{"paper":{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":11,"source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-6.\n\nСандра Ньюман\nМужчына ў слязах\n\nГісторыя ведае шмат прыкладаў, як гаравалі рыцары, рыдалі манахі і плакалі закаханыя. Што стала цяпер з высакародным мастацтвам мужчынскага плачу?\n\n,,Мужчыны не плачуць\" - вось адна з нашых найбольш укаранелых ідэй мужнасці. Хоць мужчыну дазваляецца выціснуць з сябе скупую слязу на пахаванні, альбо калі ён прышчэміць пальцы дзверцамі машыны, усё ж мяркуецца, што хутка возьме кантроль над сабой. Прылюднае галашэнне - выключна для дзяўчат.\n\nГэта не толькі чаканні соцыуму, але і навуковы факт. Усе сучасныя даследаванні сведчаць, што жанчыны плачуць значна часцей за мужчын. У 2009 годзе мета-даследаванне Германскага таварыства афтальмалогіі вызначыла, што жанчыны плачуць у сярэднім у пяць разоў часцей, і кожны эпізод доўжыцца амаль удвая больш. Гэта настолькі звычайная неадпаведнасць, што мы лічым яе біялагічна запраграмаванай. Мы лічым, што, хочам ці не, а гэта адно з гендарных адрозненняў, ад якога нікуды не дзецца.\n\nАле на самай справе можа стацца, што гендарны разрыў у плачы - толькі сучасная распрацоўка. Гістарычныя і літаратурныя крыніцы сведчаць не толькі тое, што мужчыны плакалі публічна, але тое, што ніхто на іх не бачыў у гэтым нічога ганебнага ці саромнага. Насупраць, мужчынскі плач лічыўся нормай амаль у кожнай частцы свету на працягу ўсёй запісанай гісторыі.\n\nУспомніце Іліяду Гамера, у якой уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам не менш за тры разы. Цар Прыям не толькі плача, але дзярэ на сабе валасы і ад гора катаецца па зямлі. Зеўс плача крывавымі слязьмі, і нават несмяротныя коні Ахілеса няўцешна галосяць над смерцю Патрокла. Канешне, мы не можам лічыць Іліяду дакладнай крыніцай гістарычных падзей, але несумненна, што грэкі лічылі ўсё гэта мадэллю паводзінаў для героя-мужчыны.\n\nМужчынскія слёзы далей працягнуліся і ў Сярэднявякоўі, дзе сведчанні аб іх назіраюцца і ў гістарычных, і ў літаратурных крыніцах. У хроніках перыяду мы знаходзім, як пасол неаднаразова плача, звяртаючыся да Філіпа Добрага, і ўся аўдыторыя на мірным кангрэсе кідаецца на зямлю, плача і стогне над працягу выступу. […]\n\nБольш за тое, мужчына са слязамі на вачах быў не толькі феноменам Захаду. Яго можна сустрэць і ў японскім эпасе. У Аповесці аб доме Тайра, якая часта разглядаецца як крыніца прыкладаў ідэальных паводзінаў самурая, можна ўбачыць мужчын у слязах літаральна на кожным кроку. Вось тыповая рэакцыя на смерць галоўнакамандуючага: ,,І ўсе, хто пачуў аб тым, сябры і ворагі, - усе плакалі, пакуль рукавы іх не прамоклі наскрозь\".\n\nС. Ньюман, Мужчына ў слязах, ,,Маладосць\" №6, 2016, с. 78-79.\n\nНа аснове тэксту падай адпаведныя да дэфініцый словазлучэнні:\nзаплакаць для паказу -\nфактычна, у сапраўднасці -\nнястрымана плакаць -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. выціснуць слязу\n2. на самай справе\n3. заходзіцца плачам (lub: плакаць пакуль рукавы не прамоклі)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nZadanie polega na odszukaniu w tekscie konkretnych slowotworczen odpowiadajacych podanym definicjom.\n\n1. \"zaplacac dla pokazu\" - definicja sugeruje lzy wyduszone, nieszczere. W tekscie: \"выціснуць з сябе скупую слязу\" - czasownik выціснуць (wycisnac z siebie) wskazuje na wysilek, sztucznosc. Odpowiedz: выціснуць слязу.\n\n2. \"faktycznie, w rzeczywistosci\" - definicja wskazuje na wyrazenie synonimiczne do \"naprawde\". W tekscie: \"Але на самай справе\" (Ale w rzeczywistosci/tak naprawde). Odpowiedz: на самай справе.\n\n3. \"niestrudnienie plakac\" - definicja wskazuje na intensywny, dlugotRwaly placZ. W tekscie: \"уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам\" - frazeologizm заходзіцца плачам (dosllownie: tracic sie w placu = plakac nieutulenie). Takze akceptowane: \"плакаць пакуль рукавы не прамоклі\" (plakac az rekawy nie przemokna).\n\n## Sposob 2 - frazeologia bialoruska\nWszystkie trzy odpowiedzi to utrwalone wyrazenia frazeologiczne:\n- выціснуць слязу - frazeologizm z odcieniem ironicznym (wycisnac lzy = sztuczny plac)\n- на самай справе - parbochny zwrot modyfikujacy zdanie (\"tak naprawde\")\n- заходзіцца плачам - intensywnosc czynnosci wyrazona przez zwrot фразеалагічны\n\nNalezy szukac dokladnych cytatow z tekstu, nie parafraz.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie trzech poprawnych odpowiedzi (wszystkie trzy naraz)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko 1 lub 2 slowozlaczenia) lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** zamiast заходзіцца плачам mozna podac плакаць пакуль рукавы не прамоклі\n\nCo zapamietac? To zadanie wymaga dokladnych cytatow z tekstu - szukamy gotowych slowotworczen, nie tworzymy wlasnych. Definicja to klucz do wyszukania: \"pokaz\" wskazuje na sztucznosc (выціснуць), \"faktycznie\" to modyfikator zdania (на самай справе), \"niestrudnienie\" to intensywnosc (заходзіцца).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"2","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Sandry Newman ,,Мужчына ў слязах\" (zadania 1.-6.).\n\nПраўда ці фальш? Пазнач згодна з інфармацыямі, пададзенымі ў тэксце. Праўдзівыя інфармацыі пазнач (П), фальшывыя - (Ф).\n\n1. У сучасным грамадстве плач мужчыны не адпавядае ўяўленням аб сапраўднай мужнасці.\n2. Мы памыляемся, што розніца паміж плачам мужчын і жанчын абумоўлена біялагічна.\n3. І мужчыны, і жанчыны, нягледзячы на гендарныя адрозненні, маюць аднолькавую сярэднюю працягласць плачу.\n4. Сёння мужчынскі плач у публічных месцах паўсюдна ў свеце лічыцца нормай.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. П (Prawda)\n2. П (Prawda)\n3. Ф (Falsz)\n4. Ф (Falsz)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (weryfikacja kazdego stwierdzenia)\n\n**Stwierdzenie 1:** \"We wspolczesnym spoleczenstwie plac mezczyzny nie odpowiada wyobrazeniom o prawdziwej meznosci.\" - PRAWDA.\nTekst mowi: \"Мужчыны не плачуць\" - вось адна з нашых найбольш укаранелых ідэй мужнасці\" (\"Mezczyzni nie placza\" - to jedna z naszych najglabiej zakorzenionych idei meznosci). Potwierdza stwierdzenie.\n\n**Stwierdzenie 2:** \"Myli sie ten, kto sadzi, ze roznica miedzy placem mezczyzn i kobiet jest uwarunkowana biologicznie.\" - PRAWDA.\nTekst mowi: \"Але на самай справе можа стацца, што гендарны разрыў у плачы - толькі сучасная распрацоўка.\" Autor sugeruje, ze ta roznica to zjawisko wspolczesne, nie biologiczne. Stwierdzenie jest prawdziwe - rzeczywiscie sie mylimy.\n\n**Stwierdzenie 3:** \"Mezczyzni i kobiety, mimo roznic plciowych, maja jednakowo dlugi sredni czas placzu.\" - FALSZ.\nTekst mowi wprost: \"кожны эпізод доўжыцца амаль удвая больш\" (kazdy epizod trwa prawie dwa razy dluzej - chodzi o kobiety). Czas placzu kobiet i mezczyzn jest wiec rozny.\n\n**Stwierdzenie 4:** \"Dzisiaj plac mezczyzny w miejscach publicznych jest powszechnie na swiecie uznawany za norme.\" - FALSZ.\nTekst mowi, ze tak bylo w historii (\"мужчынскі плач лічыўся нормай амаль у кожнай частцы свету на працягу ўсёй запісанай гісторыі\"), ale stwierdzenie dotyczy wspolczesnosci (\"Сёння\"), a dziS sytuacja jest odwrotna - plac mezczyzny jest spolecznie nieakceptowalny.\n\n## Sposob 2 - technika weryfikacji Prawda/Falsz\nKluczem jest dokladne rozroznienle czasu: przeszlosc vs terazniejszosc. Stwierdzenia 3 i 4 sa falszywe, bo:\n- Stwierdzenie 3 falszywe bo jest konkretna liczba w tekscie (dwa razy dluzej)\n- Stwierdzenie 4 falszywe bo mowi o wspolczesnosci, a w tekscie ta norma dotyczy historii\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne wskazanie czterech odpowiedzi (1-П, 2-П, 3-Ф, 4-Ф)\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (dwie lub mniej poprawnych) lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? W zadaniach P/F o tresci: (1) szukaj cytatow potwierdzajacych/zaprzeczajacych, (2) uwazaj na rozroznienle czasu (przeszlosc vs terazniejszosc), (3) zwracaj uwage na liczby i konkrety w tekscie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/3","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"3","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Sandry Newman ,,Мужчына ў слязах\" (zadania 1.-6.).\n\nВыберы рысы мовы, характэрныя для гэтага тэксту. Пазнач ТАК, калі гэтая рыса выступае ў тэксце, пазнач НЕ - калі не выступае.\n\n1. Выкарыстанне слоў і словазлучэнняў з размоўнай лексікі.\n2. Наяўнасць дыялогаў.\n3. Прысутнасць аргументаў, якія даказваюць правільнасць галоўнага тэзіса.\n4. Апісанне падзей з месца дзеяння.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. ТАК\n2. НЕ\n3. ТАК\n4. НЕ**\n\n## Sposob 1 - analiza cech jezyka tekstu publicystycznego\n\n**Cecha 1: \"Uzywanie slow i slowotworczen z leksyki potocznej\"** - TAK.\nTekst zawiera wyrazenia potoczne i nieformalnych: \"прышчэміць пальцы дзверцамі машыны\" (przycisnac palce drzwiczkami samochodu), \"дзярэ на сабе валасы\" (drzec na sobie wlosy - idiom), \"катаецца па зямлі\" (turlac sie po ziemi). Sa to wyrazenia z jezyka potocznego.\n\n**Cecha 2: \"Obecnosc dialogow\"** - NIE.\nTekst jest artykulem publicystycznym - narracja prowadzona jest w trzeciej osobie, brak bezposrednich dialogow miedzy postaciami. Cytaty z dziela literackiego (Iliada) sa przytoczeniami, nie dialogami.\n\n**Cecha 3: \"Obecnosc argumentow, ktore dowodza slusznosci glownej tezy\"** - TAK.\nTekst jest zbudowany wokol tezy (mezczyzni historycznie placali publicznie) i jest popierany kolejnymi argumentami: badania z 2009 roku, przyklad Iliady, kroniki sredniowieczne, epopeja japonska. To typowa struktura argumentacyjna publicystyki.\n\n**Cecha 4: \"Opis wydarzen z miejsca zdarzenia\"** - NIE.\nTekst nie jest reportazem \"na zywo\" - to artykul naukowy/popularnonaukowy oparty na zrodlach historycznych i badaniach, nie na bezposrednim swiadectwie wydarzen.\n\n## Sposob 2 - gatunkoznawstwo: artykul publicystyczny vs reportaz\nArtykul publicystyczny (jak ten): teza + argumenty, jezyk formalny z elementami potocznymi, zrodla historyczne. NIE ma: dialogow, opisu na zywo, chronologii zdarzen z miejsca akcji.\nReportaz: dialogi, opis z miejsca, narracja pierwszoosobowa lub sytuacyjna.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne wskazanie czterech odpowiedzi (1-TAK, 2-NIE, 3-TAK, 4-NIE)\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie trzech odpowiedzi\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Artykul publicystyczny = teza + argumenty + jezyk z elementami potocznymi. NIE ma dialogow i opisu na zywo. Gatunkoznawstwo to kluczowa kompetencja na maturze z jezyka bialoruskiego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/4","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Sandry Newman ,,Мужчына ў слязах\" (zadania 1.-6.).\n\nАдкажы, да якой часціны мовы адносяцца словы літаральна, наскрозь, насупраць.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**прыслоўе (przyslowek)**\n\n## Sposob 1 - analiza gramatyczna\nAnalizujemy trzy wyrazy z tekstu:\n\n1. **літаральна** (dosllownie) - odpowiada na pytanie \"jak?\" (як?), nie odmienia sie przez przypadki, rodzaje ani liczby, modyfikuje orzeczenie lub przymiotnik. To przyslowek.\n\n2. **наскрозь** (na wskros, na przestrzal) - odpowiada na pytanie \"jak/w jaki sposob?\" (як?). Nie odmienia sie, wyraza sposob lub miare. To przyslowek.\n\n3. **насупраць** (naprzeciw, wrecz przeciwnie) - w funkcji modyfikatora zdania, wyraza stosunki przestrzenne lub logiczne, nie odmienia sie. To przyslowek.\n\nWszystkie trzy wyrazy sa nieodmienne i odpowiadaja na pytania pytakowskie przyslowka (як? дзе? куды? калi?). Sa to zatem przyslowki (прыслоўі).\n\n## Sposob 2 - rozroznienie od podobnych czesci mowy\nCzesto mylone z przyslowkami sa:\n- Przyimki (прыназоунiкi): stoja przed rzeczownikami, np. \"насупраць дома\" (naprzeciv domu) - wtedy \"насупраць\" to przyimek\n- Jednak w tekscie \"Насупраць, мужчынскі плач лічыўся нормай\" - \"насупраць\" stoi samodzielnie jako modyfikator zdania = przyslowek\n\nKlucz rozroznien: jezeli wyraz stoi samodzielnie i nie laczy sie z rzeczownikiem w wymaganiu przypadkowym - to przyslowek.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna odpowiedz: прыслоўе\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (np. назоўнік, прыназоунiк, выклiчнiк) albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Przyslowek (прыслоўе) to nieodmienna czesc mowy odpowiadajaca na pytania jak? gdzie? kiedy? dokad? Wyrazy zakonczane na -а, -о wyprowadzone od przymiotnikow lub bedace samoistnymi nieodmiennymi slowami opisujacymi sposob/miejsce/czas sa w bialoruszczyznie przyslowkami.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/5","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Sandry Newman ,,Мужчына ў слязах\" (zadania 1.-6.).\n\nЗакончы сказ. Пазнач правільны адказ.\nСловазлучэнне плача крывавымі слязьмі - гэта\n\nA. А. гукаперайманне.\nB. Б. метафара.\nC. В. анафара.\nD. Г. параўнанне.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Б. метафара (metafora)**\n\n## Sposob 1 - analiza srodkow stylistycznych\nSlowotworzenie \"плача крывавымі слязьмі\" (plaka krwawymi lzami) to opis sytuacji, w ktorej Zeuss placze. Dosllownie bog nie moze plakac krwia - to przeniesienie znaczenia sugerujace ogromny bol, intensywnosc plonacych uczuc, cierpienie az do krwi.\n\nMechanizm metafory:\n- Lzy sa normalnie cieczem bezbarwna/przezroczysta\n- Przypisanie im cechy \"krwawy\" (krwisty, czerwony) tworzy obraz niemozliwy dosllownie\n- Przeniesienie wlasnosci jednej rzeczy (krwi = bol, smierc) na druga (lzy) = metafora\n\nDlaczego nie inne odpowiedzi:\n- А. гукаперайманне (onomatopeja) - to nasladowanie dzwiekow (np. bzyczenie, szelest). Wyrazy \"крывавыя слёзы\" nie nasladuja dzwiekow.\n- В. анафара (anafora) - to powtoRzenie slow na poczatku kolejnych wersow/zdan. Tutaj nie ma powtorzenia.\n- Г. параўнанне (porownanle) - poroWnanie wymaga slow \"jak\", \"jakby\" (як, нiбы). Tutaj nie ma spojnika porowujacego.\n\n## Sposob 2 - definicje tropow literackich po bialorusku\n- **Метафара** - прапановы пераносу назвы аднаго прадмета на другі на аснове падабенства (przeniesienie nazwy jednej rzeczy na inna na podstawie podobienstwa)\n- **Параўнанне** - суастаўленне двух прадметаў з дапамогай злучнікаў \"як\", \"нiбы\", \"быццам\" (porownanie z uzyciem spojnikow)\n- **Метафара** jest bardziej zwiezla - nie ma spojnika porownania, przeniesienie jest bezposrednie\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna odpowiedz: Б (метафара)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (А, В lub Г) albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Metafora = przeniesienie znaczenia BEZ spojnika. Porownanle = z uzyciem \"jak/jakby\". \"Krwawe lzy\" to niemozliwa dosllownie wlasciwosc - wiec to metafora intensywnego bolu i cierpienia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/6","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Sandry Newman ,,Мужчына ў слязах\" (zadania 1.-6.).\n\nНа аснове тэксту падай два прыклады, якія пацвярджаюць прысутнасць матыву мужчынскага плачу ў тэкстах культуры.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. Motyw meskiego placzu w Iliadzie Homera\n2. Motyw meskiego placzu w japonskiej epoce Opowiesci o rodu Taira**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (wyszukiwanie przykladow)\nZadanie prosi o DWA przyKLADy z tekstu dotyczace motywu meskiego placzu w tekstach kultury.\n\nPrzylKad 1 - Iliada Homera:\nTekst mowi: \"Успомніце Іліяду Гамера, у якой уся грэцкая армія заходзіцца аднадушным плачам не менш за тры разы. Цар Прыям не толькі плача, але дзярэ на сабе валасы Зеўс плача крывавымі слязьмі, і нават несмяротныя коні Ахілеса няўцешна галосяць \" - wiele postaci meskich plakalo publicznie, w tym krol Priam i sam Zeus.\n\nPrzyklad 2 - Opowiesc o rodzie Taira (japoNski epos):\nTekst mowi: \"У Аповесці аб доме Тайра можна ўбачыць мужчын у слязах літаральна на кожным кроку.\" oraz cytat: \"І ўсе, хто пачуў аб тым, сябры і ворагі, - усе плакалі, пакуль рукавы іх не прамоклі наскрозь.\" - nawet wrogowie nie powstrzymywali sie od plkaczu.\n\nMozna takze podac: przyklad ze sredniowiecza - kroniki z poslem placzacym przed Filipem Dobrym.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nBibliografia z zadania:\n- Iliada (ok. VIII w. p.n.e.) - grecki epos heroiczny Homera\n- Opowiesc o rodzie Taira (Heike monogatari, XIII w.) - japonska epopeja o wojnie klanow\n\nOba dziela naleza do klasyki swiatowej literatury i zawieraja motywy meskiego placzu jako akceptowanego spolecznie zachowania.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch przykladow (oba musza byc z tekstu)\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednego przykladu, podanie przykladow spoza tekstu lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** zamiast Iliady lub Opowiesci mozna podac przyklad ze sredniowiecznych kronik (poseL przed Filipem Dobrym)\n\nCo zapamietac? Szukamy DWOCH przykladow - musi byc ich dokladnie dwa. Mozemy podac nazwe dziela lub opis sytuacji. Zrodlem sa tylko informacje z tekstu - nie wymyslamy wlasnych przykladow spoza tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/7","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 7.-10.\n\nЮрый Бабіч\nЛексіка з нацыянальна-культурным кампанентам у сучасным публіцыстычным дыскурсе\n\nПерыядычны друк у сучасным грамадстве адыгрывае надзвычай істотную ролю. І не толькі як крыніца інфармацыі палітычнага, эканамічнага ці сацыяльнага капіталу, але і як рэтранслятар агульнакультаралагічных ідэй і адпаведных ментальных установак. […] Даволі багаты матэрыял для аналізу даюць публікацыі ў, бадай, найбольш папулярных сёння беларускамоўных выданнях - газетах ,,Звязда\" і ,,Наша Ніва\", - а таксама яшчэ ў некаторых перыёдыках (,,Народная воля\", ,,Наша слова\" і інш.). Іх асаблівая роля на сучасным этапе, на наш погляд, заключаецца ў падтрымцы пурыстычных тэндэнцый, якія выразна акрэсліліся ў беларускай мове ў апошнія гадоў дваццаць. А гэта, у сваю чаргу, сур'ёзна ўплывае на фарміраванне ды ўспрыманне моўнай карціны свету нашага этнасу ці асобных яе фрагментаў.\n\nПурызм (франц. purisme ад лац. purus ,,чысты\") - імкненне ачысціць літаратурную мову ад іншамоўных запазычанняў, а таксама ад ненарматыўных лексічных і граматычных элементаў [ ].\n\nНапрыканцы XX - пачатку XXI ст., паводле меркаванняў многіх навукоўцаў, эпоха мікралінгвістыкі, што вывучала мову як замкнутую сістэму, змянілася перыядам макралінгвістыкі, калі мова разглядаецца пераважна ў якасці цэласнай структуры праз яе адносіны да сацыяльнай, духоўнай, матэрыяльнай і іншых сфер жыцця грамадства. Менавіта такі падыход дае магчымасць, з аднаго боку, выяўляць і рэтранслявать пэўныя фрагменты моўнай карціны свету беларусаў, а з іншага - актуалізуе разуменне тых механізмаў, што павышаюць узровень нацыянальнай самаідэнтыфікацыі.\n\nВарта пагадзіцца з меркаваннем аўтаркі манаграфіі Сучасная Беларусь: мовы і нацыянальная ідэнтычнасць Іны Калітый, што на сучасным этапе праблема беларускай мовы - у значнай ступені лінгваэкалагічная. Таму публіцыстычны дыскурс сёння можа адыгрываць у тым ліку і надзвычай важную ролю, а менавіта спрыяць змяншэнню частотнасці ўжывання штучных, не ўласцівых мове слоў, захаванню яе выразнай адметнасці і ўнікальнасці. На старонках шэрагу айчынных друкаваных выданняў паслядоўна ўжываецца значная група нацыянальна маркіраваных адзінак, якія, па сутнасці, сталі фактам літаратурнай мовы, але пакуль падаюцца не ўсімі слоўнікамі.\n\nТак, побач з назоўнікамі ўрач і бальніца ўсё часцей ужываюцца словы лекар і лякарня. Тут важна ўсвядоміць, што лякарня - месца, дзе лечаць, і менавіта гэтае значэнне павінна быць цэнтральным, ядзерным. Пры параўнанні з адпаведнай калькаванай лексемай бальніца, якая матывуецца дзеясловам балець, выразна выяўляецца розніца ў ментальных установках, [ ] лякарня выклікае ў свядомасці чалавека зусім іншыя асацыяцыі, чым слова бальніца, настройвае на аптымістычны лад, стварае станоўчы эмацыйны фон.\n\nЮ. Бабіч, Лексіка з нацыянальна-культурным кампанентам у сучасным публіцыстычным дыскурсе [у:] ,,Роднае слова\" №6, 2016, с. 33.\n\nСлова рэтранслятар у Тлумачальным слоўніку беларускай мовы адносіцца да спецыяльнага тэрміна са значэннем 'адна з прамежкавых радыё- ці тэлевізійных станцый у ланцугу перадавальных і прыёмных станцый'. У якім значэнні гэтае слова ўжываецца ў тэксце?\n\nA. А. у прамым слоўнікавым значэнні\nB. Б. у прамым і пераносным значэнні\nC. В. у пераносным значэнні 'праблема'\nD. Г. у пераносным значэнні 'пасрэднік'","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Г. у пераносным значэнні 'пасрэднік' (w znaczeniu przeniesionym 'posrednik')**\n\n## Sposob 1 - analiza kontekstu uzycia slowa\nSlo*wo рэтранслятар w slowniku oznacza techniczne urzadzenie przekazujace sygnal radiowy/telewizyjny.\n\nW tekscie: \"[перыядычны друк ] але і як рэтранслятар агульнакультаралагічных ідэй і адпаведных ментальных установак.\"\n\nDoslowne tlumaczenie: \"[prasa periodyczna ] ale takze jako przekaznik/posrednik ogolnokulturowych idei i odpowiednich mentalnych postaw.\"\n\nAnaliza: Prasa nie jest stacja radiowa ani telewizyjnA - nie moze byc \"rEtranslatorem\" w dosllownym znaczeniu. Autor uzyl tego slowa przeniesnie - prasa pelni funkcje posrednika (pасрэдніка) przekazujacego idee kulturowe do spoleczenstwa. Znaczenie techniczne zostalo przeniesione na grunt kultury.\n\nDlaczego nie inne odpowiedzi:\n- А. w dosllownym slownikowym znaczeniu - NIE, bo prasa nie jest stacja radiowa\n- Б. w dosllownym i przeniesionym - NIE, bo kontekst nie pozwala na znaczenie dosllowne\n- В. w przeniesionym znaczeniu 'problem' - NIE, to nie ma zadnego sensu kontekstualnego\n\n## Sposob 2 - mechanizm rozszerzania znaczen slow\nWyrazy techniczne czesto przechOdza do jezyka potocznego lub publicystycznego w znaczeniu przeniesionym:\n- рэтранслятар (przekaznik) -> posrednik (kulturowy)\n- kanaly (TV) -> kanaly (dyplomacji)\n- filtrowac -> filtrowac informacje\n\nTaki mecHanizm to metaforyzacja terminu technicznego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna odpowiedz: Г (у пераносным значэнні 'пасрэднік')\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (А, Б lub В) albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Jezeli slowo techniczne uzyte jest w kontekscie, gdzie dosllowne znaczenie jest niemozliwe (prasa nie jest stacja radiowa), szukamy znaczenia przenosnego. Pytanie \"jaka role pelni prasa?\" - posrednika/przekaznika idei = Г.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/8","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Jurija Babicza ,,Лексіка з нацыянальна-культурным кампанентам у сучасным публіцыстычным дыскурсе\" (zadania 7.-10.).\n\nНапішы план тэксту ў трох пунктах.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Plan tekstu w trzech punktach:**\n1. Роля перыядычнага друку ў грамадстве. (Rola prasy periodycznej w spoleczenstwie)\n2. Падыходы да вывучэння мовы. (Podejscia do badan nad jezykiem)\n3. Лінгваэкалогія беларускай мовы. (Lingwoekologia jezyka bialoruskiego)\n\n## Sposob 1 - analiza struktury tekstu\nTekst Jurija Babicza sklada sie z kilku logicznych czesci:\n\n**Czesc 1 (akapit 1):** Autor opisuje, jaka role pelni prasa periodyczna w spoleczenstwie: nie tylko informuje, ale tez \"retranspluje\" idee kulturowe. Wymieniane sa konkretne gazety bialoruskie (Zviazda, Nasha Niva). To naturalny poczatek - wprowadzenie tematu.\n\n**Czesc 2 (akapity 2-3):** Autor omawia zmiane podejscia do badan nad jezykiem - od mikrolinguistyki (jezyk jako zamkniety system) do makrolinguistyki (jezyk w kontekscie spolecznym). Wprowadza tez definicje puryzmu.\n\n**Czesc 3 (akapity 4-5):** Autor mowi o lingwoekologii jezyka bialoruskiego, roli prasy w zachowaniu oryginalnej leksyki bialoruskiej, oraz podaje przyklad: лякарня vs бальніца.\n\n## Sposob 2 - technika tworzenia planu tekstu\nPlan tekstu powinien:\n- zawierac 3 punkty odpowiadajace trzem glownym czesciom\n- byc zredagowany w formie tytulow/naglowkow (nie zdan pelnych)\n- odzwierciedlac logiczny porzadek myslenia autora\n- byc napisany po bialorusku\n\nDozwolone warianty:\n- pkt 1: \"Роля прэсы ў трансляцыі культурных ідэй\" lub podobny\n- pkt 2: \"Мікра- і макралінгвістыка\" lub \"Падыходы навукоўцаў да вывучэння мовы\"\n- pkt 3: \"Ахова беларускай мовы\" lub \"Роля прэсы ў захаванні беларускай лексікі\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne podanie trzech punktow planu (wszystkie trzy odzwierciedlaja tresc tekstu)\n> - **1 pkt** - za poprawne podanie dwoch punktow planu\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** plan moze byc sformulowany roznymi slowami, wazne by odzwierciedlal tresc tekstu\n\nCo zapamietac? Plan pisemy jako tytuLy - krotkie frazy, nie pelne zdania. Trzy punkty = trzy glowne czeSci tekstu. Kazdy punkt powinien obejmowac jeden temat (prasa, lingwistyka, ekologia jezyka).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/9","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Jurija Babicza ,,Лексіка з нацыянальна-культурным кампанентам у сучасным публіцыстычным дыскурсе\" (zadania 7.-10.).\n\nЗ якімі значэннямі суадносяцца пабочныя словы, выдзеленыя ў тэксце? Да пададзеных ніжэй слоў (1-3) выберы і дапасуй адпаведнае значэнне (А-Г).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. бадай - Г\n2. па сутнасці - Б\n3. з аднаго боку - В**\n\n## Sposob 1 - analiza znaczen wstawek zdaniowych (пабочных слоў)\n\n**1. бадай** - W tekscie: \"Даволі багаты матэрыял для аналізу даюць публікацыі ў, бадай, найбольш папулярных сёння беларускамоўных выданнях\" (Dosyc bogaty material do analizy daja publikacje w, bodaj, najpopularniejszych dzis bialoruskojezycznych wydawnictwach).\nBadaj = \"chyba\", \"zapewne\", \"moze byc\" - wyraZa dopuszczenie jakiejs mozliwosci, sklonosc do zgody z czymS = odpowiedz Г (выказвае дапушчэнне якой-небудзь магчымасці, схільнасць згадзіцца з чым-небудзь).\n\n**2. па сутнасці** - W tekscie: \"якія, па сутнасці, сталі фактам літаратурнай мовы\" (ktore, w istocie, staly sie faktem jezyka literackiego).\nПа сутнасці = \"w istocie\", \"w rzeczywistosci\", \"tak naprawde\" = odpowiedz Б (на самай справе, у сапраўднасці).\n\n**3. з аднаго боку** - W tekscie: \"Менавіта такі падыход дае магчымасць, з аднаго боку, выяўляць і рэтранслявать пэўныя фрагменты , а з іншага - актуалізуе разуменне тых механізмаў \"\nЗ аднаго боку (z jednej strony) jest uzyte przy zestawieniu dwoch faktow: z jednej strony - z drugiej strony = odpowiedz В (ужываецца пры супастаўленні двух фактаў, з'яў).\n\nDlaczego А nie pasuje? А = \"са свайго боку, у адказ; адпаведна\" - to znaczenie reakcji/odpowiedzi. Zadne z trzech slow nie wyraZa odpowiedzi na czynnosc drugiej osoby.\n\n## Sposob 2 - funkcje wstawek zdaniowych (пабочных слоў)\nWstawki zdaniowe (пабочныя словы) to wyrazy lub wyraZenia modyfikujace cale zdanie lub jego czesc, niezwiazane z nim gramatycznie:\n- Wyrazajace pewnosc/niepewnosc: бадай, мабыць, мусіць\n- Wyrazajace rzeczywistosc: на самай справе, па сутнасці\n- Wyrazajace kolejnosc/zestawienie: з аднаго боку, па-першае\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie trzech poprawnych par (1-Г, 2-Б, 3-В)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko 1 lub 2 poprawne pary) lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Wstawki zdaniowe trzeba rozumiec z kontekstu. \"бадай\" to niepewnosc/dopuszczenie, \"па сутнасці\" to rzeczywistosc/istota, \"з аднаго боку\" to zestawienie dwoch faktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/10","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Jurija Babicza ,,Лексіка з нацыянальна-культурным кампанентам у сучасным публіцыстычным дыскурсе\" (zadania 7.-10.).\n\nРастлумач, якую ролю, паводле аўтара тэксту, адыгрывае беларускі перыядычны друк у адносінах да беларускай мовы?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Prasa periodyczna (peryjadychny druk) spelnia dwie funkcje wobec jezyka bialoruskiego:**\n1. Przekazuje i utrwala kulturowe terminy bialoruskie w systemie jezyka\n2. Zwieksza uzycie oryginalnej bialoruskiej leksyki, wypierajac slowa sztuczne i nierodzime\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (szukanie odpowiedzi)\nZadanie pyta o ROLE prasy bialoruskiej wobec jezyka bialoruskiego, wg autora.\n\nZ akapitu 1: \"[друк] як рэтранслятар агульнакультаралагічных ідэй\" - prasa przekazuje idee kulturowe. \"Іх асаблівая роля заключаецца ў падтрымцы пурыстычных тэндэнцый\" - szczegolna rola prasy to wspieranie tendencji purystycznych (oczyszczania jezyka z zapozyczen).\n\nZ akapitu 4: \"публіцыстычны дыскурс сёння можа адыгрываць надзвычай важную ролю, а менавіта спрыяць змяншэнню частотнасці ўжывання штучных, не ўласцівых мове слоў, захаванню яе выразнай адметнасці і ўнікальнасці.\" - prasa przyczynia sie do zmniejszenia uzywania sztucznych slow i zachowania wyrazistosci i unikalnosci jezyka.\n\nPrzyklad konkretny: zamiast \"бальніца\" (zapoZyczenie z rosyjskiego) promuje sie \"лякарня\" (slowo rodzime bialoruskie).\n\n## Sposob 2 - jezykoznawstwo: puryzm jezykowy\nAUtor opisuje zjawisko puryzmu (francus. purisme = czysty) - daznosc do oczyszczenia jezyka z zapozyczen. Prasa bialoruska:\n- wspiera puryzm jezykowy\n- propaguje rodzima leksyke bialoruska\n- zastepuje kalki jezykowe (np. z rosyjskiego) slow bialoruskimi\n\nTo wazny kontekst spoleczno-jezykoznawczy: Bialorus jest krajem dwujezycznym (bialoruski + rosyjski), wiec prasa bialoruska spelnia funkcje ochronna wobec jezyka.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie poprawnej odpowiedzi (nawet jednozdaniowej) opisujacej role prasy w zachowaniu i promowaniu bialoruskiej leksyki\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna, nieprecyzyjna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** wystarczy podac jedna z ról: przekazywanie kulturowej leksyki LUB wspieranie bialoruskich slow zamiast zapozyczen\n\nCo zapamietac? Rol prasy wg autora jest kilka: (1) przekazywac idee kulturowe, (2) wspierac puryzm (oczyszczanie jezyka), (3) promowac leksyke rodzima bialoruska zamiast zapozyczen. Kazda z tych rol jest poprawna odpowiedzia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05/zad/11","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2018-05","number":"11","points":37,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie 11. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nTwoja praca powinna liczyc nie mniej niz 250 slow. Do wyboru sa dwa tematy (Тэма 1 - rozprawka, Тэма 2 - interpretacja wiersza).\n\n=== ТЭМА 1 (rozprawka) ===\nУ чым заключаецца канфлікт пакаленняў? Паразважай над праблемай і абгрунтуй свой погляд, спасылаючыся на пададзены ніжэй тэкст Барыса Сачанкі Чаравікі-туфелькі і іншыя тэксты культуры. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.\n\nБарыс Сачанка\nЧаравікі-туфелькі\n\nЗ інстытута прыбегла радасная, узрушаная. Мімаходзь кінула на стол папку і ветрам уварвалася ў бацькаў кабінет.\n- Папахен, у нас у суботу вечар! - гулліва крыкнула яшчэ з парога. - Мне трэба новыя туфлі.\nСтары, лысы да апошняга воласа прафесар зняў акуляры, асцярожна палажыў на стол ручку, якою толькі што пісаў новую сваю работу, і, стомлена паціраючы далонню скроні, сказаў:\n- Лізачка, хто ж гэтак гаворыць з бацькам?\n- А што? - здзівілася дзяўчына.\n- Па-першае, я табе ніякі не папахен, а тата, - устаўшы з-за стала, сказаў прафесар. Па-другое Прысядзь, калі ласка, дачушка, на канапу.\nЛіза села.\n- Я вось што хацеў табе сказаць, - пачаў прафесар, прысаджваючыся да дачкі. - Як ведаеш, я таксама не нарадзіўся адразу прафесарам і некалі вучыўся ў інстытуце. Дык вось. Калі мне было столькі год, як табе, са мной здарыўся адзін прыкры выпадак: у мяне падраўся чаравік. У майстэрні абяцалі адрамантаваць яго праз дзень. А паколькі другіх чаравікаў я не меў, то назаўтра ў інстытут я пайшоў босы. Пайшоў рана, чуць свет, каб ніхто не бачыў. Сеў у самы куток\n- Далей можаш не расказваць, - перапыніла Ліза бацьку. - Я ўсё ведаю\n- Што ж ты ведаеш? - усміхнуўся прафесар.\n- Усё, усё ведаю. Ведаю, што табе не адрамантавалі таго чаравіка ні заўтра, ні паслязаўтра, ні праз тыдзень І ўсе гэтыя дні ты хадзіў босы на лекцыі Ведаю, што табе штогод хоць раз ды сніцца, як ты босы, ужо прафесар, ідзеш па праспекце ў інстытут. Ведаю, што ты будзеш цяпер пытаць, колькі пар туфляў у мяне. Мне абрыдла ўсё гэта слухаць, я не хачу, не хачу твайго нічога!\nПадхапілася, тупнула абцасікам моднай туфелькі і, уся ў слязах, выбегла з кабінета, моцна ляпнуўшы дзвярыма.\nСтары прафесар паківаў галавою і ўстаў з канапы. Прайшоўся сюды-туды па кабінеце, потым сеў за стол. Але болей не мог напісаць ні радка - у галаву лезла зусім другое.\nАдсунуўшы ў бок паперы, ён перабіраў у памяці зноў усё сваё жыццё, думаў, як гэта і чаму так здарылася, што яго не разумее і не хоча разумець родная дачка\n\nБ. Сачанка, Чаравікі-туфелькі [у:] В. Сянкевіч, Са словам праз стагоддзі. Падручнік па літаратурнай і культурнай адукацыі для вучняў 1 класа сярэдніх школ, Warszawa 2002, s. 36.\n\n=== ТЭМА 2 (interpretacja wiersza) ===\nЗрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.\n\nМаксім Багдановіч\nПагоня\n\nТолькі ў сэрцы трывожным пачую\nЗа краіну радзімую жах, -\nУспомню Вострую Браму святую\nІ ваякаў на грозных канях.\n\nЎ белай пене праносяцца коні, -\nРвуцца, мкнуцца і цяжка хрыпяць\nСтарадаўняй Літоўскай Пагоні\nНе разбіць, не спыніць, не стрымаць.\n\nУ бязмерную даль вы ляціце,\nА за вамі, прад вамі - гады.\nВы за кім у пагоню спяшыце?\nДзе шляхі вашы йдуць і куды?\n\nМо яны, Беларусь, панясліся\nЗа тваімі дзяцьмі ўздагон,\nШто забылі цябе, адракліся,\nПрадалі і аддалі ў палон?\n\nБійце ў сэрцы іх - бійце мячамі,\nНе давайце чужынцамі быць!\nХай пачуюць, як сэрца начамі\nАб радзімай старонцы баліць\n\nМаці родная, Маці-Краіна!\nНе ўсцішыцца гэтакі боль\nТы прабач, Ты прымі свайго сына,\nЗа Цябе яму ўмерці дазволь!\n\nЎсё лятуць і лятуць тыя коні,\nСрэбнай збруяй далёка грымяць\nСтарадаўняй Літоўскай Пагоні\nНе разбіць, не спыніць, не стрымаць.\n\n[1916]\n\nМ. Багдановіч, Пагоня [у:] Беларуская літаратура. Хрэстаматыя, Мінск 2004, с. 305-306.\n\nWybierz jeden temat i napisz wypracowanie (nie mniej niz 250 slow).\nТэма 1: У чым заключаецца канфлікт пакаленняў? Паразважай над праблемай і абгрунтуй свой погляд, спасылаючыся на тэкст Барыса Сачанкі Чаравікі-туфелькі і іншыя тэксты культуры. (rozprawka)\nТэма 2: Зрабі аналіз верша Максіма Багдановіча Пагоня. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. (interpretacja wiersza)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie wymaga napisania wypracowania (min. 250 slow) na jeden z dwoch tematow:**\n- Temat 1 (rozprawka): Konflikt pokolen na podstawie tekstu Sachankiego \"Чаравікі-туфелькі\"\n- Temat 2 (interpretacja wiersza): Analiza wiersza Bakhdanowicza \"Пагоня\"\n\nPonizej modelowe rozwiazanie dla obu tematow.\n\n## Sposob 1 - Temat 1: Rozprawka o konflikcie pokolen\n\n**Teza (stanowisko):**\nKonflikt pokolen wynika z roznych doswiadczen i wartosci, ktore kazde pokolenie wynosi z wlasnych przezyc - rodzice chca chronic dzieci przez pryzmat wlasnej przeszlosci, dzieci zas buduja tozsamosc przez bunt i niezaleznosc.\n\n**Argument 1 - z tekstu Sachankiego:**\nW opowiadaniu \"Чаравікі-туфелькі\" profesor opowiada corce o swoich ubogich studenckich latach, gdy mial tylko jedne buty. Corka Liza nie chce tego sluchac: \"Мне абрыдла ўсё гэта слухаць, я не хачу, не хачу твайго нічога!\" Ojciec chce przekazac lekcje skromnosci, corka odrzuca te lekcje, gdyz zyje w innej rzeczywistosci materialnej. Konflikt: przezycia pokolenia biedy vs pokolenie dobrobytu.\n\n**Argument 2 - inny tekst kultury:**\nNp. szekspirowskie \"Romeo i Julia\" - konflikt miloSci mlodych z konfliktem dynastycznym rodzin (pokolenia starsze narzucaja antagonizm mlodym). Albo biblijny przyklad przypowiesci o synu marnotrawnym - ojciec rozumie, ze musi pozwolic synowi odejsc i doswiadczyc swiata.\n\n**Argument 3 - refleksja ogolna:**\nKazde pokolenie przezywa swoje \"buty\" - swoje wlasne trudne doswiadczenia. Problem w tym, ze nie mozna przeniesc doswiadczenia bezposrednio - mozna tylko opowiadac. Corka w tekscie wie, co ojciec powie (\"Далей можаш не расказваць\"), ale nie CZUJE tego samego. Empatia miedzypokoleniowa wymaga wysilku z obu stron.\n\n**Zakonczenie:**\nKonflikt pokolen jest nieunikniony, ale mozna go zlagodzic przez dialog, szanowanie roznych doswiadczen i gotowose do wysluChania drugiej strony.\n\n## Sposob 2 - Temat 2: Interpretacja wiersza Maksimy Bakhdanowicza \"Пагоня\"\n\n**Teza interpretacyjna:**\nWiersz \"Пагоня\" (Pogon) Maksimy Bakhdanowicza (1916) to liryczne wezwanie do Bialorusiny, by pamietali o ojczyznie i powrocili do bialoruskiej tozsamosci - obraz historycznej Pogoni staje sie symbolem wiecznej tesknoty za ojczyzna i nieustannego sciagania tych, ktory ja opuscili.\n\n**Analiza - motyw Pogoni:**\nPogon (Пагоня) to historyczny symbol Wielkiego Ksiestwa Litewskiego - jezdziec na koniu. Bakhdanowicz czyni z niej metafore: konie gonja tych, ktorzy \"zapomnieli\" Bialorusi, \"wyrzekli sie\" jej, \"sprzedali i oddali w niewole\": \"Мо яны, Беларусь, панясліся / За тваімі дзяцьмі ўздагон, / Што забылі цябе, адракліся, / Прадалі і аддалі ў палон?\"\n\n**Analiza - sytuacja liryczna:**\nPodmiot liryczny czuje strach za ojczyzne (\"жах\") i wspomina Ostrobramska Matke Boska - kontekst religijno-patriotyczny. Konie lecace przez czas (\"за вамі, прад вамі - гады\") to wiecznosc poScigu - historia nie zapomniana.\n\n**Analiza - apel do sumienia:**\nNajsilniejszy akcent emocjonalny to apostrofa do koni: \"Бійце ў сэрцы іх - бійце мячамі, / Не давайце чужынцамі быць!\" (Bijcie ich w serca mieczami, nie pozwalajcie im byc cudzoziemcami!). To wezwanie do budzenia swiadomosci narodowej.\n\n**Zakonczenie interpretacyjne:**\nWiersz z 1916 roku jest ponadczasowy - w dobie narodowego odrodzenia Bialorusi na poczatku XX w. Bakhdanowicz apeluje o pamiec i lojalnosc wobec ojczyzny, a Pogon staje sie symbolem nieustannego przypominania o korzeniach.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 37 pkt):\n> **TEMAT 1 (rozprawka):**\n> - **A. Sformulowanie stanowiska: 0/3/6 pkt** - adekwatne=6, czesciowo=3, nieadekwatne=0\n> - **B. Uzasadnienie stanowiska: 0/4/6/9/12 pkt** - szerokie i poglebione=12, szerokie=9, czesciowe=4, brak=0\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa: 0/1/2 pkt**\n> - **D. Zamysl kompozycyjny: 0/2/4 pkt** - kompozycja funkcjonalna=4\n> - **E. Spojnosc lokalna: 0/1/2 pkt**\n> - **F. Styl tekstu: 0/1/3 pkt**\n> - **G. Poprawnosc jezykowa: 0/2/4 pkt**\n> - **H. Poprawnosc zapisu: 0/2/4 pkt**\n> **UWAGA:** Jesli A=0 pkt, wszystkie pozostale kategorie takze = 0 pkt. Mniej niz 250 slow = tylko A, B, C.\n>\n> **TEMAT 2 (interpretacja wiersza):**\n> - **A. Koncepcja interpretacyjna: 0/2/4/6 pkt** - spojna i nieSprzeczna=6\n> - **B. Uzasadnienie tezy: 0/4/8/12 pkt** - trafne i poglebione=12\n> - **C-H:** jak w temacie 1\n\nCo zapamietac? Wypracowanie musi miec min. 250 slow. Najwazniejsze sa kategorie A i B (stanowisko + uzasadnienie = do 18 pkt). Wymagane sa odwolania do tekstu z zadania ORAZ do innych tekstow kultury. Jezyk musi byc bialoruski, styl stosowny.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"}]}