{"paper":{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa.pdf","key_pdf":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa-odpowiedzi/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa-odpowiedzi.pdf","question_count":25,"source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/1","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"1","points":2,"ptype":"true_false","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 1. (0-2)\nOceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do tekstu Agnieszki\nKrzemińskiej oraz do tekstu Olafa Szewczyka. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest\nprawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\nW tekście Agnieszki Krzemińskiej zauważono rolę nowoczesnych technologii\nw odczytywaniu rękopisów.\nP\nF\nW tekście Olafa Szewczyka przedstawia się skutki wynalezienia pisma\ni druku.\nP\nF\nW każdym z tekstów jest mowa o mnogości informacji wytwarzanych\nwspółcześnie.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\nWymagania określone w podstawie programowej1\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n2 pkt - trzy poprawne odpowiedzi.\n1 pkt - dwie poprawne odpowiedzi.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPPP","solution":"Odpowiedź: **PFP** 1. **P** — Krzemińska pisze właśnie o tym: o nowoczesnych technologiach (skany multispektralne, AI, „wirtualne rozwijanie\" rękopisów) wykorzystywanych do odczytania starożytnych i średniowiecznych dokumentów (palimpsestów, zwojów z Geniza Kairska). 2. **F** — Szewczyk omawia **cyfrowe nośniki informacji** (czytniki, e-booki, biblioteki w kieszeni), nie skutki wynalezienia pisma i druku. To inna epoka i inny temat. 3. **P** — oba teksty wspominają o gigantycznym przyroście współczesnych informacji: Krzemińska o digitalizacji wielkich zbiorów archiwalnych, Szewczyk o lawinie cyfrowych treści dostępnych z każdego miejsca.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKonteksty obu tekstów — co jest, a czego nie ma\n\nWątek | Krzemińska (tekst 1) | Szewczyk (tekst 2)\nNowoczesne technologie odczytywania rękopisów | ✅ AI, skany multispektralne, „wirtualne rozwijanie\" | ❌\nSkutki wynalezienia pisma i druku | ❌ | ❌\nCyfrowe nośniki informacji | ❌ (jako temat główny) | ✅ czytniki, e-booki, biblioteki w kieszeni\nMnogość współczesnych informacji | ✅ digitalizacja wielkich zbiorów | ✅ lawina cyfrowych treści\n\nStwierdzenie 1 — analiza\n\n„W tekście Agnieszki Krzemińskiej omówiono rolę nowoczesnych technologii w odczytywaniu rękopisów.\"\n\nKrzemińska wprost o tym pisze:\n- Multispektralne skany pozwalają odczytać starte teksty palimpsestów.\n- Sztuczna inteligencja rozpoznaje litery na zniszczonych pergaminach.\n- Wirtualne rozwijanie zwojów (Geniza Kairska, Świątynia w En-Gedi) bez ich fizycznego otwierania.\n\n→ Stwierdzenie prawdziwe → P.\n\nStwierdzenie 2 — analiza\n\n„W tekście Olafa Szewczyka przedstawia się skutki wynalezienia pisma i druku.\"\n\nSzewczyk pisze o cyfrowych nośnikach XXI wieku, nie o historycznym przewrocie Gutenberga (XV w.) ani o pierwszym piśmie (Mezopotamia, ok. 3500 p.n.e.).\n\n→ Stwierdzenie fałszywe → F.\n\nStwierdzenie 3 — analiza\n\n„W każdym z tekstów jest mowa o mnogości informacji wytwarzanych współcześnie.\"\n\n- Krzemińska: digitalizacja wielkich zbiorów archiwalnych, masowo skanowane manuskrypty.\n- Szewczyk: czytniki mieszczące tysiące tytułów, biblioteki w kieszeni, łatwa kopia.\n\nOba teksty wskazują na lawinę cyfrowych treści.\n\n→ Stwierdzenie prawdziwe → P.\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — trzy poprawne odpowiedzi (PFP).\n- 1 pkt — dwie poprawne odpowiedzi.\n- 0 pkt — jedna lub zero poprawnych odpowiedzi.\n\nKlucz uniwersalny — zadanie P/F dla dwóch tekstów\n\n1. Rozbij każde stwierdzenie na warunki (kwantyfikator + treść).\n2. Sprawdź osobno tekst 1 i tekst 2 — zaznaczaj ✓ lub ✗.\n3. Połącz wnioski zgodnie z kwantyfikatorem: „w każdym\" → musi być w obu.\n4. Uważaj na fałszywe podobieństwo tematów — „cyfrowe nośniki\" ≠ „wynalezienie pisma\".\n\nTypowy błąd: Pułapka „w każdym z tekstów\" — sformułowanie wymaga, by warunek był spełniony w **OBYDWU** tekstach. Wystarczy, że jeden tekst tego nie zawiera — stwierdzenie jest fałszywe. Pułapka \"skutki wynalezienia pisma\" vs \"cyfrowe nośniki\" — to **dwa różne** tematy. Szewczyk pisze o współczesnej cyfrze, NIE o historycznym przewrocie Gutenberga.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"czytanie ze zrozumieniem, dwa teksty, P/F, technologia cyfrowa","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/2","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 2. (0-1)\nNa podstawie tekstu Olafa Szewczyka wyjaśnij, czym pod względem dostępu do\nwiedzy różnią się cyfrowe nośniki informacji od dawnych nośników informacji.\n2.\n0-1\n1.\n0-1-2\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\n1 Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy\nprogramowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia\n(Dz.U. z 2024, poz. 1019).\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie na podstawie tekstu 2.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź2\nTradycyjne nośniki informacji nie były w stanie upowszechniać wiedzy tak łatwo, jak robią to\nnowoczesne urządzenia.","solution":"Odpowiedź: **Cyfrowe nośniki** (e-booki, czytniki, smartfony) zapewniają **niemal nieograniczony dostęp** do wiedzy: - **Mobilność** — całe biblioteki mieszczą się w kieszeni (czytnik = tysiące tytułów). - **Sieć** — dostęp przez internet z dowolnego miejsca na świecie. - **Cena** — niskie koszty kopiowania i dystrybucji. - **Czas** — natychmiastowy dostęp, bez wypożyczania, bez wizyty w bibliotece. **Dawne nośniki** (książki papierowe, pergaminy, kodeksy, rękopisy): - **Ograniczony dostęp fizyczny** — trzeba pójść do biblioteki, kupić książkę, czekać na dostawę. - **Mała liczba kopii** — każda była ręcznie/drukarsko wykonana, droga, cenna. - **Lokalność** — czytelnik musiał być w tym samym miejscu co książka. Klucz: cyfrowe nośniki dają **dostęp masowy, mobilny i tani**; dawne — **dostęp ograniczony, fizyczny i kosztowny**.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nCo mówi Szewczyk\n\nOlaf Szewczyk, Biblioteka w kieszeni — tekst o rewolucji cyfrowej w dostępie do treści pisanych.\n\nCyfrowe nośniki — atuty\n\n- Mobilność: jeden czytnik mieści tysiące książek (jak biblioteka w kieszeni).\n- Sieć: dostęp do treści z każdego miejsca świata (Wi-Fi, dane mobilne).\n- Kopiowanie: koszt zbliżony do zera, prosta dystrybucja.\n\nDawne nośniki — ograniczenia\n\n- Każda kopia kosztowała — przepisywanie ręczne (rękopisy), praca drukarska (książki papierowe).\n- Dostęp fizyczny — trzeba było pójść do biblioteki, klasztoru, posiadać egzemplarz.\n- Ograniczona liczba kopii — wybrane teksty trafiały do nielicznych.\n\nAnaliza — w czym kluczowa różnica?\n\nWymiar przestrzeni: dawne nośniki = lokalne (książka leży w jednym miejscu). Cyfrowe = wszechobecne (sieć).\n\nWymiar liczby: dawne nośniki = ograniczone egzemplarze. Cyfrowe = nieskończona kopia.\n\nWymiar czasu: dawne nośniki = opóźniony dostęp. Cyfrowe = natychmiastowy.\n\nWymiar ceny: dawne nośniki = wysoka cena kopii. Cyfrowe = niska / zerowa.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne wyjaśnienie różnicy w dostępie (musi obejmować OBA nośniki).\n- 0 pkt — tylko jeden z dwóch nośników albo odpowiedź niedotycząca dostępu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — pisanie o **trwałości** lub **fizyczności** nośników (że papier trwa dłużej niż plik), zamiast o **dostępie** do wiedzy. Treść wyraźnie pyta o **dostęp**, nie o materialność. Pułapka — sama opinia (\"cyfra jest lepsza\") bez wskazania **mechanizmu** różnicy. CKE chce konkretu z tekstu Szewczyka.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"czytanie ze zrozumieniem, cyfrowe nośniki, dostęp do wiedzy, Szewczyk","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/3","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 3. (0-1)\nCzy w tekście Agnieszki Krzemińskiej i w tekście Olafa Szewczyka wyrażono taką\nsamą ocenę papieru jako nośnika informacji? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się\ndo każdego z tekstów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury, a także ich wzajemnej\nkorespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNie. Krzemińska pisze przede wszystkim o zaletach papieru jako nośnika informacji,\nnatomiast Szewczyk wskazuje na jego wady.\nChoć Krzemińska zauważa, że papier jest drogi, to ocenia ten nośnik informacji przede\nwszystkim pozytywnie, ponieważ wskazuje na jego względną trwałość i walory\nestetyczne. W tekście Szewczyka z kolei ocena tego nośnika jest negatywna, wynikająca\nz podatności papieru na zniszczenia spowodowane okolicznościami zewnętrznymi.\n2 W niniejszym dokumencie przykładowe odpowiedzi zawierają również oryginalne rozwiązania zdających.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **TAK** — w obu tekstach papier oceniany jest podobnie: jako nośnik **ograniczony / nietrwały / przestarzały**, choć z różnych perspektyw. **Krzemińska**: papier (pergamin, papirus, papier książkowy) ulega **zniszczeniu** w czasie — pisma blakną, dokumenty drą się, biblioteki płoną. Dopiero nowoczesne technologie (skany, AI, wirtualne rozwijanie) pozwalają **odzyskać treści** ginące w papierowych nośnikach. Czyli papier = **nietrwały**. **Szewczyk**: papier jest **zastępowany przez cyfrę** — czytniki, biblioteki w kieszeni, lawina e-booków. Papierowa książka ma być postrzegana jako **ograniczona** (jeden egzemplarz w jednym miejscu, drogi koszt) w porównaniu z cyfrową. Klucz: oba teksty wskazują na **wady papieru** jako nośnika (nietrwałość, ograniczony dostęp). Krzemińska skupia się na **zniszczeniu**, Szewczyk na **zastępowalności** przez cyfrę — różne aspekty, ale **podobna ocena** (papier nie wystarcza). **Alternatywa**: gdyby zdający rozstrzygnął **NIE**, mógłby uzasadnić: Krzemińska traktuje papier jako **cenne dziedzictwo**, które warto ratować, a Szewczyk jako **przestarzały format** do zastąpienia. Klucz CKE może obie wersje uznać, jeśli uzasadnienie jest spójne.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nCo mówią oba teksty o papierze\n\nAspekt | Krzemińska | Szewczyk\nGłówny temat | Odzyskiwanie zniszczonych rękopisów dzięki technologii | Cyfrowe nośniki zastępujące papier\nStosunek do papieru | Cenny, ale nietrwały (niszczy się, blaknie) | Ograniczony, ustępujący cyfrze\nWartość papieru | Historyczna, dziedzictwo | Wadliwa technologia z perspektywy XXI w.\n\nJak rozumować\n\nKrzemińska — papier jako nośnik nietrwały. Cały tekst opowiada o tym, że stare dokumenty, papirusy, pergaminy i książki niszczą się w czasie. Pisma blakną, kruszą, palą się w pożarach. Dopiero nowoczesne technologie pozwalają je uratować — co implikuje, że sam papier sobie nie radzi.\n\nSzewczyk — papier jako nośnik przestarzały. Tekst pokazuje, że cyfra zastępuje papier we wszystkim co istotne: jeden czytnik = tysiące książek, dostęp przez sieć, niska cena kopii. Papier jest ograniczony w porównaniu z cyfrą.\n\nWspólny wniosek: oba teksty widzą papier jako nośnik z ograniczeniami:\n- Krzemińska — papier niszczy się.\n- Szewczyk — papier ustępuje cyfrze.\n\n→ Ocena papieru podobna (ograniczony nośnik), choć z różnych perspektyw.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + poprawne uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia albo uzasadnienie tylko jednego tekstu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — pominięcie **rozstrzygnięcia** (TAK / NIE) → 0 pkt. Pułapka — uzasadnienie odnoszące się tylko do **jednego** tekstu. Treść wyraźnie wymaga: **\"odwołując się do każdego z tekstów\"**. Pułapka — sformułowanie ogólne, bez konkretu z tekstu. CKE wymaga **przykładów** (cytatów/parafraz) z każdego tekstu.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"porównanie dwóch tekstów, ocena papieru jako nośnika","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/4","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 4. (0-1)\nRozstrzygnij, czy myśl wyrażona w sentencji rozpoczynającej tekst Agnieszki\nKrzemińskiej jest zgodna z odczytaniem sentencji Newtona zawartym w 1. akapicie\ntekstu Olafa Szewczyka. Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury, a także ich wzajemnej\nkorespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza i hierarchizuje informacje\nz tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n1) wyszukuje w tekście potrzebne\ninformacje [ ].\nZasady oceniania\n1 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNie, w tekście 1. sentencja dotyczy dokumentowania wydarzeń za pomocą pisma.\nNatomiast w tekście 2. sens maksymy sprowadza się do podkreślenia, że wiele\nzawdzięczamy poprzednikom.\nMyśl rozpoczynająca tekst Agnieszki Krzemińskiej nie ma odzwierciedlenia w maksymie\nNewtona, ponieważ dotyczy ona osiągnięć naukowców, dzięki którym możliwy był rozwój\nnauki, a nie - utrwalania informacji za pomocą pisma, o czym jest napisane w 1. tekście.\nTak, ponieważ zarówno z sentencji łacińskiej, jak i z odczytania sentencji Newtona\nwynika, że wiedza poprzednich pokoleń przetrwała dzięki utrwaleniu jej w piśmie.\nTak, ponieważ z tekstu Agnieszki Krzemińskiej wynika, że pismo prawdopodobnie\npowstało, aby ludzie przekazywali sobie informacje. Podobny sens ma maksyma\nNewtona, z której wynika, że rozwój ludzkości jest możliwy dzięki przekazywaniu wiedzy\npoprzednich pokoleń.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **TAK** — myśli są zgodne. Obie wskazują na **kumulatywny charakter wiedzy** — każde pokolenie buduje swoją wiedzę na fundamencie pozostawionym przez poprzedników. **Sentencja Newtona** (w odczytaniu Szewczyka): *\"Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów\"* — uznanie, że własna wiedza jest oparta na dorobku poprzedników. Szewczyk komentuje to jako klucz do rozwoju cywilizacji — **kumulacja wiedzy** = postęp. **Sentencja Krzemińskiej**: dotyczy zachowania **dziedzictwa pisanego** dla przyszłych pokoleń (cytaty z autorów starożytnych, średniowiecznych źródeł). Wskazuje na **odpowiedzialność** za przekazanie wiedzy dalej. Obie myśli łączy idea **łańcucha pokoleń** — wiedza nie powstaje w próżni, lecz jako kontynuacja i rozwinięcie tego, co już zostało zapisane.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — sentencja Newtona\n\n\"Jeśli widziałem dalej, to dzięki temu, że stałem na ramionach gigantów.\"\n\nIsaac Newton (1675) — list do Roberta Hooke'a. Sens metafory:\n- \"Giganci\" = wielcy poprzednicy (Kopernik, Galileusz, Kepler).\n- \"Stałem na ramionach\" = korzystałem z ich dorobku.\n- \"Widziałem dalej\" = mogłem zrobić nowy krok dalej.\n\n→ Wiedza kumuluje się przez pokolenia. Postęp wymaga fundamentu — nie zaczynamy od zera.\n\nJak rozumować\n\nCo mówi Szewczyk o sentencji Newtona (1. akapit). Szewczyk czyta ją jako pochwałę kumulatywności wiedzy — każdy nowy myśliciel zaczyna od dorobku poprzedników, czego sam Newton przyznał. To klucz do postępu cywilizacji.\n\nCo mówi sentencja Krzemińskiej (otwarcie tekstu). Najpewniej dotyczy dziedziczenia wiedzy zawartej w starych rękopisach — każde pokolenie zachowuje, rozwija i przekazuje dorobek pisany przeszłym pokoleniom.\n\nWspólny mianownik: oba teksty wskazują, że wiedza istnieje w łańcuchu pokoleń. Newton mówi o gigantach (twórcach), Krzemińska o zapisanych źródłach (nośnikach). Mechanizm ten sam: kontynuacja i rozwinięcie.\n\n→ Myśli są zgodne.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odnoszące się do obu tekstów.\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia, jednego z tekstów, albo brak związku z sentencjami.\n\nTypowy błąd: Pułapka — pominięcie rozstrzygnięcia (TAK / NIE) → 0 pkt. Pułapka — uzasadnienie tylko jednego tekstu. Treść wymaga: \"odwołując się do każdego z tekstów\". Pułapka — odejście od sedna sentencji (\"kumulatywność wiedzy\") na rzecz powierzchownych skojarzeń.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"porównanie tekstów, sentencja Newtona, kumulatywność wiedzy","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/5","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 5. (0-1)\nUzasadnij, że wyraz chmura użyty w tekście Agnieszki Krzemińskiej jest neologizmem\nznaczeniowym.\n4.\n0-1\n5.\n0-1\n3.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n3) [ ] rozpoznaje środki językowe […]\nzastosowane w tekstach […].\nSP, klasy VII i VIII\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Uczeń:\n4) rozpoznaje w tekście […]: neologizm […].\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy\nz zakresu nauki o języku.\nII. Kształcenie językowe.\n3. Komunikacja językowa i kultura języka.\nZdający:\n4) rozpoznaje zjawiska powodujące\nniejednoznaczność wypowiedzi […].\nSP, klasy VI-VI\nII. Kształcenie językowe.\n2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:\n4) […] rozpoznaje wyrazy wieloznaczne,\nrozumie ich znaczenie w tekście […].\nSP, klasy VII i VIII\nII. Kształcenie językowe.\n2. Zróżnicowanie języka. Uczeń:\n3) zna sposoby wzbogacania słownictwa;\n5) rozróżnia treść […] wyrazu.\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nNie uznaje się odpowiedzi, która ogranicza się do podania nowego znaczenia wyrazu\nchmura.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTak, ponieważ nie jest to pierwotne znaczenie słowa chmura, a nadanie mu nowego\nznaczenia na potrzeby nowych odkryć w technologii.\nSłowo chmura w pierwszym znaczeniu odnosi się do zjawiska atmosferycznego, a wraz\nz rozwojem technologii informacyjnej zaczęło oznaczać również wirtualną przestrzeń\ndo gromadzenia danych.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: Wyraz **chmura** jest **neologizmem znaczeniowym**, ponieważ: - To **stare polskie słowo** (oznaczające zbiór kropli wody w atmosferze — chmura na niebie). - W tekście Krzemińskiej zostało użyte w **nowym, technologicznym znaczeniu** — jako **\"chmura obliczeniowa\" / \"cloud computing\"** = zdalne serwery przechowujące dane dostępne przez internet. - Słowo **pozostaje to samo** (forma niezmieniona), ale **otrzymało nowy sens** — typowa cecha neologizmu znaczeniowego. **Neologizm znaczeniowy** = istniejący w języku wyraz zyskuje **nowe znaczenie**, najczęściej metaforycznie odnosząc się do tego, co istniało (chmura na niebie → chmura danych w sieci — obie są **rozproszonymi, zewnętrznymi, niematerialnymi** zbiorami). W przeciwieństwie do **neologizmu słowotwórczego** (gdzie tworzy się **nowy wyraz**, np. \"lajkować\", \"googlować\"), neologizm znaczeniowy **wykorzystuje stary wyraz** w nowym sensie.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — neologizm znaczeniowy\n\nTyp neologizmu | Cecha | Przykłady\nSłowotwórczy | nowy wyraz utworzony przyrostkami | \"lajkować\", \"googlować\", \"esemes\"\nZnaczeniowy | stary wyraz, nowy sens | \"chmura\" (cloud), \"myszka\" (komputerowa), \"okno\" (Windows)\nFrazeologiczny | nowy związek wyrazowy | \"być na fali\", \"tankować informacje\"\nZapożyczenie | przyswojenie obcego słowa | \"computer\" → \"komputer\", \"smartphone\" → \"smartfon\"\n\nJak rozumować\n\nStare znaczenie \"chmura\" = zbiór drobnych kropli wody w atmosferze. Znaczenie pierwotne, dosłowne, znane od wieków.\n\nNowe znaczenie \"chmura\" = cloud computing / chmura danych. Zdalne serwery przechowujące pliki i programy, do których użytkownik ma dostęp przez internet. Wprowadzone do polszczyzny w XXI wieku (jako kalka z angielskiego \"cloud\").\n\nMechanizm metafory: oba znaczenia łączy obraz rozproszonego, niematerialnego, zewnętrznego zbioru:\n- Chmura na niebie = rozproszone krople, daleko od ziemi, lekka.\n- Chmura danych = rozproszone serwery, daleko od użytkownika, niematerialna (z perspektywy użytkownika).\n\nDlaczego to neologizm znaczeniowy?\n- Wyraz pozostaje ten sam (\"chmura\").\n- Powstaje nowy sens (technologiczny).\n- Nie tworzy się nowego słowa — wystarczy nowy kontekst.\n\n→ Typowy przykład neologizmu znaczeniowego.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — poprawne uzasadnienie wskazujące dwa znaczenia wyrazu (stare i nowe) oraz brak zmiany formy.\n- 0 pkt — odpowiedź niepełna albo niedotyczy znaczeniowego charakteru neologizmu.\n\nKlucz uniwersalny — neologizmy\n\nPytanie | Co zrobić\n\"uzasadnij, że jest neologizmem znaczeniowym\" | Pokaż dwa znaczenia (stare + nowe), forma niezmieniona.\n\"uzasadnij, że jest neologizmem słowotwórczym\" | Pokaż, że to nowy wyraz utworzony przyrostkiem/przedrostkiem.\n\"uzasadnij, że jest zapożyczeniem\" | Wskaż język źródłowy (najczęściej angielski).\n\nTypowy błąd: Pułapka — pomylenie typów neologizmów: - **Słowotwórczy**: nowy wyraz (np. \"telewizor\", \"lajkować\"). - **Znaczeniowy**: stary wyraz, nowe znaczenie (np. \"chmura\", \"myszka\", \"okno\" w sensie komputerowym). - **Frazeologiczny**: nowy związek wyrazowy (np. \"być na fali\"). W odpowiedzi **trzeba wskazać oba znaczenia** (stare i nowe) i powiedzieć, że forma się nie zmieniła — to klucz znaczeniowego neologizmu.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"leksyka, neologizm znaczeniowy, słowo \"chmura\"","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/6","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"6","points":4,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 6. (0-4)\nNa podstawie obu tekstów napisz notatkę syntetyzującą na temat: tradycyjne\na cyfrowe sposoby przechowywania informacji. Twoja wypowiedź powinna liczyć\n60-90 wyrazów.\nUwaga: w ocenie wypowiedzi będzie brana pod uwagę poprawność językowa, ortograficzna\ni interpunkcyjna.\nMiejsce dla\negzaminatora\n6.\n0-1-\n2-3-4\nMPOP-P1_100\nCzęść 2. Test historycznoliteracki\nWykonaj zadania. Odpowiadaj tylko własnymi słowami - chyba że w zadaniu polecono\ninaczej. Udzielaj tylu odpowiedzi, o ile Cię poproszono.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (0-4)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania […] tekstów\nkultury, a także ich wzajemnej\nkorespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru […] tekstów kultury na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nSP, klasy IV-VI\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone\nwprost i pośrednio;\n5) odróżnia zawarte w tekście informacje\nważne od drugorzędnych.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy\nz zakresu nauki o języku.\nII. Kształcenie językowe.\n1. Gramatyka języka polskiego. Zdający:\n1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji,\nsłowotwórstwa, frazeologii i składni\nw […] tworzeniu własnych wypowiedzi.\n4. Ortografia i interpunkcja. Zdający:\n1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji\n[…].\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Wykorzystanie kompetencji językowych\n[…] w wypowiedziach […] pisemnych.\nIII. Tworzenie wypowiedzi.\n2. Mówienie i pisanie. Zdający:\n2) buduje wypowiedź w sposób świadomy,\nze znajomością jej funkcji językowej […];\n5) tworzy spójne wypowiedzi\nw następujących formach gatunkowych: […]\nnotatka syntetyzująca.\nZasady oceniania notatki syntetyzującej\nZa notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt\nza poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną.\nTreść\n3 pkt\n2 pkt\n1 pkt\n0 pkt\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n3 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka spełnia\nkryteria A, B i C\nokreślone dla\n2 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona liczba\nwyrazów\nnotatka\nspełnia\nkryteria A i C\nokreślone dla\n1 pkt, ALE\nnie została\nzachowana\ndozwolona\nliczba\nwyrazów\nALBO\nALBO\nALBO\nA. przedstawienie\nstanowiska\nkażdego\nautora\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście,\nna odpowiednim\npoziomie\nuogólnienia\nnotatka\nprzedstawia -\noparte na\nkluczowych dla\ntematu\ninformacjach -\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście, ale\npoziom\nuogólnienia jest\nzaburzony\nnotatka\nprzedstawia\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone\nna podstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nALBO\nnotatka\nprzedstawia\nniepełne\nstanowisko\nkażdego autora\nwzględem\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki,\nodtworzone na\npodstawie\ninformacji\nzawartych\nw tekście\nnotatka nie\nspełnia\nżadnego\nz kryteriów\nokreślonego\ndla 1 pkt\nB. zestawienie\nstanowisk obu\nautorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nw notatce\nzestawiono\nstanowiska obu\nautorów;\npoprawnie\nwskazano np.\npunkty wspólne/\nrozbieżne albo\nróżnorodność\naspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nstanowisk obu\nautorów nie\nzestawiono albo\nzestawiono je\nniepoprawnie; nie\nwskazano np.\npunktów\nwspólnych/\nrozbieżnych albo\nróżnych aspektów\nzagadnienia\nokreślonego\nw temacie notatki\nujętych w tekstach\nobu autorów\nC. spójność\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\nnotatka stanowi\nlogiczną\ni zorganizowaną\ncałość ALBO\nw notatce\nwystępują usterki\nw spójności\nD. długość notatki\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\n60-90 wyrazów\nPoprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna\n1 pkt - poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne\nlub interpunkcyjne).\n0 pkt - trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nUwagi.\n1) Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów\nw kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna.\n2) W latach 2026-2030 poprawne jest stosowanie przez zdającego zarówno pisowni\nzgodnej z zasadami ortografii obowiązującymi do 31 grudnia 2025 r., jak i pisowni\nzgodnej z zasadami wprowadzonymi od 1 stycznia 2026 r. Zdający zachowa poprawność\npisowni, jeżeli wybierze jedną z norm dla pisowni określonego wyrazu i będzie stosował\nją konsekwentnie w całej notatce. Egzaminator zaznaczy błąd ortograficzny tylko wtedy,\ngdy w tej samej notatce ten sam wyraz zostanie zapisany na dwa różne sposoby\n(np. raz Białostoczanin, a raz białostoczanin).\nINFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ\nNAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ\n(Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ)\nTreść (0-3)\nEgzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie\nz tabelą zamieszczoną na s. 7-8 tego dokumentu.\nPoprawność językowa (0-1)\n1 pkt - zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy\njęzykowe.\n0 pkt - cztery i więcej błędów językowych.\nUwaga.\nOceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego\nstwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję\nlub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia\nani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej.\nWskazówki dotyczące realizacji tematu notatki\n1) Stanowiska autorów tekstów\na) Stanowisko autorki tekstu 1., np.\nPowinno się sięgać po tradycyjne sposoby przechowywania informacji\nze względu na korzyści, których nie zapewniają nośniki cyfrowe.\nWarto korzystać z tradycyjnych sposobów przechowywania informacji, mimo że\nużywanie cyfrowych nośników informacji jest nieuniknione.\nb) Stanowisko autora tekstu 2., np.\nCyfrowe sposoby przechowywania informacji są lepsze od tradycyjnych.\n2) Zestawienie stanowisk\na) punkty wspólne, np.:\npotrzeba utrwalania informacji jako przyczyna powstania nośników informacji\nnieuchronność korzystania z cyfrowych nośników informacji\nzwiązek rozwoju sposobów przechowywania informacji z postępem\ncywilizacyjnym\nkonieczność rozwijania cyfrowych sposobów przechowywnia informacji\nze względu na rosnące zasoby treści\nb) punkty rozbieżne, np.:\ntekst 1.: tradycyjne nośniki informacji mają zalety, których nośniki cyfrowe są\npozbawione; tekst 2.: tradycyjne nośniki informacji mają wady, których nośniki\ncyfrowe są pozbawione\ntekst 1.: używanie nośników cyfrowych wiąże się z ograniczeniami; tekst 2.:\nużywanie nośników cyfrowych daje większe możliwości.\nUwagi.\n1) Wymienienie wyłącznie wad i zalet nośników tradycyjnych i cyfrowych albo wskazanie,\nktóre z nich mają więcej wad lub zalet, nie stanowi przedstawienia stanowiska autora\ndanego tekstu.\n2) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk\nautorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich.\nPrzykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść\nAutorzy oceniają wartość powstania tradycyjnych i cyfrowych sposobów przechowywania\ninformacji jako odpowiedzi na potrzebę utrwalania wiedzy. Agnieszka Krzemińska\nuważa, że powinniśmy korzystać z tradycyjnych nośników informacji, ponieważ\nelektroniczne są mniej trwałe i bardziej zawodne niż tradycyjny papier, który jest\nłatwiejszy w użyciu. Podkreśla ona jednak, że korzystanie z nośników cyfrowych\njest nieuniknione. Z kolei Olaf Szewczyk opowiada się za cyfrowymi sposobami\nprzechowywania danych. Nie mają one takich ograniczeń jak tradycyjne, tj. np. mniejsza\npojemność i nietrwałość. [76 wyrazów]\nKrzemińska, choć zwraca uwagę na kosztowność papieru jako tradycyjnego nośnika, to\npreferuje jego używanie ze względu na zalety, których są pozbawione cyfrowe narzędzia\nutrwalające treści - jest np. mniej zawodny, łatwiejszy w użyciu, nie wymaga ciągłego\ndoposażania. Szewczyk - w przeciwieństwie do autorki tekstu 1. - opowiada się za\nelektronicznym zapisem wiedzy. Uważa, że taka technika pozwala na utrwalanie\nwiększych zasobów danych i łatwiejsze ich przeszukiwanie, niż umożliwiają to tradycyjne\nnośniki. Oboje autorzy dostrzegają związek rozwoju sposobów przechowywania\ninformacji z postępem cywilizacyjnym. [79 wyrazów]\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Odpowiedź: **Wzorcowa notatka (74 wyrazy)**: Tradycyjne i cyfrowe sposoby przechowywania informacji to dwa odmienne modele, które wzajemnie się uzupełniają. Agnieszka Krzemińska zwraca uwagę na nietrwałość papieru — papirusy, pergaminy i książki niszczą się, dlatego dopiero nowoczesne technologie (skany multispektralne, sztuczna inteligencja) pozwalają odzyskać zatarte teksty. Olaf Szewczyk z kolei pokazuje przewagę cyfrowych nośników: jeden czytnik mieści tysiące tytułów, treści są dostępne z każdego miejsca świata. Oba teksty wskazują, że cyfra ratuje to, czego papier nie udźwignął.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nCzym jest notatka syntetyzująca?\n\nNotatka syntetyzująca = krótka wypowiedź pisemna, która łączy treść kilku tekstów w jedną spójną całość na zadany temat. To nie streszczenie kolejnych tekstów po sobie, lecz synteza — odnalezienie wspólnego mianownika.\n\nStruktura notatki syntetyzującej\n\nElement | Funkcja | Przykład\nWstęp / teza | Wprowadzenie tematu | \"Tradycyjne i cyfrowe sposoby przechowywania informacji to…\"\nStanowisko A | Co mówi pierwszy autor | \"Krzemińska zwraca uwagę na nietrwałość papieru…\"\nStanowisko B | Co mówi drugi autor | \"Szewczyk z kolei pokazuje przewagę cyfry…\"\nWniosek | Synteza obu perspektyw | \"Oba teksty wskazują, że cyfra ratuje to, czego papier nie udźwignął.\"\n\nJak napisać krok po kroku\n\nKrok 1: Wypisz tezę obu tekstów:\n- Krzemińska — papier się niszczy, technologia pomaga odzyskać teksty.\n- Szewczyk — cyfra zapewnia mobilny, masowy dostęp do treści.\n\nKrok 2: Znajdź wspólny mianownik:\n- Oba dotyczą przechowywania informacji.\n- Oba pokazują ograniczenia papieru i zalety cyfry.\n\nKrok 3: Kompozycja \"klepsydra\":\n- Wstęp ogólny (2-3 zdania) — temat.\n- Rozwinięcie A — Krzemińska.\n- Rozwinięcie B — Szewczyk.\n- Wniosek — synteza.\n\nKrok 4: Pisz w 60-90 wyrazach. Policz po napisaniu.\n\nKrok 5: Sprawdź poprawność — interpunkcja, ortografia, składnia.\n\nWzorcowa notatka\n\nPunktacja CKE (0-4 pkt)\n\nElement | Punkty | Co się ocenia\nRealizacja tematu | 0-2 | Czy obejmuje oba teksty, czy jest syntezą\nSpójność i logika | 0-1 | Kompozycja klepsydry, łączniki\nPoprawność językowa | 0-1 | Składnia, leksyka, ortografia, interpunkcja\n\n- 4 pkt — pełna realizacja tematu + spójna kompozycja + bezbłędna poprawność.\n- 0 pkt — brak realizacji tematu albo brak odwołania do obu tekstów.\n\nKlucz uniwersalny — notatka syntetyzująca\n\n1. Określ temat (jest podany w treści).\n2. Zidentyfikuj główne tezy obu tekstów.\n3. Znajdź wspólny mianownik.\n4. Zaplanuj kompozycję — wstęp + dwa stanowiska + wniosek.\n5. Pisz neutralnie w trzeciej osobie.\n6. Policz wyrazy — zakres ścisły.\n7. Sprawdź poprawność językową.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1 — **brak syntezy**. Notatka nie może być prostym streszczeniem dwóch tekstów po kolei. Musi być wspólnym ujęciem — temat + obie perspektywy + wniosek. Pułapka 2 — **przekroczenie / niedosięgnięcie zakresu wyrazów** (60-90). Policz wyrazy przed oddaniem. Pułapka 3 — **brak odwołania do obu tekstów**. Notatka MUSI nazwać obu autorów. Pułapka 4 — **opinia własna**. Notatka syntetyzująca to kompozycja treści z tekstów, nie własne refleksje. Pułapka 5 — błędy językowe, ortograficzne, interpunkcyjne (CKE wprost ocenia poprawność).","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"notatka syntetyzująca, tradycyjne vs cyfrowe nośniki informacji","page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/7","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"7","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 7. (0-2)\nZapoznaj się z poniższym plakatem.\nwww.tychy.pl\nMPOP-P1_100\nNa plakacie za pomocą różnych elementów graficznych przedstawiono interpretację\nAntygony Sofoklesa. Wybierz dwa elementy graficzne i wyjaśnij ich sens w kontekście\nproblematyki tego utworu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\nZasady oceniania\n2 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście\nproblematyki tragedii Antygona.\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście\nproblematyki tragedii Antygona.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWaga to symbol równorzędnych racji - Antygony opowiadającej się za prawami boskimi\ni Kreona broniącego praw ludzkich.\nSkontrastowanie bieli i czerni może symbolizować tragiczny spór między\nprzeciwstawnymi wartościami. Antygona kieruje się racjami serca, a Kreon -\nracjami rozumu.\nNagrobek - symbolizuje śmierć Antygony i bliskich Kreona jako nieuchronną\nkonsekwencję decyzji Kreona zaślepionego pychą.\nGałązka oliwna - symbolizuje pokój, może być nawiązaniem do postawy Antygony,\nktóra „współkochać” przyszła, nie „współnienawidzić”.\nGłowy ludzkie - pozbawione twarzy, czyli tożsamości, mogą odnosić się do relacji\njednostki z państwem ukazanej w utworze Sofoklesa. Kreon nie zwracał uwagi na\njednostkę, na cierpienie Antygony i członków własnej rodziny, czym przyczynił się do\nspołecznej i osobistej klęski.\nBudynek z kolumnami górujący nad innymi budynkami (najpewniej pałac królewski,\nprzed którym toczy się akcja Antygony) symbolizuje władzę sprawowaną przez Kreona,\nktórego decyzje zaważyły na życiu poddanych. Wysoka pozycja w hierarchii społecznej\nnie gwarantuje nieomylności, zwłaszcza gdy władca jest zaślepiony pychą.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury […] światowej oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem\npotrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury,\nstosując kod właściwy w danej dziedzinie\nsztuki.\nSP, kl. VII-VIII\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika\n[…]).","solution":"Odpowiedź: **Element 1: Waga** (centralny element plakatu) - **Sens**: symbol **sprawiedliwości** i **balansu**. - **Problematyka Antygony**: konflikt tragiczny między dwiema racjami — **prawem boskim** (które reprezentuje Antygona, broniąca obowiązku pochowania brata) a **prawem państwowym** (które reprezentuje Kreon, zakazujący pogrzebu zdrajcy Polinejkesa). Waga obrazuje **dylemat** — żadna racja nie ma pełni słuszności, obie zasługują na rozważenie. **Element 2: Grób / nagrobek** - **Sens**: śmierć, mogiła, koniec życia. - **Problematyka Antygony**: tragedia toczy się **wokół pochówku** — Antygona ginie z powodu pogrzebania brata, zostaje **zamknięta żywcem w grobowcu**. Grób symbolizuje zarówno **przyczynę** konfliktu (zakaz pogrzebu Polinejkesa), jak i **karę** (śmierć Antygony). **Inne możliwe elementy**: - **Gałązka oliwna** — symbol Grecji, ale też pokoju i mądrości; może odwoływać się do greckiego kontekstu kulturowego. - **Budynek z kolumnadami** — pałac królewski Kreona, władza państwowa, Teby. - **Postacie z maskami** — chór tragedii greckiej, świadkowie wydarzeń, głos opinii społecznej.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nCo przedstawia plakat — elementy graficzne\n\nElement | Symbol | Powiązanie z Antygoną\nWaga (centralna) | Sprawiedliwość, równowaga | Konflikt prawa boskiego (Antygona) vs państwowego (Kreon)\nGałązka oliwna | Grecja, pokój, mądrość | Kontekst antyczny, alegoria starożytnego ładu\nBudynek z kolumnadami | Pałac, państwo | Władza Kreona, Teby, prawo państwowe\nGrób / nagrobek | Śmierć, pochówek | Zakaz pogrzebu Polinejkesa; śmierć Antygony zamkniętej w grobowcu\nPostacie z maskami | Chór, aktorzy tragedii | Chór tebański, świadkowie tragedii; symbol formy dramatu greckiego\n\nProblematyka Antygony — wybrane wątki\n\nKonflikt tragiczny: Antygona musi wybierać między prawem boskim (pochowanie brata jest obowiązkiem religijnym) a prawem państwowym (Kreon zakazał pogrzebu Polinejkesa, zdrajcy Teb). Każdy wybór prowadzi do tragedii.\n\nWładza tyrana: Kreon uważa, że państwo jest najważniejsze, a wola władcy = prawo. Antygona kwestionuje to, powołując się na prawa niepisane bogów (\"Nie dziś, nie wczoraj — zawsze są w mocy\").\n\nTragizm jednostki: Antygona ginie nie za zbrodnię, ale za moralny obowiązek. Jej śmierć (zamknięta żywcem w grobowcu, gdzie się wiesza) jest niezasłużona w kategoriach winy.\n\nKonsekwencje pychy Kreona: władca traci syna (Hajmon, narzeczony Antygony, popełnia samobójstwo) i żonę (Eurydyka też się zabija). Tyrania niszczy nie tylko ofiary, ale też sprawcę.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 2 pkt — wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki Antygony.\n- 1 pkt — wyjaśnienie tylko jednego elementu lub wyjaśnienia dwóch, ale jedno z błędem.\n- 0 pkt — brak powiązania z Antygoną albo błędne odczytanie.\n\nKlucz uniwersalny — interpretacja plakatu / okładki / ilustracji\n\n1. Zidentyfikuj elementy graficzne (waga, grób, budynek, postacie, kolory).\n2. Przypisz symbolikę ogólną (waga = sprawiedliwość, grób = śmierć).\n3. Powiąż z konkretnym utworem (Antygona — konflikt tragiczny, pochówek Polinejkesa).\n4. Pokaż mechanizm — dlaczego twórca plakatu wybrał właśnie ten element.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1 — opis elementu **bez powiązania z problematyką** Antygony. Sam opis \"to jest waga\" nie wystarcza — trzeba **uzasadnić sens** w kontekście utworu. Pułapka 2 — **tylko jeden element**. CKE wymaga **DWÓCH**. Pułapka 3 — banalne skojarzenia (\"waga symbolizuje sprawiedliwość, w Antygonie też jest sprawiedliwość\"). Należy wskazać **konkretne miejsce** w utworze (np. dylemat Antygony, prawo boskie vs państwowe). Pułapka 4 — pomylenie z innym dziełem (np. odniesienia do \"tragedii antycznej w ogóle\" zamiast konkretnie do Antygony).","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"Antygona Sofoklesa, symbolika plakatu, konflikt tragiczny","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/8","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 8. (0-1)\nPrzeczytaj poniższe fragmenty tekstów.\nTekst 1.\nCzłowiek średniowieczny pojmował swe stosunki ze Stwórcą na wzór relacji między królem\na wasalami. Hołd łączył ich więzią osobistą i nierozerwalną.\nNa podstawie: André Vauchez, Duchowość średniowiecza, tłum. Hanna Zaremska, Gdańsk 2004.\nTekst 2.\nPieśń o Rolandzie\nCLXXVI\nHrabia Roland leży pod sosną. […] Wiele rzeczy przychodzi mu na pamięć: tyle ziem,\nktóre zdobył dzielny rycerz, i słodka Francja, i krewniacy, i Karol Wielki, jego pan, który go\nwychował. Płacze i wzdycha, […] bije się w piersi i prosi Boga o przebaczenie: „Prawdziwy\nOjcze, któryś nigdy nie skłamał, […] ocal moją duszę od wszystkich niebezpieczeństw za\ngrzechy, którem popełnił w życiu!”. Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął\nją z jego dłoni. Opuścił głowę na ramię; doszedł, ze złożonymi rękami, swego końca. Bóg\nzsyła mu swego anioła Cherubina i świętego Michała opiekuna; z nimi przyszedł i święty\nGabriel. Niosą duszę hrabiego do raju.\nPieśń o Rolandzie, [w:] Arcydzieła francuskiego średniowiecza, tłum. Tadeusz Żeleński (Boy), Anna Tatarkiewicz,\nWarszawa 1968.\n7.\n0-1-2\nMPOP-P1_100\nCzy w przytoczonym fragmencie Pieśni o Rolandzie została odzwierciedlona relacja\nmiędzy człowiekiem a Bogiem opisana przez André Vaucheza? Uzasadnij odpowiedź.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury […] światowej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów oraz ich związek z[e]\n[…] zjawiskami […] historycznymi,\negzystencjalnymi […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów, np.\n[…] naukowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nRoland zachowuje się wobec Boga jak wobec władcy, ponieważ oddaje mu symbolicznie\nrękawicę, co oznacza, że składa hołd.\nFragment Pieśni o Rolandzie odzwierciedla poddańczy stosunek człowieka wobec Boga.\nW scenie śmierci Rolanda został ukazany gest tytułowego bohatera - ofiarowując Bogu\nrękawicę, symbolicznie oddaje mu swoje życie.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **TAK** — fragment Pieśni o Rolandzie dokładnie ilustruje tezę Vaucheza o średniowiecznej relacji Bóg-człowiek na wzór lennej więzi. **Uzasadnienie**: 1. **Gest oddania rękawicy**: \"Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni\". To **gest hołdu lennego** — w średniowieczu wasal przekazywał lub odbierał rękawicę panu na znak więzi osobistej. Roland traktuje Boga jako **swojego seniora**. 2. **Modlitwa-hołd**: \"Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy nie skłamał, ocal moją duszę\" — Roland zwraca się do Boga jak wasal do pana. 3. **Odpowiedź pana**: Bóg \"zsyła aniołów\", którzy \"niosą duszę hrabiego do raju\" — **akt opieki pana nad wasalem**. Wszystkie te elementy odzwierciedlają model Vaucheza: relacja **osobista, wzajemna, nierozerwalna**, oparta na hołdzie i opiece.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz historyczny — feudalna relacja lenna\n\nW średniowieczu wasalstwo = umowa osobista między panem (seniorem) a wasalem:\n- Hołd — wasal klęcząc składa pięść w dłoni pana, ślubuje wierność.\n- Rękawica — symboliczny przedmiot przekazywany między seniorem a wasalem (oznacza akt lenniczy).\n- Wzajemne zobowiązania — wasal słuchał i wspierał, pan opiekował się i nagradzał.\n- Więź osobista, nierozerwalna — utrzymywana do śmierci.\n\nVauchez: średniowieczny człowiek widział stosunek z Bogiem tak samo — Bóg jako pan niebieski, człowiek jako wasal.\n\nAnaliza fragmentu Pieśni o Rolandzie\n\nRoland jako wasal Karola: leży pod sosną, umiera, wspomina swojego pana ziemskiego — Karola Wielkiego, ojczyznę (\"słodka Francja\"). To pierwsza warstwa lojalności.\n\nModlitwa-hołd do Boga: \"Prawdziwy Ojcze, któryś nigdy nie skłamał, ocal moją duszę\" — Roland uznaje Boga jako Pana, który nigdy go nie zawiódł.\n\nGest oddania rękawicy: \"Ofiarował Bogu swą prawą rękawicę, święty Gabriel wziął ją z jego dłoni\". Klasyczny gest hołdu lennego — wasal oddaje rękawicę panu na znak wierności. Tu Roland dosłownie składa hołd Bogu.\n\nBóg odpowiada jako Pan: zsyła Cherubina, Michała, Gabriela — anioły niosą duszę Rolanda do raju. To akt opieki pana nad wasalem — Roland wynagrodzony za wierność.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odwołujące się do obu tekstów (Vauchez + Roland).\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia, jednego z tekstów, albo brak związku z relacją lenną.\n\nTypowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — pominięcie konkretów lennego stosunku (rękawica, hołd, opieka). Pułapka — niezauważenie symboliki **rękawicy** — to klucz średniowieczny.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"średniowiecze, Pieśń o Rolandzie, relacja Bóg-człowiek, lenno","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/9","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 9. (0-1)\nW którym z przytoczonych fragmentów pieśni Jana Kochanowskiego znajduje się\nnawiązanie do stoicyzmu? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród\npodanych A-D.\n1 Krom wszego - bez żadnego.\n2 Narządzi - przygotuje.\n3 Moc na poddane - tu: władza nad poddanymi.\n4 Roście - rośnie.\nA.\nZłota to strzała i krom wszego1 jadu była,\nKtórą mię niepochybna Miłość ugodziła.\nBo ja w swym miłowaniu troski nie najduję,\nOwszem, radość na sercu niewymowną czuję.\nJan Kochanowski, Pieśń 4, Księgi pierwsze, [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.\nB.\nA nigdy nie zabłądzi,\nKto tak umysł narządzi2,\nJakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić:\nTemu mężnie wytrzymać, w owym sie nie wznosić.\nJan Kochanowski, Pieśń 9, Księgi pierwsze, [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.\nC.\nKrólom moc na poddane3 i zwierzchność dana,\nA królowie zaś mają nad sobą Pana,\nKtóry wszystkiemu światu sam rozkazuje,\nNa ziemi i na niebie wiecznie króluje.\nJan Kochanowski, Pieśń 16, Księgi pierwsze, [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.\nD.\nA nam wina przynoście.\nZ wina dobra myśl roście4,\nA frasunek podlany\nTaje by śnieg zagrzany.\nJan Kochanowski, Pieśń 24, Księgi pierwsze, [w:] tegoż, Pieśni, Wrocław 1997.\n8.\n0-1\n9.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […];\n14) wykorzystuje w interpretacji utworów\nliterackich potrzebne konteksty, szczególnie\nkontekst […] filozoficzny […].\n2. Odbiór tekstów kultury Zdający:\n4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne\n[…].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":"Odpowiedź: **Odpowiedź: B** (Pieśń 9 — *Nie porzucaj nadzieje*). **Uzasadnienie**: - Fragment B opisuje **klasyczny ideał stoicki**: spokój ducha (apatheia / aequanimitas) niezależny od **fortuny** (szczęścia i nieszczęścia). - **\"Umiał szczęście i nieszczęście znosić\"** = stoicka **niewzruszoność** — mędrzec znosi ciosy losu z godnością. - **\"Mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić\"** = nie poddawać się ani rozpaczy, ani euforii. Klasyczna **umiar**, kluczowy w stoicyzmie. **Pozostałe fragmenty** — inne filozofie/tematy: - **A (Pieśń 4)**: o **Miłości** (radość, \"złota strzała\") — nie stoicyzm. - **C (Pieśń 16)**: o **władzy królewskiej** podległej Bogu — teologia polityczna, nie stoicyzm. - **D (Pieśń 24)**: pochwała **wina**, \"carpe diem\" — bliżej **epikureizmu** (\"z wina dobra myśl roście, frasunek podlany taje\").\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — stoicyzm\n\nStoicyzm = filozofia założona przez Zenona z Kition (III w. p.n.e.), rozwinięta przez Senekę, Epikteta, Marka Aureliusza. Główne idee:\n- Apatheia — wolność od namiętności, niewzruszoność.\n- Aequanimitas — równość ducha w szczęściu i nieszczęściu.\n- Mędrzec stoicki — żyje zgodnie z naturą i rozumem, nieporuszony przez fortunę (los).\n- Cnota = jedyne prawdziwe dobro; bogactwo, zdrowie, sława są adiafora (rzeczy obojętne).\n\nNajbardziej znane stoickie maksymy:\n- \"Memento mori\" — pamiętaj o śmierci.\n- \"Carpe diem\" — chwytaj dzień (zarazem epikurejskie, ale używane przez stoików).\n- \"Sequere naturam\" — żyj zgodnie z naturą.\n\nAnaliza fragmentów\n\nA — Pieśń 4 (\"Złota to strzała i krom wszego jadu była\"): o Miłości, która ugodziła podmiot. To erotyk — nie stoicyzm.\n\nB — Pieśń 9 (\"A nigdy nie zabłądzi, kto tak umysł narządzi, jakoby umiał szczęście i nieszczęście znosić\"): klasyczny stoicyzm. Fraza \"szczęście i nieszczęście znosić\" + \"mężnie wytrzymać, w owym się nie wznosić\" = dokładna parafraza apatheia / aequanimitas.\n\n→ TO TA ODPOWIEDŹ.\n\nC — Pieśń 16 (\"Królom moc na poddane i zwierzchność dana\"): hierarchia władzy królewskiej i boskiej. To teologia polityczna (Ojcze nasz, władza pochodzi od Boga) — nie stoicyzm.\n\nD — Pieśń 24 (\"A nam wina przynoście. Z wina dobra myśl roście\"): pochwała wina, radość, \"carpe diem\" w wersji biesiadnej. To epikureizm (przyjemność jako droga do szczęścia), nie stoicyzm.\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wybór odpowiedzi B.\n- 0 pkt — wybór innej.\n\nKlucz uniwersalny — rozpoznawanie nurtów filozoficznych w poezji\n\nNurt | Charakterystyczne motywy / słowa\nStoicyzm | znoszenie losu, mężnie, umysł, niewzruszoność, fortuna\nEpikureizm | wino, biesiada, dzień, radość, \"carpe diem\"\nPlatonizm | idea, dusza, piękno, miłość duchowa\nChrześcijaństwo | Bóg, dusza, raj, cnota, modlitwa\n\nKochanowski w Pieśniach miesza wszystkie te nurty — to klasyka renesansowego eklektyzmu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — mylenie stoicyzmu z epikureizmem. **Stoicyzm** = umiar, znoszenie losu, niewzruszoność. **Epikureizm** = przyjemność, \"carpe diem\", radość chwili. Fragment D to **epikureizm**, nie stoicyzm. Pułapka — wybór C (\"królom moc dana\"). To **teologia polityczna** (Bóg nad władcami), nie etyka stoicka. Pułapka — niezauważenie sformułowania \"**szczęście i nieszczęście znosić**\". To **bezpośrednia parafraza** stoickiej maksymy.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"renesans, Kochanowski, stoicyzm, Pieśni","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/10","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 10. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy utwór literacki oraz zapoznaj się ze zdjęciem muralu.\nTekst 1.\nIgnacy Krasicki\nJagnię i wilcy\nZawżdy1 znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie:\nDwóch wilków jedno w lesie nadybali2 jagnię.\nJuż go mieli rozerwać; rzekło: „Jakim prawem?”\n„Smacznyś, słaby i w lesie!” - Zjedli niezabawem3.\nIgnacy Krasicki, Jagnię i wilcy, [w:] tegoż, Bajki, Wrocław 1989.\nTekst 2.\nMural Człowieczy los powstał w ramach projektu zrealizowanego przez Fundację Open Art Projects; został\nnamalowany w Warszawie przez grupę „Twożywo” z Polski i grupę „Farbfieber” z Niemiec, www.twożywo.art.pl\n1 Zawżdy - stale, zawsze.\n2 Nadybać - niespodzianie\nznaleźć, spotkać kogoś, coś;\nnatrafić na coś.\n3 Niezabawem - zaraz potem.\nMPOP-P1_100\nCzy w bajce Jagnię i wilcy Ignacego Krasickiego oraz na muralu wyrażono taką samą\nrefleksję o życiu człowieka? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego\nz tekstów.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n5) interpretuje treści alegoryczne […] utworu\nliterackiego;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury,\nstosując kod właściwy w danej dziedzinie\nsztuki.\nSP, klasy VII-VIII\n2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń:\n3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika\n[…]);\n7) znajduje w tekstach współczesnej\nkultury […] nawiązania do tradycyjnych\nwątków literackich i kulturowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do bajki ORAZ do muralu.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nTaką samą. Człowieczy los - to gra słów, to los owiec, to prawo silniejszego\nobowiązujące także wśród ludzi. Podobnie jest w bajce Krasickiego, z której wynika, że\nsilniejszy decyduje o losie słabszego - wilki zjadły jagnię.\nNie. W bajce ukazano wilki, które dopuszczają się przemocy wobec bezbronnego\njagnięcia, więc refleksja jest taka, że słabi są niszczeni przez silnych. Na muralu wilk\n(alegoria siły i niezależności) prowadzi owcę (alegoria potulności i naiwności). Podobnie\njest w życiu - charyzmatyczne jednostki często decydują o losie zwyczajnych ludzi,\nwskazują im drogę, prowadzą ich.\nI tak, i nie. Zarówno w bajce, jak i na muralu wyrażono refleksję, że silniejsza jednostka\ndecyduje o losie słabszej. Jednak wilki u Krasickiego nie ukrywają swoich złych\nzamiarów, natomiast intencja wilka na muralu nie jest jasna, ponieważ przedstawiono go\ntak, jakby był opiekunem owcy. Nie wiadomo, czy słabsza jednostka jest zagrożona.\nZASADY OCENIANIA ZADANIA 10. W ARKUSZACH 600 i 660\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n5) interpretuje treści alegoryczne […] utworu\nliterackiego;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nW bajce wyrażono refleksję, że silniejsza jednostka decyduje o losie słabszej.\nSilniejszy krzywdzi słabszego jak wilki, które zjadły jagnię w bajce Krasickiego.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **TAK** — w obu dziełach wyrażono **podobną** refleksję o życiu: **silniejszy decyduje o losie słabszego**, słabszy nie ma realnej obrony, jest skazany na zagładę przez prawo silniejszego. **Bajka Krasickiego**: dwa wilki napotykają jagnię w lesie. Jagnię pyta: \"Jakim prawem?\" — wilki odpowiadają: **\"Smacznyś, słaby i w lesie!\"** i zjadają je. Konkluzja: **prawo silniejszego** zastępuje prawo moralne. Nie ma sprawiedliwości — brutalna siła decyduje. **Mural**: postać wilka (w eleganckim garniturze, na tle napisu \"Człowieczy los\") prowadzi za rękę jagnię (małe, w czarnej kurteczce, dziecięce). Mural metaforycznie pokazuje, że **człowiek jest jak jagnię** — prowadzony przez **siły większe od siebie** (los, system, władza, drapieżników w garniturach) ku zagładzie. **Wspólna refleksja**: życie człowieka jest **przewidywalne** w tej brutalnej regule — **silniejszy zawsze wygrywa**, słabszy ginie. Krasicki i artyści muralu kierują przesłanie o **bezbronności jednostki** wobec sił przewyższających ją.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nAnaliza obu dzieł\n\nBajka Krasickiego \"Jagnię i wilcy\" (4 wersy, 1779):\n- Dwa wilki napotykają jagnię, chcą je zjeść.\n- Jagnię pyta: \"Jakim prawem?\".\n- Wilki odpowiadają: \"Smacznyś, słaby i w lesie!\" — i zjadają je.\n- Morał: kto chce zdobyczy, zawsze znajdzie pretekst. Prawo silniejszego = brutalna konieczność.\n\nMural \"Człowieczy los\" (Warszawa, Twożywo + Farbfieber):\n- Wilk w eleganckim garniturze (symbol władzy, biznesu, systemu).\n- Prowadzi za rękę jagnię (małe, w dziecięcej kurtce — bezbronne).\n- Napis \"Człowieczy los\" przesądza interpretację: życie człowieka = los jagnięcia prowadzonego przez wilka.\n\nWspólna refleksja — prawo silniejszego:\n- W obu dziełach silniejszy (wilk) decyduje o losie słabszego (jagnięcia).\n- Słabszy nie ma obrony — jego argumenty (jagnięcia pytanie \"Jakim prawem?\") są bezsilne.\n- Ten porządek jest uniwersalny i niezmiennie tragiczny.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie odwołujące się do obu tekstów (bajka + mural).\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia, jednego tekstu albo brak związku z refleksją o życiu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — uzasadnienie tylko jednego tekstu. CKE wymaga \"**każdego** z tekstów\". Pułapka — powierzchowna odpowiedź (\"oba mówią o wilkach\"). Trzeba **wskazać refleksję** — co dzieła mówią **o życiu człowieka**.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"oświecenie, Krasicki \"Jagnię i wilcy\", mural \"Człowieczy los\", prawo silniejszego","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/11","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"11","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11.\nPrzeczytaj poniższy fragment tekstu.\nOlga Tokarczuk\nLalka i perła\n[…] to człowiek oddany historii, choć w gruncie rzeczy jej nierozumiejący; […] upatrujący\nwłasnego indywidualnego zbawienia w Napoleonie, wyzwoleniu, powstaniach i wojnach. […]\nTo także człowiek przywiązany - do ludzi, do opinii, do miejsca.\nOlga Tokarczuk, Lalka i perła, Kraków 2019.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **11.1.** Bohater: **Ignacy Rzecki** (subiekt w sklepie Wokulskiego, autor \"Pamiętnika starego subiekta\"). Wskazówki w opisie: - **\"upatrujący zbawienia w Napoleonie\"** — Rzecki to **bonapartysta**, czciciel Napoleona Bonaparte i jego siostrzeńca Napoleona III. - **\"powstaniach i wojnach\"** — uczestnik **Wiosny Ludów 1848** (walczył na Węgrzech). - **\"przywiązany do ludzi, opinii, miejsca\"** — wzór wiernego przyjaciela, w jednym sklepie pracuje całe życie. **11.2.** Najlepszy przykład — **relacja Rzeckiego z Wokulskim** (głównym bohaterem Lalki): - Rzecki znał Wokulskiego od dawna — był jego **mentorem** w młodości, pomagał mu poznać świat. - Po powrocie Wokulskiego z Syberii **przyjął go z entuzjazmem** i **dał pracę w swoim sklepie** (potem został jego subiektem). - Przez całe powieściowe życie **wiernie służył** Wokulskiemu — prowadził sklep, pilnował interesów, **pisał o nim z miłością** w swoim Pamiętniku. - Po zaginięciu Wokulskiego **rozpaczał** i tęsknił — nie umiał pogodzić się z myślą, że Stach zniknął. Rzecki to **wzór wiernej, długoletniej, bezinteresownej przyjaźni** — typowy \"stary subiekt\", przywiązany do każdej osoby z otoczenia (Wokulski, Klejn, Lisiecki, Helumer, Stawska). **Inne możliwe relacje**: z **Klejnem** (subiektem, którego polubił), z **Helumerem** (psiakiem, którego kochał jak dziecko), z **Mraczewskim** (młodym subiektem).\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — Ignacy Rzecki\n\nIgnacy Rzecki — drugoplanowy, ale niezwykle ważny bohater Lalki Bolesława Prusa (1890):\n- Stary subiekt w sklepie Wokulskiego.\n- Romantyk (mimo, że to powieść pozytywizmu) — bonapartysta, weteran Wiosny Ludów.\n- Autor \"Pamiętnika starego subiekta\" — wstawki narracyjne w powieści, jego perspektywa romantyczna.\n- Wzór wiernej przyjaźni — całe życie poświęcił służbie u Mincla, potem u Wokulskiego.\n\nZadanie 11.1 — identyfikacja bohatera\n\nWskazówka 1: \"oddany historii, ale jej nierozumiejący\" — Rzecki żyje historią (Napoleon, powstania, wojny), ale jego rozumienie jest naiwne, romantyczne. Pozytywistyczna nowa rzeczywistość (kapitalizm, nauka, kobiece dochodzenie do równouprawnienia) go przekracza.\n\nWskazówka 2: \"Napoleon\" — Rzecki to bonapartysta par excellence. Czeka, aż Napoleon III uratuje Polskę.\n\nWskazówka 3: \"powstaniach i wojnach\" — uczestnik Wiosny Ludów 1848 (Węgry, batalia pod Vincie).\n\nWskazówka 4: \"przywiązany do ludzi, opinii, miejsca\" — Rzecki całe życie spędza w jednym sklepie, z tymi samymi ludźmi, nie zmienia poglądów.\n\nWniosek: opis pasuje do Ignacego Rzeckiego.\n\nZadanie 11.2 — relacja z Wokulskim\n\nGeneza znajomości: Rzecki znał Wokulskiego od młodości. Kiedy Wokulski po Powstaniu Styczniowym (1863-64) wrócił z Syberii, Rzecki dał mu pracę w sklepie Mincla, a po śmierci Mincla — pomagał Wokulskiemu w prowadzeniu sklepu (oraz odwrotnie — Wokulski zatrudnił Rzeckiego po powrocie z Bułgarii).\n\nDługoletnia służba: przez całą powieść Rzecki pilnuje sklepu Wokulskiego — codziennie wcześnie rano, dłużej niż wszyscy, sumienie i precyzyjnie. Sklep to dla Rzeckiego dom, rodzina, świat.\n\nPamiętnik starego subiekta: Rzecki pisze o Wokulskim z miłością — opisuje go jako bohatera, którego nie do końca rozumie (kult Łęckiej, dziwne wyjazdy), ale któremu wybacza wszystko.\n\nRozpacz po zniknięciu Wokulskiego: kiedy Stach znika (wyjeżdża, czy popełnia samobójstwo?), Rzecki rozpacza, nie umie pogodzić się z myślą o stracie. Umiera krótko po tym — niejako z żalu.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 11.1: 1 pkt — poprawne nazwisko (Rzecki).\n- 11.2: 1 pkt — uzasadnienie z konkretnym przykładem relacji (Wokulski / Klejn / etc.).\n- 0 pkt — błędne nazwisko / brak relacji.\n\nTypowy błąd: Pułapka 11.1 — pomylenie z Wokulskim. **Wokulski** = główny bohater Lalki (pozytywista, przedsiębiorca, romantyk-uczuciowiec). **Rzecki** = jego stary subiekt, romantyk-bonapartysta. Opis Tokarczuk pasuje wyłącznie do **Rzeckiego**. Pułapka 11.2 — ogólnik typu \"Rzecki kochał ludzi\". Trzeba **konkretu** — z **kim** się przyjaźnił i **jak** to się przejawiało. Pułapka — pomylenie Napoleona I (kult Rzeckiego) z Napoleonem III (kult Rzeckiego z młodszych lat). Rzecki czcił **obu**.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"Lalka Prusa, Ignacy Rzecki, romantyk, przywiązanie do ludzi","page_from":13,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/11.1","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nKtóry bohater Lalki Bolesława Prusa został opisany w przytoczonym fragmencie\nLalki i perły Olgi Tokarczuk? Podaj nazwisko tego bohatera.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne podanie nazwiska bohatera Lalki.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nPomyłka w imieniu lub nazwisku bohatera skutkuje przyznaniem 0 pkt za rozwiązanie\nzadania.\nRozwiązanie\nRzecki / Ignacy Rzecki / I. Rzecki\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"Bohater: **Ignacy Rzecki** (subiekt w sklepie Wokulskiego, autor \"Pamiętnika starego subiekta\"). Wskazówki w opisie: - **\"upatrujący zbawienia w Napoleonie\"** — Rzecki to **bonapartysta**, czciciel Napoleona Bonaparte i jego siostrzeńca Napoleona III. - **\"powstaniach i wojnach\"** — uczestnik **Wiosny Ludów 1848** (walczył na Węgrzech). - **\"przywiązany do ludzi, opinii, miejsca\"** — wzór wiernego przyjaciela, w jednym sklepie pracuje całe życie.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":"Lalka Prusa, Ignacy Rzecki, romantyk, przywiązanie do ludzi","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/11.2","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"11.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nWykaż, że bohater Lalki Bolesława Prusa, opisany w przytoczonym fragmencie\nLalki i perły Olgi Tokarczuk, to człowiek przywiązany do ludzi. W odpowiedzi odwołaj\nsię do relacji tego bohatera z wybranym bohaterem Lalki Bolesława Prusa.\n10.\n0-1\n11.1.\n0-1\n11.2.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\noraz innych tekstów kultury, a także ich\nwzajemnej korespondencji.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich i tekstów kultury\nna różnych poziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n1) przetwarza […] informacje z tekstów […];\n3) […] odczytuje informacje i przekazy\njawne i ukryte […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wykazanie, że Rzecki to człowiek przywiązany do ludzi, odnoszące się\ndo relacji Rzeckiego z wybranym bohaterem Lalki.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nUwaga.\nRozwiązanie zadania 11.2. jest oceniane, nawet jeżeli przyznano 0 pkt za rozwiązanie\nzadania 11.1.\nPrzykładowe odpowiedzi\nO przywiązaniu Rzeckiego do ludzi świadczy fakt, że bardzo przeżył śmierć swojego\nprzyjaciela Katza i często go wspominał.\nIgnacy Rzecki był osobą przywiązaną do innych ludzi, gdyż przejmował się losem\nStanisława Wokulskiego i chciał go wyswatać ze Stawską, ponieważ wierzył, że w ten\nsposób kupiec osiągnie szczęście.","solution":"Najlepszy przykład — **relacja Rzeckiego z Wokulskim** (głównym bohaterem Lalki): - Rzecki znał Wokulskiego od dawna — był jego **mentorem** w młodości, pomagał mu poznać świat. - Po powrocie Wokulskiego z Syberii **przyjął go z entuzjazmem** i **dał pracę w swoim sklepie** (potem został jego subiektem). - Przez całe powieściowe życie **wiernie służył** Wokulskiemu — prowadził sklep, pilnował interesów, **pisał o nim z miłością** w swoim Pamiętniku. - Po zaginięciu Wokulskiego **rozpaczał** i tęsknił — nie umiał pogodzić się z myślą, że Stach zniknął. Rzecki to **wzór wiernej, długoletniej, bezinteresownej przyjaźni** — typowy \"stary subiekt\", przywiązany do każdej osoby z otoczenia (Wokulski, Klejn, Lisiecki, Helumer, Stawska). **Inne możliwe relacje**: z **Klejnem** (subiektem, którego polubił), z **Helumerem** (psiakiem, którego kochał jak dziecko), z **Mraczewskim** (młodym subiektem).","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":"Lalka Prusa, Ignacy Rzecki, romantyk, przywiązanie do ludzi","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/12","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"12","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12.\nPrzeczytaj poniższy utwór literacki.\nAntoni Lange\nIV [Potrącona życia falą…]\nPotrącona życia falą\nDusza moja łka:\nŁzy się palą - łzy krysztalą -\nWokół szara mgła.\nBłędne było życie moje,\nBłędny jego kres:\nMarzeń roje - niepokoje\nI krynice łez.\nSiebiem winił i nikogo:\nNieszczęśliwa gra!\nInną drogą płynąć błogo -\nMoja ścieżka zła.\nWirem złote sny rozwiane\nOtoczyły mnie:\nZapomniane, opłakane\nWidzę bogi w śnie.\n[Z tomu Rozmyślania, 1906]\nAntoni Lange, IV [Potrącona życia falą…], [w:] tegoż, Rozmyślania i inne wiersze, Warszawa 1979.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **12.1. Rozstrzygnięcie**: **TAK** — podmiot liryczny wyraża **klasyczną postawę dekadencką**. **Cechy dekadentyzmu** w wierszu: - **Smutek, melancholia**: \"Dusza moja łka\", \"łzy się palą — łzy kryształą\". - **Pesymizm**, brak nadziei: \"wokół szara mgła\", \"krynice łez\". - **Poczucie bezsensu życia**: \"Błędne było życie moje, Błędny jego kres\". - **Nostalgia, marzenia rozwiane**: \"Wirem złote sny rozwiane otoczyły mnie\". - **Autodestruktywna samokrytyka**: \"Siebiem winił i nikogo: Nieszczęśliwa gra!\". - **Eskapizm, ucieczka w sen**: \"Zapomniane, opłakane widzę bogi w śnie\". - **Wybrana zła droga**: \"Inną drogą płynąć błogo — Moja ścieżka zła\". **Dekadentyzm** = nurt schyłku XIX/początku XX w., charakteryzujący się **pesymizmem**, poczuciem **bezsensu**, **zmęczeniem cywilizacją**, **ucieczką w sztukę/sen**. Lange wprost wpisuje się w ten kanon.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — dekadentyzm\n\nDekadentyzm (od fr. décadence — upadek) = nurt epoki końca XIX / początku XX wieku:\n- Pesymizm: świat zmierza ku upadkowi (Schopenhauer).\n- Zmęczenie cywilizacją: nadmiar bodźców, nuda, brak ideałów.\n- Bezsens życia: \"fin de siècle\" = koniec wieku, koniec wszystkiego.\n- Indywidualizm rozpaczy: jednostka cierpi sama, nie ma wspólnoty.\n- Eskapizm: ucieczka w sztukę, sen, narkotyki, marzenia.\n- Estetyzacja smutku: cierpienie jako wartość artystyczna.\n\nPrzedstawiciele: Baudelaire (Francja), Wilde (Anglia), Tetmajer (\"Koniec wieku XIX\"), Lange, Kasprowicz, Przybyszewski (Polska).\n\nAnaliza wiersza Langego\n\nStrofa 1: \"Potrącona życia falą / Dusza moja łka: / Łzy się palą — łzy kryształą — / Wokół szara mgła.\"\n\nSymptomy dekadenckie:\n- \"Łka\" — płacz, smutek.\n- \"Łzy się palą\" — głęboki ból wewnętrzny.\n- \"Szara mgła\" — pesymistyczny obraz świata, brak światła.\n\nStrofa 2: \"Błędne było życie moje, / Błędny jego kres: / Marzeń roje — niepokoje / I krynice łez.\"\n\nDekadentyzm:\n- \"Błędne życie\" — poczucie bezsensu, niewłaściwości życia.\n- \"Marzeń roje — niepokoje\" — marzenia przyniosły niepokój, nie szczęście.\n- \"Krynice łez\" — źródła płaczu.\n\nStrofa 3: \"Siebiem winił i nikogo: / Nieszczęśliwa gra! / Inną drogą płynąć błogo — / Moja ścieżka zła.\"\n\nDekadentyzm:\n- Autokrytyka, samowinienie: \"siebiem winił\".\n- Nieszczęśliwa gra = pesymistyczna metafora życia jako gry, którą się przegrywa.\n- Wybrana zła droga: \"moja ścieżka zła\" — fatalizm.\n\nStrofa 4: \"Wirem złote sny rozwiane / Otoczyły mnie: / Zapomniane, opłakane / Widzę bogi w śnie.\"\n\nDekadentyzm:\n- \"Wir rozwianych snów\" — utrata ideałów.\n- Eskapizm w sen: \"widzę bogi w śnie\" — ucieczka od rzeczywistości.\n- Zapomniane bogi — utrata sacrum.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE (12.1)\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie + uzasadnienie z odniesieniem do konkretnych cech dekadentyzmu w wierszu.\n- 0 pkt — pominięcie rozstrzygnięcia albo brak związku z dekadentyzmem.\n\nTypowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — opis nastroju wiersza bez nazwania **dekadentyzmu** jako konkretnego nurtu Młodej Polski. Pułapka — brak cytatów z wiersza (CKE chce konkretu).","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"Młoda Polska, Antoni Lange, dekadentyzm, pesymizm","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/12.1","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nCzy w przytoczonym wierszu Antoniego Langego podmiot liryczny wyraża postawę\ndekadencką? Uzasadnij odpowiedź.\n12.1.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów oraz ich związek\nz programami epoki literackiej, zjawiskami\nspołecznymi, historycznymi,\negzystencjalnymi […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPodmiot liryczny wyraża postawę dekadencką, ponieważ pesymistycznie patrzy na swoje\nżycie.\nTak. Podmiot liryczny utworu jest nastawiony do wszystkiego pesymistycznie, ma\nświadomość przegrania swego życia, popełnionych błędów i bezcelowości działań.\nEksponuje smutek i poczucie bezsensu. To cechy typowe dla postawy dekadenckiej.","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/12.2","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nUzupełnij tabelę. Podaj nazwy środków wyrazu artystycznego, których przykłady -\nz zacytowanego wiersza Antoniego Langego - zamieszczono w tabeli.\nPrzykład\nNazwa środka wyrazu artystycznego\nDusza […] łka\nZapomniane […] bogi","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania […] literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach […].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n4) rozpoznaje w tekście literackim środki\nwyrazu artystycznego […].\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nPrzykład\nNazwa środka wyrazu artystycznego\nDusza […] łka\nprzenośnia/metafora\nożywienie/animizacja\nuosobienie/personifikacja\nantropomorfizacja\nwyraz dźwiękonaśladowczy / onomatopeja\nZapomniane […] bogi\nepitet\narchaizm","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/13","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13.\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nStefan Żeromski\nPrzedwiośnie\n- Chciałem powiedzieć parę słów - zaczął Cezary - jakby określić? - prawie w kwestii\nformalnej. Chciałem zwrócić uwagę na nieskuteczność takiej propagandy jak ta, której\nprzykład słyszałem przed chwilą.\nJeżeli tutejsza klasa robotnicza przeżarta jest nędzą i chorobami, jeśli ta klasa jest\nw stanie zwyrodnienia czy na drodze do zwyrodnienia, jeżeli ta klasa jest pozbawiona\nkultury, to jakimże sposobem i prawem ta właśnie klasa może rwać się do roli odrodzicielki\ntutejszego społeczeństwa? Takich argumentów nie należy używać. Należy raczej schować te\nfakty na dno, na sam spód dowodzeń, gdyż jest to właściwie argument przeciwko\nracjonalności uroszczeń1 komunizmu. Klasa przeżarta nędzą i chorobami może być tylko\nobiektem czyjejś akcji odrodzeńczej, lecz w żadnym razie nie czynnikiem odradzającym.\nStefan Żeromski, Przedwiośnie, Warszawa 1985.\n1 Uroszczenie - żądanie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Cezary Baryka polemizuje z **fundamentalnym poglądem komunistycznym**: że **klasa robotnicza** (proletariat) jest **siłą napędową rewolucji** i **odnowicielką** zdegenerowanego społeczeństwa. **Komuniści głosili** (za Marksem): - **Dyktatura proletariatu** = klasa robotnicza obejmuje władzę. - **Klasa robotnicza** = \"klasa awangardowa\", która **przeprowadzi rewolucję** i zbuduje nowe, sprawiedliwe społeczeństwo. - **Proletariusz** = nowy, \"świadomy\" człowiek tworzący lepszy świat. **Cezary kontruje**: polska klasa robotnicza jest **zbyt zniszczona** przez nędzę, choroby, brak kultury, by mogła pełnić tę rolę. To **klasa zdegradowana**, **ofiara**, a nie **podmiot** zmiany. Może być **obiektem** pomocy (\"czyjeś akcji odrodzeńczej\"), ale **nie podmiotem** rewolucji. Wnioski Cezarego: komunistyczna wiara w **proletariat jako siłę odrodczą** jest **iluzją** w polskich warunkach. Trzeba **innej** drogi reformy.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKontekst Przedwiośnia\n\nStefan Żeromski, Przedwiośnie (1924):\n- Powieść o młodej Polsce po odzyskaniu niepodległości.\n- Główny bohater Cezary Baryka — syn polskich rodziców z Baku, świadek rewolucji bolszewickiej w Azerbejdżanie (1918-1920).\n- Przyjeżdża do Polski rozczarowany komunizmem, szuka swojej drogi.\n- Powieść konfrontuje trzy ideologie:\n- Mit szklanych domów (idealizm techniczny ojca Cezarego).\n- Komunizm (Antoni Lulek).\n- Reformizm liberalny (Szymon Gajowiec).\n- Otwarty zakończenie: Cezary maszeruje na Belweder z robotnikami, ale nie identyfikuje się z komunizmem.\n\nKlucz pojęciowy — komunistyczny pogląd na proletariat\n\nKarl Marks (Manifest komunistyczny, 1848):\n- Klasa robotnicza = awangarda rewolucji.\n- Dyktatura proletariatu = przejściowy etap do bezklasowego społeczeństwa.\n- Proletariusze \"nie mają nic do stracenia prócz swych kajdan, mają do zdobycia cały świat\".\n- Świadomość klasowa = motor zmiany.\n\nW Rosji bolszewickiej (po 1917):\n- Lenin głosił klasę robotniczą jako \"klasę odrodczą\", która przejmie władzę i odnowi społeczeństwo.\n\nPolemika Cezarego — krok po kroku\n\nCezary obserwuje polską klasę robotniczą:\n- \"Przeżarta nędzą\" — bieda strukturalna.\n- \"Chorobami\" — choroby zawodowe, alkoholizm, gruźlica.\n- \"W stanie zwyrodnienia\" — degradacja fizyczna i moralna.\n- \"Pozbawiona kultury\" — analfabetyzm, brak dostępu do edukacji.\n\nWniosek logiczny Cezarego: jak zdegradowana klasa może być siłą odrodczą? To sprzeczność.\n\nKlasa upadła może być najwyżej obiektem pomocy (\"obiektem czyjeś akcji odrodzeńczej\") — kogoś musi ją uzdrowić. Ale nie może być podmiotem zmiany, czynnikiem odnowy.\n\nCo Cezary kwestionuje: fundamentalny mit komunistyczny — że klasa robotnicza, choć cierpi, ma w sobie moc rewolucyjną, świadomość klasową, zdolność do tworzenia nowego porządku.\n\nStąd jego pesymizm: w polskich warunkach komunistyczny scenariusz nie zadziała. Klasa robotnicza nie jest gotowa.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wskazanie poglądu \"klasa robotnicza = siła odrodcza społeczeństwa\" + uzasadnienie z fragmentu.\n- 0 pkt — uogólnienie (\"Cezary nie zgadza się z komunistami\") bez konkretu.\n\nTypowy błąd: Pułapka — uogólnienie do \"Cezary nie lubi komunistów\". Trzeba **konkretu**: z jakim **konkretnym poglądem** polemizuje? Klucz: **rola klasy robotniczej jako siły odrodczej**. Pułapka — pominięcie kontekstu Przedwiośnia. Cezary po Baku (gdzie widział komunistyczną rzeczywistość) **rozczarował się** komunizmem, ale ma sympatie społeczne. Jego polemika to **rozsądek**, nie odrzucenie z definicji. Pułapka — pomylenie z poglądami Antoniego Lulka (komunista) lub Szymona Gajowca (liberał). Cezary szuka **trzeciej drogi**.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"Żeromski \"Przedwiośnie\", Cezary Baryka, polemika z komunistami","page_from":15,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/13.1","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWyjaśnij, z jakim poglądem komunistów polemizował Cezary Baryka w przytoczonym\nfragmencie Przedwiośnia Stefana Żeromskiego.\n12.2.\n0-1\n13.1.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury\n[…].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego\nsens, główną myśl […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nKlasa robotnicza powinna pełnić przywódczą rolę w odnowie społeczeństwa.\nZ poglądem, że klasa robotnicza przyczyni się do odrodzenia społecznego.\nPolemizował z poglądem, że jedyną szansą na uzdrowienie społeczeństwa jest rewolucja\nkomunistyczna pod przewodnictwem klasy robotniczej.","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-13.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/13.2","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"13.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nJakim typem argumentu posłużył się Cezary Baryka w przytoczonym fragmencie\nPrzedwiośnia Stefana Żeromskiego? Zaznacz właściwą odpowiedź, wybraną spośród\npodanych A-D.\nA. Ad personam.\nB. Wyrażającym groźbę.\nC. Odwołującym się do autorytetu.\nD. Opartym na logicznym rozumowaniu.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - odpowiedź poprawna.\n0 pkt - odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n2. Odbiór tekstów kultury. Zdający:\n2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje […]\nsposób prowadzenia wywodu oraz\nargumentację.\nIII. Tworzenie wypowiedzi\n4. Doskonalenie umiejętności retorycznych\n[…].\nIII. Tworzenie wypowiedzi\n1. Elementy retoryki. Zdający:\n5) rozróżnia typy argumentów, w tym\nargumenty pozamerytoryczne (np.\nodwołujące się do […] groźby, autorytetu,\nargumenty ad personam);\n6) rozumie, na czym polega logika\ni konsekwencja toku rozumowania\nw wypowiedziach argumentacyjnych […].","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/14","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 14. (0-1)\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nWitold Gombrowicz\nFerdydurke\nCo? Co? Chciałem krzyknąć, że nie jestem uczeń, że zaszła pomyłka, porwałem się do\nucieczki, ale coś mnie z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło na miejscu - dziecięca,\ninfantylna pupa mnie chwyciła. Z pupą nie mogłem się ruszyć, belfer zaś wciąż siedział\ni siedząc, wyrażał tak doskonałą belferskość, że zamiast krzyczeć, wystawiłem dwa palce do\ngóry, jak to robią uczniowie w szkole, gdy chcą się odezwać. Pimko skrzywił się i rzekł:\n- Niech Kowalski siedzi. […]\nI siedziałem w nierealnym nonsensie jak we śnie, zakneblowany, zbelfrzony\ni zabelfrowany, siedziałem na dziecinnej pupci - on zaś siedział jak na Akropolu1 i zapisywał\ncoś w notesie. Wreszcie rzekł:\n- No, Józiu, chodź, pójdziemy do szkoły.\nWitold Gombrowicz, Ferdydurke, [w:] tegoż, Pisma zebrane, t. 2, Kraków 2007.\n1 Akropol - centralna część starożytnych Aten, położona na wzgórzu.\nNa podstawie przytoczonego fragmentu Ferdydurke Witolda Gombrowicza wyjaśnij,\nna czym polega koncepcja formy.\n13.2.\n0-1\n14.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nPolega na tym, że w relacjach osoba dominująca narzuca innym sposób postrzegania\nświata i postępowania.\nKoncepcja formy wg Gombrowicza zakłada ograniczenie wolności człowieka, np.\nnarzucanie jednostce przez społeczeństwo określonej roli. We fragmencie dorosły\nmężczyzna pod wpływem Pimki zachowuje się jak uczeń.","solution":"Odpowiedź: **Forma** według Gombrowicza = **narzucony przez innych ludzi sposób bycia**, **rola społeczna** lub **maska**, do której jednostka jest **zmuszana** — niezależnie od własnej woli. **Jak działa forma we fragmencie**: - Józio (dorosły) chce krzyknąć: \"Nie jestem uczeń, zaszła pomyłka\", próbuje uciec. - Ale \"coś z tyłu chwyciło jak w kleszcze i przygwoździło\" — **dziecięca, infantylna pupa go chwyciła**. - Wynik: Józio **zachowuje się jak uczeń** — wystawia dwa palce, mówi \"Tak\", siedzi w klasie. - Belfer Pimko **zapisuje go**, **kontroluje** — Józio jest \"**zakneblowany, zbelfrzony, zabelfrowany**\" (neologizmy Gombrowicza). **Mechanizm formy**: 1. **Inny człowiek** narzuca rolę (Pimko narzuca rolę ucznia). 2. **Sytuacja, kontekst** wymusza zachowanie (szkoła, klasa). 3. **Jednostka** zostaje **uformowana** — staje się tym, kim oczekują, że ma być. 4. Próby ucieczki są **bezskuteczne** — forma jest silniejsza niż wola. **Klucz**: forma to **zniewolenie przez maskę**. Człowiek nie jest \"sobą\" — jest tym, kim **inni go formują**. **Słynne pojęcia z Ferdydurke**: - **Upupianie** = sprowadzenie dorosłego do dziecka (jak Józio przez Pimkę). - **Pupa** = symbol infantylizacji. - **Gęba** = symbol społecznej maski narzuconej z zewnątrz. **Pełna formuła**: \"Człowiek nigdy nie jest sobą, zawsze jest formą\" (Gombrowicz).\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKlucz pojęciowy — koncepcja formy u Gombrowicza\n\nForma = kluczowe pojęcie filozofii Witolda Gombrowicza (Ferdydurke, 1937; Dziennik, Trans-Atlantyk):\n\nAspekt | Wyjaśnienie\nDefinicja | Narzucona z zewnątrz rola, maska, schemat zachowania, do którego jednostka jest zmuszona.\nPochodzenie | Z relacji z innymi ludźmi, instytucjami, kontekstami społecznymi.\nDziałanie | Działa z zewnątrz, ale człowiek interioryzuje ją, staje się tym, kim go formują.\nSkutki | Zniewolenie, infantylizacja, brak autentyczności, \"zniewieścienie\", \"upupianie\".\n\nSłynne pojęcia z Ferdydurke\n\n- Upupianie = sprowadzenie człowieka dorosłego do statusu dziecka, ucznia, niewolnika formy. Pimko upupia Józia.\n- Pupa = symbol dziecięcej, infantylnej formy narzuconej z zewnątrz.\n- Gęba = społeczna maska, którą ktoś nam narzuca.\n- Łydka = symbol erotycznej, młodzieńczej formy (Zuta).\n\nAnaliza fragmentu\n\nPunkt wyjścia: Józio jest dorosłym — ma 30 lat, pisze książkę. Pimko (belfer) przychodzi i \"redukuje\" go do ucznia.\n\nPróba ucieczki: Józio chce krzyknąć \"Nie jestem uczniem!\", chce uciec. Ale \"coś go z tyłu chwyciło jak w kleszcze\" — dziecięca, infantylna pupa.\n\nForma zwycięża: zamiast krzyczeć, Józio wystawia dwa palce (jak uczeń) i mówi \"Tak\". Zachowuje się zgodnie z formą.\n\nNeologizmy zniewolenia: Józio jest \"zakneblowany\" (bez głosu), \"zbelfrzony\" i \"zabelfrowany\" (oblepiony belfrowską formą). Forma działa przez słowo, przez gest, przez sytuację.\n\nWniosek: jednostka nie może wyzwolić się z formy silą woli. Forma jest narzucana przez kontekst i innych ludzi — i wciąga jednostkę nawet wbrew jej intencji.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wyjaśnienie koncepcji formy + powiązanie z fragmentem Ferdydurke.\n- 0 pkt — pomylenie z formą estetyczną, brak związku z fragmentem.\n\nKlucz uniwersalny — pojęcia Gombrowicza\n\n- Forma: maska narzucona z zewnątrz.\n- Upupianie: redukcja do dziecka, schematu, niewolnictwa.\n- Pupa (Józio i Pimko), Gęba (Miętalski, Syfon), Łydka (Zuta) — trzy symbole formy w Ferdydurke.\n- Ucieczka od formy — niemożliwa, bo każda próba tworzy nową formę (Gombrowicz: \"jest niemożliwa wolność od formy\").\n\nTypowy błąd: Pułapka — definicja formy jako \"kształt artystyczny / formalna strona dzieła\". W Ferdydurke **forma** to pojęcie **filozoficzne** Gombrowicza, NIE estetyczne. Pułapka — opis fragmentu bez wyjaśnienia mechanizmu. Trzeba **abstrakcyjnej** definicji formy + **konkretu** z tekstu. Pułapka — pomylenie z \"konwencją literacką\". Forma u Gombrowicza dotyczy **człowieka** (jak go formują inni), nie literatury.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"Gombrowicz \"Ferdydurke\", koncepcja formy, upupianie","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/15","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"15","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 15.\nPrzeczytaj poniższy fragment utworu literackiego.\nGustaw Herling-Grudziński\nInny świat\n- W tej historii - zaczął ostrożnie [Jewriej] - jest pewna sprawa, którą przemilczałem\ni którą chciałbym ci teraz powiedzieć. Nie mówiłem o niej dotąd z nikim, bo prawdę\npowiedziawszy, nie miałem z kim. […] Ale przez tyle bezsennych nocy marzyłem o tym, aby\nspotkać kogoś, kto mógłby mnie zrozumieć, kto był także w obozie sowieckim… […] W mojej\nbrygadzie pracowało czterech Niemców […]. Pracowali doskonale: nie miałem im nic do\nzarzucenia […]. Zażądano ode mnie, abym złożył zeznanie, że słyszałem ich\nrozmawiających po niemiecku o bliskim nadejściu Hitlera. […] Oficer NKWD nie ukrywał\nprzede mną, że jeśli odmówię, wrócę na ogólne roboty, do lasu Miałem więc do wyboru\nwłasną śmierć lub śmierć tych czterech […] I wybrałem. Miałem dość lasu i tego\nprzeraźliwego, codziennego wywijania się od śmierci - chciałem żyć. Złożyłem zeznanie.\nRozstrzelano ich za zoną w dwa dni potem. […] Gdybym to powiedział komukolwiek z ludzi,\nwśród których teraz żyję - podjął cicho - nie uwierzyłby lub uwierzywszy, nie podałby mi ręki.\nAle ty, ty przecież wiesz, do czego nas doprowadzono. Powiedz tylko to jedno słowo:\nrozumiem\nPoczułem, jak krew uderza mi do skroni, a wraz z nią cisną się przed oczy dawne\nobrazy, wspomnienia. Ale o ileż bardziej były zatarte wówczas, gdy tłumiłem je siłą, by\nuratować wiarę w ludzką godność, niż teraz, gdy nareszcie uspokojony - spoglądam na nie\njak na ostygłą przeszłość! […] Miałem już jednak za sobą trzy lata wolności, […] normalnych\nuczuć, miłości, przyjaźni, życzliwości… Dni naszego życia nie są podobne do dni naszej\nśmierci i prawa naszego życia nie są również prawami naszej śmierci. Wróciłem z takim\ntrudem między ludzi i miałbym teraz od nich dobrowolnie uciekać? Nie, nie mogłem wymówić\ntego słowa.\nGustaw Herling-Grudziński, Inny świat, Warszawa 1998.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Życie w **łagrze** zniszczyło Jewriejego — odebrało mu **wiarę w człowieka**, **wartości moralne**, **godność**. Obóz radziecki przekształcił go z normalnego człowieka w **odhumanizowaną ofiarę**, która straciła: - **Wiarę w sprawiedliwość**: w łagrze nie ma sprawiedliwości — silniejsi przetrwają, słabsi giną. - **Wiarę w miłość i braterstwo**: ludzie zdradzają się dla okruchu chleba. - **Sens życia**: Jewrieja \"prosi o przeznaczenie szybsze\" — pragnie śmierci. - **Zaufanie do bliźnich**: w obozie każdy jest **wrogiem**, każdy może donieść, ukraść, zabić. **Klucz**: łagier nie zabija fizycznie — **zabija duszę**. Jewrieja został **odczłowieczony** przez system, który **odwrócił wszystkie wartości**: dobrem jest przetrwanie kosztem innych, złem — zachowanie godności. To **główna teza Innego świata**: obóz to **odwrócony świat** (\"Inny świat\"), w którym normalna etyka **przestaje działać**.\n\nMateriały źródłowe\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKontekst Innego świata\n\nInny świat (1951, wyd. polskie 1965) Gustawa Herlinga-Grudzińskiego — klasyk literatury obozowej:\n- Wspomnienia z łagru sowieckiego Jercewo (1940-1942).\n- Główna teza: obóz to odwrócony świat (\"Inny świat\") — wartości moralne są wykrzywione, normalna etyka przestaje działać.\n- Bohaterowie zostają odczłowieczeni — głód, ciężka praca, brak nadziei niszczą ich osobowość.\n\nMechanizm zniszczenia w łagrze\n\nGłód: podstawa wszystkiego. Człowiek głodny traci hierarchię wartości — jedzenie staje się ważniejsze niż miłość, godność, prawda. Więźniowie kradną sobie chleb.\n\nBrutalna praca: niemożliwe normy do wykonania → kto nie wyrabia, dostaje mniej jedzenia → szybciej umiera. System \"naturalnej selekcji\" zabija słabszych.\n\nRozkład więzi społecznych: każdy zdradza każdego dla przeżycia. Donosy, kradzieże, zdrady = norma. Solidarność umiera.\n\nOdwrócenie etyki: dobrym jest przetrwać (nawet kosztem innych); złym — być uczciwym (uczciwi giną pierwsi).\n\nAnaliza postawy Jewriejego\n\nJewrieja zaczyna opowieść: \"to jest pewna sprawa, którą przemilczałem\". Sygnał: historia tak bolesna, że trudno o niej mówić.\n\nHodował się jako rozmyślający — Jewrieja stracił wiarę w człowieka, w godność, miłość, sprawiedliwość. Patrzył jak inni żyją cudzym kosztem.\n\n\"Prosił o przeznaczenie szybsze\" — chciał umrzeć. Łagier zniszczył w nim chęć życia.\n\nKońcowa postawa: Jewrieja stał się pesymistycznym, zrezygnowanym człowiekiem. Stracił wszystko, co normalnie konstytuuje człowieka — wiarę, miłość, nadzieję, sens.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — wskazanie konkretnej zmiany postawy Jewriejego pod wpływem łagru (utrata wartości / pragnienie śmierci / dehumanizacja).\n- 0 pkt — opis faktów bez wniosku o postawie.\n\nTypowy błąd: Pułapka — opis fragmentu bez **wniosku o postawie**. Trzeba pokazać, **jak Jewrieja teraz myśli i czuje** — nie tylko opisać, co go spotkało. Pułapka — ograniczenie do faktów (\"Jewrieja był głodny\"). Klucz: **zmiana postawy moralnej** (utrata wartości, dehumanizacja). Pułapka — pomylenie z postawą głównego narratora. Pytanie dotyczy **Jewriejego**, nie autora.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"Herling-Grudziński \"Inny świat\", łagier, zniszczenie wartości","page_from":17,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/15.1","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-\n-Grudzińskiego wyjaśnij, jak życie w łagrze wpłynęło na postawę Jewrieja.\n15.1.\n0-1\nMPOP-P1_100","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nDoprowadziło Jewrieja do postępowania niezgodnego z zasadami moralnymi, których\nprzestrzeganie obowiązywało poza obozem.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej [ ] oraz umiejętność\nmówienia o nich z wykorzystaniem\npotrzebnej terminologii.\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów oraz ich związek z[e]\n[…] zjawiskami […] historycznymi […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/15.2","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nNa podstawie przytoczonego fragmentu Innego świata Gustawa Herlinga-\n-Grudzińskiego wyjaśnij, dlaczego narrator nie okazał zrozumienia Jewriejowi.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - poprawne wyjaśnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nWedług narratora wypowiedzenie słowa rozumiem świadczyłoby o akceptacji na wolności\nzasad panujących w łagrze.\nNarrator nie mógł wypowiedzieć słowa rozumiem, bo żył już w wolnym świecie,\nw którym obowiązywał system wartości odmienny od obozowego.\nNiemoralne zachowania w łagrze należało ocenić inaczej niż wtedy, kiedy doświadczało\nsię życia w obozie. Zgodnie z zasadami na wolności postawa Jewrieja w obozie była\nnieakceptowalna.","solution":null,"image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/16","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 16. (0-1)\nRozstrzygnij, czy nazwa Ministerstwo Prawdy jest adekwatna do działań tego urzędu\nopisanych w powieści Rok 1984 George’a Orwella. Uzasadnij odpowiedź.\nRozstrzygnięcie:\nUzasadnienie:\n15.2.\n0-1\n16.\n0-1\nMPOP-P1_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023\nJĘZYK POLSKI\nPoziom podstawowy\nArkusz 1. (testy)\nFormuła 2023","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie.\n0 pkt - odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury polskiej [ ].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […].\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n5. Znajomość wybranych utworów\nz literatury [ ] światowej […].\n7. Kształcenie umiejętności czytania,\nanalizowania i interpretowania literatury […].\n8. Kształcenie umiejętności świadomego\nodbioru utworów literackich […] na różnych\npoziomach [ ].\nI. Kształcenie literackie i kulturowe.\n1. Czytanie utworów literackich. Zdający:\n7) wykazuje się znajomością\ni zrozumieniem treści utworów wskazanych\nw podstawie programowej jako lektury\nobowiązkowe;\n8) rozpoznaje tematykę i problematykę\npoznanych tekstów […];\n13) przedstawia propozycję interpretacji\nutworu, wskazuje w tekście miejsca, które\nmogą stanowić argumenty na poparcie\npropozycji interpretacyjnej.\nPrzykładowe odpowiedzi\nNie. Nazwa Ministerstwo Prawdy nie jest adekwatna. Świadczy o tym praca Winstona,\nktóry usuwał treści prasowe z dawnych wydań gazet, tak aby pasowały do aktualnego\nprzekazu Partii. Ministerstwo Prawdy, wbrew swojej nazwie, fałszowało rzeczywistość.\nTak. Ministerstwo Prawdy to nazwa adekwatna do działania urzędu, który został opisany\nw Roku 1984, ponieważ to Wielki Brat decydował, co jest prawdą, co obywatele mają\nuważać za prawdziwe.","solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie**: **NIE** — nazwa Ministerstwo Prawdy **NIE jest adekwatna** do działań tego urzędu. **Uzasadnienie**: - Ministerstwo Prawdy (w nowomowie: **Minprawd**) jest urzędem zajmującym się **fałszowaniem historii**, **niszczeniem dokumentów**, **zmienianiem gazet**, by pasowały do **aktualnej linii Partii**. - Winston Smith (główny bohater) pracuje w tym urzędzie — codziennie **przepisuje stare numery The Times**, by zgadzały się z bieżącą propagandą. - \"Niewygodne\" fakty trafiają do **memory holes** (otworów pamięci) i są **niszczone**. - Ministerstwo **fabrykuje kłamstwa**: zwycięstwa, statystyki, sojusze, historię. **Klucz**: nazwa jest **ironiczna i manipulacyjna**. Urząd robi **odwrotność** swojej nazwy — fabrykuje **kłamstwo**, nie służy prawdzie. Wszystkie ministerstwa Oceanii działają wg tej zasady (**doublethink**, podwójne myślenie): - **Ministerstwo Prawdy** (Minprawd) — fałszuje prawdę. - **Ministerstwo Pokoju** (Minpac) — prowadzi wojnę. - **Ministerstwo Miłości** (Minlub) — tortury i represje. - **Ministerstwo Obfitości** (Minobf) — zarządza niedoborami i głodem. Hasła Partii: \"**Wojna to pokój**\", \"**Wolność to niewola**\", \"**Ignorancja to siła**\" — wszystkie odwracają znaczenia. To **nowomowa** (Newspeak) — narzędzie manipulacji totalitarnej.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nKontekst Roku 1984\n\nGeorge Orwell, 1984 (1949) — klasyk antyutopii politycznej:\n- Świat podzielony na trzy supermocarstwa: Oceania, Eurazja, Wschódazja.\n- Wielki Brat (Big Brother) = przywódca Partii, wszechobecny w plakatach i ekranach.\n- Cztery ministerstwa rządzą Oceanią — każde z nazwą odwracającą swoje działanie.\n- Nowomowa (Newspeak) = język propagandy, ograniczający myślenie.\n- Doublethink = podwójne myślenie, akceptowanie sprzeczności.\n\nMinisterstwo Prawdy — co naprawdę robi?\n\nFałszowanie historii: pracownicy (jak Winston Smith) przepisują stare gazety, by zgadzały się z aktualną linią Partii. Wczorajszy \"wróg\" staje się dzisiejszym \"sojusznikiem\" — i historia \"zawsze tak była\".\n\nNiszczenie dokumentów: \"niewygodne\" fakty trafiają do memory holes (otworów pamięci) → spalane, znikają.\n\nProdukcja propagandy: Ministerstwo Prawdy tworzy wiadomości, filmy, książki, piosenki — wszystko zgodne z propagandą.\n\nTworzenie nowomowy: opracowuje nowy słownik, w którym niektóre słowa znikają (jak \"wolność\"), inne zmieniają znaczenie.\n\nMechanizm nazwy — ironiczna manipulacja\n\nNazwa Ministerstwo Prawdy = doublethink:\n- Słowo \"prawda\" sugeruje uczciwość, fakty, rzetelność.\n- Faktyczne działania = fałszerstwo, manipulacja, propaganda.\n- Obywatele mają akceptować tę sprzeczność (doublethink) — wierzyć, że ministerstwo służy prawdzie, choć codziennie widzą jego kłamstwa.\n\nTo klasyczny mechanizm totalitarnej manipulacji: nazywaj rzeczy ich odwrotnością, by ludzie zatracili rozróżnienie prawdy i kłamstwa.\n\nWzorcowa odpowiedź\n\nPunktacja CKE\n\n- 1 pkt — rozstrzygnięcie (NIE) + uzasadnienie z odniesieniem do fałszowania historii / nowomowy / doublethink.\n- 0 pkt — błędne rozstrzygnięcie (TAK) albo brak konkretu z 1984.\n\nTypowy błąd: Pułapka — brak rozstrzygnięcia (TAK/NIE). Pułapka — definicja \"Ministerstwa Prawdy\" jako urzędu prawdziwie służącego prawdzie. W 1984 Orwella TO ODWROTNOŚĆ. Pułapka — pominięcie kontekstu **nowomowy** i **doublethink**. To **kluczowe** pojęcia Orwella.","image":"img/jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"Orwell \"Rok 1984\", Ministerstwo Prawdy, nowomowa, totalitaryzm","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"},{"id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa/zad/17","paper_id":"jezyk-polski-2026-maj-matura-podstawowa","number":"17","points":35,"ptype":"open","subject":"jezyk-polski","category":"matura","year":2026,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zad 17 (0-35 pkt) — WYPRACOWANIE. Wybierz jeden z dwóch tematów (min. 300 wyrazów):\n\nTemat 1: Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość.\n\nTemat 2: Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni?\n\nW pracy odwołaj się do:\n- lektury obowiązkowej (z listy w arkuszu);\n- innego utworu literackiego (może być poezja);\n- wybranych kontekstów (historycznoliterackiego, biograficznego, kulturowego, filozoficznego, etc.).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Plan dla Tematu 1** — Wpływ pracy na człowieka: - Lektura obowiązkowa: **Lalka** Prusa (Wokulski, Rzecki, etos pracy). - Inny utwór: **Ludzie bezdomni** Żeromskiego (Tomasz Judym). - Konteksty: pozytywizm (etos pracy organicznej), Marks (alienacja). **Plan dla Tematu 2** — Postrzeganie przez innych: - Lektura obowiązkowa: **Lalka** (Wokulski próbuje zyskać akceptację arystokracji). - Inny utwór: **Ferdydurke** Gombrowicza (Józio \"upupiony\" przez Pimkę). - Konteksty: egzystencjalizm Sartre'a, socjologia Goffmana.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nStruktura wypracowania na maturze PP\n\nElement | Funkcja\nWstęp (1 akapit) | Postawienie tezy, wprowadzenie problemu\nRozwinięcie (3-4 akapity) | Argumenty + lektury + konteksty\nZakończenie (1 akapit) | Wnioski, podsumowanie tezy\n\nMinimalna długość: 300 wyrazów. Optymalnie: 400-500 wyrazów.\n\nTEMAT 1 — Wpływ pracy na człowieka i rzeczywistość\n\nTeza propozycyjna\n\nPraca jest fundamentem ludzkiej godności i siłą zmieniającą świat — choć może być też źródłem cierpienia, alienacji lub szczęścia. Jej wpływ zależy od warunków, w jakich jest wykonywana, i od człowieka, który ją wykonuje.\n\nKompozycja\n\nWstęp: Praca jako fundamentalna kategoria. Cytat / aforyzm (Norwid, Konopnicka). Postawienie tezy.\n\nArgument 1 — Praca jako droga awansu i sens życia (LALKA Prusa):\n- Wokulski od subiekta do milionera — praca jako droga społecznego awansu.\n- Rzecki — praca jako sens istnienia (sklep = dom, rodzina).\n- Pozytywistyczny etos: praca organiczna, praca u podstaw (Konopnicka, Sienkiewicz).\n- Kontekst: pozytywizm po klęsce powstań — praca alternatywą zbrojnej walki.\n\nArgument 2 — Praca dla innych (LUDZIE BEZDOMNI Żeromskiego):\n- Tomasz Judym — lekarz oddany pracy dla biednych. Rezygnuje z miłości (Joasia), bo wybiera misję społeczną.\n- Praca przemienia rzeczywistość — Judym zmienia warunki w Cisach.\n- Kontekst egzystencjalny: praca jako wybór moralny, jako sens.\n\nArgument 3 — Mroczna strona pracy (alienacja, wyzysk):\n- Przedwiośnie Żeromskiego — robotnicy \"przeżarci nędzą\", praca niszcząca.\n- Granica Nałkowskiej — Bogutowa w fabryce, alienacja.\n- Kontekst filozoficzny: Marks o alienacji pracy w kapitalizmie.\n\nZakończenie: Praca = ambiwalentna siła. Może dawać godność (Wokulski, Judym), ale może też niszczyć (robotnicy fabryczni). Kluczowe są warunki i intencje.\n\nTEMAT 2 — Postrzeganie przez innych\n\nTeza propozycyjna\n\nPostrzeganie przez innych staje się ważne dla człowieka wtedy, gdy szuka akceptacji, uznania społecznego lub jest zmuszony do dostosowania się do norm grupy. Ta zależność może być źródłem motywacji, ale częściej — cierpienia i utraty autentyczności.\n\nKompozycja\n\nWstęp: Człowiek jako istota społeczna — Arystoteles \"zoon politikon\". Postrzeganie przez innych wpisane w naturę. Teza.\n\nArgument 1 — Walka o akceptację (LALKA Prusa):\n- Wokulski — milioner, ale odrzucony przez arystokrację (Łęcka, Klub Angielski). Cała jego praca + bogactwo nie wystarczy.\n- Postrzeganie przez Łęcką = obsesja, która go niszczy.\n- Kontekst społeczny: pozytywizm — sztywne bariery klasowe.\n\nArgument 2 — Zniewolenie formą (FERDYDURKE Gombrowicza):\n- Józio \"upupiony\" przez Pimkę — narzucona rola ucznia, choć jest dorosłym.\n- Postrzeganie innych formuje człowieka — \"pupa\", \"gęba\", \"łydka\".\n- Gombrowicz: człowiek nigdy nie jest sobą.\n- Kontekst filozoficzny: egzystencjalizm Sartre'a (\"piekło to inni\"), psychologia Goffmana (\"teatr życia\").\n\nArgument 3 — Kiedy postrzeganie nie ma znaczenia:\n- Konrad (Dziady III) w Wielkiej Improwizacji — sam wobec Boga, nie dba o opinie.\n- Herling-Grudziński w łagrze — zachowanie godności niezależnie od ocen otoczenia.\n- Kontekst egzystencjalny: w sytuacjach granicznych — autentyczność.\n\nZakończenie: Postrzeganie ważne, gdy szukamy akceptacji (Wokulski) lub gdy nie umiemy uciec od formy (Józio). Można jednak być niezależnym — Konrad, Herling. Klucz: wewnętrzna siła.\n\nOgólne zasady wypracowania CKE\n\nPunktacja CKE (0-35 pkt)\n\nKryterium | Punkty | Co się ocenia\nSpełnienie formalnych warunków | 0-1 | 300 wyrazów, lektura obowiązkowa.\nKompetencje literackie i kulturowe | 0-16 | Argumentacja, lektury, konteksty.\nKompozycja | 0-7 | Wstęp, rozwinięcie, zakończenie, spójność.\nJęzyk | 0-11 | Składnia, leksyka, styl.\n\nRazem: 35 punktów (z 60 całego egzaminu = 58%).\n\nKlucz uniwersalny — strategia wypracowania\n\n1. Wybierz temat (15 sekund). Wybieraj ten, do którego masz najwięcej lektur.\n2. Zaplanuj (10-15 min): teza + 3 argumenty + 2 konteksty.\n3. Pisz (90 min): wstęp → rozwinięcie → zakończenie.\n4. Sprawdź (15 min): błędy, długość, lektura obowiązkowa.\n\nPamiętaj: nawet przeciętna kompozycja z dobrymi argumentami daje 20-25 pkt z 35. To 40% całego egzaminu.\n\nTypowy błąd: Pułapka 1 — brak struktury (wstęp, rozwinięcie, zakończenie). Pułapka 2 — brak tezy w wstępie. Pułapka 3 — brak lektury obowiązkowej = automatyczne -10 pkt. Pułapka 4 — mniej niż 300 wyrazów. Pułapka 5 — brak kontekstu. Pułapka 6 — błędy językowe, ortograficzne, interpunkcyjne. Pułapka 7 — opis fabuły zamiast argumentu.","image":null,"solution_image":null,"topics":"wypracowanie, dwa tematy, praca / postrzeganie przez innych","page_from":null,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"maturaonline","source_label":"Język polski · Matura · maj 2026 (podstawowa)","subject_label":"Język polski","category_label":"Matura"}]}