym świetle,X i degradacji systemów\nwartości. Heroizacja i deheroizacja w procesie kreowania bohatera\nliterackiego spełnia różne role.\nWłaśnie taki zabieg deheroizacji bohatera odnajdujemy w „Małej\nApokalipsie” Tadeusza Konwickiego. W powieści obserwujemy\nstopniowy rozpad osobowości głównego bohatera. Jest to człowiek\nzdegradowany emocjonalnie, przekonany o własnej znikomości\ni żyjący w nieustannym poczuciu pustki. Z łatwością - i zdaje się\nzupełnie przypadkowo - godzi się na samobójstwo. Konwicki w ten\nsposób kreuje bohatera wbrew heroicznym wzorcom, bo przecież\nmógłby dokonać spektakularnego, pełnego patosu aktu samospalenia\nw imię jakiejś nadrzędnej idei lub wartości, ale w istocie jest zupełnie\njęz. int.\njęz.\njęz.\n72 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\nprzeciwnie. Bohater powieści wybiera śmierć, bo nie odczuwa, że jego\nistnienie ma wartość, jest zagubiony, tęskni za utraconą przeszłością,\nchociaż jej nie idealizuje. Pesymizm egzystencjalny powoduje\nrezygnację z życia, bierne czekanie na koniec, rozpatrywanie\nosobistej małej apokalipsy. Powieść Konwickiego jest antyutopią,\nobrazem społeczeństwa kontrolowanego przez reżim totalitarny,\nopowieścią o moralnej destrukcji jednostek w świecie absurdu. Zabieg\ndeheroizacji bohatera sprawia, że czytelnik wyzbywa się wszelkich\nzłudzeń dotyczących walki z systemem, któremu nie każdy miał\nodwagę się przeciwstawić, a poddanie się opresji było dla niektórych\njedynym sposobem zachowania równowagi psychicznej. Ukazana jest\nprawda o człowieku, który bywa jednostką pełną wątpliwości\ndotyczących sensu własnego istnienia, upadającą pod ciężarem\ndoświadczeń i skłonną do rezygnacji z powszechnie przyjmowanych\nwartości.\nW podobny sposób został przedstawiony bohater Kartoteki\nTadeusza Różewicza. Tak jak bohater Małej Apokalipsy jest\nbezimienny, bierny, a jego działania są pozbawione sensu ze względu\nna aksjologiczną pustkę. Właściwie jest antybohaterem, zaprzecza\nklasycznym regułom dramaturgicznym - nie przyczynia się do rozwoju\nakcji dramatu, nieustannie leży w łóżku, a często zamiast własnych\nsłów posługuje się cytatami. Doświadczenie graniczne wojny\ndoprowadziło do egzystencjalnej pustki bohatera, rozczarowania\ni poczucia bezsilności. Różewicz pokazuje w ten sposób, że wojna nie\nprowadzi jedynie do apoteozy kanonu bohaterów, wysławionych przez\nhistorię, ale pozostawia po sobie żniwo - pokolenie ludzi\nzdegradowanych emocjonalnie i naznaczonych traumą.\nZ drugiej strony w literaturze wszechobecne jest zjawisko\nheroizacji bohaterów. Klasycznym wzorcem tego sposobu kreacji jest\nIliada Homera. Bohaterowie utworu w istocie bardziej przypominają\nbogów niż ludzi, obdarzeni są siłą i odwagą, ich działania wyznacza\ndokładnie określona hierarchia wartości. Zarówno Achilles, jak i Hektor\nto herosi, którzy słyną ze swojej waleczności i gotowości do\npoświęceń, reprezentują tradycyjny dla kultury europejskiej etos\nbohatera - wielkiego wojownika, oddanego swojej sprawie i sprawie\nojczyzny herosa. Zabieg heroizacji kształtuje podniosłość eposu,\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 73\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\nuszlachetnia bohaterów i ich postawy, a co za tym idzie, wpływa na\nkulturotwórczą rolę utworu.\nKontekstem do kreacji postaw heroicznych była także epoka\nśredniowiecza i kształtowanie się uniwersalistycznej kultury\neuropejskiej. Stosunki zależności feudalnych doprowadziły do\nwyodrębnienia się stanu rycerskiego, dla którego charakterystyczny\nstał się ideał wojownika bez skazy, broniącego wiary i ojczyzny.\nŚredniowieczny etos rycerski przedstawiony jest w Pieśni o Rolandzie.\nW postaci głównego bohatera, będącego rycerzem Karola Wielkiego,\nstreszcza się honorowy kodeks postępowania według\nśredniowiecznych przekonań. W tym czasie ukształtowały się także\ndwa inne wzorce parenetyczne: ascetycznego świętego i dobrego\nwładcy. Na ich powstanie miały wpływ: dominująca w Europie religia\nchrześcijańska i związany z nią dualizm średniowieczny, a także\ndeterminujący stosunki społeczne system gospodarczy oraz\ncharakterystyczny dla początków epoki ustrój, jakim była monarchia\npatrymonialna. Heroizacja bohaterów w literaturze i kulturze\nśredniowiecza wpłynęła na dydaktyczny charakter dzieł z tej epoki.\nLiteratura jest jednocześnie obrazem danego społeczeństwa, jak\ni czynnikiem, mającym wpływ na jego system przekonań i wartości.\nPrzedstawia rozmaite wzorce osobowe, posługując się różnymi\nstrategiami kreacji bohaterów. Klasyczny zabieg heroizacji postaci\nmiał na celu stworzenie swoistego dekalogu pożądanych społecznie\nzachowań i zhierarchizowanie wartości. Natomiast deheroizacja\nbohaterów literackich, która znacząco wzrosła po tragicznych i niemal\nabsurdalnych wydarzeniach wieku XX, zdaje się obnażać prawdę\no człowieku, który bywa słaby i poniżony. [639 wyrazów]\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Małej Apokalipsy\nTadeusza Konwickiego, Iliady Homera, Pieśni o Rolandzie)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza destrukcji osobowości bohatera, pełne\nwnioskowanie argumentacyjne dotyczące wpływu czynników zewnętrznych na\nproces deheroizacji postaci); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano\n74 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nodniesienie do Kartoteki Tadeusza Różewicza (rozpad systemu wartości, rozpad\nosobowości, deheroizacja bohatera w kontekście wydarzeń historycznych i ich\nwpływu na kształtowanie kondycji jednostek) oraz przykłady literackie ilustrujące\nheroizację bohaterów: Iliadę Homera (kreację herosów ucieleśniających męstwo\ni oddanie sprawie, o którą walczą) i Pieśń o Rolandzie (średniowieczny epos\nobrazujący kształtowanie się etosu rycerskiego)\nfunkcjonalnie wykorzystano również konteksty interpretacyjne\n(historycznoliteracki - kreacje bohaterów o cechach charakterystycznych dla\nepoki; literacki - wykorzystanie czwartego utworu literackiego do zobrazowania\ni pogłębienia problemu heroizacji i deheroizacji)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich i wykorzystane konteksty\ninterpretacyjne świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny; występuje 1 zaburzenie w spójności.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 5 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 6 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd interpunkcyjny.\nŁącznie\n33 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nHeroizacja to zabieg nadawania postaci literackiej charakteru\nbohatera, przedstawianie jej cech osobowości i wszelkich zachowań\njako idealnie dobrych, a czynów - jako nieskalanych szarością\nmoralną i nieskończenie doskonałych. Taki sposób przedstawienia\npowszechny był już w starożytności, i dalej, w często uświęcającym\nopisywanych bohaterów średniowieczu. Heroizacja jest stosowana\ndo dziś, jednak powszechniejszy stał się zabieg przeciwny:\ndeheroizacja. Polega ona na kształtowaniu postaci poprzez nadanie\ni uwypuklenie jej cech negatywnych, pokazywanie najgorszych jej\nuczynków bez żadnych apologii, zwracanie uwagi na błędy przez nią\npopełniane i odbieranie cech wspierających idealistyczny odbiór\nbohatera jako herosa.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 75\nsp.\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\nTak przedstawiany jest bohater „Małej Apokalipsy” Konwickiego.\nJest on pisarzem - który od siedmiu lat nie pisze. Należał do AK,\npotem do partii rządzącej - z której go wyrzucono. Ma związek ze\nśrodowiskami opozycyjnymi - jednak nie jest aktywnym działaczem\nantyrządowym. Mówi, że jest wolny - tkwi w bezradnym zastoju. Gdy\ntemu zmęczonemu życiem, pesymistycznemu mężczyźnie, któremu\ndni mijają na zastanawianiu się nad śmiercią, zostaje zasugerowane\ndokonanie samobójstwa poprzez samospalenie, jego inicjalną\nreakcją nie jest idealistyczne uniesienie, a bunt i oburzenie. Okazuje\nsię, że nie jest to człowiek stały w wierze i ideach, od zawsze\nzdecydowany i niezmienny w oczywistym i świętym poświęceniu\njednoznacznemu dobru. Razem z nim przechodzimy przez wszystkie\njego błędy i życiowe obrzydlistwa. Przynależność do partii,\nsprzedajność swoich umiejętności i wykorzystywanie ich do\ntworzenia hymnów na cześć reżimu, obłuda i okłamywanie samego\nsiebie aż do pewności, że nie popełnia się wcale żadnego grzechu.\nJednak młodość innych osób przeraża go równie silnie. Biorąc pod\nuwagę jego ciągłe przemyślenia na temat własnego zgonu, zmian\notaczającego go świata i swojego testamentu, jest zaskakująco mało\noswojony z ideą śmierci, swojej i świata. Jego świat się kończy, a on\nnie patrzy na to ze zgodą i spokojem. To apokalipsa. Jego własna,\nprywatna - mała. Koniec jego życia i rzeczywistości takiej, jak on ją\nodbiera. To postać realistyczna, i dzięki użyciu jej jako głównego\nbohateraX autor jest w stanie przekazać nam jako odbiorcom\nskomplikowany obraz czasów, w jakich przyszło mu żyć, różnych\nstron problemów. Zostawia nam miejsce na własną interpretację\ni własne wnioski, przekazując wszystkie odcienie szarości\nw nieoczywistych zagadnieniach moralnych - nie narzuca\nwyidealizowanego obrazu własnej myśli i interpretacji rzeczywistości.\nInaczej postępuje Henryk SienkiewiczX opowiadając historię\ntytułowego bohatera w „Panu Wołodyjowskim”. Funkcja tej powieści\nto przypominanie o lepszych czasach Rzeczypospolitej, sławne\npokrzepienie serc żyjących w trudnej rzeczywistości Polaków - stroni\nod głębokich analiz i wnikliwych przemyśleń, a więc świat staje się\nspolaryzowany, a dobro i zło to dwa oddalone od siebie bieguny.\nZachowania zarówno Michała Wołodyjowskiego, jak i jego przyjaciół\nint. jęz.\njęz.\nint.\njęz. jęz.\n76 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\njawią się jako chwalebne, mądre i odważne, jako że postaci te\nnależą do strony „dobrej”. Kontrastowe jest to poprzez\nzezwierzęcone opisy strony „złej”. Tatarzy to zdeheroizowani\nledwoludzie, dzika wataha, bezmózga masa wyjąca i skomląca.\nCiemne, brudne, wściekłe i bezduszne ciała rzucające się na\nbohaterów uświęconych swoją przynależnością do narodu polskiego.\nPatriotyzm i honor nawet nie są brane pod uwagę jako możliwe\nwartości kierujące Turkami, zarezerwowane są dla Polaków, którzy\noczywiście przestrzegają ich z nabożnością. Sięga to ekstremum\nw finale powieści. Wołodyjowski, ponieważ nie jest w stanie obronić\nzamku, postanawia, że wysadzi siebie razem z budowlą - do takiego\nstopnia chce bronić swojego honoru i danego słowa. W tym\nmomencie brawura bierze górę nad logiką - bohater nie myśli, że\nmógłby przysłużyć się ojczyźnie lepiej, pozostając żywym i walcząc.\nPrzemyka mu przez myśl, że jego samobójcze poświęcenie\nskrzywdzi Basię, która uciekła przed swoim tatarskim porywaczem\ni cudem unikając śmierci, sama odbiła się z jego rąk, tylko dla niego.\nI Wołodyjowski, ze słowami „nic to”, skazuje siebie na śmierć,\na swoją żonę na niewymowne cierpienie. Ustanawianie honoru na\nmiejscu nadrzędnym, ponad miłością, wspólnym dobrem czy życiem,\njest zabiegiem bardzo powszechnym przy heroizacji bohatera -\na nieokupione wątpliwościami poświęcenie samego siebie, a czasem\nteż innych, to esencja heroizmu.\nPodobne zachowania zaobserwować można w „Pieśni\no Rolandzie”, która jest jednym z najbardziej znanych eposów\nrycerskich - dosłownie jest to pieśń o bohaterskich czynach, stanowi\nwięc najbardziej klasyczny przykład heroizacji postaci. Osiągnięta\njest przy użyciu podobnych środków jak w „Panu Wołodyjowskim”,\nktóry czerpie z tej i innych średniowiecznych pieśni inspirację, będąc\npowieścią historyczną. Mamy więc kontrast, ponownie - wrogowie\nRolanda to podstępni, krwiożerczy poganie, niegodni go choćby\ndotknąć; podczas gdy sam rycerz to człowiek Boży, oddany\nojczyźnie i pewien swojej racji. Wykazuje się niesamowitą odwagą\ni by nie zachować się, w swojej opinii, niehonorowo, nie wzywa\npomocy, gdy wpada w zasadzkę - przez co zostaje zabity cały jego\noddział, on sam, a potem z rozpaczy umiera także jego narzeczona.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 77\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\n96\n97\n98\n99\n100\n101\n102\n103\n104\n105\n106\n107\n108\n109\n110\n111\n112\n113\n114\n115\n116\n117\n118\n119\n120\nJednak jego śmierć nie jest wcale tak spontaniczna - świadomie\ndecyduje się nie wołać po posiłki, a umierającX zachowuje pełną\ntrzeźwość umysłu. Heroiczny wysiłek zapobiega jego śmierci od\nuderzenia wrogiego miecza - w stanie, w którym nie powinien już\nwykonywać żadnych funkcji życiowychX zabija rzucającego się na\nniego nieprzyjaciela, usiłuje złamać swój mieczX uderzając nim\nniezliczoną ilość razy o kamień, jednak przekonuje się, że jest to\nniemożliwe. Mówi więc do swojego mieczaX czując zbliżającą się\nśmierć, biegnie na miejsce idealne do dokonania żywota. Tam\nukłada się w rytualny sposób, modli się i dopiero wtedy jego dusza\nzabrana zostaje przez Boga do nieba. Heroizacja śmierci Rolanda\njest dociągnięta do absolutnych wyżyn i współczesny czytelnik widzi\nw niej groteskę i absurd - oryginalny Roland został po prostu zabity\nwraz ze swoim oddziałem po walce z Baskami, jednak pieśń rozwija\ntę ideę, mityzuje tego bretońskiego hrabiego jako nieskalanego\nświętego herosa.\nZarówno heroizacja, jak i deheroizacja to techniki, które\nkształtują odbiór tekstu przez czytelnika, pomocne w przekazywaniu\nprzez niego własnych myśli i emocji związanych z opisywanym\ntematem - poprzez ich zastosowanie osiąga się konkretny cel:\nperswazję emocjonalną. DeheroizacjaX użyta wobec głównego\nbohatera i narratora urealnia jego odbiór jako postaci i może nawet\nsprawiać, że będzie on bliższy osobie czytającej tekst, pełen wad,\nnawet jeśli nie sympatycznyX to bardziej realny. Jednakże używana\ndo portretowania całych grup ludzi jest dość niebezpieczna - może\nwręcz wspierać myśli ksenofobiczne i rasistowskie. Heroizacja\ntymczasem stosowana wobec jakiejkolwiek grupy czy jednostki nie\njest niczym nagannym, dopóki nie przesłania ważnych problemów\nw przedstawianym temacie, bo może stawać się formą zakłamania,\na w dobrej czy złej wierze - nie ma to znaczenia. Ponadto,\nw obecnych czasachX czytający łatwo może odebrać znaczny jej\nstopień jako cynizm, albo coś komicznego w swoim absurdzie. Obie\ntechniki umiejętnie stosowane to bardzo ważne i powszechne\nnarzędzia, używane od zarania literatury, żadna nie jest z natury\nlepsza niż druga. Kluczem do ich użycia jest zachowanie równowagi.\n[1041 wyrazów]\nint.\njęz. int.\nint.\nint.\njęz.\nint.\nint.\nint.\n78 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Małej Apokalipsy\nTadeusza Konwickiego, Pieśni o Rolandzie)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 14 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Małą Apokalipsę Tadeusza\nKonwickiego (funkcjonalna analiza przyczyn i znaczenia deheroizacji bohatera\ndla przesłania powieści); również w pełni funkcjonalnie wykorzystano Pana\nWołodyjowskiego Henryka Sienkiewicza (heroizm jako suma sprzeczności,\nanaliza kontrastu jako zabiegu literackiego stanowiącego podłoże heroizacji\nbohatera) oraz Pieśń o Rolandzie (heroizacja postaci bohatera na tle\nskontrastowanych postaw stron walczących, sakralizacja postaci jako zabieg\nliteracki służący heroizacji bohatera)\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystany kontekst historycznoliteracki (odniesienie\npostaci Michała Wołodyjowskiego do kreacji średniowiecznych rycerzy)\nzadowalająca argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystany częściowo\nfunkcjonalnie kontekst interpretacyjny świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nkonsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n1 zaburzenie spójności wewnątrz akapitu.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 3 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 11 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 9 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 79","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":71,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"},{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad/Temat 6","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony","number":"Temat 6","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2025,"month":null,"level":null,"text":"Temat 6. (0-35)\nAutobiografizmu czy reprezentowanej przez pisarza postawy autobiograficznej w literaturze\nnie należy rozpatrywać w kategoriach dokumentalnego i szczegółowego odzwierciedlenia\nżycia jednostki. Jest to raczej konwencja, która zależnie od kultury artystycznej\ni światopoglądu epoki, w różnym stopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia\npodmiotowego „ja”, posiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne.\n(Edyta Dziewońska)\nRozważ, jaką rolę odgrywa autobiografizm w kreacji świata w dziełach literackich\nróżnych epok. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Edyty\nDziewońskiej.\nW pracy odwołaj się do:\nlektury obowiązkowej - wybranej spośród lektur wymienionych na początku\narkusza egzaminacyjnego\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\nAutobiografizm jest strategią artystyczną, polegającą na czerpaniu\nautora z własnych przeżyć i doświadczeń w procesie kreacji dzieła.\nW gatunkach literackich, takich jak dzienniki czy pamiętniki, biografia\nautora jest podstawowym kontekstem do odczytania utworu. W innych\nnatomiast, np. powieściach lub nowelach, autobiografizm wydaje się\ndrugorzędną kategorią. Jednak nie sposób całkowicie oddzielić dzieło\nod jego twórcy - według Edyty Dziewońskiej każdy utwór posiada\ncechy autora mniej lub bardziej bezpośrednio, w zależności od kultury\ni światopoglądu epoki, w której powstawał. Zgadzam się z tezą\npostawioną przez autorkę, że strategia autobiograficzna nie polega na\nszczegółowym udokumentowaniu życia pisarza, ale na ujawnieniu\njego przeżyć w różnym stopniu i na rozmaite sposoby.\njęz.\n80 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\nW literaturze polskiej autobiografizm zaczyna odgrywać znaczącą\nrolę już w renesansie. Poeta doctus - Jan Kochanowski z osobistej\ntragedii czyni główny temat XTrenówX, w których jako ojciec,\nopłakujący śmierć córki, staje się podmiotem lirycznym wyrażającym\nból i cierpienie poety. W cyklu utworów można zaobserwować\nprzebieg żałoby (od rozpaczy w początkowych trenach, przez\nkontestację bólu, zwątpienie, pogodzenie z losem obecne\nw końcowych trenach, aż po odzyskanie równowagi,\nprzypieczętowane refleksją w ostatnim trenie zatytułowanym „Sen”),\na wraz z nim ewoluujący światopogląd autora. W szczegółowy i pełen\negzaltacji sposób opisuje on zmarłą Orszulkę, a także próbuje\ndoszukać się sensu w przeżywanym cierpieniu i rozpaczy.\nDoświadczenia Kochanowskiego czynią z XTrenówX osobisty opis\nprzeżyć i emocji twórcy - to jest właśnie autobiograficzna esencja\ndzieła, która wybrzmiewa wraz z całą gamą uczuć autora.\nJuż w starożytności autorzy obficie czerpali z własnej biografii.\nPamiętniki rzymskiego wodza Gajusza Juliusza Cezara z I wieku\np.n.e. „O wojnie galijskiej” są nie tylko opisem działań wojennych, ale\nwprowadzeniem nowego stylu pisania pamiętników - trzecioosobowej\nnarracji, koncentrującej się na przedstawieniu faktów zamiast ocen\ni wartościujących opinii. Cezar starał się opisać doświadczenia wojny\nw sposób jak najbardziej obiektywny i wiarygodny. Jednak to pozorne\nwyzbycie się podmiotowego „ja” nie oddziela dzieła od autora, który\ndokonuje zręcznej selekcji opisanych wydarzeń - rezygnuje\nz przedstawienia motywów walki, nadając jej pozory wojny obronnej,\na o klęskach pisze z pełnym przekonaniem, że z wojny wyjdzie\nostatecznie zwycięsko. Chwilami w narracji wodza odzywa się\nzniecierpliwienie, gniew - nic w tym dziwnego, bo w istocie pisze on\no rywalach i osobistych wrogach. Formalnej podmiotowości\nprzeciwstawia się subiektywizm wewnętrzny, trudność w powściąganiu\nsilnych emocji, które równoważy sumienny rozkład blasków i cieni.\nWszystkie te elementy czynią z pamiętników Cezara dzieło typowo\nautobiograficzne, a pod usilnym zachowaniem obiektywizmu ukrywa\nsię świadomie kreowana przez autora propaganda.\nKontekstem do powstania utworu były toczone w latach 58-51\np.n.e. wojny galijskie. Kampania Cezara przeciwko plemionom\nint.\njęz.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 81\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\nceltyckim była niczym innym jak skutkiem ekspansjonistycznych\ntendencji w Imperium Romanum i drogą do przejęcia władzy\nw republice przez samego wodza. Zdobycie Galii stało się kluczowym\nelementem rodzącej się legendy Gajusza Juliusza Cezara, który po\nsukcesach w prowincjach zręcznie wykorzystał niepokoje w senacie\ni narastające antagonizmy społeczne. Napisane przez niego cykle\npamiętników były nie tylko obrazem kunsztu literackiego, ale przede\nwszystkim miały zapewnić Cezarowi sympatię społeczeństwa przed\nzbliżającą się wojną domową. Takie wykorzystanie strategii\nautobiograficznej, z pozorną skromnością, bez bezpośredniego\nujawniania się autora, to w pełni świadomy zabieg, którego celem było\nstworzenie własnego mitu.\nLiteratura współczesna również na różne sposoby ujawnia cechy\ni doświadczenia pisarza. W „Trans-Atlantyku” jeden\nz najwybitniejszych polskich pisarzy - Witold Gombrowicz - na\npodstawie własnych przeżyć kreuje kontrowersyjną opowieść o życiu\nna emigracji. Choć sam autor przyznaje, że jest to fantazja i satyra,\nwymyślona w luźnym związku z rzeczywistością, to niewątpliwie\nutkana została z osobistych doświadczeń. Bohater „Trans-Atlantyku”\nnosi nazwisko Gombrowicz i tak jak pisarz udaje się statkiem o imieniu\n„Chrobry” na emigrację do Argentyny w 1939 roku. Wydarzenia takieX\njak wizyta w poselstwie czy kłótnia z tamtejszym pisarzemX także\nodpowiadają rzeczywistym przeżyciom literata. Świat przedstawiony\nw powieści wydaje się groteskowym obrazem refleksji i doświadczeń\nGombrowicza. W ten sposób próbuje on rozliczyć się z własną\ndezercją z ojczyzny i tzw. kompleksem polskim - poczuciem niższości\nPolaków wobec kultury zachodniej, przytłoczonych własną historią\ni tradycją. „Trans-Atlantyk” to utwór w przeważającej części fikcyjny -\nnie jest dokumentalnym opisem życia na emigracji, ale\nwykorzystaniem własnych przeżyć do postawienia diagnozy\nspołeczeństwu polskiemu oraz odrzucenia wszelkich konwencji\ni autorytetów w imię własnej twórczości.\nAutobiografizm w literaturze wybrzmiewa na wiele sposobów.\nCzasem autor ujawnia się w sposób dosłowny i bezpośredni,\na czasem podmiotowe „ja” daje o sobie znać niezwykle subtelnie.\nPrzybiera różne formy ze względu na kontekst i charakterystykę epoki,\nint.\nint.\n82 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\njest konsekwencją osobowości autora - jego przeżyć i emocji - oraz\nświadomie dokonywanej kreacji w akcie tworzenia dzieła.\nAmerykański przedstawiciel modernizmu T.S. Eliot w swoich esejach\npodkreślał, że sztuka powinna, jako ucieczka od osobowości, być\ncałkowicie oddzielona od artysty. W przeciwnym nurcie podążali\nzwolennicy konfesji w literaturze, polegającej na zindywidualizowaniu\ndzieła, opisaniu przeżyć jednostki. Mimo rozpatrywania koncepcji\nautobiograficznej w różnych ujęciach literatura umożliwia pełniejsze\npoznanie człowieka, który jest przecież tylko sumą własnych\ndoświadczeń. [774 wyrazy]\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Trenów Jana\nKochanowskiego)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Trenów Jana\nKochanowskiego (funkcjonalne odniesienie do biografii poety wsparte analizą\nkompozycji i wymowy cyklu, wnioskowanie argumentacyjne dotyczące\nelementów autobiograficznych w dziele Kochanowskiego); również w pełni\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do pamiętników Cezara O wojnie\ngalijskiej (analiza elementów subiektywnych i obiektywnych w utworze w\npowiązaniu z osobistymi doświadczeniami ich autora) oraz autobiograficzny\ncharakter Trans-Atlantyku Witolda Gombrowicza (funkcjonalna analiza\nelementów biografii pisarza wykorzystanych w powieści)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst biograficzny w analizie wszystkich\nutworów literackich\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n34 punkty\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 83\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nFragment tekstu Edyty Dziewońskiej rzuca nowe światło na\nkoncepcje postawy lub tworów autobiograficznych. Dziewońska\nzauważa, że sposóbX w jaki przedstawiamy rzeczywistość, w tym nas\nsamych, żywo czerpie z możliwości naszego otoczenia, wliczając w to\nrównież osiągnięcia epoki. Jednak pytanie, jakie powinniśmy sobie\npostawić, dotyczy w gruncie rzeczy nie tylko zdolności do\nintrospektywnej analizy podmiotu, ale i odwołuje się do samej\nkoncepcji prawdy uniwersalnej o człowieku oraz nawiązuje do\nwyjątkowo żywego ostatnimi czasy relatywizmu. Problematyka ta więc\nwzbija się znacznie wyżej, ponad mianownik jednostkowy, sięgając do\nproblemu, który człowiekX jako byt rozumny, na swej drodze powinien\nrozważyć.\nRozprawiając na temat związany z autobiografią, nie sposób nie\nwspomnieć o osiągnięciach naukowych, wpływających na zmianę\nw postrzeganiu ludzkich zachowań i ich źródło. Na początku XX w.\nZygmund FreudX poprzez swoją teorię psychoanalizy, zapoczątkował\nniezwykle znaczący dla obecnego kształtu nauki proces stopniowego\nwyłamywania się psychologii z dziedzin filozoficznych. Poprzez\npochylenie się nad człowiekiem jako niezwykle skomplikowaną\nmaszyną, zwierzęciem mogącym jednak myśleć w sposób\nabstrakcyjny i obdarzonym samoświadomością, szansę na nowe\nświatło zyskała powieść psychologiczna. Przykładem takiego dzieła\nmogłaby być „Cudzoziemka” autorstwa Marii Kuncewiczowej. Pisarka\nmiała podobno zakląć w postaciach Róży i jej córki swoje relacje\nz matką, swoje trudne przeżycia. Wpływ nauki na dzieło niezwykle\nuwidacznia się w scenach ukazujących wewnętrzne życie róży, to, jak\nzdziera przed sobą (chociażby na chwilę) kolejne warstwy masek, czy\nto stojąc przed lustrem, czy patrząc na obdrapane nogi wiekowego\nstołu. Śledząc wspomnienia bohaterki, możemy zauważyć, jak historia\nzdominowana jest przez zakorzenione we wczesnym dzieciństwie\ni latach młodzieńczych poczucie niesprawiedliwości oraz\nosamotnienie, jak bardzo doświadczenie, o którym bezpośrednio już\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\nint.\njęz.\nint.\njęz.\njęz.\nort.\njęz.\n84 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\nnie rozmyślamy, staje się ciężarem rzutującym na nas do momentu,\naż nie uświadomimy sobie, że tak jest, aż nie przebaczymy sobie\nz przeszłości.\nWpływ epoki na autobiograficzne postrzeganie siebie nie musi\nbyć spowodowany jednak jedynie rozwojem nauki. Jego źródłem\nmoże być równie rozwój tendencji charakterystycznych dla danego\nokresu literackiego, jego założenia programowe i wynikający z nich\nsposób postrzegania świata. Taką epoką jest niewątpliwie romantyzm.\nI choć kreacje bohaterów romantycznych to kreacje fikcyjne, można\nuznać, że obecne są w nich elementy autobiograficznej refleksji ich\ntwórców. W kontekście stwierdzeń Dziewońskiej można uznać, że\ntaka właśnie konwencja obecna jest w III części „Dziadów” Adama\nMickiewicza. Elementy autobiografizmu wynikają tu z próby oddania\nprzeżyć samego poety, który w kreacji Konrada oddaje swoje\nprzeżycia związane z procesem filomatów i filaretów, uwięzieniem\ni wreszcie skazaniem na „banicję” - nakazem opuszczenia rodzinnych\nstron. Dziewońska pisze, że kreacja autobiograficzna „w różnym\nstopniu i w różny sposób dopuszcza do ujawnienia podmiotowego „ja”,\nposiadającego cechy autora, mniej lub bardziej zauważalne”.\nW dramacie Mickiewicza są one obecne zarówno w kreacji\nKonrada-poety, ale również w „Ustępie”, w wierszu „Do przyjaciół\nMoskali”, w którym autor dzieli się swoimi przeżyciami i refleksjami\nnatury osobistej, których podłożem jest spotkanie Mickiewicza\nz gronem rosyjskich twórców i buntowników.\nCzasami realizacje autobiograficzne potrafią zaskoczyć\nodbiorców. Nowe epoki stawiają przed człowiekiem nowe problemy\ni zmuszają do ciągłego odnajdywania się w rzeczywistości przez\njednostkę i jak wiadomoX nie wszystkim się to udaje. Widoczny\nw latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku podział na bajecznie\nbogatych ludzi sukcesu oraz na obywateli borykających się ze\nskrajnym ubóstwem i trudnościami związanymi z lokacją ich miejsc\nzamieszkaniaX widać było szczególnie w metropoliachX takich jak np.\nNowy York. Życie tej ciemniejszej strony miasta opisuje m.in. Jim\nCarell w swojej powieści „Przetrwać w Nowym Yorku”. W książce\nmożemy natrafić na obraz świata niezwykle okrutnego, w którym autor\nsam dojrzewał i któremu dał się porwać. Sytuacja ekonomiczna\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\nint.\nint. int.\nort.\nort.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 85\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\n86\n87\n88\n89\n90\n91\n92\n93\n94\n95\ni pewne czynniki, jak choćby rozpowszechnienie nowych narkotyków\nczy wpływ rówieśników, sprawiły, że autor swoją historię opowiada na\nwpółprzytomnie. Kształt świata zaciera się przez stany umysłu\nbohatera pogrążonego w pustce. Nowe normy kulturowe, mimo\nnastawienia na liberalny i nieskrępowany rozwój społeczeństwa, niosą\nzgubę tym, którzy urodzili się w „złej” jego części.\nŚledząc nauki chociażby przytoczonego przeze mnie Zygmunta\nFreuda, możemy natrafić na przekonanie, jakoby kultura była źródłem\ncierpienia. KulturaX przez jaką właściwie pojmujemy wszelkie\nświadectwa naszego rozwoju, wzrostu epoki. Nieustanny rozwój\nwymusza na jednostce kolejne ustępstwa i de facto buduje jej\nsztuczny wizerunek od podstaw. Jak zauważył Hegel, decyzji\nprzeszłości nie można oceniać w kontekście naszego punktu\nwidzenia, czyli nie powinniśmy poddawać ich ocenie. Człowiek stoi\nprzeto przed bardzo poważnym pytaniem natury epistemologicznej\nodnośnie prawd uniwersalnych, mianowicie (jeśli takowe istnieją), to\nczy tyczą się bezpośrednio człowieka oraz czy kultura i twórczość jest\nich reperkusją, czy stłumieniem? Na te pytania trudno jest\nodpowiedzieć, szczególnieX że źródłem refleksji jest motyw\nautobiograficzności. Wydaje mi się więc, że próba wyselekcjonowania\nprzez nas informacji „prawdziwych” z tekstu jest tak samo szkodliwa\n(a może i bardziej) jak zawierzenie w pełni autorowi opisującemu\nsiebie w swoich czasach.\nCo może być w końcu prawdziwsze od rzeczywistej myśli, nawet\ntej pozbawionej dziś dla nas sensu? Z kolei to, czy opisowi\nzawierzymy, czy nie, jest już bezpośrednio sprawą każdego z nas,\ntego, jak każdy z nas rozdziela byt od czasu. [796 wyrazów]\njęz.\nint.\njęz.\nint.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza (funkcjonalne odniesienie do biografii poety i jej elementów\nobecnych w kreacji Konrada - poety oraz odniesienia do tej biografii obecne\nw „Ustępie”), funkcjonalne wykorzystanie Cudzoziemki Marii Kuncewiczowej\n86 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n(analiza postawy i przeżyć Róży ujawniające relacje autorki powieści z matką i jej\nmłodzieńcze doświadczenia), funkcjonalne odniesienie do powieści Jima Carella\n(przeniesienie osobistych doświadczeń z życia w metropolii na sposób kreacji\nprzestrzeni i jej oddziaływania na człowieka)\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano konteksty interpretacyjne: psychologiczny\n(teoria Zygmunta Freuda), historycznoliteracki (cechy romantyzmu) oraz\nkulturowy (analiza funkcjonalne odwołania do miasta jako znaku kulturowego)\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówienia dzieł literackich oraz wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 2 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 13 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - w pracy popełniono 2 błędy ortograficzne.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 8 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n28 punktów\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 87\n3.\nInformacja o egzaminie maturalnym z języka polskiego\ndla absolwentów niesłyszących\nInformacje o egzaminie maturalnym z języka polskiego przedstawione w rozdziale 1. Opis\negzaminu maturalnego z języka polskiego jako przedmiotu dodatkowego w części pisemnej\nna poziomie rozszerzonym dotyczą również egzaminu dla absolwentów niesłyszących.\nPonadto zdający niesłyszący przystępują do egzaminu maturalnego w warunkach i formie\ndostosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności.\nDostosowanie warunków przeprowadzenia egzaminu maturalnego dla absolwentów\nniesłyszących obejmuje m.in. czas trwania egzaminu. Z kolei dostosowanie dla tej grupy\nzdających formy egzaminu maturalnego z języka polskiego w części pisemnej na poziomie\nrozszerzonym polega przede wszystkim na ułatwieniu rozumienia zamieszczonych\nw tematach egzaminacyjnych cytatów z tekstów literackich lub nieliterackich poprzez\nwyjaśnianie przypisem takich wyrazów, związków wyrazowych lub całych zdań, które\nmogłyby być niezrozumiałe dla osób niesłyszących lub zrozumiane niewłaściwie.\nZastosowane zmiany nie będą dotyczyły terminów z zakresu kształcenia kulturowego\ni literackiego oraz językowego.\nSzczegółowe informacje dotyczące egzaminu dla zdających ze specjalnymi potrzebami\nedukacyjnymi, w tym niesłyszących, określone są w Komunikacie dyrektora Centralnej\nKomisji Egzaminacyjnej w sprawie szczegółowych sposobów dostosowania warunków i form\nprzeprowadzania egzaminu maturalnego w danym roku szkolnym.\nW dalszej części tego rozdziału przedstawiono dostosowany dla osób niesłyszących\nprzykładowy temat wypracowania z rozwiązaniami na egzamin pisemny na poziomie\nrozszerzonym. Temat został wybrany z części 2. informatora. Zachowano numerację tematu.\n88 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n3.1.\nPrzykładowe zadanie z rozwiązaniami. Część pisemna\nna poziomie rozszerzonym dla absolwentów\nniesłyszących\nTemat 4. (0-35)\nOto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze1 rzeczy, oto są ciepłe jeszcze groby, próchno\ni mierzwa2. Prastare historie. Siedem warstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce.\n(Bruno Schulz, Wiosna)\n1 Spichrz (z niem.) - budynek przeznaczony do składania i przechowywania zapasów zboża.\n2 Mierzwa - zgnieciona słoma, używana najczęściej na ściółkę dla bydła.\nRozważ, jakie znaczenie dla odczytania sensu dzieła literackiego ma wykreowana\nw nim przestrzeń. Punktem wyjścia do rozważań uczyń cytowany fragment\nopowiadania Wiosna Brunona Schulza.\nW pracy odwołaj się do:\nznanych Ci fragmentów Procesu Franza Kafki\ninnych utworów literackich\nwybranego kontekstu.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 13-14 Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 15-33 Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\nKażdy człowiek żyje w konkretnej przestrzeni, na którą\nnieustannie wywiera wpływ, a ona na niego - jesteśmy jej częścią,\na ona staje się częścią nas. Podobnie jest z dziełami literackimi -\nwykreowana w nich rzeczywistość również nie pozostaje bez\nznaczenia dla odczytania sensu książki. Najczęściej ukazana przez\nautora przestrzeń ma za zadanie pogłębiać portret psychologiczny\numiejscowionego w niej bohatera, przekazywać pewne symboliczne\ntreści lub skłaniać do refleksji nad głębszym sensem czytanych słów.\njęz.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 89\nsp.\nsp.\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n„Oto są labirynty wnętrza, magazyny i spichrze rzeczy, oto są\nciepłe jeszcze groby, próchno i mierzwa. Prastare historie. Siedem\nwarstw, jak w dawnej Troi, korytarze, komory, skarbce”.‿\nW twórczości Schulza przestrzeń odgrywa znaczącą rolę. Choć nie\njest to ujęte wprost, wiadomo, że wydarzenia opisane w opowiadaniu\n„Wiosna” mają miejsce w Drohobyczu - prowincjonalnym mieście,\ngdzie mieszkał Schulz. Tekst stanowi poniekąd symboliczną\nautobiografię, a poprzez wykreowaną przestrzeń autor przybliża\nczytelnikowi swoją osobę, własny sposób postrzegania świata takim,\njakiego pragnął, a jakim, jak przekonał się w dalszym życiu, świat nie\nbył. Schulz opisuje przestrzeń widzianą oczami dziecka, które\ndostrzega w nim to, co niesamowite i niedostępne dla oka innych\nludzi, następuje tu wręcz „mityzacja rzeczywistości”. Miasto będące\nniejako centrum wszechświata jest ukazane wraz ze swoimi\nzakamarkami w konwencji onirycznej - miejsca przechodzą płynnie\nz jednychX stając się innymiX i mieszają się ze sobą w swego rodzaju\nlabirynt. Wszystkie te zabiegi sprawiają, że przestrzeń pozostaje\nniedomknięta, co pozwala czytelnikowi poszerzać ją wedle własnych\nodczuć.\nKoncepcja przedstawienia świata jako labiryntu pojawia się\nrównież u Franza Kafki w „Procesie”, jednak w tym przypadku\nprzestrzeń ta zdecydowanie napawa poczuciem zagrożenia.\nWydarzenia rozgrywają się w ciasnych, nieprzyjemnych\ni niedoświetlonych pomieszczeniach łączących się w pewną „sieć”,\nw której łatwo się zgubić. Nie bez znaczenia pozostaje też\nrozpoczynająca się już na schodach do pomieszczeń sądowych\nduchota, która zdaje się nie przeszkadzać urzędnikom. Przedstawiona\nrzeczywistość jest absurdalna, a sam Józef K. czuje się w niej\nuwięziony. Klaustrofobiczna przestrzeń ukazana przez autora\nodpowiada wewnętrznym odczuciom bohatera. Kafkowski labirynt jest\nuniwersalnym zobrazowaniem człowieka zagubionego na drodze\nwłasnego życia.\n[ W „Cierpieniach młodego Wertera” autorstwa Goethego natura\njest niejako pejzażem duszy głównego bohatera - odzwierciedla jego\nstany emocjonalne. Dolina pełna życia i słońca wiosną, jesienią staje\nsię ponura, wręcz przerażająca. Dokładnie to samo przeżywa na\nint. jęz. int.\njęz.\njęz.\n90 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\nprzestrzeni roku młodzieniec: podczas wiosennych i letnich miesięcy\nodczuwa radość z poznania Lotty i spędzanego w jej towarzystwie\nczasu, jednak z nadejściem jesieni, kiedy rozumie, że nigdy nie\npołączy się z odnalezioną bratnią duszą, pogrąża się w smutku wraz\nz otaczającą go przyrodą. Dopełnieniem tej zależności między\nWerterem a przestrzenią są stare orzechy - ich ścięcie oznacza dla\nbohatera, że nic nie będzie już tak jak dawniej. Goethe pokazał w ten\nsposób związek człowieka z naturą i pogłębił portret psychologiczny\nmłodzieńca.\nInną funkcję pełni przestrzeń ukazana przez Josepha Conrada\nw „Jądrze ciemności”. Sporo uwagi autor poświęcił opisowi natury\npodczas podróży Marlowa: bardzo ważne są tu rzeka, porośnięte\ncienistą zielenią brzegi czy mgła. Wszystkie te elementy składają się\nna metaforyczny obraz podróży człowieka w głąb siebie - do tego, co\nw nim pierwotne i skrzętnie ukryte, stłumione. Nieprzebyte ściany\nzieleni wzdłuż brzegów pokazująX jak bardzo potrafimy być obcy dla\nsamych siebie. Rzeka jest kręta, pełna skał, wirów i innych mało\nprzyjemnych niespodzianek, ponieważ nigdy nie wiemyX do czego\nmożemy być zdolni i powoli poznając siebieX często dokonujemy\nsmutnych czy wręcz przerażających odkryć. Z kolei mgła otaczająca\nraz po raz parowiec Marlowa to przedstawienie tego, co uniemożliwia\nczłowiekowi poznawanie siebie i mąci jego myśli, by nie wiedział,\nktórędy ma dalej podążać na drodze poszukiwania prawdy o sobie.\nConrad, opisując przyrodę pośrodku afrykańskiego lądu, ułatwia\nodczytanie symbolicznego znaczenia podróży w górę rzeki.\nJak widać, przestrzeń w dziele literackim nie jest tylko miejscem,\nw którym bohater mieszka, czy które odwiedza - nie można przenieść\nbohatera do innej rzeczywistości tak, by pozostał niezmieniony.\nRównież wydarzenia, gdyby rozegrały się gdzieś indziejX nabrałyby\ninnego wydźwięku. Przestrzeń wykreowana przez autora ułatwia\nodnalezienie treści metaforycznej i skłania do konkretnych refleksji\nw kontekście ukazanych zdarzeń, a często stanowi też element\ncharakterystyki pośredniej bohatera, dzięki czemu czytelnik może\nzrozumieć go w pełni. [657 wyrazów]\nint.\nint.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 91\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie opowiadanie Wiosna\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako elementu świata\nprzedstawionego oddającego osobowość autora i wpływającego na sposób\nwidzenia świata przez bohatera, ukazanie przestrzeni jako labiryntu);\nfunkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni jako ciasnej klatki ograniczającej wolność bohatera) oraz do Cierpień\nmłodego Wertera J. W. Goethego (natura otaczająca człowieka jako przestrzeń\noddająca wewnętrzne przeżycia bohatera, pejzaż jego duszy)\nfunkcjonalną analizę przestrzeni jako obrazu duszy bohatera pogłębia kontekst\nliteracki, jakim jest funkcjonalna interpretacja Jądra ciemności Conrada\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 2 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n3 zaburzenia spójności, pierwsze wewnątrzakapitowe, drugie pomiędzy akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 4 błędy językowe obniżają ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 6 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie\n32 punkty\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\nPrzestrzeń otacza każdego z nas i każdy z nas na co dzień kreuje\nją wokół siebie. Nieustannie otaczamy się różnymi rzeczami.\nGromadzimy to, co jest nam niezbędne, ale i to, czego tak naprawdę\nnie potrzebujemy. W ten sposób tworzymy „labirynty wnętrza”, a świat\nnaokoło nas staje się „magazynami i spichrzami rzeczy”. Bruno Schulz\nskłania nas jednak do smutnej refleksji, przypominając, że wszystkie\n92 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\nsp.\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\nrzeczy materialne przeminą i że doświadczyły już tego pokolenia\nprzed nami. Autor przedstawia świat jako warstwy, nawiązując do Troi.\nTroja bowiem odkrywana była warstwami. W dziewiętnastym wieku\ndotarł do niej fascynat opowieści o tajemniczym mieście, w którym\nodbyła się wojna o Helenę - Henryk Schliemann. Później jednak\nokazało się, że Troja, którą odkrył, pochodzi z zupełnie innych czasów,\nże jest to jej inna warstwa. Nasze pokolenie tworzy warstwę\nprzestrzeni, którą niedługo przykryje kolejna warstwa, sprawiając, że\nnasza odejdzie w zapomnienie.\nPrzestrzeń w opowiadaniach Schulza, jak i w jego rysunkach,\nstanowi jeden z kluczy do interpretacji. Artysta tworzy ją bardzo\nswobodnie. Jest oniryczna i surrealistyczna. Jej niezwykłość można\nzaobserwować chociażby w opowiadaniu „Sklepy cynamonowe”.\nGłówny bohater wędruje po znanym sobie mieście, które stopniowo\nstaje się dla niego coraz bardziej obce. ‿Inspiracją dla miasta\nz opowiadania był dla Schulza rodzinny Drohobycz. Opisywana\nw „Sklepach cynamonowych” przestrzeń jest w ciągłym ruchu, wnętrze\nłączy się z tymX co na zewnątrz. Zmiany w przestrzeni i zderzenie\nz nieznanym to metafora dorastania i poznawania świata po odejściu\nspod opieki rodziców. Tak kreowana przestrzeń staje się zatem\nlabiryntem, w którym narrator próbuje odnaleźć drogę nie tylko do\ncentrum świata, ale do własnego jestestwa, do istoty bytu, pełni\nzrozumienia świata i samego siebie. To labirynt w dwóch wymiarach,\ndwa pokłady labiryntu - zewnętrzy i wewnętrzny.\nIstotna dla pełnego zrozumienia tekstu jest również przestrzeń\nstworzona przez Franza Kafkę w „Procesie”. Podobnie jak u Schulza\npanuje tu atmosfera snu. Przestrzeń jest oniryczna i nieokreślona.\nBrak sprecyzowanego miejsca akcji nadaje treści uniwersalny\ncharakter. Każde pomieszczenie, w którym przebywa Józef K.\nw trakcie trwania swojego procesu, przyjmuje formę labiryntu.\nOtwierane drzwi prowadzą do następnych drzwi. Takie odczuwanie\nprzestrzeni podkreśla zagubienie i całkowitą bezradność bohatera.\nBudowa sądu, w którym panuje niemożliwa do zniesienia duchota,\nstwarza atmosferę grozy i wywołuje niepokój. Sprawia również\nwrażenieX jakoby coś nieustannie miało władzę nad bohaterem\ni kontrolowało jego postępowanie. „Proces” to powieść o bezsilności\njęz.\njęz.\nint.\nint.\nOpis egzaminu maturalnego z języka polskiego 93\nsp.\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\nczłowieka wrzuconego do labiryntu świata, w którym bohater nie\ndecyduje o niczym, zostaje podporządkowany pseudo autorytetom\ni rozpaczliwie próbuje wziąć odpowiedzialność za swoje czyny i za\nswoje życie. Przytłaczająca aura, która panuje wokół Józefa K.X jest\nznakiem jego podległości i bezradności, obrazem samotności\nczłowieka osaczonego w labiryncie.\nCiekawą koncepcję przestrzeni zaproponowała w swoim dziele\n„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk. Autorka umieściła tytułową\nmiejscowość Prawiek w centrum całego wszechświata, co umieszcza\nrównież w centrum ludzkie wartości i doświadczenia. Magia Prawieku\npolega na tym, że jest to sfera sacrum - bezpieczna dla wszystkich,\nktórzy znajdą się w środku. Jego granice są tajemnicze, a mieszkańcy\nżyją w świadomości, że poza nimi czyha na nich niebezpieczeństwo.\nOpuszczenie Prawieku nie jest jednak proste - droga prowadząca do\nwyjścia to labirynt, który ma chronić nieroztropnych przed\nniebezpieczeństwem. To przekonanie potwierdza się zresztą\nu wszystkich bohaterów, którzy z własnej woli lub pod przymusem\ndecydują się opuścić Prawiek. Tokarczuk zamyka w Prawieku różne\narchetypy ludzkich zachowań i po kolei nam je przedstawia. Ważnym\nelementem przestrzeni w tej powieści jest natura, która ma baśniowy\ncharakter osiągnięty dzięki licznym personifikacjom. Natura wpływa\nrównież bezpośrednio na życie ludzi w Prawieku. Nazywają oni\nmijające lata: rokiem jabłoni bądź grusz, co oznacza albo lata\ndynamicznego rozwoju, albo spokoju. Otoczenie w „Prawieku” jest\nmityczne. Mityzacja rzeczywistości pozwala Tokarczuk ukazać ukryte\npiękno banalnego świata, co było głównym założeniem realizmu\nmagicznego, którego autorka jest przedstawicielką.\nNiewątpliwie przestrzeń jest niezwykle ważnym elementem\nkażdego utworu literackiego na drodze do zrozumienia jego sensu.\nMoże ona skłaniać do refleksji nad przemijaniem lub być metaforą\nzmian zachodzących w życiu człowieka. Może tworzyć atmosferę\nutworu niezbędną do poznania odczuć bohatera, być narzędziem\nrealizmu, czy w końcu przedstawić czytelnikowi inną stronę świata,\nz którym spotyka się na co dzień. Taka przestrzeń ma najczęściej\nznamiona labiryntu, w którym bohater poszukuje drogi swojego życia.\nJest ona także narzędziem, które pomaga autorowi tworzyć,\nort.\nint.\njęz.\njęz.\n94 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego na poziomie rozszerzonym\nod roku szkolnego 2024/2025\n78\n79\n80\na czytelnikowi odkrywać różne kierunki interpretacji. Bez niej dzieło\nbyłoby niezdolne do przekazania zamierzonego przesłania.\n[697 wyrazów]\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Sklepy cynamonowe -\nwybrane opowiadanie Brunona Schulza, Proces Franza Kafki)\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\njest wypowiedzią argumentacyjną\nnie zawiera kardynalnego błędu rzeczowego.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\nw wypracowaniu wykorzystano w pełni funkcjonalnie Sklepy cynamonowe\nBrunona Schulza (funkcjonalna analiza przestrzeni jako labiryntu, odniesienie\nkoncepcji przestrzeni do pokładów i warstw w kreacji świata przedstawionego,\npełne wnioskowanie argumentacyjne dotyczące funkcji przestrzeni); również\nw pełni funkcjonalnie wykorzystano odniesienie do Procesu Franza Kafki (kreacja\nprzestrzeni i jej roli w życiu bohatera) oraz do Prawieku i innych czasów Olgi\nTokarczuk (baśniowość i mitologizacja przestrzeni, uniwersalizacja znaczeń)\nfunkcjonalnie wykorzystano również kontekst kulturowy - znaczenie różnych\npokładów przestrzeni w przypadku mitologicznej Troi i odniesienie do tych\nznaczeń w interpretacji opowiadania Schulza\nbogata argumentacja\nfunkcjonalność omówionych dzieł literackich i wykorzystanie kontekstu\ninterpretacyjnego świadczą o erudycji zdającego.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w całej pracy\nzorganizowane problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów; zamysł kompozycyjny zrealizowany w sposób\nwyrazisty i konsekwentny.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\npierwsze zaburzenie spójności wynika z braku powiązania treści w akapicie, drugie -\nz nieuzasadnionego zastosowania w sąsiadujących ze sobą zdaniach (linijki 50-56)\nczasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 6 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację\ntematu; 5 błędów językowych obniża ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 1 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n33 punkty\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony\nJĘZYK POLSKI\nPoziom rozszerzony","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2025-poziom-rozszerzony/zad-Temat_6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":79,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2025","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny"}]}