{"paper":{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":12,"source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/3 - Тэма 1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"3 - Тэма 1","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Задание 3. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТэма 1. Успаміны - крыніца шчасця ці суму? Абмяркуй праблему і абгрунтуй свой погляд. Звяртайся да ніжэй пададзенага фрагмента тэксту Галя Янкі Брыля, цэлага твора і іншага тэксту культуры. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.\n\nЯнка Брыль\n\nГаля\n(скарочана)\n\nКалісьці, пры панах, гэта быў хутар. […] Ад хутара застаўся толькі сад, скрыпучы журавель над зрубам студні і тая самая хата.\n\nУ хаце ад усёй Хамёнкавай сям'і ўцалела толькі нявестка Галя з дзецьмі, хлопцам і дзяўчынкай. […]\n\nА трактар гудзе і гудзе Не пакінеш яго, не забудзеш, што гэта - Сярожа, яе Сярожа Божа мой, як гэта горка, балюча ад думкі такой! А ён жа быў яе, яна была - яго, яны так хораша, так многа цалаваліся. Ды не многа, а тыдзень адзін, а ў тыдні ж толькі сем начэй.\n\n[…] Яна была наймалодшая ў іхняй дзявочай кампаніі. Сірата з самай беднай у Гаросіцы хаты Марылі Парабчанкі. […] На пашы дзеці лаялі яе брыдкім бязлітасным словам - байстручка. Ды з часам гэта слова абвалілася з яе, як шалуха. Прыгожай, спраўнай вырастала Галачка. […]\n\nГэта быў толькі ўступ да вялікага шчасця, што мела прыйсці, што пачалося ў тую ж ноч, калі ён цалаваў яе каля іхняга акна, а Галя закрывала твар рукамі і прасілася: «Сярожа, міленькі, не трэба » [ ]\n\nІ хто мог падумаць, што іх развітанне - навек!\n\nЦяпер вось стой ды слухай, як за вырваным ільном гудзе яго вясёлы працавіты трактар. Думай пра першую радасць сваю, крычы, звар'яцей ды крычы, каб успомніў цябе і прыйшоў.\n\n[…] У верасні трыццаць дзевятага года, вярнуўшыся ў родную вёску, Сяргей адразу ж пачуў, што дзяўчына яго - за другім.\n\nЯк гэта сталася, што малады Хамёнак, Данькаў сын, узяў дачку Марылі Парабчанкі? […] Ён - закахаўся, відаць, так, што пайшоў супраць волі бацькоў. Ну, а на месцы Галі пайшла б за яго не адна. […]\n\nСама Галя ведала больш. Мікола лазіў за ёю даўно, яшчэ да Юрачкі. Гаворка пра арышт Сяргея і Галіны горкія слёзы былі днямі ягонай радасці. […] Пра гэты замуж шчаслівы трубілі не толькі чужыя - і свае, і маці была на яго, Міколавым, баку. [ ], - у свёкравым вечным зудзенні толькі і чуваць было: «Байстручка, жабрачка, няўдаліца » […] Мікола здаваўся іншым за бацьку толькі раней, да вяселля. Тут, на хутары, калі яна пераступіла з ім парог гэтай чортавай ямы, - Хамёнак застаўся Хамёнкам. […]\n\nУ першы дзень пасля вяселля свякроў зварыла чыгун бульбы ў лупінах і з чыгуном паставіла на стале. […]\n\n- Масла мо трохі расталі, - сказаў ён жонцы. [ ] вярнулася з лыжкаю масла. Яго аказалася мала на ўсю скаварадку. [ ] Пайдзі ты, Галя, другую дзяружку вазьмі. Пойдзем, яшчэ разочак прынясём. Зімой лішні ахапак як знойдзеш. [ ]\n\n- Я ніколі не крала, - сказала яна. - Трэба вам, мала свайго, дык ідзіце. [ ]\n\nГэта было напрадвесні сорак чацвёртага года. Нешта апоўначы Хамёнкавых разбудзіў стук у акно. Ясна - хто гэта: адны былі ў той час гаспадары начэй. [ ] Сам гаспадар у такіх выпадках не ўставаў з пасцелі. [ ]\n\n- Добры вечар, Галя! І ты ад нас хаваешся?\n\nАх, ну чаму ты, дурніца, тады не сказала яму: «Забяры мяне, родны, адгэтуль!» Чаму не назвала яго тым іменем, якое даражэй табе за ўсё на свеце імёны, - Сярожа? Чаму? [ ]\n\nСядзь і сядзі каля акна. Хочаш - крычы, а хочаш - маўчы, пазірай. Ёсць і яшчэ адно, што табе засталося, - заплач.\n\n[ ] Галя ідзе па расе каля пшаніцы, туды, дзе дарога ў поле.\n\n«Не, ён - не толькі спекулянт, - у думках гаворыць яна, нібы яшчэ ўсё размаўляючы з дачкой. - Ён - баязлівец, злосны, плюгавы, шкодны чалавек. Ён ніколі не быў тваім бацькам, дачушка мая, не быў маім мужам. Ніколі! »\n\nЯна ўспамінае яго бараду. [ ]\n\nМожа, нядобра гэта, што яна не шкадуе яго? То ж бацька дзецям, пражылі столькі год Ды не, не шкадуе, ні разу нават, здаецца, і не падумала. А трактар гудзе […]\n\nЯ. Брыль, Галя [у:] Беларуская літаратура. Хрэстаматыя, Мінск 2004, с. 638-647.\n\nТэма 1. Успаміны - крыніца шчасця ці суму? Абмяркуй праблему і абгрунтуй свой погляд. Звяртайся да ніжэй пададзенага фрагмента тэксту Галя Янкі Брыля, цэлага твора і іншага тэксту культуры. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat otwarte wypracowanie argumentacyjne (распраўка). Nie ma jednej poprawnej odpowiedzi - liczy sie uzasadnione stanowisko, odwolanie do Янкі Брыля \"Галя\" i innego tekstu kultury.**\n\nPonizej: wzorcowy plan + fragmenty gotowe do rozwinięcia.\n\n## Sposob 1 - budowa rozprawki (план)\n\n**Teza (stanowisko):** Wspomnien nie mozna jednoznacznie sklasyfikowac jako zrodla szczescia lub smutku - sa one ambiwalentne: przynosza radosc (zachowuja piekno przeszlosci), ale rowniez bol (unicestwia dystans wobec straty).\n\nAlternatywna teza prostsza: Wspomnienia sa zarowno zrodlem szczescia, jak i smutku - zalez od tego, czego dotycza i w jakiej sytuacji je przywolujemy.\n\n**Argument 1 - Wspomnienia jako bol (z Janki Bryля \"Galia\"):**\nGalia wspomina Siarzeja - milosc, ktora stracila. Tekst: «А трактар гудзе і гудзе Не пакінеш яго, не забудзеш, што гэта - Сярожа, яе Сярожа Божа мой, як гэта горка, балюча ад думкі такой! » Wspomnienie kochanka przynosi jej bol, poniewaz terazniejszosc jest pelna cierpienia (małzenstwo z Mikolą). Wspomnienie szczescia na tle nieszczesccia staje sie zrodlem smutku.\n\n**Argument 2 - Wspomnienia jako ostoja i sila (z tekstu \"Galia\"):**\nWspomnienia chronia Galie przed pelnym rozbiciem - pamiec o milosci daje jej wewnetrzna godnosc. «Ён - не толькі спекулянт [ ] Ён ніколі не быў тваім бацькам» - w wspomnieniach Siarzeja odnajduje miare dla oceny Nikoly. Wspomnienia sa wiec nie tylko bolem, ale i moralnym kompasem.\n\n**Argument 3 - inny tekst kultury:**\n(do wyboru ucznia np.) Wiersz M. Bagdanowicza «Слуцкія ткачыхі» - wspomnienie piekna ojczyzny jest zarowno tesknota jak i sila; lub Proust «W poszukiwaniu straconego czasu» - mimowolna pamiec przynosi ekstaze szczesccia.\n\n**Zakoncznie:** Wspomnienia maja dwojaka nature - bol i szczescie sa nierozdzielne. Dlatego odpowiedz na pytanie tytulowe brzmi: I jedno, i drugie - w zalez od kontekstu.\n\n## Sposob 2 - wskazowki formalne (kryteria CKE)\n\nKryteria oceny (maks. 30 pkt):\n- **A (maks. 6 pkt)** - sformulowanie stanowiska wobec problemu: trzeba jasno napisac, czy wspomnienia to szczescie, smutek, czy ambiwalentne. Stanowisko musi byc wyrazone juz we wstepie.\n- **B (maks. 12 pkt)** - uzasadnienie: minimum 2-3 argumenty, OBOWIAZKOWE odwolanie do fragmentu Bryla i calego utworu, OBOWIAZKOWE odwolanie do innego tekstu kultury (wiersz, film, powiesc, malowidlo itp.).\n- **C (maks. 2 pkt)** - brak bledow rzeczowych: nie mozna mowic np. ze Bryl to poeta (jest prozaikiem), data zycia itp.\n- **D-H** - kompozycja, spojnosc, styl, poprawnosc jezykowa, zapis.\n\nUWAGA: Jesli kategoria A = 0 pkt, cala praca = 0 pkt. Jesli A = 3 pkt i B = 0 pkt, rowniez cala praca = 0 pkt.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.1, max 30 pkt):\n> - **A: 6 pkt** - teza jasno sformulowana, adekwatna do tematu\n> - **B: 12 pkt** - min. 2 argumenty, odwolanie do Брыля (fragment + caly utwor) + inny tekst kultury\n> - **C: 2 pkt** - brak bledow rzeczowych\n> - **D: 4 pkt** - wyrazny zamysl kompozycyjny (wstep-rozwinięcie-zakoncznie)\n> - **E: 2 pkt** - spojnosc lokalna (logiczne przejscia miedzy zdaniami)\n> - **F: 3 pkt** - styl odpowiedni do gatunku (nie potoczny, nie naukowy)\n> - **G: 4 pkt** - poprawnosc jezykowa (gramatyka, slownictwo)\n> - **H: 4 pkt** - poprawnosc zapisu (ortografia, interpunkcja)\n> - Min. 250 słow - inaczej tylko A, B, C sa oceniane\n\nCo zapamietac? Kluczowe wymagania: (1) jasna teza we wstepie, (2) odwolanie do Bryla (fragment + caly utwor), (3) odwolanie do innego tekstu kultury, (4) minimum 250 slow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/3 - Тэма 2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"3 - Тэма 2","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Задание 3. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.\n\nНаталля Арсеннева\n\nУваскрэсні\n\nЁн уваскрос,\nЁн - дзесь між намі,\nЁн там, дзе ў срэбным пыле лоз,\nу сіняй смузе над палямі\nвісіць вясна\nЁн уваскрос.\nУскрос,\nі зноў па Беларусі\nперад сабой ідзе Хрыстос\nЗдыме з душ настылых вусціш,\nбагаслаўляе соладзь кроз,\nсяліб раскіданых прысады,\nмуры нязлічаных вязніц\nі тых,\nшто пагублялі радасць\nпа кроплі кропля й дзень па дні\nІдзе Хрыстос Над Ім дугою\nўстае густы блакіт нябёс,\nа ногі ў ранах незагойных\nкладуць сляды на шэрань рос\nДык прыпадзем\nі вусны спалім\nна тых слядох, што Бог Хрыстос\nгубляе, моўчкі йдучы ўдалеч,\nбо Ён ускрос,\nЁн уваскрос!\nНяхай над родным папялішчам\nусцяж галосіць нема лёс,\nняхай крывавяць нас і нішчаць, -\nускрэсне Край,\nбо й Ён ускрос!\nМацней за смерць,\nза ўсё,\nкаханне\nзямлі, дзе ад дзіцяці ўзрос\nУстань жа, ўстань,\nускрэсні сёння,\nмой Край, як уваскрос Хрыстос!\n\n1953\n\nН. Арсеннева, Уваскрэсні [у:] Ян Карчэўскі, Сучасная беларуская літаратура, Падручнік па літаратурнай і культурнай адукацыі для вучняў 3 класса сярэдніх школ, Warszawa 2003, с. 248.\n\nТэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш чым 250 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat otwarty - interpretacja wiersza. Ponizej wzorcowa teza interpretacyjna i analiza wiersza Natalli Arsenniewej \"Уваскрэсні\" (1953).**\n\n## Sposob 1 - teza interpretacyjna i analiza\n\n**Kontekst historyczny:**\nNatalla Arsennjewa (1903-1975) - bialoruska poetka na emigracji (po 1944 r. w Niemczech, potem USA). Wiersz powstawał w 1953 r. - w szczytowym okresie stalinizmu, gdy Bialorus byla wciaz pod sowiecka dominacja. Arsennjewa pisala o wierze w wyzwolenie ojczyzny.\n\n**Teza interpretacyjna:**\nWiersz \"Уваскрэсні\" jest poetycka modlitwa o zmartwychwstanie Bialorusi przez pryzmat Zmartwychwstania Chrystusa - autorka laczy motyw religijny z patriotycznym, wyrazajac wiare, ze ojczyzna, jak Chrystus, odrodzi sie po cierpieniu.\n\n**Analiza:**\n\n1. Motyw Zmartwychwstania Chrystusa:\n«Ён уваскрос, Ён - дзесь між намі» - Chrystus zmartwychwstaly jest obecny na bialoruskicj ziemi. Obraz wiosny («вісіць вясна») laczy sie z Wielkanoca - odrodzenie natury = odrodzenie narodu.\n\n2. Chrystus wedrowny po Bialorusi:\n«ускрос, і зноў па Беларусі перад сабой ідзе Хрыстос» - Chrystus kroczy przez Bialorus i blgoslawi ziemie, sidliby, wiezienia («муры нязлічаных вязніц»). Wiez wskazuje na represje sowieckie.\n\n3. Obraz cierpien narodu:\n«тых, што пагублялі радасць па кроплі кропля й дзень па дні» - ludzie tracacy radosc kropla po kropli to metafora powolnego niszczenia narodu przez system totalitarny. Wzmianki o wiezniach i niszczeniu («нішчаць») sa wyraznym odniesieniem do realiow politycznych.\n\n4. Wezwanie narodu:\n«Устань жа, ўстань, ускрэсні сёння, мой Край, як уваскрос Хрыстос!» - apostrofa do Ojczyzny (мой Край), wezwanie do zmartwychwstania identyczne z wezwaniem do Chrystusa. Parallelizm: Chrystus zmartwychwstał = Bialorus zmartwychwstanie.\n\n5. Srodki artystyczne:\n- Anafora: «Ён уваскрос Ён ускрос» - podkreslenie pewnosci zmartwychwstania\n- Apostrof: do Ojczyzny («мой Край»)\n- Epitety: «незагойных» (ran nieuleczalnych) - bol ojczyzny\n- Enjambement: przerywanie wersow podkresla napięcie emocjonalne\n- Rymy kroczone (rymowanie co drugi wers)\n\n## Sposob 2 - wskazowki formalne (kryteria CKE dla interpretacji)\n\nKryteria oceny (maks. 30 pkt):\n- **A (maks. 6 pkt)** - koncepcja interpretacyjna: oryginalna, uzasadniona teza (np. wiersz jako modlitwa patriotyczna; paralelizm Chrystus-Ojczyzna)\n- **B (maks. 12 pkt)** - uzasadnienie tezy: analiza srodkow artystycznych i ich funkcji, kontekst historyczny (emigracja, 1953), odwolanie do konkretnych fragmentow\n- **C (maks. 2 pkt)** - brak bledow rzeczowych: daty, autor, kontekst\n- **D-H** - kompozycja, spojnosc, styl, poprawnosc\n\nWazne: interpretacja to NIE streszczenie - trzeba pokazac CO i JAK poeta przekazuje (srodki + znaczenie).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.2, max 30 pkt):\n> - **A: 6 pkt** - oryginalna, spójna koncepcja interpretacyjna (np. wiersz jako modlitwa o zmartwychwstanie ojczyzny)\n> - **B: 12 pkt** - uzasadnienie przez analiz srodkow artystycznych i kontekstu; odwolanie do konkretnych wersow\n> - **C: 2 pkt** - poprawnosc rzeczowa (autorka, data, kontekst emigracyjny)\n> - **D: 4 pkt** - wstep (teza) + rozwinięcie (analiza) + zakoncznie\n> - **E: 2 pkt** - spojnosc lokalna\n> - **F: 3 pkt** - styl eseistyczny / literaturoznawczy\n> - **G: 4 pkt** - poprawnosc jezykowa\n> - **H: 4 pkt** - poprawnosc zapisu\n> - Min. 250 slow - inaczej tylko A, B, C\n\nCo zapamietac? Kluczowe: (1) teza interpretacyjna juz na poczatku, (2) analiza srodkow artystycznych powinna byc powiazana z sensem wiersza (nie tylko ich wymienienie), (3) kontekst historyczny (emigracja, represje sowieckie) jest tutaj niezbedny do pelnej interpretacji.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/1.1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Настасся Кахановіч\n\nМОДА НА ВЕГАНАЎ\n(скарочана)\n\n[ ] Мода на адмову ад мяса і іншых прадуктаў жывёльнага паходжання авалодвае планетай і дабіраецца да Беларусі. [ ]\n\nВеганы - тыя самыя вегетарыянцы, якія не ўжываюць не толькі мяса і рыбу, але ўвогуле ўсе прадукты жывёльнага паходжання, у тым ліку яйкі, малако, а некаторыя адмаўляюцца таксама і ад мёду.\n\nСлова веганства для азначэння адпаведных людзей распаўсюдзілася ў 40-х гадах ХХ ст. у той самай краіны, адкуль бярэ шлях сучасная мода на вузкія джынсы і музыку Indie. Тэарэтыкам субкультуры стаў заснавальнік Брытанскага Веганскага Таварыства Дональд Уотсан, які апісаў немалочнае вегетарыянства. Сам Дональд нарадзіўся ў маленькім шахцёрскім гарадку, дзе нават ну ніяк не спрыяла выбару прадуктаў харчавання. Пасталелы, трыццацігадовы Дональд вырашаў жыць у згодзе з жывёламі і стаў веганам. А 1 лістапада 1944 года яшчэ і заснаваў першае ў свеце веганскае таварыства. Таму цяпер у гэты восеньскі дзень па ўсім свеце адзначаецца Дзень веганства. Пражыў Уотсан дарэчы 95 год.\n\nУ нашы дні веганы сталі не меншым трэндам, чым акуляры Рэйбан, або ровары-фіксы. Але каб трымацца новай моды на ежу, патрэбна куды болей высілкаў, чым у набыцці апошняй мадэлі гаджэтаў.\n\nКожны веган мусіць падыходзіць свядома да гэтага пытання, - кажа Уладзімір, веган з пяцігадовым стажам. - У грамадстве існуе стэрэатып, калі захварэў звычайны чалавек, гэта ўспрымаецца нармальна, а калі веган захварэў нават на звычайную прастуду, некаторыя мяркуюць, што гэта абавязкова з-за формы харчавання. [ ]\n\nКожны веган сцвярджае, што адчувае сябе лепей з таго часу, як ужывае толькі прадукты расліннага паходжання. І яшчэ можа прывесці жменю іншых плюсоў веганства. Адна з самых старэйшых кніг, такая своеасаблівая біблія веганства No Animal Food: Two Essays and 100 Recipes (Лондан, 1910) апісвае тузін прычын быць веганам. Сярод іншага, аўтар кнігі Руперт Уэлдан прысвяціў яшчэ і цэлую главу эканамічным выгадам для дзяржавы.\n\nКалі паглядзець на сучасную беларускую сельскую гаспадарку, то можна таксама знайсці некалькі аргументаў супраць жывёлагадоўлі. І рэнтабельнасць прадукцыі раслінаводства ў сярэднім вышэй за малочную і мясную, і цэны ніжэйшыя. Напрыклад, у 2012 годзе адна тона сырога мяса каштавала як дзевяць тон зерневых.\n\nАле што да звычайнага пакупніка, то гэта досыць спрэчны момант, ці з'яўляецца веганскі лад жыцця больш танным. [ ]\n\ngeneration.by\n\nПастаў тэзіс да тэксту.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Мода на адмову ад мяса і іншых прадуктаў жывёльнага паходжання авалодвае планетай і дабіраецца да Беларусі.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nTeza to zdanie glowne, ktore streszcza glowna mysl calego tekstu i moze byc uzasadniona dalszymi argumentami.\n\nKrok po kroku:\n1. Szukamy zdania, ktore najlepiej oddaje central ny przekaz artykulu.\n2. Pierwsze zdanie tekstu brzmi: «Мода на адмову ад мяса і іншых прадуктаў жывёльнага паходжання авалодвае планетай і дабіраецца да Беларусі» - to klasyczna teza publicystyczna.\n3. Caly tekst jest odpowiedzią na pytanie: czym jest weganstwo i czy modа na nie dociera do Bialorusi? Wlasnie to zdanie to zapowiada.\n4. Mozemy sformulowac tezy wlasna parafraza, np. \"Weganstwo staje sie globalnym trendem, ktory dociera rowniez na Bialorus\".\n\n## Sposob 2 - struktura tekstu publicystycznego\nW gatunkach publicystycznych (reportaz, felieton, artykul) teza zazwyczaj pojawia sie na poczatku lub koncu wstepu. Autorka Настасся Кахановіч umieszcza ja juz w pierwszym zdaniu - to klasyczny zabieg dziennikarskich. Teza musi byc:\n- ogolna (nie szczegol),\n- mozliwa do uzasadnienia,\n- jasno sformulowana.\n\nOdpowiedz ucznia moze byc parafrazą, nie musi byc dosłownym cytatem - wazne, by przekazywala te sama mysl.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne sformulowanie tezy (np. cytat z pierwszego zdania lub jego parafraza)\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi lub odpowiedz nieprawidlowa (np. podanie szczegolu zamiast tezy)\n> - **Akceptowane warianty:** kazda prawidlowo sformulowana teza odpowiadajaca glownej mysli tekstu\n\nCo zapamietac? Teza (тэзіс) to kluczowe twierdzenie calego tekstu - najczesciej w pierwszym lub ostatnim akapicie wstepu. W bialoruskojezycznej publicystyce zwykle jest ono wyrazone wprost i laczone z tematem aktualnym (trendem spolecznym).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/1.2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Настасся Кахановіч, МОДА НА ВЕГАНАЎ (skrocony, generation.by) - patrz zadanie 1.1.\n\nАдкажы сваімі словамі, чым паводле аўтара тэксту з'яўляецца веганства?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Weganstwo to sposob odzywiania (i filozofia zycia), polegajacy na calkowitym wykluczeniu produktow pochodzenia zwierzecego - nie tylko miesa i ryb, ale takze jajek, mleka i miodu.**\n\nFormulacja bialorus. do uzycia: Веганства - гэта спосаб харчавання: выключэнне мясных прадуктаў / Веганства - філасофія жыцця.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok po kroku:\n1. W tekscie autorka podaje definicje: «Веганы - тыя самыя вегетарыянцы, якія не ўжываюць не толькі мяса і рыбу, але ўвогуле ўсе прадукты жывёльнага паходжання, у тым ліку яйкі, малако, а некаторыя адмаўляюцца таксама і ад мёду».\n2. Weganstwo to zatem ostrzejsza forma wegetarianizmu - eliminuje absolutnie wszystkie produkty zwierzece.\n3. Autorka wskazuje rowniez wymiar filozoficzny: weganstwo to swiadomy wybor stylu zycia (cytat Уладзіміра: «Кожны веган мусіць падыходзіць свядома да гэтага пытання»).\n4. Odpowiedz WLASNYMI SLOWAMI - nie mozna przepisac definicji dosłownie, nalezy ja sparafrazowac.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy / leksykalny\nSlowo «веганства» pochodzi z jezyka angielskiego (vegan, 1944, Donald Watson). W tekscie jest ono ukazane jako trend (трэнд) - rownie modny jak okulary Rayban czy rowery fixed gear. To pokazuje, ze autorka traktuje weganstwo nie tylko jako diete, ale jako zjawisko spoleczno-kulturowe. Pelna odpowiedz powinna zawierac oba wymiary: zywieniowy i filozoficzny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowe wyjasnienie terminu (np. sposob odzywiania wykluczajacy produkty zwierzece LUB filozofia zycia)\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi lub odpowiedz bledna\n> - **Akceptowane warianty:** Веганства - гэта спосаб харчавання: выключэнне мясных прадуктаў. / Веганства - філасофія жыцця.\n\nCo zapamietac? Odpowiedz WLASNYMI SLOWAMI (сваімі словамі) oznacza parafraze - nie wolno przepisac zdania z tekstu dosłownie. Nalezy pokazac zrozumienie pojecia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/1.3","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"1.3","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Настасся Кахановіч, МОДА НА ВЕГАНАЎ (skrocony, generation.by) - patrz zadanie 1.1.\n\nПраўда ці фальш? Пазнач згодна з інфармацыямі пададзенымі ў тэксце. Праўдзівыя інфармацыі пазнач (П), фальшывыя (Ф).\n\n1. Тэрмін немалочнага веганства з'явіўся ў Брытаніі больш за 60 гадоў таму.\n2. Тэарэтык веганства Дональд Уотсан, дзякуючы адпаведнаму харчаванню, дажыў да 95 гадоў.\n3. Веганы хутчэй за іншых падатны на хваробы.\n4. Веганства - найбольш строгая форма вегетарыянства, якая максімальна выключае ўжыванне прадуктаў, звязаных з эксплуатацыяй і забойствам жывёл.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - П (Prawda), 2 - П (Prawda), 3 - Ф (Falsz), 4 - П (Prawda)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (weryfikacja kazdego twierdzenia)\n\n**Twierdzenie 1:** \"Тэрмін немалочнага веганства з'явіўся ў Брытаніі больш за 60 гадоў таму.\"\nWeryfikacja: W tekscie czytamy, ze slowo веганства rozpowszechnilo sie «ў 40-х гадах ХХ ст.» w Wielkiej Brytanii (Donald Watson zalozy Towarzystwo w 1944 r.). Arkusz pisano w 2016 r.: 2016 - 1944 = 72 lata, czyli wiecej niz 60. Odpowiedz: **П (Prawda)**.\n\n**Twierdzenie 2:** \"Тэарэтык веганства Дональд Уотсан, дзякуючы адпаведнаму харчаванню, дажыў да 95 гадоў.\"\nWeryfikacja: Tekst mowi: «Пражыў Уотсан дарэчы 95 год». Podanie 95 lat jako faktu jest w tekscie - jednak autorka NIE lacze wprost dlugowiecznosci z weganizmem (tylko: «дарэчы» = nawiasem mowiac). Klucz CKE potwierdza П - egzaminator traktuje fakt podany w tekscie jako wystarczajacy. Odpowiedz: **П (Prawda)**.\n\n**Twierdzenie 3:** \"Веганы хутчэй за іншых падатны на хваробы.\"\nWeryfikacja: W tekscie weganka Уладзімір twierdzi, ze «ў грамадстве існуе стэрэатып» - to nie jest prawda, a jedynie stereotyp wymieniony w tekscie. Autorka go nie potwierdza. Odpowiedz: **Ф (Falsz)**.\n\n**Twierdzenie 4:** \"Веганства - найбольш строгая форма вегетарыянства, якая максімальна выключае ўжыванне прадуктаў, звязаных з эксплуатацыяй і забойствам жывёл.\"\nWeryfikacja: Tekst mowi: «Веганы - тыя самыя вегетарыянцы, якія не ўжываюць не толькі мяса і рыбу, але ўвогуле ўсе прадукты жывёльнага паходжання». To odpowiada opisowi najscislejszej formy wegetarianizmu. Odpowiedz: **П (Prawda)**.\n\n## Sposob 2 - strategia zadan P/F\nW zadaniach Prauda/Falsz nalezy szukac w tekscie dokladnych sformulowań, ktore potwierdzaja lub zaprzeczaja kazdemu twierdzeniu. Szczegolna uwaga na slowa typu: «толькі», «заўсёды», «ніколі», «больш за», ktore moga czynic twierdzenie falszywe. Twierdzenie 2 moze budzic watpliwosci (brak przyczynowosci), ale klucz CKE go akceptuje.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - 4 prawidlowe odpowiedzi: 1-П, 2-П, 3-Ф, 4-П\n> - **1 pkt** - dokladnie 3 prawidlowe odpowiedzi\n> - **0 pkt** - 2 lub mniej prawidlowych / brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko ta kombinacja\n\nCo zapamietac? Twierdzenie 3 to typowa pulapka - tekst wymienia stereotyp, ale go nie potwierdza. Stereotyp =/= fakt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/1.4","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"1.4","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Настасся Кахановіч, МОДА НА ВЕГАНАЎ (skrocony, generation.by) - patrz zadanie 1.1.\n\nУ якім стылі напісаны тэкст і якую выконвае функцыю?\nстыль -\nфункцыя -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Styl: публіцыстычны стыль (styl publicystyczny)**\n**Funkcja: wyswiatlenie aktualnych problemow spolecznych / informacyjno-perswazyjna**\n\nFormulacja bialoruska:\n- стыль - публіцыстычны\n- функцыя - высвятляе актуальныя праблемы / надзённыя пытанні грамадства\n\n## Sposob 1 - analiza cech stylu\nNalezy wskazac cechy tekstu charakterystyczne dla kazdego stylu:\n\n**Dlaczego publicystyczny, a nie naukowy?**\n- Tekst pochodzi z portalu internetowego generation.by (media)\n- Autorka uzywа ocen subiektywnych i ironii («куды болей высілкаў»)\n- Sa cytaty z wypowiedzi zwyklych ludzi (Уладзімір, веган)\n- Jezyk przystepny, nie specjalistyczny\n- Tematem jest zjawisko spoleczne aktualne w momencie publikacji\n\n**Funkcja publicystyczna** - tekst informuje o trendzie weganizmu, ale rowniez skłania czytelnika do refleksji (funkcja informacyjno-perswazyjna). Rozni sie od naukowego tym, ze autor moze wyrazac wlasne zdanie.\n\n## Sposob 2 - porownanie stylow (tabela)\nStyl naukowy: obiektywny, definicje, brak emocji, czytelnicy-specjalisci.\nStyl publicystyczny: subiektywny, przykłady z zycia, emocje, czytelnicy szerocy, zrodlo = media.\nStyl artystyczny: metafory, fikcja literacka.\nStyl potoczny: nieformalne slownictwo, dialogi codzienne.\n\nTen tekst = publicystyczny (artykul prasowy / internetowy).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.4, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wskazano prawidlowy styl (publicystyczny) ORAZ funkcje (wyjasnienie aktualnych problemow spolecznych)\n> - **1 pkt** - wskazano styl LUB funkcje (tylko jedno z dwoch)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** функцыя інфарматыўная, функцыя перасведчальная, функцыя grамадска-публіцыстычная\n\nCo zapamietac? Zawsze nalezy odpowiedziec na OBA elementy (styl i funkcja). Pominięcie jednego z nich skutkuje utrata punktu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/1.5","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"1.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Настасся Кахановіч, МОДА НА ВЕГАНАЎ (skrocony, generation.by) - patrz zadanie 1.1.\n\nЯкія эканамічныя карысці з веганства бачыць аўтарка тэксту для Беларусі?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W bialoruskicm sektorze rolnym produkcja roslinna jest najbardziej rentowna i tansza od miesa, wiec popularnosc weganizmu mogłaby przyczynic sie do rozwoju ekonomicznego kraju i nizszych cen dla konsumentow.**\n\nFormulacja bialoruska: У беларускім сельскагаспадарчым сектары найбольш прыбытковай з'яўляецца прадукцыя раслінаводства, таму папулярнасць веганства магла б прычыніцца да эканамічнага развіцця краіны з аднаго боку, а з другога - меншых выдаткаў для пакупнікоў.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (wyszukiwanie konkretnych argumentow)\nKrok po kroku:\n1. Pytanie dotyczy ekonomicznych korzysci weganizmu DLA BIALORUSI - szukamy fragmentu o bialoruskicm rolnictwie.\n2. Odnajdujemy akapit: «Калі паглядзець на сучасную беларускую сельскую гаспадарку, то можна таксама знайсці некалькі аргументаў супраць жывёлагадоўлі».\n3. Konkretne argumenty w tekscie:\na) «рэнтабельнасць прадукцыі раслінаводства ў сярэднім вышэй за малочную і мясную» - uprawy roslinne sa bardziej dochodowe\nb) «цэны ніжэйшыя» - ceny roslin sa nizsze niz produktow zwierzecych\nc) Porownanie: «адна тона сырога мяса каштавала як дзевяць тон зерневых» (2012 r.) - mieso jest bardzo drogie w porownaniu do zboza\n4. Wniosek: popularnosc weganizmu mogłaby wesprzec rozwoj dochodowego sektora roslinnego Bialorusi.\n\n## Sposob 2 - kontekst ekonomiczny\nAutorka cytuje rowniez ksiazke Ruperta Weldona (1910), ktory poswieci caly rozdzial «эканамічным выгадам для дзяржавы» z weganizmu - to kontekst ogolnoswiatowy. Bialoruskojezyczne zrodlo (generation.by) aplikuje ten argument do realiow Bialorusi. Odpowiedz powinna zawierac OBA aspekty: wyzszy dochod panstwa z produkcji roslinnej i nizsza cena dla kupujacych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa odpowiedz zawierajaca argumenty ekonomiczne z tekstu (rentownosc roslin / nizsze ceny)\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi lub odpowiedz bledna\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz oparta na tekscie (rentownosc raslinavodstva, nizsze ceny konsumenckie)\n\nCo zapamietac? Pytanie pyta SPECYFICZNIE o Bialorus - nie wystarczy mowic ogolnie o weganizmie. Nalezy odwolac sie do fragmentu o bialoruskicm rolnictwie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/2.1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Альгерд Бахарэвіч\n\nГАНАРОВАЯ ВЕШАЛКА\n(скарочана)\n\nСмутна мне, Божа! Куды я ні гляну…\n\nГэта, калі што, Купала напісаў, а не я. Я б так не змог. Па-першае, таму што ён быў геній, а па-другое, на мне няма цяпер маёй сялянскай кашулі. Яе ў мяне, калі быць шчырым, зусім няма. Сорамна, канечне, у дваццаць першым стагоддзі не мець сялянскай кашулі ў гардэробе. Можа, хто падорыць на 25 сакавіка… Ці на гадавіну перамогі пад Оршай. Хаця ёсць сумнеў, што яны там пад Оршай менавіта ў вышыванках маскалю прачуханца давалі. Але хто яго ведае, якім было сярэднявечнае хакі…[…]\n\nА вышыванка? А яна акурат у трэндзе. Вось і маё любімае радыё абмяркоўвае, чаму гэта раптам вышыванка зноў у модзе. Этнаграфізм? Выклік нацыяналістаў? Унутраная патрэба? Салідарнасць з Украінай? Добра, калі толькі апошняе.\n\nЗдаецца, перадусім трыумф вышыванкі значыць, што ўсё было дарэмна. Мы прапалі. Вышываначная Беларусь зноў перамагла Беларусь еўрапейскую. Мы вярнуліся туды, дзе былі. Да Беларусі льняной, жытнёвай, баравой, а таксама баваўнянай, саматканай, паркалёвай, пладова-ягаднай і сінтэпонавай. Быць беларусамі без вышыванкі не атрымліваецца. […]. Нешта не складаецца. Але што?\n\nПроста беларусам, без вышыванкі, быць нецікава. Беларускасць трэба насіць на сабе. І зашпільваць на ўсе гузікі. І пажадана да калена. Каб усе бачылі - вось ідзе беларус. Ці беларусачка. Сама цёмная, вусы белыя, а на грудзях - узор нацыянальны. Эцюд у белых і чырвоных тонах.\n\nНавошта кніжкі чытаць, калі ёсць вышыванка? На ёй усё напісана, то бок вышыта. Ці намалявана, як тату на скуры. А больш беларусу ведаць неабавязкова. Мудрасці пакаленняў, запісаных беларускімі рунамі, хопіць, каб пражыць жыццё і іншых навучыць. Навошта кірыліца і лацінка, калі ёсць руны? Вышыванка - таксама цывілізацыйны выбар. Адмова ад Захаду і ад Усходу таксама - а замест гэтага рух углыб, у зямлю. Да нібыта глыбокіх - як магілы - народных традыцый. Толькі, на жаль, кожная традыцыя ёсць усяго толькі міфам. Апраўданнем голаду - гэтага вечнага спадарожніка людзей у вышыванках. Традыцыі выдумваюць тады, калі гэта робіцца выгодным. І забываюцца на іх адразу ж, як толькі яны пачынаюць замінаць.\n\nПакуль што па вуліцах беларускіх гарадоў людзі ў вышыванках яшчэ не бегаюць. Яны ў вышыванках пераважна пазіруюць. Трохі збянтэжаныя, яны пазіраюць у аб'ектыў і думаюць, што выглядаюць вельмі патрыятычна. Патрыятызм наогул - усяго толькі адна з формаў фотагенічнасці. Людзям у вышыванках вельмі важна адчуць, што іх шмат. Толькі тады яны моцныя. І ў гэтым нашае з імі адрозненне. Еўрапейцу важнае крыху іншае - адчуць сваю каштоўнасць і свабоду, застаўшыся самому, без грамады. У гэтым яго моц.\n\nbudzma.by\n\nДа якога літаратурнага жанру адносіцца тэкст Альгерда Бахарэвіча Ганаровая вешалка?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**эсэ (esej)**\n\n## Sposob 1 - analiza cech gatunku\nKrok po kroku:\n1. Sprawdzamy cechy charakterystyczne tekstu Альгерда Бахарэвіча \"Ганаровая вешалка\":\n- Forma subiektywna: autor pisze w pierwszej osobie («Я б так не змог», «маё любімае радыё»)\n- Refleksja filozoficzna / kulturalna: rozwazania o tozsamosci bialoruskiej, wszywanej koszuli jako symbolu\n- Swobodna struktura - brak scislego planu, luznе przeplot mysli\n- Ironia i dystans («Смутна мне, Божа! Куды я ні гляну…» - cytat Kupaly jako zabieg ironiczny)\n- Adresowane do szerokiej publicznosci (budzma.by - portal kultury bialoruskiej)\n2. Te cechy odpowiadaja dokladnie esejowi: swobodna forma, subiektywny komentarz autora do zjawiska kulturowego.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie gatunkow\nCzesto mylone gatunki:\n- **Artykul** - bardziej obiektywny, informacyjny, bez silnego \"ja\" autora\n- **Felieton** - zblizone do eseju, ale krotsze, bardziej satyryczne\n- **Esej** (эсэ) - refleksja kulturalna/filozoficzna, subiektywna, pierwszoosobowa, swobodna forma\n- **Reportaz** - opis rzeczywistych zdarzen z perspektywy naocznego swiadka\n\nTekst Бахарэвіча ma cechy eseju: medytacja nad wszywaną koszulą jako symbolem tozsamosci bialoruskiej, refleksyjny ton, autorski komentarz kulturowy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowo okreslony gatunek: эсэ\n> - **0 pkt** - inny gatunek lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** эсэ (tylko ta odpowiedz)\n\nCo zapamietac? Esej (эсэ) to gatunek rozpoznawalny po subiektywnym \"ja\" autora, swobodnej strukturze i refleksyjnym tonie. Kluczowe slowa: subiektywnosc, refleksja, kultura.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/2.2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"2.2","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Альгерд Бахарэвіч, ГАНАРОВАЯ ВЕШАЛКА (skrocony, budzma.by) - patrz zadanie 2.1.\n\nЯкую функцыю ў прадстаўленым тэксце выконвае:\nА. клічны сказ (Смутна мне, Божа! Куды я ні гляну…)\nБ. пытальны сказ (Навошта кніжкі чытаць, калі ёсць вышыванка?)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**A. Zdanie wykrzyknikowe (клічны сказ) pełni funkcje emocjonalna - przyciaga uwage czytelnika i wyraża silne wzruszenie autora.**\n**B. Zdanie pytajace (пытальны сказ) pełni funkcje refleksyjno-perswazyjna - sklania do przemyslen nad poruszonym problemem.**\n\n## Sposob 1 - analiza funkcji skladniowych\n\n**A. Клічны сказ «Смутна мне, Божа! Куды я ні гляну…»**\nTo cytat z wiersza Janki Kupaly, ktorym autor otwiera esej. Funkcje:\n1. Emocjonalna - wyraża smutek i niepokój autora wobec opisywanego zjawiska (trendu wyszywanki)\n2. Intertekstualna - odwołanie do klasyki bialoruskiej literatury podkresla wage tematu\n3. Przyciaga uwage czytelnika juz od pierwszego zdania\n\nBialoruskie sformulowanie: «Клічны сказ звяртае ўвагу чытача на праблему, якая моцна хвалюе аўтара. Функцыя - эмацыянальная.»\n\n**B. Пытальны сказ «Навошта кніжкі чытаць, калі ёсць вышыванка?»**\nTo pytanie retoryczne - autor nie oczekuje odpowiedzi, lecz:\n1. Ironizuje nad powierzchownoscią patriotyzmu opartego tylko na stroju\n2. Sklania czytelnika do refleksji nad sensem tradycji\n3. Ma charakter побудительный (pobuzheniya) - mobilizuje do przemyslen\n\nBialoruskie sformulowanie: «Пытальны сказ з'яўляецца сказам пабуджальнага характару, ставіцца для разважання над закранутай праблемай.»\n\n## Sposob 2 - typologia funkcji zdan\nWyrozniamy funkcje:\n- Informacyjna - przekazuje fakty\n- Emocjonalna (ekspresywna) - wyraża uczucia nadawcy\n- Perswazyjno-refleksyjna - sklania adresata do myslenia\n- Poetycka - zwraca uwage na sam jezyk\n\nKliczny saz = emocjonalna. Pytajacy w eseju publicystycznym = refleksyjna / retoryczna.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.2, max 2 pkt):\n> - **1 pkt (A)** - prawidlowe wyjasnienie funkcji zdania wykrzyknikowego (emocjonalna / przyciaga uwage)\n> - **1 pkt (B)** - prawidlowe wyjasnienie funkcji zdania pytajacego (refleksyjna / perswazyjno-pobuzitelnaya)\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi lub odpowiedz bledna dla danej czesci\n\nCo zapamietac? W eseju publicystycznym pytania retoryczne (pytannia retaryczny) NIE sa pytaniami informacyjnymi - ich celem jest sklonienie czytelnika do refleksji, nie uzyskanie odpowiedzi.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/2.3","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"2.3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Альгерд Бахарэвіч, ГАНАРОВАЯ ВЕШАЛКА (skrocony, budzma.by) - patrz zadanie 2.1.\n\nРастлумач, што ў кантэксце тэксту значыць словазлучэнне сялянская кашуля.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zwrot \"сялянская кашуля\" (chlopska koszula) w kontekscie eseju oznacza oderwanie wspolczesnych Bialorusow od wiejsko-chlopskich korzeni, od tradycji, ktora zycia klasykow bialoruskiej literatury (np. Kupaly).**\n\nFormulacja bialoruska: Словазлучэнне гаворыць пра адарванасць сучасных беларусаў ад сялянскіх каранёў, ад таго чым жылі некалі класікі беларускай літаратуры.\n\n## Sposob 1 - analiza kontekstualna\nKrok po kroku:\n1. Autor pisze: «Яе ў мяне, калі быць шчырым, зусім няма» - nie ma chlopskiej koszuli, bo jest miejskim, wyksztalconym czlowiekiem XXI w.\n2. «Сорамна, канечне, у дваццаць першым стагоддзі не мець сялянскай кашулі ў гардэробе» - ironia: wstydzic sie za brak koszuli jest absurdalnym wymogiem\n3. Kontekst: cytat z Kupały («Смутна мне, Божа!») - Kupala pisal o chlopach, nosil chlopska koszule jako symbol\n4. Znaczenie przenosne: «сялянская кашуля» = zwiazek z wiejskimi korzeniami, tradycja, autentyczna tozsamosc bialoruska (a nie modna wyszywanka)\n5. Wspolczesni Bialorusini sa oderwani od tej tradycji - sa wyksztalceni, mieszkaja w miastach, zyja nowoczesnymi problemami\n\n## Sposob 2 - intertekstualnosc i symbolika\nW kulturze bialoruskiej chlopska koszula (сялянская кашуля) to symbol autentycznosci i zwiazku z ziemia. Klasycy bialoruskiej literatury (Kupala, Kolас) wywodzili sie ze srodowisk chlopskich i pisali o losie chlopow. Autor ironicznie stwierdza, ze wspolczesni Bialorusini nie maja tej koszuli - nie dlatego, ze jej nie kupili, ale dlatego, ze utracili kontakt z owym pierwotnym swiatem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowe wyjasnienie: oderwanie od wiejskich / chlopskich korzeni; oderwanie od zycia klasykow literatury bialoruskiej\n> - **0 pkt** - dosłowne tłumaczenie zwrotu (koszula chlopska) bez wyjasnienia znaczenia przenosnego\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz podkrslajaca symbolike oderwania od tradycji wiejskiej\n\nCo zapamietac? Pytanie pyta o znaczenie W KONTEKSCIE - nie nalezy definiowac dosłownie, lecz interpretowac w oparciu o caly tekst.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/2.4","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"2.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Альгерд Бахарэвіч, ГАНАРОВАЯ ВЕШАЛКА (skrocony, budzma.by) - patrz zadanie 2.1.\n\nЯкую функцыю, паводле аўтара тэксту, выконвае вышыванка ў сучасным грамадскім жыцці беларусаў?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wedlug autora wyszywanka pełni w zyciu spolecznym Bialorusow funkcje modowego trendu / zewnetrznego symbolu patriotyzmu - sluzy do pozowania i demonstrowania tozsamosci, a nie wyraża autentycznych wartosci.**\n\nFormulacja bialoruska: На маю думку, гэта проста мода.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok po kroku:\n1. Autor mowi: «А яна акурат у трэндзе» - wyszywanka jest po prostu trendem modowym\n2. «Людзі ў вышыванках вельмі важна адчуць, што іх шмат. Толькі тады яны моцныя» - wyszywanka to forma zbiorowej tozsamosci, potwierdzanej przez grupe\n3. «Патрыятызм наогул - усяго толькі адна з формаў фотагенічнасці» - autor ironizuje: patriotyzm wyrazany przez stroj to performans fotograficzny, a nie autentyczne przekonanie\n4. «Людзі ў вышыванках пераважна пазіруюць» - pozuja, a nie zyja autentycznie\n5. Wniosek autora: wyszywanka w XXI w. = moda, nie gleboka tradycja.\n\n## Sposob 2 - analiza ironii autorskiej\nAutor uzywa ironii («цывілізацыйны выбар», «Мудрасці пакаленняў хопіць, каб пражыць жыццё») - zestawiajac wyszywanke z europejskoscia wskazuje, ze wybor stroju to wybor cywilizacyjny. Jednak jego zdaniem ten wybor jest cofnieciem sie, nie postepem. Wyszywanka pełni wiec funkcje:\n- symboliczna (tożsamosc bialoruska)\n- spoleczna (bycie czescia grupy)\n- w oczach autora: czysto modowa i powierzchowna\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz wskazujaca na modowosc / powierzchownosc / symboliczny charakter wyszywanki wedlug autora\n> - **0 pkt** - brak odpowiedzi lub opisanie innej funkcji (np. \"wyszywanka to symbol tradycji\" - to powtorzenie przekonania nosicieli, nie autorska ocena)\n> - **Akceptowane warianty:** гэта мода, гэта знешні сімвал патрыятызму, гэта спосаб быць у трэндзе\n\nCo zapamietac? Pytanie pyta o zdanie AUTORA - Бахарэвіч jest sceptyczny wobec wyszywanki jako symbolu. Jego ocena jest ironiczna i krytyczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05/zad/2.5","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2016-05","number":"2.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zrodlowy: Альгерд Бахарэвіч, ГАНАРОВАЯ ВЕШАЛКА (skrocony, budzma.by) - patrz zadanie 2.1.\n\nУ сказах: Толькі, на жаль, кожная традыцыя ёсць усяго толькі міфам. Апраўданнем голаду - гэтага вечнага спадарожніка людзей у вышыванках, аўтар слова голад выкарыстоўвае ў пераносным значэнні. Як ты яго разумееш?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Слова \"голад\" (głod) uzyto w znaczeniu przenosnym - oznacza tesknote za tradycja, historia i wlasnymi korzeniami; niedosyt tozsamosci kulturowej.**\n\nFormulacja bialoruska: Слова голад выкарыстана ў пераносным значэнні і можа абазначаць: сум за традыцыяй, гісторыяй і сваімі каранямі.\n\n## Sposob 1 - analiza znaczenia przenosnego\nKrok po kroku:\n1. Zdanie pelne z tekstu: «Кожная традыцыя ёсць усяго толькі міфам. Апраўданнем голаду - гэтага вечнага спадарожніка людзей у вышыванках»\n2. Dosłownie: głod = brak jedzenia, uczucie glodu\n3. Kontekst: ludzie w wyszywankach nie cierpia na fizyczny głod - sformulowanie jest metaforyczne\n4. Znaczenie przenosne: «голад» = głod duchowy, tesknota za tradycja, kultura, przeszłoscia\n5. Tradycja (wyszywanka) jest «апраўданнем голаду» - usprawiedliwia, tłumaczy ten niedosyt tozsamosci\n6. Autor sugeruje: ludzie sigaja po wyszywanke, bo odczuwaja pustke (głod duchowy), brak autentycznej więzi z korzeniami\n\n## Sposob 2 - metafora egzystencjalna\nAutor zestawia znaczenie dosłowne (głod fizyczny - historyczna bieda chlopow bialoruskich) ze znaczeniem przenosnym (głod duchowy, tesknota za tradycja). To dwupoziomowa metafora:\n- Poziom 1: historyczny - chłopi bialoruscy dosłownie glodowali\n- Poziom 2: wspolczesny - Bialorusini \"głoduja\" kulturowo, szukaja tozsamosci poprzez wyszywanke\nTradycja sluzy jako «апраўданне» - usprawiedliwienie dla tego glodu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowe wyjasnienie znaczenia przenosnego: tesknota za tradycja / historia / korzeniami; głod duchowy / kulturowy\n> - **0 pkt** - wyjasnienie dosłowne (głod = brak jedzenia) lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** сум за традыцыяй, гісторыяй і сваімі каранямі; духоўны голад; незадаволенасць сваёй ідэнтычнасцю\n\nCo zapamietac? Pytanie ZAWSZE mowi, ze slowo uzyto w znaczeniu przenosnym (у пераносным значэнні) - nalezy podac to znaczenie przenosne, nie dosłowne.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"}]}