{"paper":{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":10,"source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/1","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-5.\n\nНіл Гілевіч\nДолю каб бачыў у родным народзе\n\nУ гісторыі сусветнай літаратуры было нямала вялікіх трагедый, трагічных творчых лёсаў, трагічных асоб, невядома за што асуджаных Богам на самыя страшныя пакуты зямныя.\nАле больш трагічнай постаці, чым Янка Купала, бадай і сусветная літаратура не знае. Такіх душэўных пакут, якія зведаў-перажыў ён, нікому з роўных яму пабрацімаў на долю не выпала. Таму што трагедыяй, яго вечным, ніколі не заціхаючым болем была трагедыя яго народа, трагедыя Беларусі, яго выклятай Богам Бацькаўшчыны. А гэта непараўнана страшней, чым трагедыя некаторых яго вялікіх сучаснікаў, скажам, С. Ясеніна, або У. Маякоўскага, або геніяльнага балгарскага лірыка Пеё Яварава. Затраўлены, панявечаны, даведзены да чорнай роспачы, ён не змог жыць далей у гэтым подлым свеце і пакінуў яго, ведаючы аднак, што застанецца Балгарыя, яе народ і яго мова, застанецца на векі вечныя.\nУ Купалы праз дзясятак гадоў пасля Кастрычніка гэтакага ведання не стала. Змрочная ноч насунулася на душу паэта. Да Кастрычніка і ў першыя гады пасля яго паэт верыў, чакаў, спадзяваўся і таму - будзіў, клікаў, натхняў, пераконваў, - адным словам, жыў і змагаўся.\nУ канцы 20-х здарылася непапраўнае: насунулася тая бяда, што горш за смерць. Для такіх людзей, для такіх паэтаў, як Купала. Яму, прароку-яснавідцу, трыбуну і сцяганосцу нацыянальнага адраджэння - з усёй забойчай відочнасцю стала бачна, што гісторыя і на гэты раз подла і бязлітасна жорстка наглумілася і з яго самых запаветных мараў, і са святая святых яго народа. Яму стала да пранізліва-ледзяной яснасці зразумела, што ажыццяўленне яго найдарагіх і найсветлых ідэалаў прынамсі на цэлыя дзесяцігоддзі аддаляецца, ва ўсякім разе, ён ужо сваімі словамі не дапаможа народу - яму не дадуць патрэбнае слова сказаць. Ні яму і нікому іншаму з тых, што ішлі побач і жылі адною з ім верай.\n\nПаводле: Н. Гілевіч, Долю каб бачыў у родным народзе , [у:] Н. Гілевіч, Выбраныя творы, Мінск 2009, с. 476-477.\n\nНа падставе тэксту акрэслі стаўленне яго аўтара да асобы Янкі Купалы. Абгрунтуй свой адказ.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Autor traktuje Janke Kupale jako najwyzszego meczennieka wsrod poetow swiata - czlowieka, ktory doznal cierpienia wyjatkowego, bo nierozerwalnie splecionego z tragedia calego narodu bialoruskiego.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Autor juz w pierwszym akapicie stawia teze: \"Але больш трагічнай постаці, чым Янка Купала, бадай і сусветная літаратура не знае.\" - to wyrazna ocena wynosząca Kupale ponad wszystkich innych tragicznych tworcow.\n\nKrok 2: Nil Hilewicz porownuje go z Jesieninem, Majakowskim i Javarem. Ich tragedie mialy charakter osobisty - Kupala cierpial za caly narod: \"таму што трагедыяй, яго вечным, ніколі не заціхаючым болем была трагедыя яго народа, трагедыя Беларусі\".\n\nKrok 3: Autor opisuje duchowy zlom poety pod koniec lat 20. XX w. - moment, gdy Kupala zrozumial, ze nie bedzie mogl juz wyrazac swoich idei: \"яму не дадуць патрэбнае слова сказаць\". To podsumowuje stosunek autora: podziw polaczony z gleboka wspolczujaca.\n\nKrok 4: Uformowanie odpowiedzi - nalezy: (a) nazwac stosunek (podziwia go, uznaje za meczennieka/tragedie), (b) podac uzasadnienie z tekstu.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nNil Hilewicz (1931-2016) byl bialoruskim poeta i dzialaczem kulturalnym. W eseju przyjmuje ton apologetyczny wobec Kupaly. Stosunek autora mozna okreslic jako: szacunek, wspolczucie i uznanie wyjatkowosci cierpienia Kupaly. Argument uzasadniajacy: Hilewicz podkresla, ze Kupala - w odroznieniu od innych tragicznych poetow - nie mogl znalezc pocieszenia nawet w trwaniu swojego narodu i jezyka, bo widzial jak jego najdrozsze idealy s a odsuwane na dziesieciolecia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za okreslenie stosunku autora DO osoby Janki Kupaly ORAZ uargumentowanie tego stanowiska fragmentem tekstu.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (samo okreslenie bez uzasadnienia lub odwrotnie) albo brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** Dowolne poprawne sformulowanie wskazujace na to, ze autor uwaza Kupale za najwiekszego meczennieka / postac najbardziej tragiczna w literaturze swiatowej, + argument z tekstu (np. cierpial za narod, a nie tylko za siebie; pod koniec lat 20. stracil nadzieje; nie mial juz mozliwosci wypowiadac sie zgodnie z ideалами).\n\nCo zapamietac? Odpowiedz musi zawierac DWA elementy: (1) okreslenie stosunku autora i (2) uzasadnienie poparte tekstem. Sam cytat bez komentarza lub samo okreslenie bez argumentu daja 0 punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/2","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Nila Hilewicza Долю каб бачыў у родным народзе (zadania 1.-5.).\n\nНа аснове тэксту ацані праўдзівасць сказаў, змешчаных у табліцы. Калі сказ праўдзівы, пазнач П, калі фальшывы - Ф.\n\n{'nr': '1', 'tekst': 'Паэзія Я. Купалы была прасякнута болем і трагедыяй беларускага народа, Бацькаўшчыны.'}\n{'nr': '2', 'tekst': \"Паводле аўтара тэксту, Я. Купала не з'яўляецца трагічнай постаццю.\"}\n{'nr': '3', 'tekst': 'У канцы 20-х гадоў Я. Купала зразумеў, што новая палітычная сітуацыя не дазваляе яму пісаць згодна са сваімі ідэаламі.'}","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - Праўда (P); 2 - Фальш (F); 3 - Праўда (P)**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego stwierdzenia\n**Stwierdzenie 1:** \"Паэзія Я. Купалы была прасякнута болем і трагедыяй беларускага народа, Бацькаўшчыны.\"\nWeryfikacja: Tekst mowi wprost: \"трагедыяй, яго вечным, ніколі не заціхаючым болем была трагедыя яго народа, трагедыя Беларусі\". Stwierdzenie PRAWDZIWE.\n\n**Stwierdzenie 2:** \"Паводле аўтара тэксту, Я. Купала не з'яўляецца трагічнай постаццю.\"\nWeryfikacja: Autor pisze odwrotnie - \"больш трагічнай постаці, чым Янка Купала, бадай і сусветная літаратура не знае\". Kupala JEST tragiczna postacia. Stwierdzenie FALSZYWE.\n\n**Stwierdzenie 3:** \"У канцы 20-х гадоў Я. Купала зразумеў, што новая палітычная сітуацыя не дазваляе яму пісаць згодна са сваімі ідэаламі.\"\nWeryfikacja: Tekst mowi: \"яму не дадуць патрэбнае слова сказаць\" i \"ажыццяўленне яго найдарагіх і найсветлых ідэалаў прынамсі на цэлыя дзесяцігоддзі аддаляецца\". Stwierdzenie PRAWDZIWE.\n\n## Sposob 2 - technika eliminacji\nZadania true/false na maturze zawsze maja przynajmniej jedno falszywe stwierdzenie. Tu stwierdzenie 2 jest wyraznie sprzeczne z tekstem zrodlowym - to jest pewny FALSZ. Pozostale dwa latwo potwierdzic cytatami.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za wszystkie trzy poprawne odpowiedzi: 1-P, 2-F, 3-P.\n> - **0 pkt** - chociazby jedna bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** Mozna pisac pelne slowa Праўда/Фальш lub skroty П/Ф.\n\nCo zapamietac? Zadanie jest za punkt lub zero - NIE ma punktow czesciowych. Musisz poprawnie ocenic WSZYSTKIE trzy stwierdzenia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/3","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Nila Hilewicza Долю каб бачыў у родным народзе (zadania 1.-5.).\n\nДа кожнага слова/словазлучэння 1-3 выберы і дапасуй адпаведнае значэнне А-Г.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - В; 2 - Б; 3 - А**\n\nPelne zestawienie:\n- адным словам - В (карацей кажучы = krotko mowiac)\n- прынамсі - Б (самае меншае = co najmniej, przynajmniej)\n- выпасці на долю - А (дастацца = trafic w udziale, przypasc komus)\n\n## Sposob 1 - semantyczna analiza kazdego wyrazenia\n**1. \"адным словам\"** - to fraza podsumowujaca, uzywana gdy chcemy strescic kilka mysli w jednym sformulowaniu. Odpowiada polskiemu \"slowem\" lub \"jednym slowem\". W tekście: \"будзіў, клікаў, натхняў, пераконваў, - адным словам, жыў і змагаўся\" - czyli: streszcza wyliczenie. Znaczenie: В = \"карацей кажучы\" (krotko mowiac).\n\n**2. \"прынамсі\"** - przyslowek ograniczajacy, odpowiada polskiemu \"przynajmniej\" lub \"co najmniej\". W zdaniu: \"ажыццяўленне яго найдарагіх ідэалаў прынамсі на цэлыя дзесяцігоддзі аддаляецца\" oznacza, ze odsuwalo sie NA CO NAJMNIEJ kilka dziesiecioleci. Znaczenie: Б = \"самае меншае\".\n\n**3. \"выпасці на долю\"** - frazeologizm bialoruski oznaczajacy \"stac sie czyims udzialem\", \"trafic komus w los\". W zdaniu: \"Такіх душэўных пакут [ ] нікому [ ] на долю не выпала\" = nikomu nie trafilo sie takie cierpienie. Znaczenie: А = \"дастацца\".\n\nZbywajaca opcja: Г (амаль = prawie) - nie pasuje do zadnego z trzech wyzej.\n\n## Sposob 2 - metoda eliminacji\nNajlatwiej zaczac od \"адным словам\" - to zwrot frazeologiczny oczywisty (jeden do jednego z polskim). Potem \"прынамсі\" - to pozyczka z polskiego \"przynajmniej\" widoczna fonetycznie. Zostaje \"выпасці на долю\" = А.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za wszystkie trzy poprawne dopasowania: 1-В, 2-Б, 3-А.\n> - **0 pkt** - chociazby jedno niepoprawne dopasowanie lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** tylko jedna kombinacja jest poprawna.\n\nCo zapamietac? \"прынамсі\" to bialoruski odpowiednik polskiego \"przynajmniej\" (samae mensae = co najmniej). \"адным словам\" to staly zwrot podsumowujacy jak polskie \"slowem\". \"выпасці на долю\" = doslosc, los ktos dostal.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/4","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Nila Hilewicza Долю каб бачыў у родным народзе (zadania 1.-5.).\n\nПадбяры сінонімы да пададзеных ніжэй слоў.\n\nміг -\nдоля -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**міг - хвіліна (chwila, moment)**\n**доля - лёс (los, przeznaczenie)**\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna wyrazow\n**\"міг\"** - bialoruskie slowo oznaczajace krotki odcinek czasu: chwile, moment, mgnienie oka. Synonimy bialoruskie:\n- хвіліна (chwila - najblizszy odpowiednik)\n- момант (moment)\n- імгненне (mgnienie)\nNajbardziej naturalny i oczekiwany na egzaminie: хвіліна.\n\n**\"доля\"** - bialoruskie slowo oznaczajace los, przeznaczenie czlowieka. Synonimy bialoruskie:\n- лёс (los - najblizszy odpowiednik)\n- лёсаванне (przeznaczenie)\n- судьба (los - rusycyzm, mniej polecany)\nNajbardziej naturalny i oczekiwany na egzaminie: лёс.\n\n## Sposob 2 - kontekst uzycia w tekscie\n\"Доля\" wystepuje w tytule eseju Hilewicza: \"Долю каб бачыў у родным народзе\" - czyli: \"Zeby widziec los we wlasnym narodzie\". Oznacza tu przeznaczenie, koleje losu. \"Лёс\" to synonim uzywany rownie czesto w bialoruszczyznie literackiej.\n\n\"Міг\" w tekscie nie pojawia sie bezposrednio, ale jest typowym slowem w poezji i prozie bialoruskiej na oznaczenie chwili czasu. Synonim \"хвіліна\" jest slowem neutralnym i powszechnym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch poprawnych synonimow (jednego do \"міг\" i jednego do \"доля\").\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko jeden synonim) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** для міг: хвіліна / момант / імгненне; для доля: лёс / лёсаванне.\n\nCo zapamietac? Punktacja jest zero-jedynkowa: oba synonimy muszą byc poprawne. Warto znac podstawowe bialoruskie pary synonimiczne: міг=хвіліна, доля=лёс - to slowa czesto pojawiajace sie w tekstach literackich na egzaminie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/5","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"5","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Nila Hilewicza Долю каб бачыў у родным народзе (zadania 1.-5.).\n\nНапішы рэзюмэ да тэксту памерам 40-60 слоў.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Resumé (streszczenie) tekstu Nila Hilewicza - przykladowe rozwiazanie (ok. 50 slow w jezyku bialoruskim):**\n\nУ гісторыі літаратуры шмат трагічных лёсаў, аднак лёс Янкі Купалы адносіцца да адных з найбольш пакутлівых. Беларускі паэт пражыў не толькі сваю трагедыю, але і трагедыю ўласнага народа. Да Кастрычніцкай рэвалюцыі Янка Купала меў вялікія надзеі на паляпшэнне становішча беларускага народа, аднак усе ягоныя мары рассыпаліся, і яму прыйшлося змоўкнуць, пакінуўшы найсвятлейшыя свае ідэалы.\n\n## Sposob 1 - jak napisac poprawne resumé (krok po kroku)\n**Krok 1 - ustal temat tekstu.** Tekst mowi o tym, ze Janka Kupala jest najbarzdziej tragiczna postacia w literaturze swiatowej, bo jego bol byl zarazem bolem calego bialoruskiego narodu.\n\n**Krok 2 - wyselekcjonuj kluczowe mysli (nie wszystkie szczegoly):**\n- Kupala = najbardziej tragiczna postac w literaturze swiatowej\n- Jego tragedia = tragedia narodu bialoruskiego\n- Przed rewolucja pazdziernikowa mial nadzieje, po niej - stracil je\n- Pod koniec lat 20. zrozumial, ze nie moze juz wyrazac swoich idei\n\n**Krok 3 - uogolnij, nie streszczaj zdanie po zdaniu.** Resumé ma 40-60 slow. Nie cytuj - pisz wlasnymi slowami.\n\n**Krok 4 - sprawdz spojnosc logiczna:** teza → rozwinięcie → puenta.\n\n## Sposob 2 - czego unikac\n- Nie przepisuj cytatow z tekstu - to nie streszczenie, tylko kopia.\n- Nie wykraczaj poza informacje z tekstu.\n- Nie pisz wlasnych ocen - resumé to odtworzenie tresci, nie opinia.\n- Pilnuj limy 40-60 slow (za malo = 0 pkt za liczbe slow, za duzo = brak uogolnienia).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 5, max 3 pkt):**\n> - **3 pkt** - temat i tresc tekstu czytelne; adekwatny poziom uogolnienia; logiczna spojnosc; prawidlowa liczba slow (40-60).\n> - **2 pkt** - temat i tresc czytelne, ALE zaburzony poziom uogolnienia LUB brak spojnosci.\n> - **1 pkt** - temat i tresc czytelne, ALE zaburzony poziom uogolnienia ORAZ brak spojnosci.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna poprawna jezycznie i tresciowo realizacja w granicach 40-60 slow.\n\nCo zapamietac? Resumé to nie parafraza - to skrot z uogolnieniem. Trzy kluczowe elementy do zdobycia 3 punktow: (1) widac temat, (2) logicznie zbudowane zdania, (3) wlasciwa liczba slow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/6","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"6","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 6.-9.\n\nВіталь Цыганкоў\nФэйсбук дазваляе быць бессаромнымі\n\n4 лютага - дзень нараджэння Фэйсбука. У перадачы „Інтэрв'ю тыдня\" філосаф і метадолаг Уладзімір Мацкевіч: [ ] Як філосаф я цікавіўся праблемамі камунікацыі, дыялогу, стасункаў з пункту гледжання дасягнення паразумення, развіцця тэмы. Наколькі магчыма ўвогуле ў апасродкаванайą камунікацыі працягнуць старую філасофскую традыцыю дыспуту, спрэчкі, абмеркавання? [ ]\nНовыя ўмовы маняюць не толькі манеру, не толькі этыку, этас і этыкет камунікацыі, але гэта ўплывае і на сумленне і свядомасць чалавека. У непасрэднай камунікацыі ёсць шмат такіх чыннікаў, як міміка, пантаміміка - гледзячы вочы ў вочы, людзі паводзяць сябе зусім інакш. У непасрэднай камунікацыі, калі людзі сароміюцца, напрыклад, сказаць глупства - то мімікай і эмоцыямі яны могуць скаркэставаць свае выказванні, неяк улагодзіць суразмоўцу. Усё гэта адсутнічае ў інтэрнэт-камунікацыі. Вось гэтая малая доля сумлення, сораму ў інтэрнэт-камунікацыі ўносіць вялікія скажэнні ў чалавечыя стасункі. [ ]\nГэта адзін са шматлікіх негатыўных чыннікаў сеткавай камунікацыі. Але ёсць і станоўчыя. У жывой размове словы знікаюць, а ў пісьмовым выглядзе ў сацыяльных сетках словы застаюцца. [ ] Але ў фэйсбучнай камунікацыі заўсёды можна вярнуцца да ранейшых выказванняў, нагадаць суразмоўцу, што ён сказаў. У жывой размове гэта немагчыма.\nІ гэта дысцыплінуе пэўным чынам - трэба ўзважваць свае словы, разумець, што яны застануцца. Гэта прымушае больш адказна ставіцца да сваіх выказванняў. Але ж гэта тычыцца толькі тых, хто ўсур'ёз ставіцца да сеткавай камунікацыі. Гэта не тычыцца тролляў ці тых людзей, якіх цікавіць не змест размовы, а толькі самапрэзентацыя. [ ]\nЗнікае нешта істотнае ў адносінах паміж людзьмі. Бо калі мы гаворым з чалавекам тэт-а-тэт˛, то мы ўлічваем і яго рэакцыі, эмоцыі, стаўленне да нас. А калі ты робіш выказванні ў Фэйсбуку - ты губляеш гэтага непасрэднага адрасата. [ ] Камунікацыя набывае больш ананімнасці, ты надзяваеш пэўную маску. Мы перастаём быць самі сабой, а ў большай ступені граем пэўныя ролі. І гэта незалежна ад таго, ці хуліганіш ты, троліш - гэта адбываецца нават з вельмі сумленнымі і шчырымі людзьмі. [ ]\nЗаставацца сабой, разумець сябе ў сетках значна цяжэй. Непасрэдная камунікацыя дае магчымасць не толькі падтрымліваць больш шчыльныя, чалавечыя стасункі - яна дае матэрыял для самапазнання. Гэта губляецца ў віртуальнай камунікацыі, бо ты не бачыш рэальнай ацэнкі сябе з боку суразмоўцаў. [ ]\nДакрануцца рукой да чалавека, усміхнуцца, падморгнуць, нешта сказаць - гэта зусім іншае, чым лайк. Лайк - гэта вельмі фармальная рэч. [ ] І калі вы атрымліваеце сотні лайкаў пад нейкім сваім допісам - вы ж не ведаеце, ці яны фармальныя, ці шчырыя. [ ]\nА вось усмешку, падбадзёрванне, паціскане плячыма - фармальна інтэрпрэтаваць ужо нельга. І калі гэтыя жывыя рэчы знікаюць, то з жывога чалавека робіцца камунікацыйная машына.\n\nВ. Цыганкоў, Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі, http://www.svaboda.org\n\ną Апасродкаваны - pośredni.\n˛ Тэт-а-тэт (з франц. tęte-á-tęte) - w cztery oczy.\n\nНа аснове тэксту падай адзін аргумент, які пацвярджае тэзіс з загалоўка Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі, і адзін - які абвяргае.\n\nАргумент, які абвяргае тэзіс з загалоўка:\nАргумент, які пацвярджае тэзіс з загалоўка:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Argument POTWIERDZAJACY teze (Facebook pozwala byc beswstydnym):**\nAnonimowy charakter komunikacji internetowej pozwala kazdemu zakladac \"maske\" - uzytkownik traci poczucie wstydu, bo nie widzi bezposredniej reakcji rozmowcy.\n\n**Argument OBALAJACY teze (Facebook NIE pozwala byc beswstydnym):**\nTo, co raz zostanie zamieszczone w internecie, pozostaje na zawsze - mozna wrocic do wczesniejszych wypowiedzi i przypomniec je rozmowcy, co zmusza do odpowiedzialnego wazenia slow.\n\n## Sposob 1 - szukanie argumentow w tekscie\n**Argument POTWIERDZAJACY** - szukamy czego, co wspiera teze \"Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі\":\nAkapit 5: \"Камунікацыя набывае больш ананімнасці, ты надзяваеш пэўную маску. Мы перастаём быць самі сабой\" - komunikacja staje sie bardziej anonimowa, zakladamy maske, przestajemy byc soba. To wlasnie powoduje brak wstydu.\nTakze akapit 2: \"малая доля сумлення, сораму ў інтэрнэт-камунікацыі ўносіць вялікія скажэнні\" - mala doza sumienia i wstydu wprowadza wielkie znieksztalcenia.\n\n**Argument OBALAJACY** - szukamy czego, co przeczy tezie:\nAkapit 3-4: \"у пісьмовым выглядзе ў сацыяльных сетках словы застаюцца\" i \"заўсёды можна вярнуцца да ранейшых выказванняў\" - slowa pozostaja na zawsze, mozna do nich wrocic; to \"дысцыплінуе\" i \"прымушае больш адказна ставіцца да сваіх выказванняў\" (zmusza do bardziej odpowiedzialnego stosunku do swoich wypowiedzi).\n\n## Sposob 2 - logika budowania odpowiedzi\nNalezy pamietac o strukturze: kazdy argument to pelne zdanie lub rozwiniety zwrot - nie samo haslo. Examinatorzy sprawdzaja, czy zdajacy rozumie tekst, nie tylko kopiuje fragmenty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 6, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za oba poprawne argumenty (jeden potwierdzajacy, jeden obalajacy).\n> - **1 pkt** - za jeden poprawny argument.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna poprawna parafraza lub cytat z tekstu wskazujacy odpowiedni fragment dla kazdego z argumentow.\n\nCo zapamietac? Zadanie sprawdza rozumienie OBU stron argumentu. Argument obalajacy teze tytulu to paradoks: wlasnie trwalosc zapisu DYSCYPLINUJE uzytkownikow. Argument potwierdzajacy to anonimowsc i brak mimiki - stracenie naturalnych hamulcow wstydu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/7","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Witala Cyhankowa Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі (zadania 6.-9.).\n\nДа прыведзеных ніжэй слоў падбяры сінонімы іншамоўнага паходжання, выкарыстаныя ў тэксце.\n\nспрэчка (1 абзац) -\nсам-насам (5 абзац) -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**спрэчка (1 akapit) - дыспут**\n**сам-насам (5 akapit) - тэт-а-тэт**\n\n## Sposob 1 - wyszukanie synonimow obcojezycznych w tekscie\n**\"спрэчка\"** to rodzime bialoruskie slowo oznaczajace sporze, dyskusje, klotnie. Zadanie prosi o synonim obcojezyczny z akapitu 1. W tekscie: \"Наколькі магчыма ўвогуле ў апасродкаванай камунікацыі працягнуць старую філасофскую традыцыю дыспуту, спрэчкі, абмеркавання?\" - w tym samym wyliczeniu pojawia sie \"дыспут\" (z laciny: disputatio = dyskusja, spor). To synonim obcojezyczny szukanego slowa.\n\n**\"сам-насам\"** to rodzime bialoruskie wyrazenie frazeologiczne oznaczajace \"w cztery oczy\", sam na sam z kims. Zadanie prosi o synonim obcojezyczny z akapitu 5. W tekscie (z przypisem): \"калі мы гаворым з чалавекам тэт-а-тэт˛ [ ]\" - przypis 2 w tekscie objasnia: \"Тэт-а-тэт (з франц. tęte-á-tęte) - w cztery oczy\". To wlasnie szukany synonim obcojezyczny (z jezyka francuskiego).\n\n## Sposob 2 - technika lokalizacji\nKlucz do tego zadania: obydwa synonimy SA W TEKSCIE, nie trzeba ich wymyslac. Wystarczy odnalezc w podanym akapicie slowo obcojezyczne (latynizm lub galicyzm), ktore znaczy to samo co podane slowo rodzime.\n- Akapit 1: szukaj slowa o obcym rdzeniu blisko \"спрэчкі\" → \"дыспут\"\n- Akapit 5: szukaj slowa o obcym rdzeniu blisko \"сам-насам\" → \"тэт-а-тэт\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za oba poprawne synonimy: дыспут i тэт-а-тэт.\n> - **0 pkt** - chociazby jeden bledny synonim lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** tylko te dwa slowa sa poprawne - sa dosloswnie z tekstu.\n\nCo zapamietac? \"Дыспут\" to latynizm (disputatio), \"тэт-а-тэт\" to galicyzm (tete-a-tete). Oba sa w tekscie - zadanie sprawdza uwazne czytanie i umiejetnosc identyfikacji zapozyczen.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/8","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"8","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Witala Cyhankowa Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі (zadania 6.-9.).\n\nСярод пададзеных рысаў тэксту выберы тыя, якія характарызуюць яго мову. Абазнач ТАК, калі рыса ўласцівая тэксту, і НЕ, калі не ўласцівая.\n\n{'nr': '1', 'tekst': 'Выкарыстанне клічных сказаў.'}\n{'nr': '2', 'tekst': 'Наяўнасць неалагізмаў.'}\n{'nr': '3', 'tekst': 'Выкарыстанне фразеалагізмаў.'}\n{'nr': '4', 'tekst': 'Выкарыстанне рытарычнага пытання.'}","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - НЕ; 2 - ТАК; 3 - ТАК; 4 - ТАК**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdej cechy jezykowej\n**1. Wykorzytstanie zdan wykrzyknikowych (клічных сказаў):**\nPrzegladajac tekst - nie ma ani jednego zdania zakonaczonego wykrzyknikiem (!). Jest wywiad filozoficzny, utrzymany w tonie refleksyjnym. Odpowiedz: НЕ.\n\n**2. Obecnosc neologizmow (неалагізмаў):**\nTekst zawiera nowe slowa zwiazane z internetem i mediami spolecznosciowymi: \"Фэйсбук\", \"лайк\", \"допіс\", \"тролляў\", \"сеткавай камунікацыі\", \"інтэрнэт-камунікацыі\". To neologizmy (slowa nowe, weszle do jezyka wraz z rozwojem technologii). Odpowiedz: ТАК.\n\n**3. Uzywanie frazeologizmow (фразеалагізмаў):**\nW tekscie pojawia sie m.in. \"вочы ў вочы\" (dosloswnie: oczy w oczy = twarz w twarz) - to typowy frazeologizm. Pojawia sie tez \"надзець маску\" (zakladac maske) w sensie metaforycznym. Odpowiedz: ТАК.\n\n**4. Uzywanie pytan retorycznych (рытарычнага пытання):**\nW tekscie znajdziemy: \"Наколькі магчыма ўвогуле ў апасродкаванай камунікацыі працягнуць старую філасофскую традыцыю дыспуту, спрэчкі, абмеркавання?\" - pytanie, na ktore autor sam odpowiada = pytanie retoryczne. Takze: \"ці яны фармальныя, ці шчырыя\" w kontekscie retorycznym. Odpowiedz: ТАК.\n\n## Sposob 2 - metoda szybkiej weryfikacji\nNajlatwiej zaczac od stwierdzenia 1 - przejrzyj tekst pod katem \"!\". Brak znakow wykrzyknikowych = НЕ (pewne). Pozostale trzy to ТАК, co potwierdzaja konkretne przyklady w tekscie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 8, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - za wszystkie cztery poprawne odpowiedzi: 1-НЕ, 2-ТАК, 3-ТАК, 4-ТАК.\n> - **1 pkt** - za trzy poprawne odpowiedzi.\n> - **0 pkt** - dwie lub mniej poprawnych odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** mozna pisac ТАК/НЕ lub Tak/Nie.\n\nCo zapamietac? Tekst-wywiad filozoficzny nie uzywa zdan wykrzyknikowych (to jest spokojny wywiad). Natomiast neologizmy (facebook, lajk), frazeologizmy (вочы ў вочы) i pytania retoryczne (\"Наколькі магчыма \") sa obecne. Zawsze uzasadniaj przykladem z tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/9","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Witala Cyhankowa Фэйсбук дазваляе быць бессаромнымі (zadania 6.-9.).\n\nНазаві і падай прыклад стылістычнага сродка, ужытага ў апошнім абзацы.\n\nстылістычны сродак -\nпрыклад -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Srodek stylistyczny: метафара (metafora)**\n**Przyklad z ostatniego akapitu: камунікацыйная машына**\n\n## Sposob 1 - analiza ostatniego akapitu\nOstatni akapit brzmi:\n\"Дакрануцца рукой да чалавека, усміхнуцца, падморгнуць, нешта сказаць - гэта зусім іншае, чым лайк. Лайк - гэта вельмі фармальная рэч. [ ] А вось усмешку, падбадзёрванне, паціскане плячыма - фармальна інтэрпрэтаваць ужо нельга. І калі гэтыя жывыя рэчы знікаюць, то з жывога чалавека робіцца камунікацыйная машына.\"\n\nFraza \"з жывога чалавека робіцца камунікацыйная машына\" to METAFORA: czlowiek zostaje nazwany \"maszyna komunikacyjna\". To przenosnia - czlowiek nie jest dosloswnie maszyna, ale gdy traci zdolnosc do autentycznej komunikacji niewerbalnej, zachowuje sie jak maszyna.\n\nMetafora to trop stylistyczny polegajacy na przeniesieniu znaczenia - uzywamy jednej nazwy dla czegos innego, na zasadzie podobienstwa lub kontrastu.\n\n## Sposob 2 - inne srodki stylistyczne w ostatnim akapicie\nMozna tez wskazac:\n- **Wyliczenie (пералік):** \"Дакрануцца рукой да чалавека, усміхнуцца, падморгнуць, нешта сказаць\" - wyliczenie gestow bliskosci.\n- **Antyfteza (антытэза):** zestawienie \"жывога чалавека\" z \"камунікацыйная машына\" - zywy vs. mechaniczny.\nJednak CKE w kluczu wskazuje na metafore jako oczekiwana odpowiedz.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za poprawne nazwanie srodka stylistycznego (метафара) ORAZ podanie przykladu z tekstu (камунікацыйная машына lub inne poprawne).\n> - **0 pkt** - tylko nazwa bez przykladu, tylko przyklad bez nazwy, bledna nazwa lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** inne srodki obecne w ostatnim akapicie + ich przyklad z tekstu.\n\nCo zapamietac? Odpowiedz MUSI zawierac DWIE czesci: (1) nazwe srodka + (2) przyklad z tekstu. Brakuje jednego elementu = 0 pkt. Metafora \"камунікацыйная машына\" to kluczowy obraz calego wywiadu - czlowiek tracacy ludzkie cechy komunikacji i stajacy sie maszyna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05/zad/10","paper_id":"maturazai-bialoruski-bia-pr-2019-05","number":"10","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-bialoruski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nTemat 1 (rozprawka) lub Temat 2 (interpretacja utworu poetyckiego). Praca powinna liczyc nie mniej niz 250 slow.\n\nТЭМА 1 - фрагмент:\n\nВасіль Быкаў\nАблава\n(урывак)\n\nІ вось неяк увосень позненька ўвечары прыходзіць Міколка. Стомлены, згаладнелы, у гразкіх ботах, аказваецца, быў на нейкай нарадзе ў раёне. Маці хутчэй міску на стол, ён з'еў трохі і кажа: „Бацька, а давай купляць малатарню. Ёсць такая магчымасць праз патрэбкааперацыю. Грошы можна не разам - у россрочку\". Хведар адказаў не адразу, падумаў. Канешне, яно ж дужа не блага, тая малатарня, ён ужо бачыў такую ў суседняй вёсцы Шаўцы. Летась там тры ці больш гаспадаркі скла́ліся і купілі, казалі, добра малоціць, дужа давольныя былі мужыкі. І лягчэй, чым цапамі, і хутчэй. Але ж Бы чула яго сэрца, чым тое можа абярнуцца. [ ]\nМалатарню прыцягнулі на трэці дзень пасля пакроваў. Памог швагер Тамаш, доўга ладзілі пад павеццю прывад з драўлянымі дышламі і жалезнымі прэнтамі перадачы. Адклаўшы свае камсамольскія справы, памагаў і Міколка, усё ж ён таксама разбіраўся ў сучаснай сялянскай тэхніцы. Урэшце ўсё наладзілі і апробавалі новую машыну. [ ]\nМалацілі талакою, гаспадаркамі дзвюма ці трыма адразу, як калі складалася. Хведар нікому не адмаўляў, мерка́валі як хто хацеў, а плацілі, хто колькі мог. У залежнасці ад намалоту, канешне. Усё па добрай волі, што ж ён які эксплуататар для сваіх сяльчан? Мусіць, ён бы даў малаціць і дарма, але грошы былі патрэбны, усё ж малатарня каштавала не дзешава, і хоць узялі ў крэдыт, але сплачваць трэба было кожны квартал. Да каляд памалацілі ўсе суседзі і некаторая яго радня. Нават прывозілі з суседніх вёсак. Усім малаціў Роўба. [ ]\nЁн пражыў у Нядолішчы яшчэ месяцаў дзесяць. Нярадаснае было тое жыццё, бясхлеб'е і посніца надоўга пасяліліся ў ягонай хаце. Хведар дык яшчэ неяк трываў, сцяўшы зубы, а Ганулька пачала часта плакаць, асабліва ўранку ля печы, як бралася варыць ежу і нешта трэба было ўсыпаць у чыгун, пакласці на патэльню. Для малой Волечкі хадзіла па малако ў вёску да Лёксы ці да Грачыхіных. Тыя ім спачувалі, перажывалі іхнюю бяду, чым маглі памагалі. Мусіць, тады ён сха́дзіў ці да Цыпрукова Зміцера, які трэці год быў вінен яму трыццаць рублёў грошай. Быў вінен з той малацьбы і не аддаваў, і Хведар не мог напомніць яму - было ўсё ж няёмка, бы ён дамагаўся незаконнага. Дарма тады ён паслухаў Ганульку, якая, калі ён сабраўся ўвечары да Зміцера, сказала: „Не ідзі! Хай яны згараць, тыя трыццаць рублёў, калі ён такі чалавек нягодны \". Мусіць, нягодны, нават напэўна так, думаў Хведар, але ж сам трапіў у нявыкрутку, як тут не пойдзеш. Пайшоў і, канечне ж, атрымаў дулю. Не меў грошай Зміцер ці не схацеў аддаць - хто яго ведае; толькі дужа нядобра пагаварылі яны, і Хведар, прыйшоўшы дамоў, зацята маўчаў да ранку. Яно, можа б, і нічога асаблівага, можа б, як і абышлося і без тых грошай, калі б гэты Зміцер не быў у актывістах камбеда. Калі пачалося самае страшнае - раскулачванне, менавіта ён і прапанаваў на пасяджэнні раскулачыць Хведара Роўбу. Як лішэнца і цвёрдапада́тніка. Што ж, яго паслухалі, Хведара выслалі. Правялі класавую барацьбу на вёсцы, а тая трыццатка так і засталася за Зміцерам. Хай карыстаецца на здароўе. Хведару не шкада грошай, толькі яшчэ болей сумна зрабілася ад таго на свеце.\n\nВ. Быкаў, Аблава, [у:] В. Быкаў, Выбраныя творы, Мінск 2004, с. 436-440.\n\nТЭМА 2 - верш:\n\nАлесь Барскі\nБеластоцкі край\n\nМой Беластоцкі край - мая Айчына!\nЗ табою звязаны мой лёс і доля.\nЛюблю лясы твае, люблю даліны,\nКахаю шчыра бацькаўскае поле.\n\nКалышашся ў напевах песні роднай,\nІ мыеш твар у промнях залаці́стых,\nІ толькі тут я поўнасцю свабодны,\nІ толькі тут душой заўсёды чысты.\n\nСямяцічы і Гайнаўка, і Бельск старынны,\nСаколка ціхая, зялёная Дуброва,\nЛюбоў да вас - мая адвечная павіннасць\nІ вернасць матчынай спрадвечнай мове.\n\nШасціць калоссе ў палях шырокіх,\nБурліць крыніца песняю адвечнай,\nЗвініць нядзельны звон з царквы далёкай, -\nНа роднай Беласточчыне я вечны.\n\nЗямля мая, мой беларускі краю,\nНад Нарваю, над Бугам задуменным\nЯ вольны тут, душой адпачываю,\nМой краю вечны, краю незаменны.\n\nА. Барскі, Беластоцкі край, [у:] А. Барскі, Выбраныя творы, Мінск 2011, с. 21.\n\nWybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТэма 1. Ці варта рабіць дабро? Паразважай над праблемай і абгрунтуй свой погляд. Звяртайся да прыведзенага ніжэй фрагмента аповесці Аблава Васіля Быкава, цэлага твора і іншага тэксту культуры. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў.\n\nТэма 2. Зрабі аналіз верша. Пастаў інтэрпрэтацыйны тэзіс і абгрунтуй яго. Твая праца павінна налічваць не менш за 250 слоў. (Алесь Барскі, Беластоцкі край)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - uczen wybiera Temat 1 (rozprawka) lub Temat 2 (interpretacja wiersza). Ponizej wskazowki dla obu tematow.**\n\n## TEMAT 1 - Ці варта рабіць дабро? (rozprawka z odwolaniem do Bykawa \"Ablawa\")\n\n## Sposob 1 - jak napisac rozprawke na 20 punktow\n**Krok 1 - sformuluj stanowisko (kryterium A, max 6 pkt):**\nSformuluj jednoznaczna odpowiedz na pytanie: CZY WARTO CZYNIC DOBRO? Np.: \"Warto czynic dobro, chociaz historia Chwedara Rowby pokazuje, ze dobro bywa nagradzane zloslciwie - jednak to nie zmienia jego wartosci etycznej.\" Albo odwrotnie: \"Czyniac dobro, ryzykujemy zdradzenie nas przez tych, ktorym pomagamy, ale i tak jest to podstawowy obowiazek czlowieka.\" Unikaj stanowisk ambiwalentnych na poczatku - egzaminator musi zobaczyc TEZE.\n\n**Krok 2 - uzasadnij stanowisko (kryterium B, max 12 pkt):**\nOdwolaj sie do:\n(a) FRAGMENTU Ablawa: Chwed'ar Rowba pomaga sasiiadom - oddaje im mlotkarnie za tyle, ile moga zaplacic, a nawet bezplatnie; nie uwaza sie za eksploatatora. Zmicier Cyprukau, ktory jest mu winien 30 rubli z mloki, w kon'cu proponuje go rozkulaczenie - \"класавую барацьбу на вёсце\". Dobro spotyka sie ze zdrada.\n(b) CALOSCI utworu (Ablawa): Chwed'ar przez cale zycie byl czlowiekiem uczciwym, pracowitym, pomagajacym innym. Mimo to zostaje skazany, wypedzony z domu, traci wszystko. Jego tragedia jest ilustracja paradoksu: system totalitarny karze dobrych.\n(c) INNEGO TEKSTU KULTURY - mozna odwolac sie do: Biblii (przypowiesc o Dobrym Samarytaninie), filozofii Kanta (imperatyw kategoryczny: czynic dobro niezaleznie od konsekwencji), innego dziela literatury bialoruskiej.\n\n**Krok 3 - dbaj o kompozycje (kryterium D, max 4 pkt):**\nStruktura: wstp (teza) → argumenty (co najmniej 2) → puenta/podsumowanie. Kazdy akapit = jedna mysl.\n\n**Krok 4 - styl, jezyk, ortografia (kryteria F, G, H):** Pisz jezukiem literackim bialoruskim, unikaj rusycyzmow, dbaj o interpunkcje.\n\n## TEMAT 2 - Analiza wiersza Alesia Barskiego \"Беластоцкі край\"\n\n## Sposob 1 - jak sformulowac teze interpretacyjna i uzasadnic ja\n**Krok 1 - postaw teze interpretacyjna (kryterium A, max 6 pkt):**\nTeza musi ujmowac sens calego wiersza. Przykladowa teza: \"Wiersz 'Беластоцкі край' to wyznanie milosci do malej ojczyzny - Bialostoczyany - jako miejsca, gdzie podmiot liryczny czuje sie w pelni wolny i blisko swoich korzeni oraz jezyka ojczystego.\"\n\n**Krok 2 - uzasadnij teze (kryterium B, max 12 pkt):**\nAnalizuj:\n- Sytuacja liryczna: podmiot liryczny zwraca sie bezposrednio do swojej ojczyzny (\"Мой Беластоцкі край\") - oda, hymn do malej ojczyzny.\n- Motyw wolnosci: \"толькі тут я поўнасцю свабодны\" - wolnosc zwiazana z miejscem urodzenia.\n- Motyw jezyka i tozsamosci: \"вернасць матчынай спрадвечнай мове\" - jezyk bialoruski na Bialostoczyznie to symbol przywiazania do korzeni.\n- Obrazy natury: lasy, doliny, pola ojca (\"бацькаўскае поле\"), kolujace klosy, zrodlo, dzwon niedzielny - konkretne miejsca geograficzne (Siemiatycze, Hajnowka, Bielsko Podlaskie, Sokolka, Dabrowa).\n- Toponimy: autor przywoluje konkretne miejscowosci Podlasia - to zakorzeniony regionalizm.\n- Strofa i rytm: regularnosc strofy (4 wersy, rym okalajacy / naprzemienny) = spokój i stalosc uczucia.\n- Ostatnia strofa: \"Мой краю вечны, краю незаменны\" - ojczyzna jest wieczna i niezasteapiona.\n\n**Krok 3 - kompozycja i styl:**\nJak w temacie 1 - trzeba miec wyrazna strukture: teza interpretacyjna → uzasadnienie z analizy tekstu → wnioski.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> **Klucz CKE (zad. 10, max 20 pkt - wybor Tematu 1 lub 2):**\n>\n> **TEMAT 1 - Rozprawka:**\n> - A. Stanowisko: 0 / 3 / 6 pkt\n> - B. Uzasadnienie: 0 / 4 / 6 / 9 / 12 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0 / 1 / 2 pkt\n> - D. Kompozycja: 0 / 2 / 4 pkt\n> - E. Spojnosc lokalna: 0 / 1 / 2 pkt\n> - F. Styl: 0 / 1 / 3 pkt\n> - G. Jezyk: 0 / 2 / 4 pkt\n> - H. Zapis (ortografia + interpunkcja): 0 / 2 / 4 pkt\n>\n> **TEMAT 2 - Interpretacja wiersza:**\n> - A. Koncepcja interpretacyjna: 0 / 2 / 4 / 6 pkt\n> - B. Uzasadnienie tezy: 0 / 4 / 8 / 12 pkt\n> - C-H: jak powyzej\n>\n> **UWAGI:** (1) Jesli A=0 → reszta = 0. (2) Jesli Temat 1: A=3 i B=0 → reszta = 0. (3) Praca ponizej 250 slow: tylko A, B, C.\n\nCo zapamietac? To zadanie warte az 20/50 punktow calego arkusza (czyli 40% wyniku!). Priorytet: wyrazna teza (kryterium A) i bogato uzasadnione argumenty (kryterium B). Bez tezy caly wypracowanie jest za 0 punktow. Odwolanie do Ablawa (Temat 1) musi obejmowac FRAGMENT i CALY UTWR. Temat 2 wymaga analizy JEZYKOWEJ: srodki stylistyczne, budowa strofy, sytuacja liryczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk bialoruski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-bialoruski","category_label":"Matura"}]}