{"paper":{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":13,"source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/11b","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"11b","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie (Tema 1 ALBO Tema 2). Praca na temat Tema 2 to interpretacja utworu poetyckiego (interpretacja).\n\nTema 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.\n\nМаксім Танк\nГравюры Скарыны\n\nZrodlo: М. Танк, Гравюры Скарыны, \"Звязда\", № 203, 5 верасня 1990, с. 1.\n\nГравюры Скарыны!\nЁн выразаў іх\nНа спаконвечным\nДрэве гісторыі\nСвайго народа,\nХоць мог бы падабраць\nІ больш падатлівы,\nІ больш удзячны\nМатэрыял.\nІ выразаў ён іх\nНе штыхелем-разцом,\nА промнем сонца.\nПромнем сваёй веры\nІ любові да народа.\nТаму штрых кожны\nБыў такі глыбокі,\nШто ні агонь,\nНі забыццё,\nНі ворагі,\nНі час\nГравюраў гэтых\nЗнішчыць\nНе змаглі.\n\nІ сёння\nНейкая чароўная\nЖыве ў іх сіла,\nЯкая сляпым вяртае зрок,\nГлухім - іх слых,\nНяпомнячым - іх памяць,\nА без'языкім - мову.\n\nTema 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat 2: Analiza i interpretacja wiersza Maksima Tanka \"Гравюры Скарыны\"**\n**Min. 250 slow. Teza interpretacyjna + uzasadnienie.**\n\n**Teza interpretacyjna (прапанаваная):**\nWiersz Maksima Tanka \"Гравюры Скарыны\" jest hymnem ku czci Franciszka Skaryny jako symbolu niezniszczalnosci bialoruskiego ducha narodowego i jezyka - jego dzielo wyryte w drzewie historii trwa wiecznie, przywracajac narodowi tozsamosc.\n\n## Sposob 1 - analiza wiersza warstwa po warstwie\n\n**Kontekst historyczno-literacki:**\nMaksim Tank (1912-1995) - wybitny bialoruski poeta. Franciszek Skaryna (ok. 1490 - ok. 1551) - bialoruski humanista, wydawca, tlumacz Biblii na jezyk bialoruski, symbol narodowej kultury. Wiersz pochodzi z 1990 r. - roku odrodzenia narodowego Bialorusi.\n\n**Warstwa tresciowa (fabula wiersza):**\nPoeta opisuje, jak Skaryna rzezbil (выразаў) swoje grafiki (гравюры) nie na latwym materiale, ale na \"вечным дрэве гісторыі свайго народа\". Nie uzyl normalnego narzedzia (штыхель-разец), lecz promieniem slonca (промнем сонца), promieniem wiary i milosci do narodu. Dlatego dzielo jest tak trwale, ze ani ogien, ani zapomnienie, ani wrogowie, ani czas nie zdolaly go zniszczyc. I dzis te grafiki maja magiczna moc: przywracaja wzrok slepym, sluch gluchym, pamiec zapominalskim, a niemym - mowe (jezy).\n\n**Srodki artystyczne:**\n- **Metafora centralna:** drewno historii = substrat narodowej pamieci i kultury; dlutem = promieniem slonca, wiary, milosci (niezniszczalne narzedzia duchowe)\n- **Anafora i gradacja:** \"Якая сляпым вяртае зрок, / Глухім - іх слых, / Няпомнячым - іх памяць, / А без'языкім - мову\" - eskalacja: od slepty przez gluche po zapomnience, by zakonczyc na \"niemych\" (bezjezykowych) = symbol narodu, ktory stracil jezyk i tozsamosc\n- **Symbol:** гравюры Скарыны = dorobek kulturowy, ksiazki, jezyk - zachowane w historii mimo przeladowan\n- **Epitety wartosc:** \"спаконвечным\", \"чароўная\" - sakralizacja dziela\n- **Metafora swiatla:** promien slonca jako narzedzie - tworzenie rowna sie oswiecaniu\n\n**Warstwa ideowa:**\nWiersz jest apelem do bialoruskiego narodu w czasie odrodzenia narodowego (1990). \"Niemowi\" ktory odzyskuje mowe = Bialorusinе ktora odzyskuje swoj jezyk i tozsamosc. Skaryna jako fundament.\n\n## Sposob 2 - schemat kompozycji interpretacji\nInterpretacja wiersza na maturze powinna zawierac:\n1. **Wstep z teza** - krotkie omowienie, czego dotyczy wiersz + teza interpretacyjna\n2. **Rozwinięcie** - analiza srodkow artystycznych, motywow, kompozycji, potwierdzajacych teze\n3. **Kontekst** - historyczny (Skaryna), biograficzny (Tank), kulturowy (rok 1990)\n4. **Zakonczenie** - podsumowanie znaczenia wiersza, potwierdzenie tezy\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11 Temat 2, maks. 20 pkt):\n> - **A. Koncepcja interpretacyjna (0/2/4/6 pkt)** - sformuowanie tezy interpretacyjnej, ktora obejmuje sensowna, oparta na tekscie koncepcje rozumienia wiersza\n> - **B. Uzasadnienie tezy (0/4/8/12 pkt)** - analiza srodkow artystycznych, motywow i ich funkcji, potwierdzajacych wysunieta teze\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0/1/2 pkt)** - brak bledow rzeczowych (fakty o Skarynie, Tanku)\n> - **D. Kompozycja (0/2/4 pkt)** - przejrzysta struktura pracy\n> - **E. Spojnosc (0/1/2 pkt)** - logiczne powiazania\n> - **F. Styl (0/1/3 pkt)** - stosownosc stylistyczna\n> - **G. Jezyk (0/2/4 pkt)** - poprawnosc gramatyczna\n> - **H. Zapis (0/2/4 pkt)** - ortografia i interpunkcja\n> - **UWAGA:** 0 w A = 0 za calosc. 2 pkt w A + 0 w B = 0 za calosc. Praca < 250 slow = tylko A, B, C.\n\nCo zapamietac? Klucz to teza interpretacyjna (nie streszczenie!) - odpowiedz na pytanie: co autor CHCIAL POWIEDZIEC tym wierszem? Nastepnie kazda analiza srodka artystycznego musi byc powiazan z ta teza. Dla wiersza Tanka: grafiki Skaryny = niezniszczalna toz samnosc bialoruskiego narodu, ktora przywraca narodowi jego mowe i pamiec.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/7a","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"7a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\" (Марья Кірава) z zadan 6.-10. Zadanie 7. (0-2).\n\nа) У якім стылі напісаны тэкст Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\"? Пазнач правільны адказ.\n\nA. навуковым\nB. афіцыйна-дзелавым\nC. публіцыстычным\nD. мастацкім","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź: C - публіцыстычным (styl publicystyczny)\n\n**Uwaga o oznaczeniu wariantów:** Klucz CKE wskazuje wariant **В** (cyrylica). Cyrylicka litera **В** to trzecia pozycja, co w zapisie łacińskim arkusza (A, B, C, D) odpowiada **odpowiedzi C**. Treść jest identyczna: *публіцыстычным*.\n\n## Sposób 1 - analiza cech stylistycznych tekstu\nTekst Maryi Kiravej „Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над «i»\" to artykuł internetowy. Sprawdzamy cechy poszczególnych stylów:\n\n**Styl publicystyczny (публіцыстычны стыль) - pasuje:**\n- temat społeczny (nauka języków obcych, mity kulturowe),\n- bezpośrednie zwracanie się do czytelnika,\n- leksyka emocjonalno-ekspresywna i subiektywizm autorki,\n- cel: przekonać, obalić mity, zaktywizować odbiorcę.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych wariantów\n- **A - навуковым** (naukowy) - brak terminologii i ścisłego, beznamiętnego wywodu; obecna ocena emocjonalna.\n- **B - афіцыйна-дзелавым** (urzędowo-kancelaryjny) - brak formuł urzędowych, schematów dokumentów.\n- **D - мастацкім** (artystyczny) - to nie utwór literacki z fabułą/bohaterami, lecz tekst argumentacyjny o tematyce społecznej.\n\nDlatego poprawna jest odpowiedź **C - публіцыстычным** (= wariant В w zapisie cyrylickim klucza CKE).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/7b","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"7b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\" (Марья Кірава) z zadan 6.-10. Zadanie 7. (0-2).\n\nб) Падай дзве характэрныя асаблівасці гэтага стылю.\n1)\n2)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwie charakterystyczne cechy stylu publicystycznego (bialoruski: публіцыстычны стыль):**\n\n1) эмацыянальна-экспрэсіўная лексіка (leksyka emocjonalno-ekspresywna)\n2) суб'ектывізм (subiektywizm)\n\n## Sposob 1 - analiza cech stylu publicystycznego\nStyl publicystyczny (публіцыстычны стыль) ma szereg charakterystycznych cech. Klucz CKE wskazuje dwie jako przykladowe:\n\n**1. Эмацыянальна-экспрэсіўная лексіка** - leksyka emocjonalno-ekspresywna:\nW tekscie widac to np. w uzyciu slow nacechowanych emocjonalnie i metafor. Autorka pisze \"толькі лянівы не карыстаецца\" (tylko leniwiec nie korzysta) - mocne nacechowanie emocjonalne. Publicystyka musi trafiac do emocji czytelnikow, stąd uzywanie wyrazow ekspresywnych.\n\n**2. Суб'ектывізм** - subiektywizm:\nAutorka wyrazo swoj punkt widzenia: \"Я вырашыла падзяліцца\" (postanowilam sie podzielic), \"зыходзячы з вопыту, магу дакладна сказаць\" (z doswiadczenia moge powiedziec dokładnie). Artykul to wyraz osobistych pogl\\u0105dow autorki, nie obiektywny raport naukowy.\n\n## Sposob 2 - pelna lista cech stylu publicystycznego\nMozliwe rowniez inne odpowiedzi akceptowane przez egzaminatora:\n- актуальнасць тэматыкі (aktualnosc tematyki)\n- адрасаванасць шырокай аудыторыі (skierowanie do szerokiej publicznosci)\n- перакананасць / аргументаванасць (perswazyjnosc / argumentatywnosc)\n- спалучэнне лагічнасці і экспрэсіўнасці (polaaczenie logicznosci z ekspresywnoscia)\n- выкарыстанне рытарычных пытанняў (uzywanie pytan retorycznych)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie dwoch cech stylu publicystycznego.\n> - **0 pkt** - podanie mniej niz dwoch cech lub cechy bledne lub brak odpowiedzi.\n> - **Przykladowe rozwiazanie:** эмацыянальна-экспрэсіўная лексіка / суб'ектывізм.\n\nCo zapamietac? Dwie kluczowe cechy stylu publicystycznego to subiektywizm (autor wyraza swoje poglady) i ekspresywnosc (jezyk nacechowany emocjonalnie). Te dwie cechy odroznіaja go od stylu naukowego (obiektywny, neutralny).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/11a","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"11a","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie (Tema 1 ALBO Tema 2). Praca na temat Tema 1 to rozprawka (rozprawka).\n\nTema 1. Ці патрэбныя сучаснаму чалавеку прыклады геройства? Паразважай над праблемай на аснове фрагмента твора Янкі Брыля Маці і іншых тэкстаў культуры. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.\n\nЯнка Брыль\nМаці (скарочана)\n\nЗрodlo: http://knihi.com, 1957\n\nУвечары, вяртаючыся дахаты са сваім наймалодшым, у тое страшнае лета адзіным у хаце сынам, старая ледзь перастаўляла ногі, натруджаныя гадамі бязлітаснай працы. […]\nВось, нечакана спыніўшыся, маці азірнулася на свайго хлопца, які, таксама з сярпом на плячы, паччіва ішоў ззаду, запавальняючы хаду, па-пастушынаму \"клюючы\" салодкі жытні каласок. […]\nНа адным слупе, ужо недалёка ад павароту на іхні хутар, старая заўважыла белую плямку паперы - на ўзроўні вачэй. […]\n- Што гэта?\n- Каб не давалі есці байцам. Каб выдавалі іх паліцаям. Дадуць гарэлкі і тытуню.\n- Няхай бы сабе вісела, сынок. Няўжо ж іх нехта паслухае?\n- Будуць расстрэльваць тых, хто не паслухае. Усю сям'ю. І хату спаляць.\n- На ўсё божая воля\nЯны пайшлі - зноў адно за адным і моўчкі. […]\nМаці не спіць.\nКаля гэтага хутара фронт - трагічны пачатак вайны - прайшоў, як нейкі раптоўны віхор і верхам, і нізам. Раўлі самалёты, ірваліся бомбы, грукаталі танкі, беглі па збожжы салдаты Прайшоў гэты віхор і праз душу: ён нечакана вымеў з хаты абодвух старэйшых сыноў. […]\nТак, тых няма. Бог святы ведае, што будзе А гэты, апошні, не хоча сядзець у хаце, шукае няшчасця. Дачакалася - нават не скажа, куды і чаго\nЯны прыйшлі яшчэ зацемна. Старая не спала ад болю ў нагах, і асцярожны стук у шыбу не разбудзіў яе, а проста спалохаў. […]\n- Хозяин! Хозяин, открой!\n- Мать? Ты нам хлебушка дай, родная Ты не бойся: мы зразу ж уйдзем. Из лагеря бежали\nШэры і гладкі тэлеграфны слуп са злавесным гудзеннем праплыў перад яе вачыма З той самай паперкай, якую рваў яе хлопец Мільганула думка, трывогай тузануўшыся за сэрца: а ён яшчэ не вярнуўся! […]\n- Заходзьце, хлопчыкі! Я вам хоць малачка Хоць смагу прагнаць Лямпу не будзем запальваць […]\nІ на гасцінцы, і ў мястэчку, на ўсім - так добра знаёмым і якім жа кароткім цяпер - шляху ад роднай хаты да свежай ямы з лапухамі добрыя людзі бачылі яе пакутніцкі паход. І ўсім было зразумела, куды і завошта.\nЧатыры босыя, у вайсковых лахманах мужчыны, з рукамі, скручанымі назад калючым дротам, па двух ішлі следам за ёю. Ёй фашысты зрабілі палёгку: не звязалі рук […]\nСвае худыя, так мала ў жыцці цалаваныя рукі яна трымала мазалямі да мазалёў. […]\nІ ў ранішнім святле роднага сонца ясным быў яе твар, хоць па маршчынах міжвольна каціліся слёзы. Яна і тут не думала пра сябе. Дзе ён, яе Васілёк, чаму не вярнуўся? Як добра, Божа ласкавы, што ён не прыйшоў, не прыбег нават і на пажар роднай хаты! […]\nДзе яны, Уладзік і Сцяпан? Хавай іх, Божа, усіх трох ад куль, дай ім усім убачыць матчыну магілу! І тут душа яе вярталася да гэтых, да чужых сыноў, з якімі так моцна зрадніла доля […] І яна рабіла адно - яшчэ як мама вучыла - малілася. І за сваіх сыноў, і за чужых, і за сябе […]\n\nTema 1. Ці патрэбныя сучаснаму чалавеку прыклады геройства? Паразважай над праблемай на аснове фрагмента твора Янкі Брыля Маці і іншых тэкстаў культуры. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat: Ці патрэбныя сучаснаму чалавеку прыклады геройства?**\n**Typ: rozprawka (разважанне) na podstawie fragmentu Янкі Брыля \"Маці\" i innych tekstow kultury**\n**Minimalnie: 250 slow**\n\n**Stanowisko (teza):** Tak, przyklady bohaterstwa sa potrzebne wspolczesnemu czlowiekowi - sluza jako wzorce moralne, inspiruja do poswiecenia i ukazuja, czym jest prawdziwa odwaga.\n\n## Sposob 1 - jak napisac rozprawke (схема работы)\n\n**WSTEP (ustanowienie stanowiska - kryterium A, maks. 6 pkt):**\nNalezy sformulowac jasna teze odpowiadajaca na pytanie tematu. Przykladowo:\n\"Bohaterstwo w roznych epokach i kulturach jest tym, co pozwala czlowiekowi przekroczyc granice wlasnego strachu i egoizmu. Fragmenty dziela Jancy Bryla pokazuja, ze bohaterstwo nie zawsze jest gloryfikowanym gestem - czesto jest cichym, codziennym wyborem czynienia dobra mimo ryzyka.\"\n\n**ROZWINIĘCIE (uzasadnienie stanowiska - kryterium B, maks. 12 pkt):**\nArgumenty z tekstu Bryla \"Маці\":\n1. Matka przyjmuje uciekinierow z obozu jencow (\"Заходзьце, хлопчыкі! Я вам хоць малачка \"), wiedzac o plakajcie z zakazem zywiena zolnierzy i grozbie roztrelania\n2. Idze na smierc spokojnie i z podniesiona glowa: \"ясным быў яе твар, хоць па маршчынах міжвольна каціліся слёзы\" - to bohaterstwo cierpienia\n3. Nawet w chwili smierci mysi nie o sobie, ale o synach i \"obcych synach\"\n\nArgumenty z innych tekstow kultury (nalezy podac przynajmniej jeden przyklad spoza textu):\n- Literatura: Wolodyjowski (\"Potop\" Sienkiewicza) - obrona ojczyzny jako poswiecenie\n- Film/historia: Irena Sendlerowa - ratowanie dzieci z getta, ryzyko zycia\n- Liryka bialoruska: Jakub Kotas, Maksim Bagdanowicz - bohaterstwo sluby ojczyznie i jezykowi\n\nArgumenty universalne:\n- Przyklady bohaterstwa ukazuja wartosci moralne przekraczajace epoki\n- Pomagaja mlodym ludziom definiowac sie w obliczu trudnych decyzji zyciowych\n- W czasach relatywizmu moralnego wzorce heroiczne sa szczegolnie cenne\n\n**ZAKONCZENIE:**\nPodsumowanie tezy z uwzglednieniem, dlaczego wzorce bohaterstwa sa wazne szczegolnie WSPOLCZESNIE (np. w obliczu globalnych kryzysow, zagubienia wartosci).\n\n## Sposob 2 - struktura formalnokomozycyjna\nRozprawka na mature bialoruska powinna miec:\n- Wyrazny WSTEP z teza (stanowiskiem)\n- Co najmniej 2-3 akapity rozwiniecіa z argumentami\n- Argumenty z obowiazkowego tekstu (Bryl \"Маці\") + co najmniej 1 z innego tekstu kultury\n- ZAKONCZENIE podsumowujace stanowisko\n- Min. 250 slow\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11 Temat 1, maks. 20 pkt):\n> - **A. Stanowisko (0/3/6 pkt)** - sformulowanie jasnej tezy wobec postawionego pytania\n> - **B. Uzasadnienie (0/4/6/9/12 pkt)** - argumenty z tekstu Bryla i innych tekstow kultury\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0/1/2 pkt)** - brak błedow faktograficznych\n> - **D. Kompozycja (0/2/4 pkt)** - przejrzysty plan: wstep, rozwinięcie, zakonczenie\n> - **E. Spojnosc lokalna (0/1/2 pkt)** - logiczne powiazania miedzy zdaniami i akapitami\n> - **F. Styl (0/1/3 pkt)** - stosowny styl, brak rażacych niekonzekwencji\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0/2/4 pkt)** - gramatyka, skladnia\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0/2/4 pkt)** - ortografia, interpunkcja\n> - **UWAGA:** 0 pkt w A = 0 za calosc. 0 pkt w B (przy 3 pkt w A) = 0 za calosc. Praca < 250 slow - tylko A, B, C.\n\nCo zapamietac? Kluczowe sa kryteria A i B lącznie - bez poprawnie sformulowanej tezy i jej uzasadnienia konkretnymi argumentami z tekstow nie mozna uzyskac zadnych punktow za resztę. Wzorzec bohaterstwa z \"Маці\" to matka-mczennica, ktora swiadomie poswięca zycie dla ratowania obcych, stawiajac wartosc drugiego czlowieka ponad wlasne bezpieczenstwo.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-5.\n\nНаталля Пан\n\nБыць свабодным\n\nПаводле: http://catholic.by\n\nНаша свабода належыць да тых здабыткаў, з якімі мы нараджаемся і з якімі паміраем, мы не ў стане штосьці змяніць у натуральным парадку рэчаў. Усе мы валодаем прыроджанай і пажыццёвай свабодаю распараджацца сабою, сваім жыццём. Няўжо? - можаце здзівіцца вы. - А як жа наша штодзённая залежнасць: патрэбы блізкіх, начальнік-дыктатар, эканамічная сітуацыя, здароўе?\nЧалавечая свабода прадугледжвае менавіта магчымасць выбіраць, але што і калі мы называем выбарам у нашым паўсядзённым жыцці? Ці можна лічыць выбарам сітуацыю, калі ў нас ёсць толькі два варыянты? Сапраўды выбар у жыцці чалавека з'яўляецца тады, калі ў абодвух варыянтах, на абедзвюх шалях вагаў, знаходзіцца аднолькавая колькасць плюсаў і мінусаў.\nВыбар здзяйсняецца звычайна з некалькіх этапаў. Першы этап - гэта яснае ўсведамленне сваіх жаданняў. Мець жаданні, а тым больш разумець іх - занятак даволі рызыкоўны: калі не ўдаецца атрымаць тое, чаго мы моцна прагнулі, перажыванні і горыч непазбежныя. Менавіта таму многія з нас несвядома блакуюць сваю магчымасць выбіраць, адмаўляючыся ад свабоды ўжо на першым этапе.\nЛогіка ў дадзеным выпадку простая: лепш ні пра што не думаць і нічога не чакаць, не марыць, тады не будзе балюча, калі не здзейсніцца, і будзе прыемна, калі ўсё ж такі \"пашанцуе\". Вось і атрымліваецца, што жыццё мінае, а мы скардзімся на яго аднастайнасць, шэрасць, прадказальнасць і адсутнасць усялякай свабоды выбару.\nДругі этап выбару - аналіз наступстваў. Па якім шляху пайсці, за якім жаданнем? Дзеля справядлівасці варта заўважыць, што ў кожнага з нас заўсёды ёсць некалькі жаданняў, і часта ўзаемавыключальных.\nЗ'яўляючыся дарослымі людзьмі, мы пералічваем набыткі і страты кожнага з варыянтаў. Адмаўляемся ад аналізу і атрымліваем \"нечаканыя\" негатыўныя наступствы, вінавацячы атачэнне, а нярэдка і Бога ў жорсткасці, несправядлівасці і дэспатызме. Заставацца вечна наіўнымі і інфантыльнымі \"дарослымі дзецьмі\" - вось яшчэ адзін пашыраны спосаб ігнаравання сваёй свабоды.\n\nЧым для аўтаркі тэксту з'яўляецца свабода? Пазнач правільны адказ.\n\nA. Магчымасць дзейнасці.\nB. Абавязак падпарадкавання.\nC. Магчымасць выбару.\nD. Адсутнасць прымусу.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź: C - Магчымасць выбару (możliwość wyboru)\n\n**Uwaga o oznaczeniu wariantów:** W arkuszu CKE warianty oznaczone są cyrylicą (А, Б, В, Г). Klucz CKE wskazuje wariant **В) Магчымасць выбару** - cyrylicka litera **В** odpowiada trzeciej pozycji, czyli w zapisie łacińskim (A, B, C, D) jest to **odpowiedź C**. Treść odpowiedzi jest identyczna w obu zapisach: *Магчымасць выбару*.\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\nAutorka tekstu (Natallia Pan) już w drugim akapicie wprost definiuje wolność człowieka:\n> „Чалавечая свабода прадугледжвае менавіта магчымасць выбіраць\"\n\nCzyli według autorki **wolność = możliwość dokonywania wyboru**. To dokładnie odpowiada wariantowi *Магчымасць выбару* (możliwość wyboru).\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych wariantów\n- **A - Магчымасць дзейнасці** (możliwość działania) - zbyt ogólne; autorka nie utożsamia wolności z samym działaniem, lecz z wyborem między opcjami.\n- **B - Абавязак падпарадкавання** (obowiązek podporządkowania) - sprzeczne z tekstem; podporządkowanie jest przeciwieństwem wolności.\n- **D - Адсутнасць прымусу** (brak przymusu) - to negatywna definicja wolności; autorka akcentuje aspekt pozytywny - sam akt wybierania.\n\nDlatego poprawna jest odpowiedź **C - Магчымасць выбару** (= wariant В w zapisie cyrylickim klucza CKE).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Быць свабодным (Наталля Пан) z zadan 1.-5.\n\nСловы \"пашанцуе\", \"нечаканыя\" і \"дарослымі дзецьмі\" ўзяты ў двукоссе, таму што гэта:\n\nA. словы іншамоўнага паходжання.\nB. словы ў пераносным значэнні.\nC. апорныя словы тэксту.\nD. словы высокага стылю.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź: B - словы ў пераносным значэнні (słowa w znaczeniu przenośnym)\n\n**Uwaga o oznaczeniu wariantów:** Klucz CKE podaje wariant **Б** (cyrylica). Cyrylicka litera **Б** to druga pozycja, co w zapisie łacińskim arkusza (A, B, C, D) odpowiada **odpowiedzi B**. Treść jest ta sama: *словы ў пераносным значэнні*.\n\n## Sposób 1 - analiza użycia cudzysłowu\nW języku białoruskim (podobnie jak w polskim) cudzysłów stosuje się m.in. do zaznaczenia znaczenia przenośnego lub ironicznego. Przyjrzyjmy się słowom z polecenia:\n1. **„пашанцуе\"** - dosł. 'poszczęściło się'; autorka używa tego słowa nie w znaczeniu dosłownym, lecz przenośnym/ironicznym.\n2. **„нечаканыя\"** - 'nieoczekiwane'; znaczenie przesunięte względem dosłownego.\n3. **„дарослымі дзецьмі\"** - 'dorosłymi dziećmi'; wyrażenie metaforyczne (oksymoron), nie dosłowne.\n\nWszystkie trzy przykłady są użyte w **znaczeniu przenośnym**, dlatego wzięto je w cudzysłów.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych wariantów\n- **A - словы іншамоўнага паходжання** (słowa obcego pochodzenia) - cudzysłów nie służy do oznaczania zapożyczeń.\n- **C - апорныя словы тэксту** (słowa kluczowe tekstu) - cudzysłów nie pełni tu funkcji wyróżnienia słów-kluczy.\n- **D - словы высокага стылю** (słowa wysokiego stylu) - wymienione słowa są neutralne/potoczne, nie należą do stylu wysokiego.\n\nDlatego poprawna jest odpowiedź **B - словы ў пераносным значэнні** (= wariant Б w zapisie cyrylickim klucza CKE).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/3","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Быць свабодным (Наталля Пан) z zadan 1.-5.\n\nРастлумач, як разумееш погляд аўтаркі артыкула: \"Мець жаданні, а тым больш разумець іх - занятак даволі рызыкоўны: калі не ўдаецца атрымаць тое, чаго мы моцна прагнулі, перажыванні і горыч непазбежныя\". (3 абзац)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wlasna odpowiedz otwarta - przykladowe rozwiazanie:**\nPosiadanie pragnienia i uwiadomienie go sobie jest ryzykowne, poniewaz wiaze sie z mozliwoscia niepowodzenia. Kto pragnie i nie osiaga celu, doswiadcza bolu i goryczy. Wiele osob nieswiadomie blokuje wiec wlasne pragnienia, by uchronic sie przed cierpieniem - wybierajac bezpieczniejsza logike: \"lepiej nic nie pragnac i nic nie oczekiwac\".\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (3 akapit)\nAutorka pisze:\n\n> \"Мець жаданні, а тым больш разумець іх - занятак даволі рызыкоўны: калі не ўдаецца атрымаць тое, чаго мы моцна прагнулі, перажыванні і горыч непазбежныя.\"\n\nKlucz do interpretacji:\n- Swiadomosc pragnienia = odpowiedzialnosc za dazenie do celu\n- Jesli cel nie zostaje osiagniety → nieuchronny bol psychiczny (перажыванні і горыч)\n- Stąd wiele osob podswiadomie blokuje pragnienia (несвядома блакуюць)\n- Efekt: rezygnacja z wolnosci wyboru juz na pierwszym etapie\n\nPoprawna odpowiedz powinna zawierac: (1) ryzyko wiazace sie z posiadaniem pragnien, (2) mechanizm ochronny - blokowanie pragnien, (3) konsekwencja - zycie bez wyboru i bez sensu.\n\n## Sposob 2 - kontekst psychologiczny\nAutorka opisuje mechanizm psychologicznej obrony: unikanie pragnienia = unikanie cierpienia. To paradoks wolnosci - by nie byc wolnym, ale i nie cierpiec z powodu niespelnionego pragnienia. Autorka krytykuje ta postawe: zamiast wolnosci wyboru pozostaje \"szarosc i przewidywalnosc\" zycia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wytlumaczenie: miec pragnienia jest ryzykowne, bo niespelnienie ich wiaze sie z nieuchronnym cierpieniem; dlatego wielu ludzi blokuje pragnienia, rezygnujac z wolnosci wyboru.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna, bledna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz uwzgledniajaca: ryzyko pragnienia, bol niespelnienia i/lub mechanizm blokowania pragnien.\n\nCo zapamietac? W zadaniach otwartych \"rastlumacz\" (wytlumacz) nalezy przede wszystkim oddac sens cytatu wlasnymi slowami, wskazujac przyczyne i skutek opisanego zjawiska.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/4","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"4","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Быць свабодным (Наталля Пан) z zadan 1.-5.\n\nНа аснове цэлага артыкула адкажы, праўда гэта ці фальш. Адказ пазнач адпаведнымі літарамі: П (праўда), Ф (фальш).\n\n1. Варта сабе ўсведамляць, што не ўсе людзі готовыя карыстацца свабодай выбару.\n2. Аўтарка артыкула падкрэслівае, што свабода выбару найчасцей балансуе паміж добрым - дрэнным, карысным - бессэнсоўным.\n3. Аўтарка артыкула падкрэслівае, што не варта аналізаваць свае выбары, а варта аддацца волі лёсу.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - П (праўда / PRAWDA); 2 - Ф (фальш / FALSZ); 3 - Ф (фальш / FALSZ)**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1:** \"Варта сабе ўсведамляць, што не ўсе людзі готовыя карыстацца свабодай выбару.\"\nOcena: **П (PRAWDA)**\nAutorka pisze, ze wielu ludzi podswiadomie blokuje wolnosc wyboru juz na pierwszym etapie (akapit 3) oraz ze \"zastawacca vecna naiwymi i infantylnymi» jest popularnym sposobem ignorowania wolnosci (akapit 6). Autorka swiadoma jest, ze nie wszyscy sa gotowi korzystac z wolnosci wyboru.\n\n**Stwierdzenie 2:** \"Аўтарка артыкула падкрэслівае, што свабода выбару найчасцей балансуе паміж добрым - дрэнным, карысным - бессэнсоўным.\"\nOcena: **Ф (FALSZ)**\nAutorka pisze, ze prawdziwy wybor istnieje wtedy, gdy obie opcje maja rowna ilosc plusow i minusow:\n> \"Сапраўды выбар у жыцці чалавека з'яўляецца тады, калі ў абодвюх варыянтах знаходзіцца аднолькавая колькасць плюсаў і мінусаў.\"\nAutorka nie mowi o \"dobrym vs zlym\" ani \"uzytecznym vs bezsensownym\" - mowi o rownowadze plusow i minusow w obu opcjach.\n\n**Stwierdzenie 3:** \"Аўтарка артыкула падкрэслівае, што не варта аналізаваць свае выбары, а варта аддацца волі лёсу.\"\nOcena: **Ф (FALSZ)**\nTo jest dokladnie odwrotnie - autorka krytykuje tych, ktorzy rezygnuja z analizy:\n> \"Адмаўляемся ад аналізу і атрымліваем 'нечаканыя' негатыўныя наступствы.\"\nAutorka zacheca do analizy konsekwencji jako drugiego etapu dokonywania wyboru.\n\n## Sposob 2 - strategia rozwiazywan Prawda/Falsz\nW zadaniach tego typu nalezy zidentyfikowac konkretne zdania w tekscie potwierdzajace lub zaprzeczajace stwierdzeniu. Unikac zgadzania sie z twierdzeniami, ktore sa \"bliskie\" temu co powiedziano w tekscie, ale nie sa dokladnie tym, co autorka mialа na mysli.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne oznaczenie wszystkich trzech: 1. П; 2. Ф; 3. Ф.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (nawet 2 z 3 poprawnie) lub bledna lub brak.\n\nCo zapamietac? W zadaniach Prawda/Falsz liczy sie komplet - wszystkie trzy musza byc poprawne. Jedno bledne oznaczenie oznacza 0 punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/5","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Быць свабодным (Наталля Пан) z zadan 1.-5.\n\nСкладзі па аднаму пытанню да:\n2 абзаца -\n6 абзаца -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe pytania (mozliwe rowniez inne, jesli odpowiadaja tresci akapitu):**\n\n2 akapit: Што такое выбар? (Co to jest wybor?)\n6 akapit: Каго можна вінаваціць за свае выбары? (Kogo mozna winienic za swoje wybory?)\n\n## Sposob 1 - analiza tresci kazdego akapitu\n\n**2 akapit** omawia definicje wyboru:\n> \"Чалавечая свабода прадугледжвае менавіта магчымасць выбіраць, але што і калі мы называем выбарам у нашым паўсядзённым жыцці? Ці можна лічыць выбарам сітуацыю, калі ў нас ёсць толькі два варыянты?\"\n\nAkapit odpowiada na pytanie: co to jest (prawdziwy) wybor? Mozliwe pytania:\n- \"Што такое выбар?\" (Co to jest wybor?)\n- \"Калі можна гаварыць аб сапраўдным выбары?\" (Kiedy mozna mowic o prawdziwym wyborze?)\n\n**6 akapit** mowi o rezygnacji z analizy i konsekwencjach:\n> \"Адмаўляемся ад аналізу і атрымліваем 'нечаканыя' негатыўныя наступствы, вінавацячы атачэнне, а нярэдка і Бога ў жорсткасці.\"\n\nAkapit odpowiada na pytanie: kogo winimy za zlе wybory lub kogo mozna obwiniac? Mozliwe pytania:\n- \"Каго можна вінаваціць за свае выбары?\" (Kogo mozna winienic za swoje wybory?)\n- \"Чаму людзі вінавацяць іншых за сваю нявольную сітуацыю?\" (Dlaczego ludzie winia innych za swoja sytuacje?)\n\n## Sposob 2 - technika ukladania pytan\nDobra pytanie do akapitu:\n1. Identyfikuje temat glowny akapitu\n2. Jest sformuowane jako pytanie (zaczyna sie od слова пытальнага: \"Што?\", \"Чаму?\", \"Калі?\", \"Як?\", \"Каго?\")\n3. Na to pytanie mozna odpowiedziec na podstawie danego akapitu\n4. Nie jest zbyt szerokie (nie obejmuje calego tekstu) ani zbyt waskie\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne sformulowanie obu pytan, adekwatnych do tresci wskazanych akapitow.\n> - **0 pkt** - jedno lub oba pytania bledne/nieadekwatne lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** wszelkie pytania, ktore mozna zadac na podstawie danego akapitu i na ktore akapit udziela odpowiedzi.\n\nCo zapamietac? Pytanie do akapitu musi byc na tyle ogolne, zeby odpowiada na nie caly akapit - nie tylko jedno zdanie. Pytanie musi byc sformulowane po bialorуsku i miec poprawna formę gramatyczna pytania (zakonczenie na \"?\" i odpowiedni szyk slow).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/6","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 6.-10.\n\nМарья Кірава\n\nСтэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\"\n\nhttp://adukacyja.info\n\nПрыпіс: ПМЖ - пастаяннае месца жыхарства.\n\nЯ вырашыла падзяліцца найбольш частымі міфамі пра вывучэнне моў і аспрэчыць іх. Некаторыя з іх настолькі ўкараніліся, што да гэтага часу падаюцца праўдай у апошняй інстанцыі. […]\nТрэба прысвячаць больш часу замежнай мове, родная нікуды не падзенецца.\nЗыходзячы з вопыту, магу дакладна сказаць: яшчэ як падзенецца. І добра, калі веды замежнай мовы будуць адпаведна добрымі, бо можна і сваю згубіць, і замежную не вывучыць. Мне давялося размаўляць з тымі, хто пераехаў на ПМЖ пару гадоў таму. Гэтага часу ім хапіла, каб адвыкнуць размаўляць без памылак і адразу знаходзіць патрэбныя словы. Што адбываецца з тымі, хто з'ехаў дзесяцігоддзі таму і амаль не выкарыстоўваў родную мову, можна не казаць. Ці можа здарыцца нешта падобнае на радзіме? Можа, калі чалавек атачае сябе выключна іншамоўным асяроддзем ці пастаянна працуе ў ім. Таму не варта пагарджаць сваёй культурай. Добры фільм ці кніга на роднай мове дапамогуць цікава бавіць час і падтрымліваць веды на ўзроўні. […]\nТой, хто жыў у краіне вывучаемай мовы, выдатна валодае ёй.\n…калі прыкладаў намаганні вывучыць яе. […] \"Сама\" мова вывучыцца толькі ў дзіцячым узросце і толькі на працягу пэўнага часу. Дарослыя ўжо ўспрымаюць усё праз прызму сваёй роднай мовы, таму ім складаней засвоіць іншую.\nВывучыць мову самастойна немагчыма.\nУ наш час інтэрнэту самастойна нельга вывучыць толькі нейкую занадта экзатычную мову вельмі далёкай краіны, носьбітаў якой можна пералічыць па пальцах. Анлайн-курсы, відэа, падкасты, форумы, інтэрактыўныя практыкаванні, аўдыёкнігі - толькі лянівы не карыстаецца такой разнастайнасцю. Канешне, самастойнае навучанне патрабуе дысцыпліны і паслядоўнасці, ды і напачатку складана засвоіць \"сваю\" методыку. Сапраўды, самастойнае навучанне складаней, але хто хоча, той дабіваецца пастаўленых мэтаў. Некаторым лягчэй займацца з настаўнікам індывідуальна ці ў групе, што, аднак, з'яўляецца асновай і не адмяняе неабходнасць самастойнай працы.\nНосьбіт мовы - найлепшы настаўнік.\nНапэўна, некаторыя з вас маюць знаёмых замежнікаў, якія вывучаюць вашу родную мову. Часам яны могуць задаваць такія пытанні, што нават адразу і не адкажаш. Чаму ў нашай мове нешта так, а не гэтак? А хто яго ведае, чаму… Бо ўсе так кажуць! Знаёмая сітуацыя? Справа ў тым, што носьбіты мовы часцей за ўсё не ўсведамляюць сваю мову як складаную сістэму. Ім гэта і не патрэбна, бо яны вольна валодаюць ёй, для іх яна толькі інструмент. Каб нешта даходліва патлумачыць, трэба добра разумець з'яву і ўмець гаварыць проста пра складанае. Таму далёка не кожны носьбіт мовы можа быць добрым настаўнікам, як і не кожны добры настаўнік - носьбіт мовы.\n\nПазнач згодна з інфармацыяй, пададзенай у тэксце. Падкрэслі ТАК, калі інфармацыя адпавядае тэксту, НЕ - калі не адпавядае.\n\n1. Роднай мовай людзі заўсёды валодаюць беспамылкова; гэта незабыўная мова.\n2. Інтэрнэт дапамагае ў самастойнай навуцы.\n3. Носьбіт мовы заўсёды з'яўляецца добрым настаўнікам.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - НЕ; 2 - ТАК; 3 - НЕ**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1:** \"Роднай мовай людзі заўсёды валодаюць беспамылкова; гэта незабыўная мова.\"\nOcena: **НЕ (NIE)**\nAutorka podaje konkretne przykłady ludzi, ktorzy po wyemigrowania zapominaja ojczysty jezyk:\n> \"Гэтага часу ім хапіла, каб адвыкнуць размаўляць без памылак і адразу знаходзіць патрэбныя словы.\"\nJezyk ojczysty moze ulec zapomnieniu - autorka expressis verbis temu zaprzecza.\n\n**Stwierdzenie 2:** \"Інтэрнэт дапамагае ў самастойнай навуцы.\"\nOcena: **ТАК (TAK)**\nAutorka wprost stwierdza:\n> \"У наш час інтэрнэту самастойна нельга вывучыць толькі нейкую занадта экзатычную мову [ ] Анлайн-курсы, відэа, падкасты, форумы, інтэрактыўныя практыкаванні, аўдыёкнігі - толькі лянівы не карыстаецца такой разнастайнасцю.\"\nInternet zdecydowanie pomaga w samodzielnej nauce.\n\n**Stwierdzenie 3:** \"Носьбіт мовы заўсёды з'яўляецца добрым настаўнікам.\"\nOcena: **НЕ (NIE)**\nAutorka wyraznie zaprzecza:\n> \"Таму далёка не кожны носьбіт мовы можа быць добрым настаўнікам, як і не кожны добры настаўнік - носьбіт мовы.\"\nRodzimi uzytkowicy jezyka nie sa swiadomi jego struktury jako systemu, wiec nie kazdy moze efektywnie nauczac.\n\n## Sposob 2 - technika eliminacji\nW zadaniach TAK/NIE warto szukac słow absolutnych (\"zaўсёды\" = zawsze, \"ніколі\" = nigdy, \"заўсёды\" = zawsze) - sa one czesto falszywe, bo rzeczywistosc jest bardziej zlozona. Stwierdzenie 1 i 3 uzywaja \"zawsze\" (заўсёды), co autorka expressis verbis kwestionuje w tekscie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne zaznaczenie wszystkich trzech: 1. НЕ; 2. ТАК; 3. НЕ.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna lub brak odpowiedzi.\n\nCo zapamietac? Slowа \"zawsze\" i \"nigdy\" w stwierdzeniach TAK/NIE sa sygnalami ostroznosci - w tekscie zwykl znajdowac sie przynajmniej jeden wyjątek, ktory czyni ze stwierdzenia falsz.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/8","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\" (Марья Кірава) z zadan 6.-10.\n\nАд назоўнікаў утвары прыметнікі:\nА) мова -\nБ) вопыт -\nВ) памылка -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**A) мова → моўны; Б) вопыт → вопытны; В) памылка → памылковы**\n\n## Sposob 1 - analiza slowotworcza kazdej formy\n\n**A) мова (jezyk) → моўны**\nSufiks **-н-** (w formie -ны/-ная) to typowy sufiks przymiotnikowy bialoruski. Przy łączeniu z основą мова-, polozenie sufiksu powoduje alternacje: мов- + -н- + -ы = **моўны** (zmiana v → u в pozycji przed spolgloska - graficznie \"ў\").\nPrzyklad uzycia: моўны вопыт (doswiadczenie językowe).\n\n**Б) вопыт (doswiadczenie) → вопытны**\nRdzen вопыт- + sufiks -н- + -ы = **вопытны**. Brak alternacji, koncowka regularna.\nPrzyklad: вопытны настаўнік (doswiadczony nauczyciel).\n\n**В) памылка (blad) → памылковы**\nRdzen памылк- + sufiks -ов- + -ы = **памылковы**. Sufiks -ов- stosowany często przy podstawach konczacych sie na spolgioskę.\nPrzyklad: памылковае рашэнне (blędna decyzja).\n\n## Sposob 2 - sufiksy przymiotnikowe w bialoruskim\nW jezyku bialoruskim najczestsze sufiksy przymiotnikowe przy derywacji od rzeczownikow:\n- **-н- (-ны, -ная, -нае)** - моўны, родны, дзённы\n- **-ов- (-овы, -овая)** - памылковы, летовы\n- **-ск- (-скі)** - гарадскі, навуковы (tu: -ов-)\n- **-н- z alternacja** - мова → моўны (в → ў przed n)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy przymiotniki poprawne: моўны, вопытны, памылковы.\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy poprawne lub bledne formy lub brak.\n\nCo zapamietac? W bialoruskim typowe sufiksy przymiotnikowe to -ны i -овы. Przy мова alternacja w → ў daje форму моўны (nie \"мовны\"). Przy памылка sufiks -ов- daje памылковы (nie \"памылкны\").","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/9","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\" (Марья Кірава) z zadan 6.-10.\n\nZrodlo definicji: Тлумачальны слоўнік беларускай мовы, пад рэд. Я.Коласа, К.Крапівы, П.Глебкі, Мінск 1977-1984.\n\nПазнач значэнне, у якім слова міф выступае ў тэксце.\n\nA. Старажытнае народнае паданне аб паходжанні свету і з'яў прыроды з фантастычнымі вобразамі багоў і легендарных герояў.\nB. Нешта фантастычнае, неверагоднае; вымысел (пераноснае значэнне).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź: B - Нешта фантастычнае, неверагоднае; вымысел (przenośne znaczenie słowa „міф\")\n\n**Uwaga o oznaczeniu wariantów:** Klucz CKE wskazuje wariant **2)** (warianty w tym zadaniu numerowane są cyframi 1), 2)). Druga pozycja odpowiada w zapisie literowym arkusza **odpowiedzi B**. Treść jest ta sama: *Нешта фантастычнае, неверагоднае; вымысел*.\n\n## Sposób 1 - analiza kontekstu użycia słowa „міф\" w tekście\nAutorka pisze:\n> „Я вырашыла падзяліцца найбольш частымі **міфамі** пра вывучэнне моў і аспрэчыць іх.\"\n\nW tym zdaniu „міфы\" (mity) to nie starożytne podania o powstaniu świata, lecz **fałszywe przekonania, stereotypy, nieprawdziwe wyobrażenia** - czyli znaczenie przenośne 'coś fantastycznego, nieprawdopodobnego; wymysł'.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałego wariantu\n- **A - Старажытнае народнае паданне аб паходжанні свету і з'яў прыроды** (starożytne ludowe podanie o pochodzeniu świata i zjawisk przyrody) - to znaczenie dosłowne/pierwotne słowa „міф\", które nie pasuje do kontekstu artykułu o nauce języków.\n\nW tekście słowo „міф\" występuje w znaczeniu przenośnym, dlatego poprawna jest odpowiedź **B** (= wariant 2 w numeracji klucza CKE).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05/zad/10","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2017-05","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na podstawie tekstu Стэрэатыпы пра вывучэнне моў: кропкі над \"i\" (Марья Кірава) z zadan 6.-10.\n\nНапішы рэзюмэ да тэксту колькасцю 40-60 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe rezyme (40-60 slow) - wersja modelowa:**\n\nТэма артыкула - вывучэнне замежных моў. Аўтарка абвяргае распаўсюджаныя міфы: родная мова можа забыцца, калі не выкарыстоўваць яе; пражыванне ў краіне мовы не гарантуе ведаў без намаганняў; сучасны інтэрнэт дае вялікія магчымасці для самастойнай навукі; носьбіт мовы не заўсёды з'яўляецца добрым настаўнікам.\n\n*(Liczba slow: ok. 52 - spelnia wymog 40-60)*\n\n## Sposob 1 - jak pisac rezyme (рэзюмэ)\nRezyme (resume, streszczenie) to krotki tekst (tu: 40-60 slow), ktory:\n1. **Podaje temat** artykulu (o czym jest tekst)\n2. **Wymienia glowne tezy** (co autorka mowi na ten temat)\n3. **Zachowuje wlasciwy poziom uogolnienia** - nie kopiuje zdan z tekstu dosłownie, ale streszcza ich tresc\n4. **Jest logicznie spojny** - idee lacza sie ze soba w kolejnosci\n\nW tym tekscie sa 4 glowne mity do obalenia:\n- Mit 1: jezyk ojczysty nie zniknie sam (FALSZ - moze zaniknąc)\n- Mit 2: mieszkanie w kraju jezykа = opanowanie jezyka (FALSZ - trzeba pracowac)\n- Mit 3: samodzielna nauka jest niemozliwa (FALSZ - internet pomaga)\n- Mit 4: rodzimi uzytkownik = najlepszy nauczyciel (FALSZ - nie kazdy)\n\n## Sposob 2 - technika pisania streszczen\nKroki:\n1. Przeczytaj tekst i wyodrebnij glowna mysl kazdego akapitu\n2. Znajdz temat ogolny (tu: obalanie mitow o nauce jezykow)\n3. Napisz 1 zdanie o temacie + 3-4 zdania o glownych tezach\n4. Sprawdz liczbe slow: 40-60\n5. Sprawdz, czy nie przepisujesz calych zdan z tekstu\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - temat jasny, glowne tezy uwzgledniоne, odpowiedni poziom uogolnienia, spojnosc logiczna, 40-60 slow.\n> - **2 pkt** - temat i tezy obecne ALE zaburzenia: poziom uogolnienia LUB spojnosc logiczna.\n> - **1 pkt** - temat i tezy obecne ALE zaburzenia: poziom uogolnienia ORAZ spojnosc logiczna.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak.\n\nCo zapamietac? Rezyme to NIE kopiowanie zdan z tekstu - to parafraza wlasnym stylem. Licz slowa: 40-60 to wymog formalny, ktory egzaminator sprawdza.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"}]}