{"paper":{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa.pdf","key_pdf":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa-odpowiedzi/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa-odpowiedzi.pdf","question_count":20,"source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/1","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 1. (0-1)\nNa podstawie tekstu Carla Sagana wyjaśnij sens zdania: Rozpoczęliśmy wędrówkę\npośród „wędrowców”.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-1)\nWymagania określone w podstawie programowej1\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu zdania na podstawie tekstu 1.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi2\nNazwa „planeta” pochodzi od greckiego słowa „wędrujący”. Dlatego też podróże\nkosmiczne pomiędzy planetami zostały nazwane wędrówką pomiędzy wędrowcami.\nAutor tekstu zauważa, że w naturze człowieka jest wędrowanie i poznawanie nowych\nmiejsc, również kosmosu. Wędrowcami są także planety, które podlegają nieustannemu\nruchowi. To zdanie oznacza zatem rozpoczęcie przez człowieka lotów kosmicznych.","solution":"Odpowiedź: Słowo „planeta\" pochodzi od greckiego **planetes**, które oznacza „wędrujący\". Carl Sagan przypomina, że już starożytni dostrzegli, iż **planety** są ciałami niebieskimi wędrującymi po niebie (w odróżnieniu od gwiazd stałych). Zdanie oznacza więc, że **człowiek — kolejny wędrowiec — rozpoczął kosmiczne podróże między planetami-wędrowcami**. To zarazem dowcipna gra językowa i metafora: lecimy na statkach kosmicznych ku planetom, które same od zawsze wędrują po orbitach. Klucz CKE — przykład: „Nazwa «planeta» pochodzi od greckiego słowa «wędrujący». Dlatego też podróże kosmiczne pomiędzy planetami zostały nazwane wędrówką pomiędzy wędrowcami.\"\n\nTekst źródłowy — Carl Sagan, „Błękitna kropka\"\n\nTo Tekst 1 z arkusza CKE — fragment Carla Sagana o gwiazdach „wędrujących\" (planetach), na którym opiera się zadanie 1.\n\nStrona arkusza CKE z treścią zadania\n\nAnaliza zdania\n\n„Rozpoczęliśmy wędrówkę pośród «wędrowców».\"\n\nZdanie jest grą słowną — dwa znaczenia słowa „wędrowiec\":\n\n1. My, ludzie — wyruszamy w kosmos (= „rozpoczęliśmy wędrówkę\").\n2. Planety — od greckiego planetes („wędrujący\"), bo poruszają się względem gwiazd stałych.\n\nCo mówi Sagan w tekście\n\n„W odróżnieniu od tak zwanych gwiazd stałych […] «gwiazdy» wędrowały powoli wśród innych, niekiedy nawet zataczały pętle. Dzisiaj te ciała nazywamy planetami, od greckiego słowa planetes, które oznacza «wędrujący».\"\n\nCzyli: nasi przodkowie ZAUWAŻYLI ruch planet i nazwali je „wędrowcami\". Teraz my (ludzie XX-XXI w.) dosłownie wędrujemy — wysyłamy statki kosmiczne między te wędrujące planety. „Wędrówka pośród wędrowców\" = nasza wyprawa pomiędzy ciałami, które od zarania nazywano „wędrowcami\".\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu zdania na podstawie tekstu 1.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: pominięcie etymologii — bez słowa „planetes\" / „wędrujący\" odpowiedź jest niepełna. Pułapka 2: literalne rozumienie („wędrówka znaczy chodzenie\") — zdanie ma podwójne znaczenie (człowiek wędruje + planety wędrują).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"czytanie ze zrozumieniem, etymologia, Sagan, planeta","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/2","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 2. (0-2)\nRozstrzygnij, czy w tekście Carla Sagana i w tekście Marty Trepczyńskiej jest mowa\no takiej samej przyczynie zainteresowania kosmosem. W uzasadnieniu odpowiedzi\nodwołaj się do obu tekstów.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n2.\n0-1-2\n1.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024, poz. 1019).\n2 W niniejszym dokumencie przykładowe odpowiedzi zawierają również oryginalne rozwiązania zdających.\nZasady oceniania\n2 pkt - rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu tekstów.\n1 pkt - rozstrzygnięcie ORAZ podanie przyczyny zainteresowania kosmosem na podstawie\njednego tekstu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nJeżeli w rozwiązaniu zadania wskazano taką samą przyczynę zainteresowania kosmosem\n(rozstrzygnięcie: tak), jednak odwołanie do któregokolwiek z tekstów jest niezgodne z tym\nrozstrzygnięciem, to za odpowiedź przyznaje się 0 pkt.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt\nNie. W tekście Carla Sagana motywacją główną do odkrywania kosmosu jest ciekawość,\nale także szukanie jakichkolwiek znaków życia na planetach, natomiast w tekście Marty\nTrepczyńskiej głównym impulsem do odkrywania kosmosu jest znalezienie warunków\ndo życia na innych planetach.\nTak, w obu tekstach jest mowa o potrzebie zdobycia wiedzy o warunkach panujących\nw kosmosie.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **NIE** (najczęstsze rozstrzygnięcie; CKE dopuszcza także „TAK\" — wspólna potrzeba zdobycia wiedzy o warunkach w kosmosie). **Uzasadnienie**: - **Carl Sagan**: główną motywacją odkrywania kosmosu jest **ciekawość poznawcza** — chęć zrozumienia, jak działają inne światy, badania początków planet i ludzkości. Sagan pisze: „Badamy początki naszej planety i początki nas samych\", „Każdy z tych światów jest na swój sposób piękny i pouczający\". - **Marta Trepczyńska**: głównym impulsem do odkrywania kosmosu jest **konieczność znalezienia planety nadającej się do zamieszkania** przez ludzi (kolonizacja Marsa, Wenus, Księżyca). Motywacja **pragmatyczna, egzystencjalna** — przetrwanie ludzkości. Klucz CKE — przykład na 2 pkt: „Nie. W tekście Carla Sagana motywacją główną do odkrywania kosmosu jest ciekawość, ale także szukanie jakichkolwiek znaków życia na planetach, natomiast w tekście Marty Trepczyńskiej głównym impulsem do odkrywania kosmosu jest znalezienie warunków do życia na innych planetach.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nStanowiska obu autorów — co mówią o motywacji\n\nTekst 1 — Carl Sagan, Błękitna kropka\n\nSagan zauważa:\n- „Odkryliśmy cuda, o jakich naszym przodkom nawet się nie śniło…\"\n- „Badamy początki naszej planety i początki nas samych.\"\n- „Nigdzie nie czeka na nas «lepsze miejsce»…\"\n\n→ Motywacja: ciekawość, chęć zrozumienia, poznawcze fascynowanie się kosmosem. Nie chodzi o przeprowadzkę — chodzi o WIEDZĘ.\n\nTekst 2 — Marta Trepczyńska, Ziemia 2.0\n\nTrepczyńska zauważa:\n- „Czy ludzie mogą żyć na innej planecie niż Ziemia?\"\n- „O planach kolonizacji Marsa słyszeliśmy już niejeden raz.\"\n- „Badania potwierdzają istnienie na Marsie wody…\"\n\n→ Motywacja: kolonizacja, znalezienie nowego domu dla ludzkości. Pragmatyczna, egzystencjalna.\n\nPorównanie — tabelka\n\nAspekt | Sagan (tekst 1) | Trepczyńska (tekst 2)\nMotywacja | ciekawość, poznanie | konieczność znalezienia siedziby\nCharakter | poznawczy, kontemplacyjny | praktyczny, egzystencjalny\nCel końcowy | „lepiej zrozumieć Ziemię\" | „zamieszkać kiedykolwiek planetę\"\nStosunek do nowych światów | „piękne i pouczające\" | sprawdzanie warunków do życia\n\n→ Motywacje różnią się. To różne dyskursy: filozoficzno-naukowy Sagana vs prakseologiczny Trepczyńskiej.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie z odwołaniem do obu tekstów.\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + podanie przyczyny zainteresowania kosmosem na podstawie jednego tekstu.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia (tylko opis) → 0 pkt. Pułapka 2: brak odniesienia do obu tekstów → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 3: niezgodność rozstrzygnięcia z uzasadnieniem (CKE wprost: „jeżeli rozstrzygnięcie: tak, jednak odwołanie do któregokolwiek z tekstów jest niezgodne, to za odpowiedź przyznaje się 0 pkt\").","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"porównanie tekstów, przyczyna zainteresowania kosmosem","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/3","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 3. (0-2)\nWyjaśnij, dlaczego zgodnie z tekstem Carla Sagana nie możemy po prostu spakować\nsię i wyruszyć na Marsa. Czy o takim samym ograniczeniu w eksplorowaniu kosmosu\njest mowa w tekście Marty Trepczyńskiej? Uzasadnij odpowiedź.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne\nuzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt\nWedług Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas\nkoszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są\nwarunki panujące w kosmosie.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Według Sagana** główne ograniczenie to **koszty finansowe** — „nikogo na Ziemi […] nie stać na razie na taką podróż\", „nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców\". Wyprawy międzyplanetarne wymagają ogromnych nakładów, a istnieje wiele pilniejszych spraw, na które trzeba wydać pieniądze. **Trepczyńska NIE pisze o takim samym ograniczeniu** — wskazuje na **przeszkody fizyczne i biologiczne**: niebezpieczne promieniowanie kosmiczne, bardzo niska temperatura na Marsie (-140°C), na Wenus piekielnie wysoka temperatura (462°C) i ciśnienie 100 razy wyższe niż na Ziemi, brak tlenu, „za bardzo pomniejszające się serce\" astronautów po roku w kosmosie. Klucz CKE — przykład na 2 pkt: „Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nCytaty kluczowe\n\nSagan (tekst 1)\n\n„Nikogo na Ziemi, nawet najbogatszych ludzi, nie stać na razie na taką podróż. Nie możemy po prostu spakować się i wyruszyć na Marsa lub na Tytana. Nie widać też żadnych krótkoterminowych zysków, które mogłyby stanowić motywację dla prywatnych przedsiębiorców. […] W chwili obecnej istnieje wiele innych, pilnych spraw do załatwienia za pieniądze, które wydano by na wysyłanie ludzi w kosmos.\"\n\n→ Ograniczenie: FINANSOWE / EKONOMICZNE.\n\nTrepczyńska (tekst 2)\n\n„Przeszkody do pojawienia się tam ludzi to m.in. niebezpieczne promieniowanie kosmiczne oraz zbyt niskie temperatury dochodzące do nawet -140°C.\"\n\n„Na powierzchni Wenus panuje piekielnie wysoka temperatura: 462°C, a ciśnienie jest prawie sto razy wyższe od tego na Ziemi.\"\n\n„Człowiek nie może na razie na stałe mieszkać w kosmosie. […] za bardzo pomniejszające się serce — po blisko roku trwania eksperymentu zmalało […] o 27 procent.\"\n\n→ Ograniczenie: FIZYCZNE / BIOLOGICZNE — warunki w kosmosie i wpływ kosmosu na ludzkie ciało.\n\nPorównanie\n\nSagan | Trepczyńska\nograniczenie EKONOMICZNE — kosmos jest drogi | ograniczenie FIZYCZNE — kosmos jest wrogi\nbrak pieniędzy, brak zysku | promieniowanie, temperatura, ciśnienie, atrofia mięśni\nproblem do rozwiązania na Ziemi | problem do rozwiązania przez naukę\n\nTo różne ograniczenia.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2.\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1 (bez Trepczyńskiej).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: tylko wyjaśnienie Sagana, bez Trepczyńskiej → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: stwierdzenie „obaj piszą to samo\" — błędnie zlepione, bo motywy są różne (kasa vs biologia/fizyka).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"ograniczenia eksploracji kosmosu, Sagan vs Trepczyńska","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/4","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"4","points":1,"ptype":"true_false","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 4. (0-1)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Carla Sagana\nalbo do tekstu Marty Trepczyńskiej. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo\nF - jeśli jest fałszywe.\n1.\nCzasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej, obecne w tekście\nCarla Sagana, służą zmniejszeniu dystansu między autorem\na czytelnikami.\nP\nF\n2.\nW sformułowaniu z tekstu Marty Trepczyńskiej dzień na Księżycu\ntrwa dwa ziemskie tygodnie zastosowano przymiotnik wartościujący.\nP\nF\n3.\n0-1-2\n4.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n3) […] rozpoznaje środki językowe i ich\nfunkcje zastosowane w tekstach […].\nII. Kształcenie językowe.\n3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy\no języku w odczytaniu sensów zawartych\nw strukturze głębokiej tekstów […]\nnieliterackich.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji\n[…] w analizie i interpretacji tekstów […].\n2. Zróżnicowanie języka. Zdający:\n7) rozpoznaje słownictwo o charakterze\nwartościującym […].\nSP, kl. IV-VI\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń:\n1) rozpoznaje w wypowiedziach części\nmowy (czasownik, […] przymiotnik […])\ni określa ich funkcje w tekście.\n4) rozpoznaje […] liczby, osoby […]\nczasownika […] oraz określa ich funkcje\nw wypowiedzi.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPF","solution":"Odpowiedź: 1. **P** — prawda 2. **F** — fałsz Klucz CKE: **PF**\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nStwierdzenie 1 — czasowniki 1.os.l.mn. u Sagana\n\n„Odkryliśmy cuda…\", „Badamy początki naszej planety…\", „Zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię…\"\n\nPluralis inclusivus („my\" obejmujące autora + czytelnika) jest klasycznym zabiegiem stylistycznym zmniejszającym dystans między nadawcą a odbiorcą. Sagan jako popularyzator nauki świadomie buduje wspólnotę z czytelnikiem — „my, ludzie, odkrywamy kosmos razem\".\n\n→ Stwierdzenie 1 = P (prawda).\n\nStwierdzenie 2 — „dzień na Księżycu trwa dwa ziemskie tygodnie\"\n\nKlucz teoretyczny:\n\nTyp przymiotnika | Funkcja | Przykłady\nWartościujący | OCENIA jakość (pozytywnie/negatywnie) | dobry, piękny, niebezpieczny, fascynujący, straszny\nOkreślający / relacyjny | KLASYFIKUJE, wskazuje pochodzenie / cechę obiektywną | ziemski (od „Ziemia\"), polski, drewniany, długi, dwutygodniowy\n\n„Ziemski\" — przymiotnik relacyjny (utworzony od rzeczownika „Ziemia\"). Nie ocenia („dzień ziemski\" ≠ „dzień dobry\"), tylko klasyfikuje (dzień JAKIEGO typu? — ziemskiego).\n\n→ Stwierdzenie 2 = F (fałsz).\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawna odpowiedź (PF).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nKlucz uniwersalny — przymiotniki wartościujące vs relacyjne\n\n1. Test wartościowania: czy przymiotnik daje się zastąpić frazą „dobry/zły/piękny/brzydki\"? Jeśli tak → wartościujący.\n2. Test pochodzenia: czy przymiotnik powstał od rzeczownika (Ziemia → ziemski, Polska → polski)? Jeśli tak → relacyjny.\n3. Typowe wartościujące: piękny, brzydki, ważny, niebezpieczny, fascynujący, ohydny, doskonały, fatalny.\n4. Typowe relacyjne: ziemski, kosmiczny, ludzki, naukowy, polski, dwutygodniowy.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: pomieszanie pluralis inclusivus (autor + czytelnik) z pluralis maiestaticus (królewskie „my\"). U Sagana to pluralis inclusivus → zmniejsza dystans → P. Pułapka 2: pomylenie przymiotnika **wartościującego** (oceniającego: dobry, piękny, niebezpieczny) z **określającym/relacyjnym** (ziemski, kosmiczny, polski). „Ziemski\" to relacyjny (od „Ziemia\"), nie wartościujący → F.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"funkcje czasowników 1.os.l.mn., przymiotnik wartościujący","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/5","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"5","points":4,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 5. (0-4)\nNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: odkrywanie\nkosmosu jako potrzeba człowieka. Twoja wypowiedź powinna liczyć 60-90 wyrazów.\nUwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna\ni interpunkcyjna.\nMiejsce dla\negzaminatora\n5.\n0-1-\n2-3-4\nMPOP-P1_100\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\nWykonaj zadania. Odpowiadaj tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono\ninaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-4)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury, a także ich wzajemnej\nkorespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, kl. IV-VI\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone\nwprost i pośrednio;\n5) odróżnia zawarte w tekście informacje\nważne od drugorzędnych.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy\nz zakresu nauki o języku.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji,\nsłowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\n4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:\n1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji\n[…].\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych\n[…] w wypowiedziach […] pisemnych.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy,\nze znajomością jej funkcji językowej […];\n5) tworzy spójne wypowiedzi\nw następujących formach gatunkowych: […]\nnotatka syntetyzująca.\nZasady oceniania notatki syntetyzującej\nZa notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt\nza poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nTreść\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n3 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n2 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka\nspełnia\nkryteria A i C\nokreślone dla\n1 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona\nliczba\nwyrazów\nALBO\nALBO\nALBO\nA. przedstawienie\nstanowiska\nkażdego\nautora\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście,\nna odpowiednim\npoziomie\nuogólnienia\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, ale\npoziom\nuogólnienia jest\nzaburzony\nnotatka\nprzedstawia\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone\nna podstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nALBO\nnotatka\nprzedstawia\nniepełne\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nnotatka nie\nspełnia\nżadnego\nz kryteriów\nokreślonego\ndla 1 pkt\nB. zestawienie\nstanowisk obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nstanowisk obu\nautorów nie\nzestawiono albo\nzestawiono je\nniepoprawnie; nie\nwskazano np.\npunktów\nwspólnych/\nrozbieżnych albo\nróżnych aspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nC. spójność\nnotatka stanowi\nlogiczną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ni zorganizowaną\ncałość\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\nD. długość notatki\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna\n1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub\ninterpunkcyjne).\n0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).\nUwaga.\nJeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.\nINFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ\nNAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ\n(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)\nTreść (0-3)\nEgzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie\nz tabelą zamieszczoną na s. 7-8 tego dokumentu.\nPoprawność językowa (0-1)\n1 pkt - zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy\njęzykowe.\n0 pkt - cztery i więcej błędów językowych.\nUwaga.\nOceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego\nstwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję\nlub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia\nani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej.\nWskazówki dotyczące realizacji tematu notatki\n1) Stanowiska autorów tekstów,\na) Stanowisko autora 1. tekstu, np.\nPotrzeba odkrywania kosmosu wynika z naturalnej ciekawości człowieka.\nb) Stanowisko autorki 2. tekstu, np.\nPotrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności znalezienia planety\nnadającej się do zamieszkania przez ludzi.\n2) Zestawienie stanowisk, np.\na) punkty wspólne, np.:\nciekawość jako motywacja do odkrywania kosmosu\nchęć zbadania warunków w kosmosie\nistnienie ograniczeń w odkrywaniu kosmosu\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nb) punkty rozbieżne, np.:\ntekst 1.: potrzeba odkrywania kosmosu wynika z natury człowieka; tekst 2:\npotrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności zapewnienia ludzkości\nprzetrwania\ntekst 1.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia w nim śladów innego życia;\ntekst 2.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia rozwiązań umożliwiających\nczłowiekowi życie w niesprzyjających warunkach\ntekst 1.: ograniczenia finansowe dotyczące wysyłania ludzi w kosmos; tekst 2.:\nniesprzyjające warunki do życia / ograniczenia fizyczne człowieka.\nUwagi.\n1) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk\nautorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.\n2) Nie są błędami językowymi powtórzenia w notatce syntetyzującej terminów naukowych,\nnp. kosmos, planety, wszechświat.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść\nW obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą\nczłowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl\nSagan sądzi, że ta potrzeba wynika z naturalnej ciekawości ludzkiej. Według niego\nwiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast\nTrepczyńska akcentuje konieczność poszukiwania planety, na której rodzaj ludzki byłby\nw stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają\nistnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania\nnad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach. [80 wyrazów]\nOba teksty dotyczą eksploracji kosmosu i zagadnienia, dlaczego ludzkość się tym\nzajmuje. Sagan w swoim tekście wyraża pogląd, że ludzie odkrywają wszechświat\nz wrodzonej ciekawości i chęci poszukiwania życia poza Ziemią. Zwraca jednak uwagę\nna to, że koszt wypraw kosmicznych jest istotnym ograniczeniem. Autorka drugiego\ntekstu koncentruje się na zagadnieniu kolonizacji planet istotnym dla przetrwania\nludzkości. Według niej realizację tego celu ograniczają warunki panujące na innych\nplanetach. [67 wyrazów]","solution":"Odpowiedź: Notatka syntetyzująca — 4 pkt (3 pkt za treść + 1 pkt za poprawność). **Wzorcowa notatka (3 pkt za treść):** „W obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą człowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl Sagan sądzi, że ta potrzeba wynika z **naturalnej ciekawości** ludzkiej. Według niego wiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast Trepczyńska akcentuje **konieczność poszukiwania planety**, na której rodzaj ludzki byłby w stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają istnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania nad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach.\" [80 wyrazów] **Stanowiska autorów (klucz CKE):** - **Sagan**: Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z **naturalnej ciekawości człowieka**. - **Trepczyńska**: Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z **konieczności znalezienia planety nadającej się do zamieszkania**. **Zestawienie stanowisk** — możliwe ujęcia: - Punkty WSPÓLNE: ciekawość jako motywacja, chęć zbadania warunków, istnienie ograniczeń. - Punkty ROZBIEŻNE: Sagan = z natury człowieka / Trepczyńska = z konieczności przetrwania; Sagan = poszukiwanie życia poza Ziemią / Trepczyńska = poszukiwanie miejsca do życia; Sagan = ograniczenia finansowe / Trepczyńska = ograniczenia fizyczne.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nSchemat oceniania (jak w 2024)\n\n4 punkty:\n- TREŚĆ: 3 pkt (kryteria A, B, C + długość 60-90 wyrazów).\n- POPRAWNOŚĆ językowa, ortograficzna, interpunkcyjna: 1 pkt (max 2 błędy łącznie).\n\nPełna struktura kryterium TREŚĆ — patrz zadanie 6 z arkusza 2024 maj PP — schemat identyczny.\n\nStanowiska autorów — przygotowanie\n\nSagan (tekst 1)\n\nStanowisko: odkrywanie kosmosu wynika z naturalnej ciekawości człowieka. To „w naszej naturze\" — szukać innego życia, badać początki, podziwiać odmienność. Cytat: „Mimo to nadal poszukujemy ich mieszkańców — taka już nasza natura. Życie szuka innego życia.\"\n\nDodatkowo: Sagan wskazuje wartość poznawczą — „Dzięki temu, że odkryliśmy inne możliwości, to znaczy zmierzyliśmy się z odmiennymi losami globów […], zaczęliśmy lepiej rozumieć Ziemię.\" Kosmos = lekcja o nas samych.\n\nTrepczyńska (tekst 2)\n\nStanowisko: odkrywanie kosmosu wynika z konieczności znalezienia planety nadającej się do zamieszkania. Pragmatyczna potrzeba — kolonizacja, zapewnienie ludzkości przyszłości. „Czy ludzie mogą żyć na innej planecie niż Ziemia?\"\n\nDodatkowo: Trepczyńska zauważa ograniczenia (warunki w kosmosie, biologiczne) — wciąż trwają badania nad możliwością przeżycia człowieka.\n\nZestawienie — możliwe ujęcia (z klucza CKE)\n\nPunkty wspólne:\n- ciekawość jako motywacja do odkrywania kosmosu\n- chęć zbadania warunków w kosmosie\n- istnienie ograniczeń w odkrywaniu kosmosu\n\nPunkty rozbieżne:\n- Sagan: potrzeba z natury człowieka; Trepczyńska: z konieczności przetrwania.\n- Sagan: szukanie innego życia; Trepczyńska: szukanie miejsca do życia.\n- Sagan: ograniczenia finansowe; Trepczyńska: ograniczenia fizyczne.\n\nWzorcowa notatka — wariant rozbudowany (3 pkt)\n\nWzorcowa notatka — wariant krótszy (67 wyrazów)\n\nPunktacja CKE\n\nIdentyczna jak w 2024 — patrz zadanie 6 z 2024 maja PP dla pełnej tabeli.\n\n- 3 pkt za treść — kryteria A (stanowisko każdego autora), B (zestawienie), C (spójność) + długość 60-90 wyrazów.\n- 1 pkt za poprawność — max 2 błędy językowe/ortograficzne/interpunkcyjne.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: streszczenie zamiast syntezy — bez słów-zestawiających („natomiast\", „z kolei\", „obaj autorzy\") maks 1 pkt. Pułapka 2: długość poza 60-90 wyrazów → spadek o 1 pkt. Pułapka 3: brak zestawienia stanowisk — kryterium B → brak. Pułapka 4: cytowanie zamiast parafrazy → 0 pkt z treści.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"notatka syntetyzująca, kosmos jako potrzeba człowieka","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/6","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 6. (0-1)\nDo których postaci mitologicznych nawiązują przytoczone fragmenty wierszy?\nKażdemu z fragmentów wierszy A-B przyporządkuj po jednej postaci mitologicznej\nwybranej spośród 1-4. Wpisz numer wybranej postaci mitologicznej w odpowiednie\nmiejsce w tabeli.\nPostać mitologiczna\n1. Herakles\n2. Charon\n3. Syzyf\n4. Ikar","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n12) porównuje utwory literackie lub ich\nfragmenty, dostrzega kontynuacje\ni nawiązania w porównywanych utworach\n[…].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA1, B4","solution":"Odpowiedź: **Fragment A → 1 (Herakles)** **Fragment B → 4 (Ikar)** Klucz CKE: **A1, B4**\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nFragment A — Herakles (Adam Asnyk)\n\nAtrybuty Heraklesa w fragmencie:\n\nElement wiersza | Powiązanie z Heraklesem\n„pracowity, silny i wytrwały\" | wykonał 12 prac herkulesowych\n„lwia skóra nagie barki mu pokrywa\" | skóra nemejskiego lwa — pierwszy łup, atrybut Heraklesa w sztuce\n„wobec pana swojego nieśmiały\" | Herakles służył Eurysteuszowi (12 prac to pokuta nakazana przez wyrocznię, na rozkaz Eurysteusza)\n„Łańcuchów swoich sam kuje ogniwa\" | przenośnia — sam zgodził się na swój los, służy panu z własnej woli\n\nTo bezspornie Herakles (rzymski Herkules).\n\n→ A → 1.\n\nFragment B — Ikar (Zbigniew Herbert)\n\nAtrybuty Ikara w fragmencie:\n\nElement wiersza | Powiązanie z Ikarem\n„skrzydła\" | Dedal skonstruował Ikarowi i sobie skrzydła z piór i wosku\n„trochę wosku piór\" | bezpośrednie odniesienie do materiałów Dedala\n„pogarda dla praw grawitacji\" | Ikar zignorował ostrzeżenia ojca, leciał za wysoko\n„nie mogą utrzymać ciała\" | wosk stopniał od słońca, Ikar spadł do morza\n„Był taki młody nie rozumiał\" | typowa interpretacja mitu — Ikar jako młodzieńcza pycha, brak roztropności\n\nTo bezspornie Ikar.\n\n→ B → 4.\n\nPozostałe postaci — dlaczego nie pasują\n\n- Charon (2) — przewoźnik dusz przez Styks. Atrybuty: łódka, wiosło, oblicze starego. W fragmentach: brak łodzi, brak rzeki, brak „starości\".\n- Syzyf (3) — kara: turlać głaz na górę, który zawsze spada. Atrybuty: głaz, góra, daremność. W fragmencie A — wspomniana wytrwałość, ale brak głazu i atrybut „lwia skóra\" rozstrzyga na rzecz Heraklesa.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli (A1 + B4).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka A: pomylenie Heraklesa z Syzyfem (oba związane z wytrwałością i trudem). **Decydujący szczegół**: „lwia skóra\" — atrybut Heraklesa (skóra nemejskiego lwa, którego zabił w pierwszej z dwunastu prac). Syzyf turla głaz, nie nosi lwiej skóry. Pułapka B: pomylenie Ikara z Charonem. **Decydujący szczegół**: „skrzydła\", „wosk\", „pogarda dla praw grawitacji\", „nie mogą utrzymać ciała na wysokości\" — to wyraźny obraz Ikara. Charon to przewoźnik dusz przez Styks.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"postaci mitologiczne, Asnyk, Herbert, Herakles, Ikar","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/7","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"7","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7.\nPrzeczytaj poniższe fragmenty utworów literackich.\nTekst 1.\nRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią\nMORS DICIT1:\n[…]\nAle gdy przyjdzie dzień sądny,\nGdzie się nie skryje żadny,\nUźrzą2 mądrzy tego świata,\nIż dobra boska odpłata;\nChowali tu żywot swoj ciasno3,\nAlić jich sirca nad słońce jasno4;\nJidą5 w niebieskie radości,\nA nie w piekielne żałości.\nFragment wiersza\nPostać\nmitologiczna\nA.\nJest pracowity, silny i wytrwały,\nLwia skóra nagie barki mu pokrywa,\nLecz wobec pana swojego nieśmiały,\nŁańcuchów swoich sam kuje ogniwa\nAdam Asnyk\nB.\nBył taki młody nie rozumiał że skrzydła są tylko przenośnią\ntrochę wosku piór i pogarda dla praw grawitacji\nnie mogą utrzymać ciała na wysokości wielu stóp\nZbigniew Herbert\n6.\n0-1\n1 Mors dicit (łac.) - Śmierć mówi.\n2 Uźrzą - ujrzą.\n3 Chowali tu żywot swoj ciasno - prowadzili\ntu (tj. na ziemi) surowy tryb życia.\n4 Alić jich sirca nad słońce jasno - i oto ich\nserca są jaśniejsze od słońca.\n5 Jidą - idą.\nMPOP-P1_100\nCo nam pomogło odzienie6\nAlbo obłudne jimienie7,\nCośmy się w niem kochali,\nA swe dusze za nie dali?\nPrzeminęło jak obłoki,\nA my jidzim przez otwłoki8.\nRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią, [w:] […] poezja polska świecka,\noprac. Stefan Vrtel-Wierczyński, Wrocław 1952.\nTekst 2.\nJan Andrzej Morsztyn\nWiosna\nSpieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni\nI śmierć, której się dobra myśl nie schroni:\nTa niedyskretka tejże pchnięciem nogi\nOtwiera chaty i królewskie progi.\nŻyj w skok1, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota\nNadzieje2 krótki kres dany żywota3;\nZarwij4, co możesz, dobrych dni pod miarą5,\nWnet będziesz bajką, nieboszczykiem, marą6.\nJan Andrzej Morsztyn, Wiosna, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Warszawa 1971.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **7.1**: Postawa w *Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią* to **niezwracanie uwagi na dobra doczesne**, świadomość przemijania ziemskich wartości i przygotowanie się na sąd Boży. Morsztyn w *Wiośnie* zaleca **carpe diem** — korzystać z życia, póki czas, „żyć w skok\", cieszyć się każdą chwilą, bo szybko nadejdzie śmierć. To **przeciwstawne postawy**: ascetyzm (Polikarp) vs hedonizm/witalizm (Morsztyn). Klucz CKE: „Postawa we fragmencie *Rozmowy* to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Morsztyn w *Wiośnie* napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.\" **7.2**: Epoka: **średniowiecze**. Postawa jest zgodna ze światopoglądem epoki, bo średniowiecze opierało się na **teocentryzmie** — człowiek żył dla Boga, nastawiony na życie wieczne. Popularne były **ascetyzm** (wyrzeczenie się dóbr doczesnych) oraz **ars moriendi** (sztuka dobrego umierania) i **memento mori** („pamiętaj o śmierci\"). Postawa Śmierci w *Rozmowie* — wzgardzenie pięknymi szatami i ziemskim dobytkiem — wpisuje się w ten paradygmat. Klucz CKE — epoka: **średniowiecze**. Przykład uzasadnienia: „Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nCzęść 7.1 — różnica postaw życiowych\n\nRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią — postawa ascetyczna\n\nRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to dialog z XV wieku (najstarszy zachowany polski tekst dialogowo-dramatyczny, anonim). Śmierć przemawia do uczonego Mistrza Polikarpa, ostrzegając go przed dumą i przywiązaniem do świata.\n\nW cytowanym fragmencie:\n\n„Co nam pomogło odzienie / Albo obłudne jimienie, / Cośmy się w niem kochali, / A swe dusze za nie dali?\"\n\n→ Śmierć dyskredytuje ziemskie dobra (drogie ubrania, „obłudne\" — zwodnicze majątki). „Cośmy się w niem kochali\" = kochaliśmy te rzeczy, dali za nie dusze — pożałujemy w dzień sądny.\n\nZalecana postawa: niezwracanie uwagi na dobra doczesne, asceza, gotowość na śmierć. Średniowieczne memento mori i contemptus mundi („wzgarda światem\").\n\nMorsztyn, Wiosna — postawa hedonistyczna (carpe diem)\n\nJan Andrzej Morsztyn — czołowy poeta baroku polskiego (XVII w.). Wiosna jest klasycznym przykładem barokowej vanitas połączonej z carpe diem.\n\n„Spieszmy się, spieszmy, niż nas czas nadgoni / I śmierć […]. Żyj w skok, bo-ć zamknął do niezmiernej wrota / Nadzieje krótki kres dany żywota.\"\n\n→ Tak samo, jak Polikarp, Morsztyn przypomina o szybkim końcu — ale WNIOSKUJE odwrotnie: skoro życie krótkie, „zarwij, co możesz, dobrych dni\" — bierz, póki możesz, ciesz się życiem.\n\nZalecana postawa: carpe diem — chwytaj dzień. Korzystaj z chwili, póki jest czas.\n\nRóżnica — tabela\n\nAspekt | Polikarp (średniowiecze) | Morsztyn (barok)\nPostawa wobec dóbr doczesnych | wzgarda | czerpać z nich\nStosunek do śmierci | przygotować się przez ascezę | spieszyć się, bo nadejdzie\nCel życia | zbawienie (dusza) | doczesne korzystanie\nModel etyczny | ascetyzm | hedonizm / witalizm\n\nWzorcowa odpowiedź — 7.1\n\nCzęść 7.2 — epoka i zgodność ze światopoglądem\n\nEpoka — średniowiecze\n\nRozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią — utwór anonimowy z XV wieku (przed 1500 r.), wpisuje się w średniowiecze. Klucz CKE wprost: nazwa epoki = średniowiecze.\n\nCechy światopoglądu średniowiecza\n\nCecha | Wyjaśnienie\nTeocentryzm | Bóg w centrum, człowiek dla Boga\nAscetyzm | wyrzeczenie się dóbr doczesnych dla zbawienia (św. Aleksy)\nMemento mori | „pamiętaj o śmierci\" — śmierć jako oś życia ziemskiego\nArs moriendi | „sztuka dobrego umierania\" — przygotowanie duszy\nVanitas | marność dóbr ziemskich (echo Koheleta)\nŻycie ziemskie jako vale of tears | „dolina łez\" — przygotowanie do życia wiecznego\n\nZgodność postawy z epoką\n\nPostawa w Rozmowie — wzgarda dla odzienia, „obłudnego\" majątku, ostrzeżenie przed sądem Bożym — wpisuje się w memento mori i ascetyzm. Człowiek średniowieczny:\n- żył w świadomości nadchodzącej śmierci;\n- gardził dobrami doczesnymi (idealizowanym wzorcem był św. Aleksy — porzucił żonę i bogactwo, mieszkał pod schodami jako żebrak);\n- skupiał się na zbawieniu duszy.\n\nWzorcowa odpowiedź — 7.2\n\nPunktacja CKE\n\n7.1:\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy między postawami życiowymi.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n- Uwaga: w uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.\n\n7.2:\n- 1 pkt — poprawne podanie nazwy epoki + trafne wykazanie zgodności postawy z epoką.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 7.1: powiedzieć „obie postawy zalecają myślenie o śmierci\" — to za płytko, ROZMINIE SIĘ z punktem. Polikarp ascetycznie wzgardza ciałem, Morsztyn hedonistycznie zachęca do korzystania z życia. To przeciwieństwa. Pułapka 7.2: pomylić *Rozmowę Mistrza Polikarpa* z barokiem (Morsztyn). Polikarp jest jednym z najstarszych zachowanych polskich utworów świeckich — **XV wiek, średniowiecze**. CKE uwaga: nie zalicza dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do *sztuki umierania*.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"Rozmowa Mistrza Polikarpa, Morsztyn Wiosna, średniowiecze vs barok","page_from":9,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/7.1","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"7.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWyjaśnij, czym się różni postawa życiowa zalecana w przytoczonym fragmencie\nRozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią od postawy życiowej zalecanej\nw przytoczonym fragmencie wiersza Wiosna Jana Andrzeja Morsztyna. W odpowiedzi\nodwołaj się do każdego z tekstów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […];\n12) porównuje utwory literackie lub ich\nfragmenty, […] określa cechy wspólne\ni różne.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1.\na postawą życiową zalecaną w tekście 2.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nW uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nPostawa we fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to niezwracanie uwagi\nna dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Jan Andrzej Morsztyn w wierszu\nWiosna napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.\nWiersz Wiosna nawołuje do cieszenia się życiem, dopóki je mamy, do korzystania z dóbr\nziemskich. W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią natomiast zaleca się żyć\nskromnie, aby zapewnić sobie życie w raju.","solution":": Postawa w *Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią* to **niezwracanie uwagi na dobra doczesne**, świadomość przemijania ziemskich wartości i przygotowanie się na sąd Boży. Morsztyn w *Wiośnie* zaleca **carpe diem** — korzystać z życia, póki czas, „żyć w skok\", cieszyć się każdą chwilą, bo szybko nadejdzie śmierć. To **przeciwstawne postawy**: ascetyzm (Polikarp) vs hedonizm/witalizm (Morsztyn). Klucz CKE: „Postawa we fragmencie *Rozmowy* to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Morsztyn w *Wiośnie* napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas.\"","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-7.1.webp","solution_image":null,"topics":"Rozmowa Mistrza Polikarpa, Morsztyn Wiosna, średniowiecze vs barok","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/7.2","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nPodaj nazwę epoki, w której powstała Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią,\na następnie wykaż zgodność postawy zalecanej w przytoczonym fragmencie tego\nutworu ze światopoglądem rozpoznanej epoki.\nNazwa epoki:\n7.1.\n0-1\n1 W skok - szybko.\n2 Do niezmiernej […] nadzieje - do\ndługotrwałej nadziei.\n3 Krótki kres dany żywota - szybki koniec\nżycia.\n4 Zarwij - urwij, tj. skorzystaj.\n5 Pod miarą - z tych, które ci wymierzono.\n6 Mara - widzenie senne; duch zmarłego.\n6 Odzienie - tu: drogocenne ubranie.\n7 Obłudne jimienie - zwodnicze dobra\nmaterialne.\n8 A my jidzim przez otwłoki - a my\nodejdziemy bez zwłoki.\n7.2.\n0-1\nMPOP-P1_100\nZgodność postawy ze światopoglądem epoki:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n1) […] sytuuje utwory literackie\nw poszczególnych okresach: […]\nśredniowiecze […];\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów oraz ich związek\nz programami epoki literackiej, zjawiskami\nspołecznymi, historycznymi,\negzystencjalnymi i estetycznymi.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej\nw tekście 1. ze światopoglądem tej epoki.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nUwagi.\n1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą.\n2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania.\nRozwiązanie\nNazwa epoki: średniowiecze\nPrzykładowe odpowiedzi\nZgodność postawy ze światopoglądem epoki, np.:\nPostawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ\npodstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać\no czekającej go śmierci.\nŚredniowiecze zakładało całkowite oddanie się Bogu. Popularna była asceza polegająca\nna wyrzeczeniu się wszelkich dóbr i wygód życia, aby oddać się modlitwie i pielęgnować\nmiłość do Boga. Taka postawa zaprezentowana jest w wypowiedzi Śmierci. Mówi ona\no prowadzeniu surowego trybu życia, aby dostąpić zbawienia.","solution":": Epoka: **średniowiecze**. Postawa jest zgodna ze światopoglądem epoki, bo średniowiecze opierało się na **teocentryzmie** — człowiek żył dla Boga, nastawiony na życie wieczne. Popularne były **ascetyzm** (wyrzeczenie się dóbr doczesnych) oraz **ars moriendi** (sztuka dobrego umierania) i **memento mori** („pamiętaj o śmierci\"). Postawa Śmierci w *Rozmowie* — wzgardzenie pięknymi szatami i ziemskim dobytkiem — wpisuje się w ten paradygmat. Klucz CKE — epoka: **średniowiecze**. Przykład uzasadnienia: „Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci.\"","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-7.2.webp","solution_image":null,"topics":"Rozmowa Mistrza Polikarpa, Morsztyn Wiosna, średniowiecze vs barok","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/8","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8.\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nJan Kochanowski\nPieśń 14 (Księgi wtóre)\nWy, którzy Pospolitą Rzeczą1 władacie,\nA ludzką sprawiedliwość2 w ręku trzymacie,\nWy, mówię, którym ludzi paść poruczono3\nI zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono4,\nMiejcie to przed oczyma zawżdy5 swojemi,\nŻeście miejsce zasiedli Boże na ziemi,\nZ którego macie nie tak swe własne rzeczy6\nJako wszytek ludzki mieć rodzaj na pieczy7. […]\nWięc ja podobno8 z mniejszym niebezpieczeństwem\nGrzeszę: bo sam sie tracę swym wszeteczeństwem9.\nPrzełożonych występki miasta zgubiły\nI szerokie do gruntu carstwa10 zniszczyły.\nJan Kochanowski, Pieśń 14 (Księgi wtóre), [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **8.1** — dwa argumenty (wystarczą dwa z poniższych): - **Rządzący są zastępcami Boga na ziemi** — „Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi\". Tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty. - **Powierzono im władzę i sprawiedliwość** — „ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie\", „zwierzchności […] zwierzono\". Misja od Boga = obowiązek dbałości o sprawiedliwość. - **Błędy rządzących powodują upadek państwa** — „Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły\". Argument odwołujący się do historycznych konsekwencji. - **Zwykły człowiek tracąc siebie ginie sam — rządzący tracą cały naród** — „bo sam się tracę swym wszeteczeństwem\" (a władca grzesząc traci wszystkich). **8.2** — odpowiedź: - **Epitet**: np. *ludzką* (sprawiedliwość), *stadem Bożym*, *miejsce Boże*, *przełożonych* (występki) — wystarczy jeden wyraz określający. - **Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono\"**: **apostrofa** (zwrot do adresata). Alternatywnie CKE dopuszcza: przenośnia/metafora, wtrącenie, inwersja. Klucz CKE — 8.2 (przykładowo): epitet — *ludzką sprawiedliwość* lub *stadem Bożym* lub *miejsce Boże*; środek retoryczny — **apostrofa / zwrot do adresata**.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — Pieśń 14 Jana Kochanowskiego\n\nPieśń 14 (z Ksiąg wtórych, znana też jako „Wy, którzy Pospolitą Rzeczą władacie\") jest jedną z najsłynniejszych pieśni patriotyczno-politycznych Kochanowskiego. Powstała w czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej, kiedy poeta — z pozycji obywatela-humanisty — przypomina elitom o ich obowiązkach.\n\nGłówna myśl: władza jest mandatem od Boga — kto rządzi, ma odpowiedzialność za całą wspólnotę, a nie tylko za siebie.\n\nCzęść 8.1 — argumenty podmiotu lirycznego\n\nKochanowski używa trzech głównych argumentów:\n\nArgument 1 — argument teologiczny\n\n„Miejcie to przed oczyma zawżdy swojemi, / Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi\"\n\nRządzący są zastępcami Boga — pełnią funkcję, którą inaczej pełni Bóg w stosunku do całego stworzenia. Stąd ich obowiązek to troska o ludzkość (tak jak Bóg troszczy się o swoje stworzenie).\n\nArgument 2 — argument legitymizacyjny\n\n„zwierzchności nad stadem Bożym zwierzono\"\n\nWładza została im powierzona (zwierzono = oddano w zaufaniu). To zaufanie pociąga za sobą zobowiązanie — rządzić tak, by zaufanie nie zostało zawiedzione.\n\nArgument 3 — argument historyczno-pragmatyczny\n\n„Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły.\"\n\nZłe rządy prowadzą do upadku państwa. To argument odwołujący się do faktów historycznych — wielkie cywilizacje upadały z winy zepsutych elit.\n\nArgument 4 — argument porównawczy\n\n„Więc ja podobno z mniejszym niebezpieczeństwem / Grzeszę: bo sam się tracę swym wszeteczeństwem.\"\n\nGdy zwykły człowiek grzeszy, ginie sam. Gdy rządzący grzeszy — niszczy całe państwo. Skala odpowiedzialności jest niewspółmierna.\n\nWzorcowa odpowiedź — 8.1\n\nCzęść 8.2 — środki retoryczne\n\nEpitet — przykład\n\nEpitet = wyraz określający rzeczownik, najczęściej przymiotnik (lub imiesłów przymiotnikowy), nadający mu cechę.\n\nZ fragmentu Pieśni 14:\n\n- „ludzką sprawiedliwość\" (jaka? — ludzka)\n- „stadem Bożym\" (jakim? — Bożym)\n- „miejsce Boże\"\n- „przełożonych występki\" (czyje? — przełożonych = władców)\n\nWystarczy jeden epitet w odpowiedzi.\n\nNazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono\"\n\nApostrofa — bezpośredni zwrot do adresata (osoby, bóstwa, idei, zbiorowości), często w wołaczu, w formie kategorycznej. To klasyczny chwyt retoryczny służący zwiększeniu siły perswazji.\n\nTu: „Wy, którzy […] władacie\" → zwrot do RZĄDZĄCYCH jako adresata.\n\nCKE dopuszcza także:\n- przenośnia / metafora — „ludzi paść\" (pasterz jako władca, jak w obrazie biblijnym Pana-Pasterza)\n- wtrącenie — „mówię\"\n- inwersja (szyk przestawny) — „którym ludzi paść poruczono\" zamiast „którym poruczono paść ludzi\"\n\nWzorcowa odpowiedź — 8.2\n\nPunktacja CKE\n\n8.1: 1 pkt — poprawne podanie dwóch argumentów; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.\n\n8.2: 1 pkt — poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli; 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna.\n\nTypowy błąd: Pułapka 8.1: tylko jeden argument lub niejasne sformułowanie → 0 pkt. CKE wymaga DWÓCH argumentów. Pułapka 8.2: pomylenie apostrofy z osobistym zwrotem do osoby obecnej. Apostrofa to RETORYCZNY zwrot do osoby/idei/personifikacji ZARÓWNO obecnej, jak i nieobecnej. „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono\" = klasyczna apostrofa do władców jako zbiorowości.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"Kochanowski Pieśń 14, władza, środki retoryczne, apostrofa","page_from":11,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/8.1","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nPodaj argumenty, którymi podmiot liryczny w przytoczonym fragmencie Pieśni 14\nJana Kochanowskiego przekonuje rządzących, że ich obowiązkiem jest zawsze mieć\nna względzie dobro społeczeństwa.\nArgument 1.:\nArgument 2.:\n1 Pospolita Rzecz - państwo.\n2 Ludzka sprawiedliwość - tu:\nsprawiedliwość wobec ludzi.\n3 Poruczyć - powierzyć wykonanie\nczegoś komuś zaufanemu.\n4 Zwierzchności […] zwierzono -\nprzekazano władzę.\n5 Zawżdy - zawsze.\n6 Rzeczy - sprawy.\n7 Mieć […] na pieczy - troszczyć się.\n8 Podobno - zapewne.\n9 Wszeteczeństwo - nieprzyzwoite,\ngorszące postępowanie.\n10 Carstwa - państwa.\n8.1.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie dwóch argumentów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nArgumenty, np.:\nRządzący zastępują na ziemi Boga, a zatem tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, tak oni\npowinni troszczyć się o dobro wspólnoty.\nBłędy rządzących prowadzą do upadku państwa.\nRządzącym powierzono dbałość o sprawiedliwość wobec ludzi.","solution":"— dwa argumenty (wystarczą dwa z poniższych): - **Rządzący są zastępcami Boga na ziemi** — „Żeście miejsce zasiedli Boże na ziemi\". Tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty. - **Powierzono im władzę i sprawiedliwość** — „ludzką sprawiedliwość w ręku trzymacie\", „zwierzchności […] zwierzono\". Misja od Boga = obowiązek dbałości o sprawiedliwość. - **Błędy rządzących powodują upadek państwa** — „Przełożonych występki miasta zgubiły / I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły\". Argument odwołujący się do historycznych konsekwencji. - **Zwykły człowiek tracąc siebie ginie sam — rządzący tracą cały naród** — „bo sam się tracę swym wszeteczeństwem\" (a władca grzesząc traci wszystkich).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-8.1.webp","solution_image":null,"topics":"Kochanowski Pieśń 14, władza, środki retoryczne, apostrofa","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/8.2","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nUzupełnij tabelę. Z przytoczonego fragmentu Pieśni 14 Jana Kochanowskiego wypisz\nprzykład epitetu oraz podaj nazwę środka retorycznego, którego przykład\nzamieszczono w tabeli.\nNazwa środka retorycznego\nPrzykład\nepitet\nWy, mówię, którym ludzi paść poruczono","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n4) rozpoznaje w tekście literackim środki\nwyrazu artystycznego […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPrzykładowe odpowiedzi\nNazwa środka retoryczny\nPrzykład\nepitet\nludzką sprawiedliwość\nstadem Bożym\nmiejsce Boże\nprzełożonych występki\napostrofa / zwrot do adresata\nprzenośnia/metafora\nwtrącenie\ninwersja\nWy, mówię, którym ludzi paść poruczono\nUwaga.\nWystarczy podanie wyrazu określającego jako przykładu epitetu.","solution":"— odpowiedź: - **Epitet**: np. *ludzką* (sprawiedliwość), *stadem Bożym*, *miejsce Boże*, *przełożonych* (występki) — wystarczy jeden wyraz określający. - **Nazwa środka retorycznego dla „Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono\"**: **apostrofa** (zwrot do adresata). Alternatywnie CKE dopuszcza: przenośnia/metafora, wtrącenie, inwersja. Klucz CKE — 8.2 (przykładowo): epitet — *ludzką sprawiedliwość* lub *stadem Bożym* lub *miejsce Boże*; środek retoryczny — **apostrofa / zwrot do adresata**.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":"Kochanowski Pieśń 14, władza, środki retoryczne, apostrofa","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/9","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 9. (0-2)\nPrzeczytaj poniższe fragmenty utworów literackich.\nTekst 1.\nAdam Mickiewicz\nDziady cz. III\nP. ROLLISONOWA\nPanie! litość - ja wdowa! Panie Senatorze!\nSłyszałam, że zabili - czyż można, mój Boże!\nMoje dziecko! - Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje;\nAle go biją, Panie! ktoż dzieci tak bije! -\nJego zbito - zlituj się - po katowsku zbito.\n(płacze)\n[…]\nSiadłam tam na rogu,\nPod murem - mury grube - przyłożyłam ucho -\nTam siedziałam od rana. - W północ, w mieście głucho,\nSłucham - w północ, tam z muru - nie, nie zwodzę siebie:\nSłyszałam go, słyszałam, jak Pan Bóg na niebie,\nJa głos jego słyszałam uszami własnemi -\nCichy, jakby spod ziemi, jak ze środka ziemi.\nI mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko;\nAch, dalej poszedł niźli najbystrzejsze oko.\nSłyszałam, męczono go -\n[…]\nNiema owca pozna głos swojego jagnięcia\nŚród najliczniejszej trzody - ach, to był głos taki! -\nAch, dobry Panie, żebyś słyszał raz głos taki,\nTy byś już nigdy w życiu spokojnie nie zasnął!\nAdam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012.\n8.2.\n0-1\nMPOP-P1_100\nTekst 2.\nJózef Wittlin\nStabat Mater1\nStała matka boleściwa - na rynku,\nPrzy swym martwym powieszonym synku.\nStała w świata przeraźliwej pustce\nPolska matka w służącowskiej chustce.\nNie płakała i nic nie mówiła,\nZimne oczy w zimne zwłoki wbiła.\nWisiał martwy, z wszystkiego wyzuty,\nNiemcy przedtem zabrali mu buty.\nBędą w butach jej syna chodzili\nPo tej ziemi, którą pohańbili.\nPo tej ziemi, która umęczona\nStoi - patrzy - i milczy - jak ona.\n[1942]\nJózef Wittlin, Stabat Mater, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1978.\nRozstrzygnij, czy obraz matki w przytoczonym fragmencie Dziadów cz. III Adama\nMickiewicza jest podobny do obrazu matki w przytoczonym fragmencie wiersza Stabat\nMater Józefa Wittlina. W uzasadnieniu odpowiedzi sformułuj dwa argumenty - każdy\nw odniesieniu do obu tekstów.\nRozstrzygnięcie:\nArgument 1.:\nArgument 2.:\n9.\n0-1-2\n1 Stabat Mater (łac.) - Stała Matka.\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8) Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n12) porównuje utwory literackie lub ich\nfragmenty, […] określa cechy wspólne\ni różne;\n13) […] wskazuje w tekście miejsca, które\nmogą stanowić argumenty na poparcie\npropozycji interpretacyjnej.\nZasady oceniania\n2 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu\ndo obu tekstów.\n1 pkt - rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu\ndo obu tekstów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt\n1) Rozstrzygnięcie: Jest podobny.\nArgumenty, np.:\nW obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej\nsyn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna -\nw wierszu określa się ją jako „boleściwą”.\nW obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki\nstarają się być jak najbliżej synów. Rollisonowa nasłuchuje pod murami, a matka\nz wiersza Wittlina stoi przy zwłokach syna.\n2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobny.\nArgumenty, np.:\nRollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim\ncierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji.\nMatka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje - ta z utworu Wittlina nie ma\nwątpliwości co do śmierci syna, a więc straciła nadzieję.\n3) Rozstrzygnięcie: Częściowo jest podobny.\nArgument za, np.:\nObie matki są ukazane jako cierpiące. Rollisonowa boleje nad losem syna, a matka\nz wiersza Stabat Mater cierpi z powodu straty dziecka.\nArgument przeciw, np.:\nRollisonowa prezentuje czynną postawę - błaga Senatora o litość. Z kolei matka\nw wierszu Wittlina prezentuje postawę bierną - stoi zapatrzona w zwłoki syna.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **podobny** (najczęstsze; CKE dopuszcza również „NIE jest podobny\" lub „częściowo podobny\"). **Argumenty (jeśli „TAK\")**: 1. **Obie matki cierpią po stracie/krzywdzie syna**. Rollisonowa rozpacza, że jej syn jest katowany; matka u Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — Wittlin nazywa ją wprost „**boleściwą**\". 2. **Obie matki okazują miłość, są blisko synów**. Rollisonowa wsłuchuje się pod murami więzienia w głos kaźni syna; matka u Wittlina stoi przy zwłokach syna na rynku. **Argumenty (jeśli „NIE\")**: 1. Rollisonowa **emocjonalnie** opowiada o cierpieniu syna i własnej rozpaczy — krzyczy, płacze, błaga; matka Wittlina jest **oniemiała** z rozpaczy, „zimne oczy w zimne zwłoki wbiła\", nie wyraża emocji. 2. Matka z *Dziadów* MA NADZIEJĘ — jej syn jeszcze żyje, błaga o ratunek; matka Wittlina **straciła nadzieję** — jej syn już nie żyje. Klucz CKE (przykład na 2 pkt — „jest podobny\"): „W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna — w wierszu określa się ją jako «boleściwą». W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — dwa obrazy matki w bólu\n\nTekst 1 — Dziady cz. III, scena z panią Rollisonową\n\nAkt I scena VIII, „Pani Rollisonowa\" — wdowa po szlachcicu, matka młodego więźnia torturowanego przez Senatora Nowosilcowa. Przyszła błagać Senatora o litość:\n\n„Słyszałam, że zabili — czyż można, mój Boże! / Moje dziecko! — Ksiądz mówi, że on jeszcze żyje; / Ale go biją, Panie! któż dzieci tak bije!\"\n\nNastępnie opowiada, jak słuchała pod murami więzienia:\n\n„I mój słuch wszedł w głąb muru, daleko, głęboko; / Ach, dalej poszedł niżli najbystrzejsze oko. / Słyszałam, męczono go…\"\n\nObraz matki: rozdarta z rozpaczy, głośno, emocjonalnie wyrażająca swoją tragedię, nasłuchująca pod ścianami więzienia, błagająca o ratunek. Wciąż ma nadzieję — syn żyje, choć jest katowany.\n\nTekst 2 — Józef Wittlin, Stabat Mater (1942)\n\nTytuł nawiązuje do średniowiecznej sekwencji łacińskiej „Stabat Mater Dolorosa\" — opisującej Marię stojącą pod krzyżem Chrystusa. Wittlin zastosował ten motyw do polskiej matki w czasie II wojny światowej.\n\n„Stała matka boleściwa — na rynku, / Przy swym martwym powieszonym synku.\"\n\n„Nie płakała i nic nie mówiła, / Zimne oczy w zimne zwłoki wbiła.\"\n\nObraz matki: niema, bez ruchu, „zimna\" — emocje sparaliżowane skalą tragedii. Syn już nie żyje, matka stoi nad ciałem. Brak nadziei — została tylko obecność.\n\nPorównanie — tabela\n\nAspekt | Rollisonowa (Dziady III) | Matka u Wittlina (Stabat Mater)\nStan syna | żyje, jest torturowany | nie żyje, leży powieszony\nReakcja matki | krzyk, płacz, błaganie | milczenie, „zimne oczy w zimne zwłoki\"\nPostawa | czynna — szuka pomocy, błaga | bierna — stoi w bezruchu\nNadzieja | jest — syn żyje | brak — syn nie żyje\nKontekst historyczny | XIX w., zaborca rosyjski | II wojna światowa, okupant niemiecki\nPunkt wspólny | CIERPIENIE matki po krzywdzie syna | CIERPIENIE matki po stracie syna\n\nWzorcowa odpowiedź (na 2 pkt)\n\nWariant: „jest podobny\"\n\nWariant alternatywny: „nie jest podobny\"\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — rozstrzygnięcie + sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów.\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia („tak / nie / częściowo\") → 0 pkt. Pułapka 2: tylko jeden argument odnoszący się do obu tekstów → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 3: nieuwzględnienie OBU tekstów w każdym argumencie — CKE wymaga „dwa argumenty — każdy w odniesieniu do OBU tekstów\". Pułapka 4: pomylenie matki Rollisonowej z matką Konrada (Konrad jest sierotą) lub z motywem Stabat Mater — choć tytuł Wittlina nawiązuje wprost do średniowiecznej sekwencji o Matce Boskiej pod krzyżem.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"matka cierpiąca, Dziady III Rollisonowa, Wittlin Stabat Mater","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/10.1","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"10.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nSpośród podanych postaci (A-D) z Wesela Stanisława Wyspiańskiego wybierz\ni zaznacz tę, której ukazuje się Rycerz.\nA. Poeta.\nB. Dziad.\nC. Gospodarz.\nD. Dziennikarz.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawna odpowiedź.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA","solution":": **A** (Poeta) — w akcie II *Wesela* Rycerz (zjawa rycerza z polskiej historii, kojarzony często ze Zawiszą Czarnym lub rycerzem grunwaldzkim) ukazuje się **Poecie** (postać oparta na Kazimierzu Przerwie-Tetmajerze).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":"Wesele Wyspiański, Rycerz, Poeta, symbol mocy","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"odrabiamy","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/10.2","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWyjaśnij, czego symbolem jest Rycerz w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.\n10.1.\n0-1\n10.2.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach: dosłownym, metaforycznym,\nsymbolicznym […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n5) interpretuje treści […] symboliczne\nutworu literackiego;\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, czego symbolem jest Rycerz w Weselu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nRycerz jest symbolem mocy, tzn. odwagi i wiary w zwycięstwo.\nRycerz jest symbolem siły, potęgi i męstwa. Ma natchnąć Poetę do odrzucenia\ndekadenckich postaw oraz odpędzić poczucie słabości.\nRycerz symbolizuje czasy świetności Polski, gdyż brał udział w słynnej bitwie pod\nGrunwaldem.","solution":": Rycerz w *Weselu* to symbol **siły, mocy, męstwa, odwagi** oraz **odwołania do dawnej świetności Polski** (zwłaszcza zwycięstwa pod Grunwaldem). Jest **przeciwwagą** dla dekadenckich, młodopolskich nastrojów Poety — ma natchnąć go do **czynu, odwagi, wiary w zwycięstwo**. Klucz CKE — przykłady: - „Rycerz jest symbolem mocy, tzn. odwagi i wiary w zwycięstwo.\" - „Rycerz jest symbolem siły, potęgi i męstwa. Ma natchnąć Poetę do odrzucenia dekadenckich postaw oraz odpędzić poczucie słabości.\" - „Rycerz symbolizuje czasy świetności Polski, gdyż brał udział w słynnej bitwie pod Grunwaldem.\"","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":"Wesele Wyspiański, Rycerz, Poeta, symbol mocy","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/11","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nKrzysztof Kamil Baczyński\nTen czas\nMiła moja, kochana. Taki to mroczny czas.\nCiemna noc, tak już dawno ciemna noc, a bez gwiazd,\npo której drzew upiory wydarte ziemi - drżą.\nSmutne nieba nad nami jak krzyż złamanych rąk.\nGłowy dudnią po ziemi, noce schodzą do dnia,\ndni do nocy odchodzą, nie łodzie - trumny rodzą,\nw świat grobami odchodzą, odchodzi czas we snach.\nA serca - tak ich mało, a usta - tyle ich.\nMy sami - tacy mali, krok jeszcze - przejdziem w mit.\nMy sami - takie chmurki u skrzyżowania dróg,\ngdzie armaty stuleci i krzyż, a na nim Bóg.\n10 września 1942 r.\nKrzysztof Kamil Baczyński, Ten czas, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989.\nW kontekście przytoczonego fragmentu wiersza Ten czas Krzysztofa Kamila\nBaczyńskiego wyjaśnij sens sformułowania przejdziem w mit.\n11.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach: dosłownym, metaforycznym,\nsymbolicznym […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n5) interpretuje treści […] symboliczne\nutworu literackiego;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nSformułowanie przejdziem w mit oznacza, że osoba mówiąca w wierszu ma świadomość\ntego, że jest uczestnikiem ważnych zdarzeń o znaczeniu historycznym, które nigdy nie\nzostaną zapomniane.\nTen fragment wiersza można interpretować jako wyraz bezradności człowieka wobec\nokrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się\nfantazją/iluzją/opowieścią.","solution":"Odpowiedź: Sformułowanie **„przejdziem w mit\"** oznacza, że **pokolenie Baczyńskiego** (pokolenie Kolumbów — młodzi ludzie walczący w czasie II wojny światowej) ma **świadomość, że jest uczestnikiem wielkich, historycznych wydarzeń**, które przejdą do legendy / mitu narodowego. „My sami — tacy mali\" — pojedyncze życia są drobne; „krok jeszcze — przejdziem w mit\" — wystarczy chwila (zginąć, dokonać czynu), by zostać włączonym w narodowy mit. Możliwe inne odczytania (CKE dopuszcza): - Wyraz **bezradności człowieka wobec okrucieństwa dziejów** — walczący przestaną istnieć, zginą, staną się fantazją / iluzją / opowieścią. - Świadomość **przemijania jednostkowego życia** w obliczu wielkich wydarzeń historycznych. Klucz CKE — przykład: - „Sformułowanie *przejdziem w mit* oznacza, że osoba mówiąca w wierszu ma świadomość tego, że jest uczestnikiem ważnych zdarzeń o znaczeniu historycznym, które nigdy nie zostaną zapomniane.\" - „Ten fragment wiersza można interpretować jako wyraz bezradności człowieka wobec okrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się fantazją/iluzją/opowieścią.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — Baczyński i pokolenie Kolumbów\n\nKrzysztof Kamil Baczyński (1921-1944) — poeta, żołnierz Armii Krajowej, jeden z czołowych przedstawicieli pokolenia Kolumbów (pisarze urodzeni ok. 1920 r., których dorosłość przypadła na lata wojny). Zginął w powstaniu warszawskim w wieku 23 lat.\n\nTen czas (10 września 1942) — wiersz wojenny, miłosny, eschatologiczny. Adresowany do żony, Barbary („Miła moja, kochana\"). Tematem jest doświadczenie życia w cieniu wojny, świadomość kruchości istnienia.\n\nAnaliza fragmentu\n\n„My sami — tacy mali, krok jeszcze — przejdziem w mit.\"\n\nCo znaczy „mit\"?\n\nMit w tym kontekście NIE oznacza fałszu, kłamstwa czy iluzji w potocznym znaczeniu. Oznacza:\n- legendę narodową — opowieść heroiczną przekazywaną z pokolenia na pokolenie;\n- wymiar symboliczny historii — wydarzenia, które wykraczają poza fakty, stają się archetypem;\n- przekroczenie czasu — pozostawanie w pamięci zbiorowej.\n\n„Krok jeszcze\"\n\n„Wystarczy krok\" — pokolenie Baczyńskiego jest na progu mitu. Wystarczy zginąć, dokonać heroicznego czynu, by zostać włączonym w panteon bohaterów narodowych. To zarówno świadomość bliskości śmierci, jak i poczucie udziału w doniosłej historii.\n\n„My sami — tacy mali\"\n\nKontrast: jednostkowo MALI (kruchość, śmiertelność), ale historycznie WIELCY (przejdą w mit). Pokolenie świadome swojej drobności jako jednostek i swojego znaczenia jako zbiorowości.\n\nDwa możliwe odczytania (CKE dopuszcza oba)\n\nOdczytanie 1 — heroiczne\n\nSformułowanie oznacza świadomość udziału w wielkich wydarzeniach historycznych, które przejdą do legendy narodu. Pokolenie Kolumbów (Baczyński, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Andrzej Trzebiński) faktycznie weszło w polski mit jako bohaterowie powstania warszawskiego. „Przejdziem w mit\" = staniem się legendą, nie zostaniemy zapomniani.\n\nOdczytanie 2 — egzystencjalne / pesymistyczne\n\nSformułowanie wyraża bezradność człowieka wobec okrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się tylko opowieścią, fantazją, iluzją. „Mit\" jako odlot od rzeczywistości — nie istniejemy już realnie, jesteśmy tylko historią, którą opowiadają inni.\n\nOba odczytania są spójne z wierszem — Baczyński łączy heroizm i pesymizm.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: rozumieć „mit\" jako fałsz / nieprawdę — w wierszu mit oznacza **legendę narodową, opowieść heroiczną**, nie kłamstwo. Pułapka 2: pomijać kontekst historyczny — wiersz powstał we wrześniu 1942, w czasie okupacji. „Mroczny czas\", „armaty stuleci\", „krzyż\" — to obraz wojny. Pułapka 3: pomylenie z innym wierszem Baczyńskiego (jest ich wiele).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"Baczyński Ten czas, mit, pokolenie Kolumbów","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/12","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12. (0-2)\nZapoznaj się z poniższą okładką książki Rok 1984 George’a Orwella.\nwww.nikol-verlag.de\nMPOP-P1_100\nNa okładce książki za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono\ninterpretację powieści George’a Orwella. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij\nich sens w kontekście problematyki utworu Rok 1984.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście\nproblematyki powieści Rok 1984.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście\nproblematyki powieści Rok 1984.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nOko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował\nmieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru.\nKolor czerwony może być symbolem zła (czewień to kolor komunizmu), a powieść Rok\n1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym.\nSkontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować\nSmitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego - tak jak w powieści był nieustannie\nkontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani\nktórego nie udało mu się pokonać.\nDrut kolczasty okalający człowieka - symbol ograniczenia wolności jednostki\nw państwie totalitarnym.\nCzłowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje\nmieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury […] światowej oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem\npotrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury,\nstosując kod właściwy w danej dziedzinie\nsztuki.\nSP, kl. VII-VIII\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika\n[…]).\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Dwa elementy graficzne** (wystarczą dwa z poniższych): 1. **Oko** — przedstawione na okładce to **oko Wielkiego Brata**, który nieustannie inwigilował mieszkańców Oceanii. Symbolizuje **totalną kontrolę** — w *Roku 1984* obywatele nie mogą czuć się wolni, są monitorowani przez teleekrany, Policję Myśli i system donosów. 2. **Kolor czerwony** — może być symbolem **zła i krwi**, ale przede wszystkim **komunizmu** (czerwień to barwa partii komunistycznych XX w.). Powieść Orwella jest projekcją życia w **reżimie totalitarnym** wzorowanym na stalinizmie. 3. **Kontrast ogromnego oka z małą postacią człowieka** — symbolizuje Smitha (głównego bohatera) uwięzionego w Oceanii i bezsilnego. Tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, którego nie udało mu się ani ukryć, ani pokonać. 4. **Drut kolczasty** okalający człowieka — symbol **ograniczenia wolności** jednostki w państwie totalitarnym, więzienia, granicy między obywatelem a władzą. 5. **Człowiek pozbawiony twarzy** — bez konkretnych cech indywidualnych — symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy **nie mają prawa głosu**, muszą podporządkować się Partii. Brak indywidualności = totalitarna unifikacja. Klucz CKE — przykłady: - „Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców Oceanii, nie mogli więc czuć się wolni.\" - „Kolor czerwony może być symbolem zła (czerwień to kolor komunizmu), a powieść *Rok 1984* to projekcja życia w reżimie totalitarnym.\" - „Drut kolczasty okalający człowieka — symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — Rok 1984 George'a Orwella\n\nGeorge Orwell, Rok 1984 (1949) — powieść antyutopijna opisująca totalitarne państwo Oceania rządzone przez Partię i Wielkiego Brata. Główny bohater: Winston Smith, pracownik Ministerstwa Prawdy (Minitrue), gdzie fałszuje historię na potrzeby propagandy.\n\nGłówne motywy powieści\n\nMotyw | Treść\nWielki Brat (Big Brother) | wizerunek wodza partii, omniprezentny, „Big Brother is watching you\"\nInwigilacja | teleekrany w mieszkaniach, Policja Myśli, donosy\nNewspeak (nowomowa) | język ograniczany do zubożenia myślenia\nDoublethink (dwójmyślenie) | przyjmowanie dwóch sprzecznych prawd jednocześnie\nMinisterstwo Prawdy | fałszuje historię, kontroluje informację\nPokój 101 | tortury, łamanie psychiczne dysydentów\nMiłość Smitha do Julii | jedyna forma buntu — uczucie prywatne\nKlęska Smitha | torturowany, kapituluje, „kochał Wielkiego Brata\"\n\nGłówna teza Orwella\n\nTotalitaryzm dąży do całkowitej kontroli nad jednostką — nie tylko ciałem, ale i umysłem. „Kto kontroluje przeszłość, kontroluje przyszłość. Kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość.\"\n\nAnaliza elementów graficznych okładki\n\nElement 1 — oko\n\nCo widać: ogromne oko w centrum okładki, otoczone promieniami / kołem zębatym.\n\nSens w kontekście Roku 1984:\n- to oko Wielkiego Brata — symbol omniprezentnej inwigilacji;\n- aluzja do hasła „Big Brother is watching you\" (Wielki Brat patrzy na ciebie);\n- promienie wokół oka — wszechwidzące, sięgające wszędzie;\n- mieszkańcy Oceanii nie mogą czuć się wolni — są stale obserwowani przez teleekrany w domach, w pracy, na ulicach.\n\nElement 2 — kolor czerwony\n\nCo widać: czerwone budynki w tle, czerwone akcenty na okładce.\n\nSens:\n- czerwień = komunizm — barwa partii komunistycznych, ZSRR, którego stalinowski model był inspiracją dla Orwella;\n- czerwień = krew, zło — okrucieństwa reżimu;\n- czerwień = totalitarny dyskurs propagandowy — kolor wszechobecny w plakatach partii.\n\nElement 3 — drobna postać człowieka pod okiem\n\nCo widać: mała, niewyraźna sylwetka pod ogromnym okiem.\n\nSens:\n- to Winston Smith (lub uniwersalna jednostka w totalitaryzmie);\n- skrajna dysproporcja wielkości — człowiek miniaturowy wobec wszechwidzącego oka, czyli bezsilność jednostki wobec systemu;\n- pozbawiona twarzy / cech indywidualnych — pokazuje, że Partia odbiera ludziom indywidualność, redukuje ich do wymiennej masy.\n\nElement 4 — drut kolczasty\n\nCo widać: drut kolczasty u dołu okładki / wokół postaci.\n\nSens:\n- uwięzienie w państwie totalitarnym;\n- ograniczenie wolności fizycznej i myśli;\n- granice Oceanii — nie można wyjechać, nie można uciec.\n\nElement 5 — koło zębate wokół oka\n\nCo widać: oko w centrum koła zębatego / promieni.\n\nSens:\n- maszyneria systemu totalitarnego — jednostka zostaje wciągnięta w „tryby\" władzy;\n- skojarzenie z mechaniczną kontrolą — Partia jako bezduszna machina.\n\nWzorcowa odpowiedź (2 pkt)\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki Roku 1984.\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: wybór tylko jednego elementu → 1 pkt zamiast 2. Pułapka 2: opis bez kontekstu *Roku 1984* — odpowiedź typu „oko to symbol obserwacji\" jest za ogólna. Trzeba powiązać z **Wielkim Bratem / Oceanią / Smithem**. Pułapka 3: pomylenie *Roku 1984* z *Folwarkiem zwierzęcym* (też Orwell, ale inna alegoria — komunizm jako rewolucja zwierząt). *Rok 1984* to totalitaryzm, Wielki Brat, NEWSPEAK, Ministerstwo Prawdy.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"Orwell Rok 1984, okładka, totalitaryzm, inwigilacja","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/13","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nSławomir Mrożek\nTango\nAKT III\n[…]\nEUGENIA:\nPomóż mi. (Eleonora machinalnie podaje jej rękę. Eugenia\nwchodzi na katafalk)\nELEONORA:\nNiechże mama nie dziwaczy, przecież dzisiaj dzień ślubu.\nChce mama wszystko zepsuć przez jakąś śmierć?\nSTOMIL:\nJaka śmierć, co za śmierć?! Nigdy nie brałem tego\npod uwagę\nARTUR (do siebie):\nŚmierć? Dobra myśl\nEUGENIUSZ:\nTo szaleństwo, Eugenio, bądź rozsądna, kto to\nwidział umierać?!\nALA:\nBabciu, przecież to nienormalne!\n12.\n0-1-2\nMPOP-P1_100\nEUGENIA:\nNie rozumiem was. Jesteście tacy inteligentni, a jak\ntylko człowiek chce zrobić coś tak zwyczajnego jak\nzgon, to wszyscy się dziwią. Co za ludzie! (kładzie się\nna wznak, splata ręce na piersi)\nELEONORA:\nWidzicie? Zróbcie coś Może ona naprawdę\nEUGENIUSZ:\nGeńka, dosyć tych ekstrawagancji! Co za umieranie!\nTego nigdy nie było w naszej rodzinie! […]\nARTUR:\nŚmierć wspaniała forma.\nSTOMIL:\nTylko trochę nieżyciowa. […]\nARTUR:\nDziękuję, babciu, ja ten pomysł wykorzystam.\nSTOMIL (chowając lusterko):\nE, głupstwo. Najważniejsze, żeby nie nosić\nkrępującej odzieży.\nEugenia umiera.\nELEONORA:\nMamo, spróbuj jeszcze raz!\nARTUR:\nUmarła! A jednak to dziwne. Była taka niepoważna\nSławomir Mrożek, Tango, Warszawa 2023.\nWyjaśnij, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej\nw przytoczonym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka. Odpowiedź zilustruj\nprzykładem z tego fragmentu.\n13.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej\nw przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym\nprzykładem z tego fragmentu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nGroteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do\nsytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy\nw podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania.\nGroteskowość polega na absurdalności zachowania babci i domowników. Babcia\nogłasza, że umiera i rzeczywiście to robi, chociaż śmierć nie przychodzi na zawołanie.\nZ kolei domownicy próbują wpłynąć na babcię, by nie umierała - tak jakby człowiek mógł\nswobodnie przerwać ten proces.\nGroteskowy charakter polega na tym, że wypowiedzi Artura nie pasują do poważnej\ni smutnej sytuacji, jaką jest śmierć bliskiej osoby. Artur używa pozytywnych określeń\nw odniesieniu do śmierci babci, np. „dobra myśl”.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […] oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem\npotrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n6) rozpoznaje w tekstach literackich: […]\ngroteskę […];\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].","solution":"Odpowiedź: **Groteska** w przytoczonym fragmencie polega na **nieadekwatności reakcji bohaterów do sytuacji** — śmierci bliskiej osoby. Babcia Eugenia uroczyście zapowiada śmierć i rzeczywiście umiera, a domownicy zamiast okazać żal lub niedowierzanie, **bagatelizują zdarzenie**, traktują je jako kaprys, „ekstrawagancję\", a nawet jako inspirację artystyczną. **Przykłady z fragmentu** (wystarczy jeden): - **Artur**: „Śmierć? Dobra myśl…\" — komentarz świadczy, że śmierć babci traktuje jako „pomysł\", inspirację, którą może „wykorzystać\". - **Stomil**: „Tylko trochę nieżyciowa\" — sucha, bezduszna uwaga, jakby chodziło o niestosowny strój. - **Stomil** po śmierci Eugenii: „Najważniejsze, żeby nie nosić krępującej odzieży\" — totalna ignorancja śmierci, zmiana tematu na trywialność. - **Eleonora**: „Niechże mama nie dziwaczy, przecież dzisiaj dzień ślubu\" — wyrzut wobec umierającej, jakby śmierć była niewłaściwym zachowaniem. - **Artur** po śmierci: „Umarła! A jednak to dziwne. Była taka niepoważna\" — bohater dziwi się, że osoba „niepoważna\" mogła zrobić coś tak „poważnego\". Klucz CKE — przykłady: - „Groteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do sytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy w podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania.\" - „Groteskowy charakter polega na tym, że wypowiedzi Artura nie pasują do poważnej i smutnej sytuacji, jaką jest śmierć bliskiej osoby. Artur używa pozytywnych określeń w odniesieniu do śmierci babci, np. «dobra myśl».\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nCzym jest groteska?\n\nGroteska — kategoria estetyczna polegająca na:\n\n1. Zderzeniu elementów wzajemnie wykluczających się (wysokie / niskie, tragiczne / komiczne, podniosłe / banalne);\n2. Zniekształceniu rzeczywistości — przerysowaniu, karykaturze;\n3. Łączeniu śmieszności z niesamowitością / strachem;\n4. Nieadekwatności form i treści.\n\nGroteska często służy demaskacji absurdu — pokazywaniu, że rzeczywistość ludzka jest absurdalna, gdy się ją przedstawi w przerysowany sposób.\n\nTango Mrożka — kontekst\n\nTango (1964) — dramat Sławomira Mrożka, klasyka polskiego teatru absurdu i groteski. Akcja: rozpadająca się rodzina inteligencka w salonie pełnym bałaganu. Bohaterowie:\n\n- Artur — młody bohater pragnący przywrócić porządek, formę, tradycję;\n- Eleonora — matka Artura, awangardowa, lekceważąca tradycję;\n- Stomil — ojciec Artura, awangardowy, mentor relatywizmu moralnego;\n- Babcia Eugenia — matka Eleonory, próbująca grać w karty z Edkiem;\n- Wujek Eugeniusz — brat babci, też pogrążony w lekkości;\n- Ala — narzeczona Artura;\n- Edek — prymitywny pomocnik, ostatecznie przejmuje władzę (finał).\n\nTematyka: po obaleniu form, tradycji, autorytetów — dochodzi do chaosu, a ostatecznie do brutalnej władzy prymitywu (Edek tańczy z trupem Artura w finale dramatu — symbol tryumfu chamstwa).\n\nAnaliza fragmentu — co czyni go groteskowym\n\nZderzenie tonacji\n\nElement wzniosły | Element trywialny\nśmierć (ostateczność, sacrum) | „dziwaczenie\", „ekstrawagancja\", krępująca odzież\nkatafalk (uroczysty obrzęd) | wzruszenie ramionami, zmiana tematu\nodejście babci | pretensje, że psuje dzień ślubu\n\nBabcia robi coś najpoważniejszego w życiu człowieka — umiera. Domownicy reagują najmniej poważnie — jakby chodziło o niegrzeczne zachowanie.\n\nNieadekwatność reakcji\n\nSchemat reakcji „normalnej\" przy śmierci bliskiej osoby:\n1. Szok / niedowierzanie — „Czy to możliwe? Mama!\".\n2. Żal / smutek — łzy, milczenie, kontemplacja.\n3. Wezwanie pomocy — lekarz, pogrzeb, rodzina.\n4. Refleksja / pożegnanie.\n\nSchemat reakcji domowników u Mrożka:\n1. Wyrzut („dziwaczy\", „dzień ślubu\") — Eleonora.\n2. Dziwienie się („Jaka śmierć?\") — Stomil.\n3. Inspiracja artystyczna („Dobra myśl\") — Artur.\n4. Trywializacja („krępująca odzież\", „głupstwo\") — Stomil.\n\nTo dokładne przeciwieństwo normy etycznej, dramatyczna inwersja — co czyni scenę groteskową.\n\nCo Mrożek pokazuje przez tę grotekę\n\nInteligencja awangardowa, która rozbiła formy, „obaliła tabu\" — nie potrafi reagować adekwatnie nawet na śmierć. To diagnoza stanu kultury, w której nic już nie jest święte. Dramatycznie wyjątkowy moment (śmierć) traktowany jest jako kolejna ekstrawagancja.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie groteskowego charakteru sytuacji ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z fragmentu.\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: tylko opis sytuacji (powiedz, kto co robi) → bez wskazania CO TU JEST GROTESKOWEGO → 0 pkt. Pułapka 2: brak konkretnego przykładu z fragmentu → CKE wprost: „zilustruj przykładem z tego fragmentu\". Bez przykładu = niepełne. Pułapka 3: pomylenie groteski z absurdem (choć są pokrewne — groteska ma WIĘCEJ elementów: zniekształcenie, śmieszność + niesamowitość, zderzenie tonacji wysokiej i niskiej).","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"Mrożek Tango, groteska, śmierć Eugenii","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/14","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 14. (0-2)\nPrzeczytaj poniższy utwór literacki.\nZbigniew Herbert\nStary Prometeusz\nPisze pamiętniki. Próbuje w nich wyjaśnić miejsce bohatera w systemie konieczności,\npogodzić sprzeczne ze sobą pojęcie bytu i losu.\nOgień buzuje wesoło na kominku, w kuchni krząta się żona - egzaltowana dziewczyna,\nktóra nie mogła urodzić mu syna, ale pociesza się, że i tak przejdzie do historii.\nPrzygotowanie do kolacji, na którą ma przyjść miejscowy proboszcz i aptekarz, najbliższy\nteraz przyjaciel Prometeusza.\nOgień buzuje na kominku. Na ścianie wypchany orzeł i list dziękczynny tyrana Kaukazu,\nktóremu dzięki wynalazkowi Prometeusza udało się spalić zbuntowane miasto.\nPrometeusz śmieje się cicho. Jest to teraz jedyny sposób wyrażenia niezgody na świat.\n[Pierwodruk 1973]\nZbigniew Herbert, Stary Prometeusz, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.\nCzy postawa starego Prometeusza przedstawiona w utworze Zbigniewa Herberta jest\nzgodna z mitologicznym pierwowzorem? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do\nprzytoczonego utworu oraz do mitu o Prometeuszu z Mitologii Jana Parandowskiego.\n14.\n0-1-2\nMPOP-P1_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary\nPrometeusz i mitu o Prometeuszu.\n1 pkt - poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt\n1) Jest zgodna.\nUzasadnienie, np.:\nTak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które\nprzeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza\nHerberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża\ntylko poprzez cichy śmiech.\n2) Nie jest zgodna.\nUzasadnienie, np.:\nBohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny\nPrometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom.\nMitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na\ncierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę,\nprowadzi spokojne życie - jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej [ ].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […];\n12) porównuje utwory literackie lub ich\nfragmenty, dostrzega kontynuacje\ni nawiązania w porównywanych utworach,\nokreśla cechy wspólne i różne.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **NIE jest zgodna** (najczęstsze; CKE dopuszcza również „JEST zgodna\" z innym argumentem). **Uzasadnienie (jeśli „NIE jest zgodna\")**: - **Mitologiczny Prometeusz** buntuje się przeciwko Zeusowi, kradnie ogień dla ludzi, przyjmuje cierpienie (przykuty do skały, sęp wyjada wątrobę) jako cenę za sprzeciw wobec niesprawiedliwości. Jest gotowy poświęcić się w imię idei. - **Stary Prometeusz Herberta** prowadzi mieszczańskie, **spokojne życie** — pisze pamiętniki, kolację z proboszczem i aptekarzem, wypchany orzeł na ścianie (już nie zagrożenie), list dziękczynny od TYRANA, który dzięki jego wynalazkowi spalił **zbuntowane miasto**. Jego bunt skończony — wręcz uczestniczy w opresji. - „**Śmieje się cicho**\" — bunt zdegradowany do **bezsilnej ironii**, jedynej formy „niezgody\" jaka mu pozostała. **Uzasadnienie (jeśli „JEST zgodna\")**: - W obu wersjach Prometeusz **wyraża niezgodę na świat** — mityczny przez bunt i kradzież ognia, Herbertowski przez cichy śmiech. - Niezgoda przybrała tylko inną formę. Klucz CKE — przykład (2 pkt) — „nie jest zgodna\": „Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał się boskim rozkazom.\" „Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie — jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem.\" Klucz — wariant „jest zgodna\": „Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienia, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech.\"\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z tym zadaniem\n\nKontekst — mit o Prometeuszu\n\nPrometeusz w Mitologii Jana Parandowskiego — tytan, dobroczyńca ludzkości:\n\n1. Stworzył ludzi z gliny (wedle niektórych wersji mitu).\n2. Wykradł ogień bogom (z Olimpu lub od Hefajstosa) i podarował ludziom.\n3. Nauczył ludzi sztuki, rzemiosł, pisma.\n4. Oszukał Zeusa w sprawie ofiar (lepsze mięso dla ludzi, kości i tłuszcz dla bogów).\n5. Kara: przykuty do skały na Kaukazie, sęp (lub orzeł) codziennie wyjada mu wątrobę, która co noc odrasta. Wieczne cierpienie.\n6. Postawa: NIEZŁOMNY, mimo bólu nie żałuje — działał w imię ludzkości.\n\nWzór etyczny mitu: bunt w imię miłości do bliźniego, gotowość na cierpienie za ideę. Prometeusz = archetyp buntownika-dobroczyńcy.\n\nStary Prometeusz Herberta — analiza\n\nStary Prometeusz to wiersz prozą (1973), w którym Herbert dokonuje reinterpretacji mitu — pokazuje, co stałoby się, gdyby Prometeusz przeżył karę i zestarzał się jako zwykły człowiek.\n\nCo robi „stary\" Prometeusz\n\nElement wiersza | Co znaczy\n„Pisze pamiętniki\" | introspekcja, próba zrozumienia własnego losu zamiast działania\n„Próbuje pogodzić sprzeczne pojęcia bytu i losu\" | filozoficzne dystansowanie się — zamiast buntu, akceptacja\n„Ogień buzuje wesoło na kominku\" | ironia tragiczna — ogień, dla którego cierpiał, służy teraz do podgrzewania kolacji\n„Żona — egzaltowana dziewczynka\" | mieszczańskie życie, brak heroizmu\n„Kolacja z proboszczem i aptekarzem\" | konformizm, drobnomieszczańska egzystencja\n„Wypchany orzeł na ścianie\" | sęp/orzeł, który wyjadał wątrobę — teraz trofeum, oswojona pamiątka cierpienia\n„List dziękczynny od tyrana Kaukazu\" | ogień Prometeusza posłużył do spalenia zbuntowanego miasta — odwrócenie sensu mitu\n„Spalić zbuntowane miasto\" | dar Prometeusza dla ludzi służy teraz do tłumienia ludzkich buntów\n„Śmieje się cicho\" | jedyna pozostała forma niezgody — bezsilna ironia\n„Jedyny sposób wyrażenia niezgody\" | dawniej walczył, teraz może tylko cicho się śmiać\n\nPointa wiersza\n\nHerbert pokazuje degradację bohatera w czasie. Prometeusz, który był ARCHETYPEM CZYNU, w starości staje się filistrem — pisze pamiętniki, je kolacje, śmieje się cicho. Co więcej, ogień, który miał wyzwolić ludzi, teraz służy tyranom do tłumienia buntów. To ironiczne odwrócenie mitu.\n\nPorównanie postaw\n\nAspekt | Prometeusz mitologiczny | Prometeusz Herberta\nPostawa wobec świata | buntownik | konformista\nDziałanie | aktywne (kradzież ognia) | bierne (pamiętniki)\nStosunek do cierpienia | gotowy na karę dla idei | uniknął, urządził się w starości\nCel | wyzwolenie ludzkości | poukładane życie domowe\nForma „niezgody\" | czyn herojski | cichy śmiech\nSkutki daru | ludzkość ucywilizowana | dar użyty przez tyrana do spalenia miasta\n\n→ Wniosek: postawa starego Prometeusza Herberta NIE jest zgodna z mitologicznym pierwowzorem. Herbert pokazuje degradację bohatera, ironiczne odwrócenie mitu.\n\nWzorcowa odpowiedź (na 2 pkt) — „nie jest zgodna\"\n\nWzorcowa odpowiedź — wariant „jest zgodna\"\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — rozstrzygnięcie + trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Herberta i do mitu o Prometeuszu (Parandowski).\n- 1 pkt — poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta (bez odniesienia do mitu).\n- 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1: brak rozstrzygnięcia → 0 pkt. Pułapka 2: tylko opis Prometeusza Herberta bez odniesienia do mitu (z *Mitologii* Parandowskiego) → maks 1 pkt. Pułapka 3: pomylić Prometeusza z innymi tytanami (Atlas dźwiga niebo, Sizyf turla głaz). Pułapka 4: pominąć kluczowy szczegół — **list od tyrana Kaukazu**, który spalił zbuntowane miasto dzięki ogniowi. To IRONICZNE odwrócenie mitu — ogień, który miał ludzi wyzwolić, służy do tłumienia buntów.","image":"img/jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"Herbert Stary Prometeusz, mit, ironia, reinterpretacja","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa/zad/15","paper_id":"jezyk-polski-2025-maj-matura-podstawowa","number":"15","points":35,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2025,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Wybierz jeden z ponizszych tematow i napisz wypracowanie. W wypracowaniu rozwaz problem podany w temacie. Przedstaw rowniez swoje zdanie i je uzasadnij. W rozwazaniach przedstaw argumenty, odwolujac sie do utworow literackich oraz do wybranych kontekstow (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, spolecznego). Jednym z utworow literackich musi byc lektura obowiazkowa, wybrana sposrod lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. Twoja praca powinna liczyc co najmniej 300 wyrazow.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"A - realizacja tematu wypowiedzi (0-9 pkt): 0 pkt - praca nie na temat, 3 pkt - czesciowo zgodna z tematem, 6 pkt - zgodna z tematem ale ogolnikowa, 9 pkt - pelna realizacja tematu. B - kompozycja i spojnosc wypowiedzi (0-6 pkt). C - zakres i jakosc argumentacji (0-12 pkt). D - poprawnosc rzeczowa (0-2 pkt). E - poprawnosc jezykowa (0-4 pkt). F - poprawnosc zapisu (0-2 pkt). Lacznie 35 pkt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Język polski · Matura · maj 2025 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"}]}