{"paper":{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":34,"source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/1.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"1.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na poniższej ilustracji przedstawiono schemat budowy teatru antycznego z zaznaczonymi nazwami poszczególnych jego części. (Schemat przedstawia teatr grecki z opisanymi częściami: THEATRON, ORCHESTRA, PARODOS, PROSKENION, SKENE.)\n\nOceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n\n1. Prolog to pieśń chóralna wykonywana na początku tragedii greckiej.\n2. Miejsce w teatrze greckim, gdzie występował chór, nazywało się orchestra.\n3. Koryfeuszem nazywano przewodnika chóru greckiego.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. F (falsz), 2. P (prawda), 3. P (prawda)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna terminow teatru greckiego\nStwierdzenie 1: \"Prolog to piesn choralna wykonywana na poczatku tragedii greckiej\" - FALSZ.\nProlog (gr. prologos) to wstepna czesc tragedii greckiej wypowiadana przez aktora lub aktorkow przed wejsciem choru. Piesnia choralna wykonywanym na poczatku tragedii byl Parodos (gr. parodos) - piesn wejsciowa choru wchodzacego do orchestry. Prolog zawiera wstepne informacje o akcji.\n\nStwierdzenie 2: \"Miejsce w teatrze greckim, gdzie wystepował chór, nazywalo sie orchestra\" - PRAWDA.\nOrchestra (gr. orchestra - miejsce do tanca) to kolista przestrzen przed skene, gdzie wykonywał swoje tance i spiewal chor. Na schemacie teatru greckiego orchestra jest wyraznie zaznaczona jako centralny element budowli.\n\nStwierdzenie 3: \"Koryfeusze nazywano przewodnika chóru greckiego\" - PRAWDA.\nKoryfeusz (gr. koryphaios - stojacy na czele) to przewodnik, lider chóru w teatrze starozytnej Grecji. Reprezentowal chor w dialogach z aktorami i kierowal wykonaniem piesni chorycznych.\n\n## Sposob 2 - kontekst teatru antycznego\nTeatr grecki byl zwiazany z kultem boga Dionizosa. Struktura przedstawienia tragicznego obejmowala: Prolog (wstep aktora), Parodos (wejscie choru), Epejsodia (sceny dialogowe z aktorami), Stasimona (piesni choryczne), Exodos (zakonczenie). Schemat widoczny w zadaniu pokazuje elementy architektoniczne: Theatron (widownia), Orchestra (miejsce choru), Parodos (wejscia po bokach), Proskenion (przednia scena), Skene (budynek sceniczny).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wszystkie trzy zaznaczenia: 1-F, 2-P, 3-P\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne zaznaczenie lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Prolog = wstep aktora (nie piesn chóru!). Parodos = wejsciowa piesn choru. Orchestra = kolista przestrzen dla choru. Koryfeusz = przewodnik (lider) choru.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/1.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na poniższej ilustracji przedstawiono schemat budowy teatru antycznego z zaznaczonymi nazwami poszczególnych jego części. (Schemat przedstawia teatr grecki z opisanymi częściami: THEATRON, ORCHESTRA, PARODOS, PROSKENION, SKENE.)\n\nWymień trzy funkcje chóru w teatrze antycznym.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy funkcje chóru w teatrze antycznym:**\n1. Rozpoczynanie i zamykanie przedstawienia (Parodos i Exodos)\n2. Komentowanie akcji, pelnienie roli narratora\n3. Wspóldzialanie z aktorami w partiach melodramatycznych\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna roli chóru\nChor grecki (gr. choros) liczyl pierwotnie 12, pózniej 15 czlonków (w tragedii Sofoklesa). Spelnial wielorakie funkcje dramaturgiczne:\n- **Funkcja strukturalna:** Wchodzil na orchestre w Parodos (pierwsza piesn choryczna) i opuszczal ja w Exodos (finalna piesn). Wyznaczal tym samym poczatek i koniec dramatu.\n- **Funkcja narracyjna/komentatorska:** W Stasimach (stojacych piesnich chorycznych miedzy epejsodiami) chor komentowal i ocenial zdarzenia dramatyczne z perspektywy zbiorowosci, czesto wyrazajac madrosc ogólna lub ostrzezenia.\n- **Funkcja dramatyczna:** W partiach melodramatycznych (melos + drama) chor wspóldzialal z aktorami - mogl prowadzic dialog z pojedynczym aktorem (Koryfeusz vs. aktor).\n\n## Sposob 2 - kontekst liturgiczno-religijny\nChor teatralny wywodul sie z ceremonii ku czci Dionizosa - dityrambów. Poczatkowo byl jedynym wykonawca. Tespis (VI w. p.n.e.) wyodrebnil pierwszego aktora z chóru. Ajschylos dodzial drugiego, Sofokles trzeciego aktora - w tej ewolucji chor stopniowo tracil na znaczeniu dramatycznym, natomiast zysk dramaturgiczny byl coraz wiekszy. Chor reprezentowal glos zbiorowej madrosci, sumienia spolecznosci.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - zapisanie co najmniej dwóch funkcji chóru (z trzech podanych)\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednej lub blednych funkcji\n> - **Akceptowane warianty:** dowolne dwie z trzech wymienionych funkcji\n\nCo zapamietac? Do uzyskania punktu wystarczy podac 2 z 3 funkcji. Trzy kluczowe funkcje: (1) rozpoczynanie/zamykanie, (2) komentowanie/narracja, (3) wspóldzialanie z aktorami.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zapisz, w którym wieku członkowie Cameraty Florenckiej zaczęli poszukiwać sposobów wskrzeszenia dramatu greckiego.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**XVI wiek (akceptowane takze: XVII wiek)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna Cameraty Florenckiej\nCamerata Florencka (wl. Camerata de' Bardi) to grono humanistow, poetow, muzyków i uczonych, którzy zbierali sie w domu Giovanniego de' Bardi we Florencji. Dzialali aktywnie w latach ok. 1573-1587, czyli pod koniec XVI wieku (Cinquecento). Ich glównym celem bylo \"wskrzeszenie\" antycznego dramatu greckiego, w którym - jak sadzi - slowo i muzyka byly nierozlacznie polaczone.\n\nGlówni czlonkowie: Vincenzo Galilei (ojciec astronoma), Jacopo Peri, Giulio Caccini, Ottavio Rinuccini.\n\nEfektem tych poszukiwan byl styl monodyczny (monody towarzyszonej, tj. jednej linii wokalnej z basso continuo) i ostatecznie narodziny opery. Pierwsza opera: \"Dafne\" Perego (ok. 1597-1598), zachowana jedynie fragmentarycznie. \"Euridice\" Perego (1600) to najstarsza zachowana opera.\n\n## Sposob 2 - kontekst chronologiczny\nXVI wiek = lata 1501-1600. Camerata dzialala w ostatniej cwierci XVI w. Wyniki poszukiwan zaowocowaly pierwszymi operami na przelomie XVI/XVII wieku (ok. 1600). Dlatego CKE akceptuje tez odpowiedz \"XVII wiek\" - bo pierwsze owoce tych badan (opery) pojawily sie juz na poczatku XVII w.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - XVI w. (odpowiedz gléwna) lub XVII w. (odpowiedz akceptowana)\n> - **0 pkt** - inny wiek lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** XVII w.\n\nCo zapamietac? Camerata Florencka = koniec XVI w. (ok. 1573-1600). Dla bezpieczenstwa pisz XVI w. To jest odpowiedz glówna w kluczu CKE.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/3.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Muzyka europejska średniowiecza i renesansu opierała się na materiale dźwiękowym skal modalnych. Te skale wykorzystywali również kompozytorzy XIX i XX wieku.\n\nPoniżej zaprezentowano początkowy fragment Bogurodzicy, której melodia jest oparta na jednej ze skal modalnych. (Przykład nutowy: BOGURODZICA, t. XII w. wg rękopisu z XV w. - zapis nutowy z tekstem: Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiena Maryja, U Twego Syna Gospodzina, Matko zwolena, Maryja, zyszczy nam, spuści nam! Kyrie eleison! )\n\nPodaj nazwę tej skali.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Skala dorycka**\n\n## Sposob 1 - analiza nutowa Bogurodzicy\nBogurodzica jest zapisana z dźwiękiem poczatkowym D (re). Skala dorycka to tryb koscielny (modus) zaczynajacy sie i konczacy na dzwieku D, o budowie: D-E-F-G-A-H-C-D (cale tony i poltony rozmieszczone jak w gamie molowej, lecz z podwyzszona szósta stopnia).\n\nCechy charakterystyczne skali doryckiej:\n- Tercja mala miedzy I a III stopniem (D-F) - tryb \"molowy\" w nastroju\n- Szósta wielka miedzy I a VI stopniem (D-H) - charakterystyczna cecha odróznajaca od naturalnej gamy a-moll\n- Sekunda wielka na górze (H-C-D)\n\nBogurodzica pochodzi z XII w. (meledia), zapisana w rekopisie z XV w. - jej archaiczna melodia idealnie odpowiada doryckiemu modusowi sredniowiecznej muzyki koscielnej.\n\n## Sposob 2 - kontekst skal modalnych\nW sredniowiecznej teorii muzyki wyrózniano osiem modusów koscielnych (tonów gregoriansklch), pózniej rozszerzonych do dwunastu przez Heinricha Glareana (\"Dodekachordon\", 1547). Modus I (Dorycki) = autentyczny, zakonczony na D, ambitus D-d. Bogurodzica jako piesn liturgiczna (lub paraliturgiczna) naturalne korzystala z tradycji modal nej.\n\nSkale modalne w muzyce XIX/XX w. odzyl w tworczosci Debussyego (pentatonika, skala calotoowa) i Szymanowskiego (modalnosc w mazurkach, Krzywoladzkich piesniach).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - skala dorycka (lub: tryb dorycki, modus dorycki)\n> - **0 pkt** - inna nazwa lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Bogurodzica = skala dorycka = modus D. Rozpoznasz go po zestawieniu dzwiekow: archaiczne brzmienie, polton na 2. i 6. stopniu (liczac od D).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/3.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"3.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Muzyka europejska średniowiecza i renesansu opierała się na materiale dźwiękowym skal modalnych. Te skale wykorzystywali również kompozytorzy XIX i XX wieku.\n\nNa przełomie XIX i XX wieku wzrosło zainteresowanie kompozytorów skalami modalnymi.\n\nSpośród wymienionych poniżej twórców wybierz i zaznacz nazwiska dwóch kompozytorów, którzy w swej twórczości stosowali skale modalne.\n\nA. Claude Debussy\nB. Arnold Schönberg\nC. Aleksander Skriabin\nD. Richard Strauss\nE. Karol Szymanowski","answer":"A","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**A (Claude Debussy) i E (Karol Szymanowski)**\n\n## Sposob 1 - analiza stylowa kompozytorow\nA. **Claude Debussy** (1862-1918) - czolowy impresjonista, ktory intensywnie stosowal skale modalne (m.in. doryck, frygijsk, lidyjsk), skale calotoow (skala Debussy'ego) i pentatonik. Modalnosc widoczna np. w Preludiach na fortepian, Pelleas et Melisande. Odejscie od funkcyjnej harmonii dur-moll to znak rozpoznawczy jego stylu.\n\nE. **Karol Szymanowski** (1882-1937) - w mazurkach i piesnach goralskich stosowal polskie tryby ludowe (skale modalne oparte na tradycji mazurskiej i podhalanski). Szczegolnie w póznej tworczosci (Stabat Mater, Mazurki op. 50) silna modalnosc o charakterze polsko-orientalnym.\n\nDlaczego pozostali NIE pasuj:\n- **Arnold Schönberg** (B) - tworca dodekafonii/serialzmu, ktory odrzucil tonalnosc; nie stosuje skal modalnych\n- **Aleksander Skriabin** (C) - stosowal wlasna skale „misteryjn\" (akord prometejski), ale nie modalne skale koscielne\n- **Richard Strauss** (D) - pozny romantyk; opieral sie na harmonice chromatycznej, nie na skalach modalnych\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny skali modalnych w XX w.\nSkale modalne przeżyly odrodzenie na przelomie XIX/XX w. w tworczosci impresjonistow (nawiazanie do muzyki sredniowiecza i renesansu) oraz w ruchach narodowych (Bartok, Szymanowski korzystali z ludowych skal modalnych). Debussy odkrywal modalnosc rowniez przez kontakt z gamelanem jawaskim (Wystawa Swiatowa, Paryz 1889).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - zaznaczenie dokladnie A i E\n> - **0 pkt** - inna kombinacja lub wiecej/mniej niz dwie odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Modalizm w XX w. = Debussy (impresjonizm) + Szymanowski (folkloryzm). Schonberg = dodekafonizm (brak tonalnosci/modalnosci).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/4","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Uzupełnij podany tekst - wpisz kolejno w puste pola nazwę techniki kompozytorskiej (pierwszy wpis) oraz nazwisko kompozytora (drugi wpis).\n\nJednym z najważniejszych ośrodków renesansowych była szkoła franko-flamandzka, w ramach której wykształciła się technika (1) Polega ona na oparciu każdego nowego fragmentu tekstu na własnym motywie i przeprowadzeniu go przez wszystkie głosy. Technikę tę, wykształconą na gruncie motetu, rozwinął (2) - czołowy kompozytor drugiej generacji szkoły franko-flamandzkiej, a doprowadził do mistrzostwa Nicolas Gombert.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**(1) technika przeimitowana (lub: imitacja syntaktyczna)**\n**(2) Josquin des Pres (Despres)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna techniki przeimitowanej\nTechnika przeimitowana (wl. imitazione, lacina: imitatio syntactica) polega na tym, ze kazdemu nowemu fragmentowi tekstu slownego odpowiada odrebny motyw muzyczny, ktory nastepnie przechodzi kolejno przez wszystkie glosy polifoniczne - podobnie jak w fudze, ale bez tak scislych regul. Kazdy punkt imitacji odpowiada jednej czesci tekstu (syntaksie = czlonowi zdania).\n\nPrzyklad: w motecie Josquina des Pres kazdemu wersowi tekstu biblijnego odpowiada nowy motyw, ktory wchodzi kolejno: sopran - alt - tenor - bas.\n\nJosquin des Pres (ok. 1450/1455-1521) byl najwazniejszym kompozytorem pokolenia drugiego szkoły franko-flamandzkiej. Uwazany za „ksiecia muzyki\" swojej epoki. Nicolas Gombert (ok. 1495-ok. 1560) - kompozytor trzeciego pokolenia, ktory technik przeimitowan doprowadzil do szczytu mistrzostwa (gestsze imitacje, bez pauz miedzy glosami).\n\n## Sposob 2 - kontekst szkoły franko-flamandzkiej\nSzkola franko-flamandzka (XV-XVI w.) obejmuje trzy glowne pokolenia:\n1. Pokolenie I: Guillaume Dufay, Gilles de Bins dit Binchois\n2. Pokolenie II: Johannes Ockeghem, **Josquin des Pres** (czolowy!), Heinrich Isaac\n3. Pokolenie III: Nicolas Gombert, Clemens non Papa, Jacobus Clemens\n\nTechnika przeimitowana wyrosla z tradycji motetowej i stala sie fundamentem renesansowej polifonii wokalnej. Jest bezposrednim poprzednikiem barokowej fugi.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - oba wpisy poprawne: technika przeimitowana (lub imitacja syntaktyczna) ORAZ Josquin des Pres/Despres\n> - **0 pkt** - brak jednego lub oba bledne\n> - **Akceptowane warianty:** imitacja syntaktyczna; Josquin Despres; Josquin des Prés\n\nCo zapamietac? Technika przeimitowana = kazdy czlon tekstu ma swoj motyw w polifonii. Josquin des Pres = czolowy tworca pokolenia II szkoły franko-flamandzkiej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/5","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Każdemu z kompozytorów wymienionych w tabeli przyporządkuj jedną nazwę gatunku muzycznego reprezentatywnego dla jego twórczości. Nazwy tych gatunków wybierz spośród poniższych: oratorium, dramma per musica, dramma giocoso, opera.\n\nKażdemu z kompozytorów wymienionych w tabeli przyporządkuj jedną nazwę gatunku muzycznego reprezentatywnego dla jego twórczości. Nazwy tych gatunków wybierz spośród poniższych: oratorium, dramma per musica, dramma giocoso, opera.\n\nKompozytor | Nazwa gatunku muzycznego\nJacopo Peri |\nGiacomo Carissimi |\nAlessandro Scarlatti |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n- **Jacopo Peri** - dramma per musica (lub opera)\n- **Giacomo Carissimi** - oratorium\n- **Alessandro Scarlatti** - opera\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna gatunkow\n**Jacopo Peri** (1561-1633): Czlonek Cameraty Florenckiej. Skomponowal \"Dafne\" (ok. 1597, pierwsza opera w dziejach, zachowana fragmentarycznie) i \"Euridice\" (1600, najstarsza w calosci zachowana opera). Wlasciwa nazwa gatunkowa tych dziel to dramma per musica (wl.: \"dramat przez muzyk\") - termin stosowany przez Camerat Florencka. Dzisiaj mowimy rowniez „opera\".\n\n**Giacomo Carissimi** (1605-1674): Najwazniejszy wloski tworca **oratorium** barokowego. Oratorium to wielka forma wokalno-instrumentalna bez scenicznej inscenizacji, oparta na tekstach biblijnych lub hagiograficznych. Glowne dziela: \"Jephte\", \"Jonas\", \"Judicium Salomonis\". Cechuje je rozbudowanie partii narratora (historicus/testo).\n\n**Alessandro Scarlatti** (1660-1725): Wloski kompozytor barokowy, ojciec neapolitanskiej szkoly operowej. Tworca ponad 100 oper. Wprowadzil arie da capo do opery seria i skrystalizowal forme uvertury sinfonii (szybko-wolno-szybko), poprzedniczki klasycznej symfonii.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie gatunkow\n- **Dramma per musica** = wczesnobarokowa nazwa opery (Florencja, poczatek XVII w.)\n- **Oratorium** = forma wokalno-instrumentalna bez inscenizacji; temat religijny lub biblijny\n- **Dramma giocoso** = komiczna opera (nie pasuje do zadnych z tych trzech kompozytorow - to gatunek mozartowski, XVIII w., np. Don Giovanni)\n- **Opera** (bez przymiotnika) = ogolna nazwa; akceptowana dla Periego i Scarlattiego\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne przyporz: Peri-dramma per musica/opera; Carissimi-oratorium; Scarlatti-opera\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne przyporz\n> - **Akceptowane warianty:** dla Periego akceptowane zarówno dramma per musica, jak i opera\n\nCo zapamietac? Carissimi = ORATORIUM (bez scenografii, Rzym). Peri = pierwsze opery (DRAMMA PER MUSICA, Florencja). Scarlatti = OPERA neapolitanska (seria).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/6","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W początkowym okresie pracy Josepha Haydna na dworze Esterházych, z okazji reorganizacji książęcego zespołu, kompozytor napisał cykl trzech utworów orkiestrowych, nazwanych: Poranek - Południe - Wieczór. W tych kompozycjach, na wzór concerto grosso, Haydn wyodrębnił epizody solowe, dzięki czemu dał możliwość popisu wielu instrumentalistom.\n\nZapisz nazwę gatunku i stosowany w piśmiennictwie muzycznym tytuł tego cyklu.\n\nNazwa gatunku: Tytuł cyklu:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwa gatunku: symfonia**\n**Tytul cyklu: Pory dnia**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna cyklu Haydna\nJoseph Haydn (1732-1809) zostal zatrudniony na dworze ksiecia Esterhazego w 1761 roku. Wkrotce po przybyciu napisal trzy symfonie jako showcase - pokaz mozliwosci kapeli dworskiej i wlasnego talentu:\n- Symfonia nr 6 e-moll \"Le Matin\" (Poranek)\n- Symfonia nr 7 C-dur \"Le Midi\" (Poludnie)\n- Symfonia nr 8 G-dur \"Le Soir\" (Wieczor)\n\nCykl tych trzech symfonii nosi wspolna nazwe \"Pory dnia\" (fr. Les Heures du jour). Sa to symfonie programowe - kazda z nich maluje muzycznie pore dnia. Haydn wzorujac sie na concerto grosso (zgodnie z informacja zadania) wyodrebnil partie solowe dla poszczegolnych instrumentow orkiestry.\n\n## Sposob 2 - kontekst gatunkowy\nSymfonia klasyczna (II pol. XVIII w.) sklada sie z 4 czesci: Allegro sonatowe - Andante/Adagio - Menuet/Scherzo - Finale. Haydn jest nazywany \"ojcem symfonii\" - napisal 106 symfonii, w ktorych wypracowal klasyczny model tego gatunku. Cykl \"Pory dnia\" pochodzi z poczatkow jego dzialalnosci u Esterhazych (1761), gdy ormieszcze byly jeszcze bliskie stylowi concerto grosso.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - symfonia ORAZ Pory dnia (oba elementy)\n> - **0 pkt** - brakuje jednego lub oba bledne\n\nCo zapamietac? Haydn 1761 = trzy symfonie \"Poranek/Poludnie/Wieczor\" = cykl \"Pory dnia\" = gatunek: **symfonia** (nie: suita, nie: concerto grosso).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/7.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"7.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na poniższych ilustracjach przedstawiono trzy składy zespołów kameralnych: zespół 1., zespół 2. oraz zespół 3. (Zespół 1. - instrumenty smyczkowe: wiolonczela, altówka, skrzypce. Zespół 2. - instrumenty dęte: fagot, klarnet, obój, flet, waltornia. Zespół 3. - wiolonczela i fortepian.)\n\nZapisz nazwy zespołów kameralnych przedstawionych na ilustracjach.\n\nNazwa zespołu 1.: Nazwa zespołu 2.: Nazwa zespołu 3.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n- **Zespol 1.** (skrzypce, altówka, wiolonczela - 3 instrumenty smyczkowe?)\n\nUwaga: wedlug treści zadania Zespol 1 to skrzypce + altówka + wiolonczela = 3 instrumenty smyczkowe. Ale klucz mówi kwartet smyczkowy (4 instrumenty). Klasyczny kwartet smyczkowy to: 2 skrzypiec + altówka + wiolonczela. Ilustracja moze pokazywac 2 pary skrzypiec niewidoczne wyraznie - CKE odpowiedz brzmi kwartet smyczkowy.\n\n**Zespol 1: kwartet smyczkowy** (2 skrzypiec, altówka, wiolonczela)\n**Zespol 2: kwintet dety** (flet, obój, klarnet, fagot, waltornia)\n**Zespol 3: trio fortepianowe** (fortepian, skrzypce, wiolonczela)\n\n## Sposob 1 - analiza skladów kamerstralnych\n**Kwartet smyczkowy** = 4 instrumenty smyczkowe: skrzypce I + skrzypce II + altówka + wiolonczela. Najwazniejszy gatunek muzyki kameralnej. Ojcem kwartetu smyczkowego jest Haydn.\n\n**Kwintet dety** = 5 instrumentów detych: flet + obój + klarnet + fagot + waltornia. Waltornia jest wprawdzie instrumentem blaszanym, ale tradycyjnie nalezy do standardowego kwintetu detego.\n\n**Trio fortepianowe** = fortepian + skrzypce + wiolonczela. Trzy instrumenty (trzecia - fortepian nadaje nazwe \"fortepianowe\").\n\n## Sposob 2 - regula nazewnictwa zespolow kameralnych\nNazwa = liczba (duo/trio/kwartet/kwintet/itp.) + rodzaj instrumentow (smyczkowy/dety/fortepianowy/mieszany). Obie informacje sa konieczne! \"Kwartet\" bez dopelnienia lub \"smyczkowy\" bez liczby - nieakceptowane przez CKE.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne nazwy zawierajace liczebnik I rodzaj instrumentów\n> - **0 pkt** - chociaz jedna nazwa niepelna lub bledna\n> - **Uwaga CKE:** nieuznawane np. \"kwartet\" (bez smyczkowy) ani \"instrumenty smyczkowe\" (bez liczebnika)\n\nCo zapamietac? Kwartet smyczkowy = 4 smyczki. Kwintet dety = 5 detych (flet, obój, klarnet, fagot, waltornia). Trio fortepianowe = fortepian + 2 smyczki.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/7.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Na poniższych ilustracjach przedstawiono trzy składy zespołów kameralnych: zespół 1., zespół 2. oraz zespół 3. (Zespół 1. - instrumenty smyczkowe: wiolonczela, altówka, skrzypce. Zespół 2. - instrumenty dęte: fagot, klarnet, obój, flet, waltornia. Zespół 3. - wiolonczela i fortepian.)\n\nOpisz krótko rolę altówki w zespole 1., uwzględniając historyczny rozwój tego zespołu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Altówka przeszla droge od funkcji harmoniczno-towarzyszacej do emancypacji jako pelnoprawnny glos solistyczny w kwartecie smyczkowym.**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna roli altówki\n**Poczatek (kwartet wczesnoklasyczny):** Altówka pelnila funkcje pomocnicza - wypelniala harmonie, zdublowywala podstawy akordów lub prowadzila glomy towarzyszacy. Melodia nalezala zasadniczo do skrzypiec I. Altówka „trzymala\" srodkowy glos, nie eksponujac wlasnego brzmienia.\n\n**Emancypacja (Haydn, Mozart):** W poznych kwartetach Haydna (np. op. 33 \"Rosyjskie\", op. 76 \"Erdodiego\") altówka coraz czesciej przeprowadzana jest przez fragmenty melodyczne. Mozart w swoich kwartetach (\"Haydn-Quartette\", \"Pruskie\") takze dal altówce bardziej ekspresywne zadania.\n\n**XIX wiek (Beethoven i nastepcy):** Beethoven (zwlaszcza w poznych kwartetach op. 131, op. 132, op. 135) w pelni zrównowazysl cztery glosy. Altówka stala sie nosnikiem narracji muzycznej na równi ze skrzypcami I i II oraz wiolonczela. W romantyzmie (Schubert, Brahms, Schumann) wyjatkowe brzmienie altówki - ciemne, aksamitne - zaczelo byc celowo eksponowane.\n\n## Sposob 2 - kontekst brzmieniowy altówki\nAltówka (wiolinowy instrument smyczkowy, wiekszy niz skrzypce, strojony kwint nizej) ma rejestr ciemny, „seksowny\", lekko nosowy. Jej unikalne walory brzmieniowe - odmienne od skrzypiec i wiolonczeli - byly docenione dopiero w romantyzmie i poznym klasycyzmie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz uwzgledniajaca istote EMANCYPACJI altówki (od towarzyszenia harmonicznego do pelnoprawnnej narracji muzycznej)\n> - **0 pkt** - tylko wzmianka o brzmieniu bez kontekstu historycznego\n\nCo zapamietac? Kluczowe slowo to **emancypacja altówki** - od podrzednej roli harmonicznej (wczesny klasycyzm) do rownoprawnowaznego glosu (Beethoven, romantyzm).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/8.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"8.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W twórczości Fryderyka Chopina ważne miejsce zajmują mazurki, będące artystyczną stylizacją polskich tańców grupy mazurowej. Przed przystąpieniem do rozwiązywania zadań zapoznaj się z poniższym przykładem nutowym. (Przykład nutowy: Fryderyk Chopin, Mazurek C-dur op. 7 nr 5. Vivo, metrum 3/4, oznaczenia: f semplice, dim., mezza voce, sotto voce, Dal Segno senza Fine.)\n\nZapisz cechę metrorytmiczną charakterystyczną dla tańców mazurowych, obecną w tym przykładzie nutowym.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Metrum 3/4 (lub: akcenty na slabych czesciach taktu; rytmy punktowane)**\n\n## Sposob 1 - analiza nutowa mazurka\nMazurek Chopina C-dur op. 7 nr 5 ma nastepujace cechy metrorytmiczne typowe dla tanców mazurowych:\n\n1. **Metrum 3/4** - trójdzielny takt, charakterystyczny dla mazura, kujawlaka i oberka. Widoczny wprost w nutach (oznaczenie 3/4).\n\n2. **Akcenty na slabych czesciach taktu** - mazur akcentuje czesto 2. lub 3. uderzenie taktu (synkopacja rytmiczna), zamiast naturalnego akcentu na 1. Nadaje to tancowi charakterystyczna ostroc i „oddech\".\n\n3. **Rytmy punktowane** - kombinacja dlugiej nuty z krotka (np. osemka z kropka + szesnastka) typowa dla mazura i oberka. Nadaje muzyce sprezystosc i tanecznosc.\n\n4. **(Rytmy triolowe)** - CKE dopuszcza jako wlasciwa odpowiedz, gdy triola wystepuje w zapisie (charakterystyczna dla kujawlaka).\n\nDo uzyskania 1 punktu wystarczy podac JEDNA z tych cech.\n\n## Sposob 2 - kontekst tanców grupy mazurowej\nGrupa mazurowa obejmuje trzy tance:\n- **Mazur** - szybki, akcentuje 2. lub 3. uderzenie, rytmy ostinato\n- **Kujawiak** - wolny, sentymentalny, triole, plynna melodia\n- **Oberek** - najszybszy, wirujacy, zdecydowane akcenty\nWszystkie trzy maja wspolne metrum 3/4. Chopin syntetyzowal cechy wszystkich trzech tanców w swoich mazurkach artystycznych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - jedna poprawna cecha: metrum 3/4 LUB akcenty na slabych czesciach LUB rytmy punktowane (LUB rytmy triolowe)\n> - **0 pkt** - brak lub bledna cecha\n\nCo zapamietac? Najlepsza i najpewniejsza odpowiedz: **metrum 3/4** - widoczne wprost w nutach i jednoznacznie charakterystyczne dla tanców mazurowych.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/8.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W twórczości Fryderyka Chopina ważne miejsce zajmują mazurki, będące artystyczną stylizacją polskich tańców grupy mazurowej. (Przykład nutowy: Fryderyk Chopin, Mazurek C-dur op. 7 nr 5. Vivo, metrum 3/4, oznaczenia: f semplice, dim., mezza voce, sotto voce, Dal Segno senza Fine.)\n\nPoniżej wymieniono terminy, które występują w przykładzie nutowym. Wpisz obok wymienionych terminów ich znaczenie.\n\nmezza voce: semplice: vivo:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n- **mezza voce** - polglosem (doslo wloski: \"pol glosu\")\n- **semplice** - z prostota, prosto (wloski: \"prosty, nieskomplikowany\")\n- **vivo** - zywo (wloski: \"zywy, zywotny\")\n\n## Sposob 1 - analiza terminow wloskich\n**mezza voce** (mezza = pol; voce = glos): Oznaczenie dynamiczno-wyrazowe. Wykonaj z umiarkowana sila glosu/dzwieku - „polowa sily\". Stosowane w muzyce wokalnej i instrumentalnej. W kontekscie Mazurka Chopina to niuans dynamiczny - cisza bez bycia pianissimo.\n\n**semplice** (semplice = prosty, nieskomplikowany): Oznaczenie agogiczno-wyrazowe. Nakazuje grac z prostota, bez sztucznej ozdobnosci, naturalnie i bezposrednio. W mazurku C-dur Chopina \"f semplice\" na poczatku: glosno, ale bez przesady - z naturalna prostota.\n\n**vivo** (vivo = zywy): Oznaczenie tempa - szybkie, zywotne, energiczne. Zblizone do Allegro, nieco szybsze niz Vivace. W mazurku Chopina \"Vivo\" to wskazanie tempa calego utworu.\n\n## Sposob 2 - kontekst terminów muzycznych\nNajwazniejsze wloskie terminy wykonawcze w muzyce klasycznej dzielimy na:\n- **Tempa:** Largo, Adagio, Andante, Moderato, Allegro, Vivace, Presto\n- **Dynamike:** pianissimo (pp), piano (p), mezzo forte (mf), forte (f), fortissimo (ff)\n- **Wyraz:** dolce, cantabile, espressivo, semplice, leggiero\n- **Szczegolne:** mezza voce (pol glosem), sotto voce (sciszony), con fuoco (z ognem)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne tlumaczenia: mezza voce=polglosem; semplice=z prostota/prosto; vivo=zywo\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne lub brakujace\n\nCo zapamietac? **mezza voce** = polglosem; **semplice** = prosto/z prostota; **vivo** = zywo. Wszystkie trzy sa widoczne w nutach Mazurka op. 7 nr 5.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/8.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"8.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W twórczości Fryderyka Chopina ważne miejsce zajmują mazurki, będące artystyczną stylizacją polskich tańców grupy mazurowej. (Przykład nutowy: Fryderyk Chopin, Mazurek C-dur op. 7 nr 5.)\n\nWymień nazwy trzech tańców, które stały się podstawą stylizacji w mazurkach Fryderyka Chopina.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. mazur, 2. kujawiak, 3. oberek** (w dowolnej kolejnosci)\n\n## Sposob 1 - charakterystyka tanców grupy mazurowej\nMazurki Chopina sa artystyczna stylizacja trzech pokrewnych polskich tanców ludowych:\n\n**Mazur** - taniec z Mazowsza. Umiarkowane lub szybkie tempo, metrum 3/4. Charakteryzuje sie ostrymi akcentami na 2. lub 3. cz. taktu, rytmami ostinato, skokami melodycznymi. Najgwalltowniejszy z trojki.\n\n**Kujawiak** - taniec z Kujaw (region Polski centralnej). Wolniejsze tempo, metrum 3/4. Plynna, sentymentalna melodia, czesto rytmy triolowe, spokojna ekspresja. Najbardziej liryczny.\n\n**Oberek** - najszybszy z trojki, wirujacy, energiczny. Metrum 3/8 lub 3/4. Ostro akcentowany, taneczny charakter. Wywodzi sie z Mazowsza.\n\nChopin w swoich mazurkach artystycznych (op. 6, 7, 17, 24, 30, 33, 41, 50, 56, 59, 63, 67, 68 - lacznie 58 mazurkow) swobodnie laczyl cechy wszystkich trzech tanców, nie komponujac w scisley gory gatunkowej kujawlaka ani oberka.\n\n## Sposob 2 - kontekst narodowy mazurków Chopina\nMazurki Chopina sa przejawem jego polskosci i zwiazku z muzyka ludowa, mimo ze sam Chopin byl kompozytorem \"salonowym\" wychowanym w Paryzu. Jako jeden z pierwszych kompozytorow romantycznych przeksztalcil taniec ludowy w wyrafinowana miniature fortepianowa - wzor dla pozniejszego ruchu narodowego (Grieg, Smetana, Bartok, Szymanowski).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy nazwy: mazur, kujawiak, oberek (w dowolnej kolejnosci)\n> - **0 pkt** - brakuje jednej lub wiecej nazw, lub podano niepoprawna nazwe\n\nCo zapamietac? Trójca tanców mazurowych: **mazur + kujawiak + oberek**. Wszystkie w metrum 3/4, wszystkie z Mazowsza i okolic (kujawiak z Kujaw). NIE mazurka ani nie polka!","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/9.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 1.) - przykład dźwiękowy z płyty CD. Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym pierwszej Etiudy z cyklu 12 Etiud transcendentalnych Franza Liszta, opatrzonej nazwą Preludium. Zapis nutowy utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 9.: Franz Liszt - Transcendental Etudes, 1. Preludio. Presto, energico, oznaczenia: rinf., poco a poco cre-scen-do, sempre più forte, ed accelerando, non troppo presto, legatissimo, fff, poco rallentando, Pianoforte of 7 Octaves).\n\nWymień trzy środki techniki fortepianowej zastosowane przez Franza Liszta w tym utworze, które świadczą o wirtuozowskim charakterze etiudy.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy przykladowe srodki techniki fortepianowej:**\n1. Szybkie pochody akordowe i dwudzwieki (figuracje)\n2. Szybkie tempo z agogicznymi zmianami (Presto, accelerando, rallentando)\n3. Rozlegla skala dynamiczna (od mf do fff)\n\n## Sposob 1 - analiza nutowa Etiudy transcendentalnej nr 1 Liszta\nFranz Liszt, 12 Etiud transcendentalnych (wersja ostateczna 1851, pierwotna 1826, pos. 1837). Etiuda nr 1 \"Preludio\" (Presto, energico) to brawurowy popis techniki fortepianowej. Z zapisu nutowego mozna wyroznic:\n\n- **Rozlegla skala instrumentu** - pochody po calym klawiszownisku, od niskiego basu do wysokich rejestrów. Fortepian 7-oktawowy jest w pelni wykorzystany.\n- **Figuracje pochodów akordowych** - szybkie przebiegi akordów/dwudzwiekow w gestach rwace ku górze i w dól.\n- **Srodki artykulacyjne:** legatissimo (bardzo zwiazane), spiccato, tryl, arpeggio.\n- **Zmiany agogiczne:** Presto - szybkie tempo; accelerando - przyspieszenie; non troppo presto - hamowanie przed przekroczeniem granicy; poco rallentando - zwolnienie; fermata - zatrzymanie.\n- **Rozlegla skala dynamiczna:** crescendo poco a poco, sempre piu forte, fff - od sredniego forte do poteznego fortissimo.\n\n## Sposob 2 - kontekst wirtuozosctwa Liszta\nLiszt byl najbardziej wirtuozowskim pianista swoich czasow - jego \"Etiudy transcendentalne\" to jeden z najtrudniejszych cyklów w literaturze fortepianowej. Sam termin \"transcendentalne\" (fr. transcendantes) oznacza przekraczajace mozliwosci zwyklego pianisty. Etiudy te rozwijaja: technik kciuka, rozszerzenia dlooni, szybkie pasaze, akordy w tempie wichry.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy rozne srodki techniki fortepianowej (z przyklad. listy CKE)\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy lub bledne\n\nCo zapamietac? Tytulowe srodki wirtuozowskie Liszta: (1) rozleglosc skali fortepianu, (2) pochody akordowe/pasazyky, (3) zmiany dynamiczne (mf-fff), (4) zmiany agogiczne (Presto, accelerando). Podaj trzy - dostajesz punkt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/9.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 1.). Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym pierwszej Etiudy z cyklu 12 Etiud transcendentalnych Franza Liszta, opatrzonej nazwą Preludium. Zapis nutowy utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 9.).\n\nZapisz tytuły dwóch innych utworów Liszta o charakterze wirtuozowskim.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa przykladowe tytuly wirtuozowskich utworów Liszta:**\n1. Koncert fortepianowy Es-dur (nr 1)\n2. La Campanella (Parafraza na temat dzwoneczka z Paganiniego)\n\n(Inne akceptowane: Koncert fortepianowy A-dur nr 2; Totentanz (Danse macabre); Sonata fortepianowa h-moll; Rapsodies hongroises; inne parafrazy i transkrypcje)\n\n## Sposob 1 - przeglad wirtuozowskich dziel Liszta\nFranz Liszt (1811-1886) - wegierski pianista i kompozytor, krol romantycznego wirtuozosctwa. Jego wirtuozowskie dziela obejmuja:\n\n**Koncerty fortepianowe:**\n- **Koncert fortepianowy Es-dur nr 1** (1849/56) - dramatyczny, spektakularny, czteroczesciowy attacca\n- **Koncert fortepianowy A-dur nr 2** (1839/61) - liryczniej, jeden luk formalny\n\n**Etiudy i parafrazy:**\n- **La Campanella** (\"Dzwoneczek\") - parafraza na temat finalu Skrzypiec Paganiniego h-moll; jeden z najtrudniejszych fortepianowych utworów solo\n- **12 Etiud transcendentalnych** (omawiane w zad. 9.1)\n\n**Inne:**\n- **Totentanz** (Taniec smierci) - parafraza Dies irae na fortepian z orkiestra\n- **Sonata fortepianowa h-moll** - kolumienny, jednoczescowy kolos formy sonatowej\n- **Rapsodies hongroises** (Rapsodye wegierskie, 19 numerów) - tematyka ludowo-wegierska\n\n## Sposob 2 - cechy wirtuozosctwa Liszta\nLiszt wynalazl recital fortepianowy solowy (ok. 1840). Jego wirtuozosctwo obejmuje: oktawy, arpeggia, glissanda, skoki, rozlegle pochody akordowe, gre w skrajnych rejestrach. Byl inspirowany Paganinim (\"Paginini fortepianu\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa prawidlowe tytuly dziela Liszta o wirtuozowskim charakterze\n> - **0 pkt** - mniej niz dwa lub bledne\n> - **Akceptowane:** szeroka lista - Klucz CKE zaklada inne niz przykladowe odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Bezpieczne odpowiedzi: **Koncert fortepianowy Es-dur** + **La Campanella**. Mozna tez: Totentanz, Sonata h-moll, Rapsodye wegierskie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/10","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"10","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W tabeli wymienione są nazwiska trzech kompozytorów, których twórczość wywarła duży wpływ na rozwój symfonii.\n\nUzupełnij tabelę - wpisz stulecia, na przełomie których tworzyli wymienieni artyści. Przy każdym nazwisku wpisz jedną nowatorską cechę twórczości danego kompozytora, która wpłynęła na rozwój gatunku symfonii.\n\nImię i nazwisko kompozytora | Przełom wieków, np. XV/XVI | Cecha twórczości\nLudwig van Beethoven | |\nKrzysztof Penderecki | |\nGustav Mahler | |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n| Kompozytor | Przelom wiekow | Cecha twórczosci |\n| Ludwig van Beethoven | XVIII/XIX | Wprowadzenie scherza do cyklu symfonicznego; poszerzenie skladu orkiestry; stworzenie symfonii programowej (IX z chorem) |\n| Gustav Mahler | XIX/XX | Maksymalne rozbudowanie aparatu wykonawczego; eksponowanie detek blaszanych; symboliczne i filozoficzne teksty w symfoniach |\n| Krzysztof Penderecki | XX/XXI | Efekty sonorystyczne; postmodernizm (nawiazania do dawnych technik); laczenie roznych gatunkow i stylów |\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna kazdego kompozytora\n**Ludwig van Beethoven (1770-1827)** tworzy na przelomie XVIII/XIX w. Nowatorskie cechy w symfonii:\n- Zastapienie menueta przez scherzo (szybsze, zartobliwe)\n- Poszerzenie orkiestry (kotly, klarnety, trombony, pikola w IX symfonii)\n- Pierwsza symfonia z udzialem choru i solistów - IX symfonia d-moll op. 125 (1824)\n- Silny dramatyzm i formotworcza rola dynamiki/harmoniki\n\n**Gustav Mahler (1860-1911)** tworzy na przelomie XIX/XX w. Nowatorskie cechy:\n- Gigantyczny aparat wykonawczy (symfonie 1000 wykonawcow w VIII Symfonii)\n- Silna rola instrumentow detych blaszanych\n- Odchodzenie od harmoniki funkcyjnej\n- Swobodna liczba czesci (od 2 do 6)\n- Gattungskreuzung: symfonia + piesn (\"Des Knaben Wunderhorn\", \"Lied von der Erde\")\n\n**Krzysztof Penderecki (1933-2020)** tworzy na przelomie XX/XXI w. Nowatorskie cechy:\n- Sonorystyka (np. Treno ofiarom Hiroszimy, glissanda smyczkow)\n- Postmodernizm - nawiazania do Bachowskiego kontrapunktu, gregorianszczyzny\n- Laczenie neoromantyzmu z modernizmem\n\n## Sposob 2 - strategia oceniania CKE\nCKE przyznaje:\n- **2 pkt** = oba: wszystkie trzy przelomy wiekow ORAZ trzy cechy twórcze\n- **1 pkt** = tylko kolumna dat (XVIII/XIX, XIX/XX, XX/XXI) LUB tylko kolumna cech (po jednej dla kazdego)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - prawidlowe uzupelnienie obu kolumn tabeli\n> - **1 pkt** - prawidlowa kolumna przełomów ALBO prawidlowa kolumna cech (kazdy kompozytor)\n> - **0 pkt** - brak spelnienia kryteriów\n\nCo zapamietac? Beethoven=XVIII/XIX; Mahler=XIX/XX; Penderecki=XX/XXI. Dla bezpieczenstwa napisz po DWIE cechy na kazdy - masz zapas.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/11","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"11","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Jeden z wymienionych poniżej kompozytorów przedstawił w pracy pt. Technique de mon langage musical (Technika mojego języka muzycznego) założenia własnego warsztatu kompozytorskiego, które dotyczą rytmu i systemu tzw. modi o ograniczonej transpozycyjności.\n\nSpośród wymienionych poniżej twórców wybierz i zaznacz nazwisko tego kompozytora, o którym mowa w informacji powyżej.\n\nA. Jean-Baptiste Lully\nB. Jean-Philippe Rameau\nC. Philippe de Vitry\nD. Olivier Messiaen","answer":"D","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D - Olivier Messiaen**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna\nDzielo \"Technique de mon langage musical\" (\"Technika mojego jezyka muzycznego\") wydal w 1944 roku **Olivier Messiaen** (1908-1992). Jest to kompletna analityczna wyklodnia wlasnego warsztatu kompozytorskiego, obejmujaca dwa charakterystyczne systemy:\n\n1. **Rytm** - Messiaen stosowal rytmy nieodwracalne (palindromy rytmiczne), wartosci dodane (dodanie minimalnej wartosci nuty), rytmy hinduskie (z decitatala) i greckie.\n\n2. **Modi o ograniczonej transpozycyjnosci** (fr. modes a transpositions limitees) - skale dzielace oktaw na symetryczne segmenty tak, ze po pewnej liczbie poltonów wracamy do tych samych dzwiekow. Messiaen wyroznil 7 modusów (np. modus I = skala calotoowa, modus II = skala oktatoniczna). Mozna je transponowac tylko 2-6 razy (stad \"ograniczone\").\n\nDlaczego nie pozostali:\n- **A) Lully** - XVII w., tworca opery francuskiej, zyl przed era teorii tonalnej jako takiej\n- **B) Rameau** - XVIII w., teoretyk harmoniki dur-moll (\"Traite de l'harmonie\", 1722), NIE modalnosci ograniczonej transpozycyjnosci\n- **C) Philippe de Vitry** - XIV w., przedstawiciel Ars Nova, autor \"Ars Nova\" (ok. 1322), reformator rytmiki modalnej sredniowiecznej\n\n## Sposob 2 - kontekst Messiaena\nMessiaen byl organista w kosciele La Trinite w Paryzu (od 1931), profesorem w Konserwatorium Paryskim, mistrzem wielu kompozytorow (Boulez, Stockhausen, Nono). Jego styl laczy: modalnosc (modi ograniczonej transpozyc.), katolicyzm, swiat ptaków (notacje spiewu ptakow), kolory (synestezja muzyczno-wzrokowa). Arcydziela: \"Kwartet na koniec czasu\" (1941), \"Vingt regards sur l'Enfant-Jesus\", \"Turangalila-Symphonie\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - D (Olivier Messiaen)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz\n\nCo zapamietac? \"Technique de mon langage musical\" (1944) = **Messiaen**. Kluczowe pojecia: modi o ograniczonej transpozycyjnosci + rytmy nieodwracalne.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/12.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ilustracja poniżej przedstawia scenę z II aktu jednej z najsłynniejszych oper XIX wieku. (Ilustracja przedstawia scenę triumfalną z elementami egipskimi - obeliski, świątynia, procesja; źródło: operamylove.com.)\n\nPodaj imię i nazwisko kompozytora oraz tytuł tej opery.\n\nKompozytor: Tytuł opery:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kompozytor: Giuseppe Verdi**\n**Tytul opery: Aida**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja na podstawie ilustracji\nIlustracja przedstawia scen z II aktu opery - wielka scena triumfalna z elementami egipskimi: obeliski, hieroglify, procesja, swiatayne staroeglipski. To jeden z najbardziej spektakularnych fragmentow w dziejach opery, znany z olbrzymich inscenizacji.\n\n**Aida** Giuseppe Verdiego (1813-1901):\n- Prapremiera: 24 grudnia 1871 w Kairze (Opera Khedywialna), zamówiona na otwarcie Kanaeu Sueskiego\n- Libretto: Antonio Ghislanzoni, wg scenariusza Augusta Mariette'a\n- Akcja: starozytny Egipt. Milosc etiopskiej ksiezniczki Aidy i egipskiego wodza Radamesa\n- Slynna \"Marcia Trionfale\" (Marsz triumfalny) z II aktu to cel oprawny scenicznie z coniem i slowiami na scenie\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny Aidy\nAida to tzw. opera grandiosa (\"wielka opera\") - gatunek wloski nawiazujacy do tradycji grand opéra. Verdi skomponowal ja w poznym okresie twórczosci. Wczesniej: Rigoletto (1851), Traviata (1853), Otello (1887), Falstaff (1893). Aida (1871) poprzedza przejscie do dojrzalego stylu. W odroznieniu od póznych dziel (Otello, Falstaff) zachowuje podział na arie, ansambly, chory.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Giuseppe Verdi ORAZ Aida (oba elementy)\n> - **0 pkt** - brakuje jednego lub oba bledne\n\nCo zapamietac? Scena triumfalna z egipskim pochodem = **Aida** Verdiego (1871, Kair). Elementy ikoniczne: marsz, obeliski, procesja wojenna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/12.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ilustracja poniżej przedstawia scenę z II aktu jednej z najsłynniejszych oper XIX wieku. (Ilustracja przedstawia scenę triumfalną z elementami egipskimi; źródło: operamylove.com.)\n\nNapisz, w jakim mieście odbyła się prapremiera tej opery.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kair (w panstwie Egipt)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna prapremiery Aidy\nOpera Aida Verdiego miala prapremieure w **Kairze** (Egypt) 24 grudnia 1871 roku w Operze Khedywialnej (Teatro dell'Opera del Cairo). Zostala zamówiona przez chedywa (wladce) Egiptu, Ismaila Pash?, z okazji otwarcia Kanalu Sueskiego w 1869 roku (otwarcie kanalu opozdnilo plany o 2 lata z powodu Wojny Franko-Pruskiej 1870-71). Projekt dekoracji zaangadowal francuskiego egiptologa Augusta Mariette'a.\n\nNie bylo to otwarcie nowego gmachu opery (Opera Kairska otwarta wczesniej, w 1869), lecz inauguracja nowego sezonu z wyjatkowo prestizowyn zamówieniem. Verdi nie byl obecny na prapremierre - pojawil sie na premierze w Mediolanie (Teatro alla Scala, 8 lutego 1872).\n\n## Sposob 2 - ciekawostka o zamówieniu\nBardzo czesto mylna odpowiedz to \"Mediolan\" (La Scala) - ale to była europejska prapremiera, NIE swiatowa. Swiatowa to Kair. Inny blad: \"Aleksandria\" (Egipt) lub \"Paryż\" - bledne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Kair (lub: Kair w Egipcie)\n> - **0 pkt** - inne miasto\n\nCo zapamietac? Prapremieira Aidy = **Kair**, 24 grudnia 1871. NIE Mediolan (tam dopiero 8 lutego 1872 - europejska premiera).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/13.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 2.) - przykład dźwiękowy z płyty CD. Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym pierwszej części Sonatiny C-dur op. 36 nr 1 Muzia Clementiego. Zapis nutowy tej części utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 13.: Muzio Clementi - Sonatina C-dur op. 36 nr 1, Allegro).\n\nZapisz nazwę formy muzycznej, na której oparta jest analizowana część Sonatiny, oraz wymień trzy współczynniki tej formy.\n\nForma muzyczna: Współczynniki formy: 1 2 3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Forma muzyczna: forma sonatowa**\n\n**Wspolczynniki formy sonatowej:**\n1. Trójdzielna budowa: ekspozycja - przetworzenie - repryza\n2. Dualizm tematyczny (temat 1. i temat 2. o roznym charakterze)\n3. Klasyczny plan tonalny: T1 = C-dur, T2 = G-dur (dominanta); repryza oba tematy w C-dur\n\n## Sposob 1 - analiza formy sonatowej Sonatiny Clementiego\nMuzio Clementi (1752-1832), Sonatina C-dur op. 36 nr 1, czesc I (Allegro) - to kanoniczna miniaturowa forma sonatowa, uzywana do dzis jako przyklad pedagogiczny:\n\n**EKSPOZYCJA:**\n- Temat 1. (C-dur, gamowy, krotki, energiczny)\n- Temat 2. (G-dur - tonacja dominanty, liryczny, kontrastujacy)\n\n**PRZETWORZENIE:**\n- Modyfikacja i przetwarzanie tematów, przejscie do c-moll (tonacja jednoimienna)\n\n**REPRYZA:**\n- Powrót tematu 1. i 2. - oba w C-dur (tonacja glówna)\n\nTrzy wspolczynniki (wymagane): (1) trójdzielna budowa = ekspozycja/przetworzenie/repryza; (2) dualizm tematyczny = dwa kontrastujace tematy; (3) klasyczny plan tonalny.\n\n## Sposob 2 - kontekst formy sonatowej\nForma sonatowa uksztaltowala sie w klasycyzmie (II pol. XVIII w.) u Haydna, Mozarta i Clementiego. Jest fundamentem I czesci symfonii, sonaty, kwartetu, koncertu. Clement byl nauczycielem wielu pianistów i autorem \"Gradus ad Parnassum\" - zbioru etiud i sonat.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - forma sonatowa ORAZ trzy wspolczynniki\n> - **0 pkt** - brak formy lub mniej niz trzy wspolczynniki\n\nCo zapamietac? Forma sonatowa = ekspozycja (2 tematy w roznych tonacjach) + przetworzenie (modulacje) + repryza (oba tematy w tonacji glównej). Te trzy PLUS \"dualizm tematyczny\" = cztery mozliwe wspolczynniki dla pewnosci.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/13.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 2.). Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym pierwszej części Sonatiny C-dur op. 36 nr 1 Muzia Clementiego. Zapis nutowy tej części utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 13.).\n\nZapisz nazwę faktury muzycznej występującej w utworze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Faktura homofoniczna**\n\n## Sposob 1 - analiza faktury Sonatiny Clementiego\nFaktura homofoniczna (gr. homophonia = jednoglosowosc w harmonii) polega na tym, ze jeden glos dominujacy prowadzi melodie, a pozostale glosy stanowia akordowe towarzyszenie. W Sonatinie Clementiego:\n- Prawa reka prowadzi wyrazna melodie (glos wiodalcy)\n- Lewa reka gra akordowe towarzyszenie w postaci Alberta basu (trójddzwiek rozlozony: najnizszy ton - gorne tony - najnizszy ton itd.) lub pelnych akordów\n\nTo typowa faktura fortepianowa klasycyzmu: Albert bass (nazwany od Domenico Alberta, 1710-1740) to wzorzec homofonicznego towarzyszenia w muzyce kameralistycznej i fortepianowej XVIII w.\n\n## Sposob 2 - faktura homofoniczna vs polifoniczna\nTrzy podstawowe rodzaje faktury:\n- **Monofoniczna** = jeden glos bez towarzyszenia (gregorianizm, melodia unisono)\n- **Homofoniczna** = jeden glos glowny + harmoniczne towarzyszenie (klasycyzm, romantyzm)\n- **Polifoniczna** = kilka równorzednych, samodzielnych glosów (kontrapunkt, fuga, renesans, barok)\n\nCzwarta (specjalna): **heterofonia** = kilka glosów grajacych ten sam temat z indywidualnymi ozdobnikami.\n\nSonatina Clementiego = model czysty homofonii: melodia w prawej + akordowe towarzyszenie w lewej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - faktura homofoniczna\n> - **0 pkt** - inna nazwa\n\nCo zapamietac? Sonatina klasyczna = **faktura homofoniczna** (melodia + akordowe towarzyszenie). Polifoniczna = np. Bach, fuga. Monofoniczna = gregorianizm.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/14.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 3.) - przykład dźwiękowy z płyty CD. W 1917 roku Erik Satie skomponował Sonatinę biurokratyczną, która według założeń kompozytora miała być żartobliwym naśladownictwem Sonatiny Muzia Clementiego (omawianej w zadaniu 13.). Zapis nutowy do nagrania znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 14.: Erik Satie - Sonatine bureaucratique (Sonatina biurokratyczna), fragment, Allegro).\n\nWymień poniżej dwa wybrane środki muzyczne Sonatiny biurokratycznej, które świadczą o przekształceniach Sonatiny C-dur Clementiego.\n\nŚrodek muzyczny 1.: Środek muzyczny 2.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa srodki muzyczne swiadczace o przeksztalceniach Sonatiny Clementiego u Satiego:**\n1. Odwrocenie interwalow (pochodów dzwiekowych)\n2. Zmiana tonacji / nowoczesne rozwiazania harmoniczne\n\n(Inne akceptowane: zwiekszenie liczby powtorzen struktur rytmiczno-melodycznych)\n\n## Sposob 1 - analiza techniki parodii muzycznej Satiego\nErik Satie (1866-1925), \"Sonatine bureaucratique\" (1917) jest celowa, przerysowana parodia Sonatiny C-dur op. 36 nr 1 Clementiego. Satie przejtraznil oryginalna muzyk Clementiego, stosujac nastepujace przeksztalcenia:\n\n1. **Odwrocenie interwalów** - tam gdzie Clementi piszje pochodem w gore, Satie pisze w dól i odwrotnie. Melodia jest \"wywrocona do góry nogami\". Technika ta zaklóca logike oryginalu.\n\n2. **Zmiana tonacji** - Satie przesuwa tonacje o polton lub stosuje dysonansowe alteracje, przez co znane motywy brzmi \"falszowo\" lub nieprzewidywalnie.\n\n3. **Nowoczesne rozwiazania harmoniczne** - Satie wplata nieoczekiwane dysonanse, chromatykę, akordy niezależne od funkcyjnosci dur-moll.\n\n4. **Zwiekszenie powtorzen** - monotonne powtarzanie struktur melodyczno-rytmicznych (autoironia biurokratycznej rutyny).\n\n## Sposob 2 - kontekst estetyczny Satiego\nSatie byl prekursorem Grupy Szesciu (Poulenc, Milhaud, Honegger itd.) i ironisty muzycznego. \"Sonatine bureaucratique\" wpisuje sie w jego satyryczny styl - muzyka komentuje rzeczywistosc spoleczna (biurokrata, urednik) przez znieksztalcenie klasycznej formy. Technika parodii muzycznej = celowe przeksztalcenie rozpoznawalnego wzoru.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa poprawne srodki muzyczne\n> - **0 pkt** - mniej niz dwa lub bledne\n\nCo zapamietac? Satie przeksztalca Clementiego przez: (1) **odwrocenie interwalow**, (2) **zmiane tonacji/harmonie**. Efekt: ta sama melodia, ale jakby \"w lustrzanym odbiciu\" lub \"rozstrojonej\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/14.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"14.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 3.). Sonatina biurokratyczna została opatrzona dodatkowo żartobliwym opisem kompozytora, przedstawiającym historię urzędnika, który w drodze do biura marzy o podwyżce. (Komentarze nad nutami, tłumaczenie z francuskiego: Wyruszył. / Idzie wesoło do biura jak gavillant. / Jest zadowolony i kiwa głową. / Jest zakochany w ślicznej i eleganckiej damie. / Jest zakochany także w swojej obsadce do pióra, w zielonych, błyszczących mankietach i chińskiej czapeczce. / Stawia długie kroki; spiesznie wchodzi po schodach. / Ależ wiatr! / Gdy siada w fotelu, czuje się szczęśliwy i to okazuje.)\n\nOpisz na podstawie dwóch przykładów, w jaki sposób materiał muzyczny tej części Sonatiny ilustruje słowne komentarze kompozytora, umieszczone nad nutami.\n\nPrzykład 1 Przykład 2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa przykladowe pary: komentarz slowny - srodek muzyczny:**\n\n**Przyklad 1.** \"Idzie wesolo do biura\" - pochód gamowy w gore, staccato (radosne, energiczne kroki ku górze)\n\n**Przyklad 2.** \"Gdy siada w fotelu, czuje sie szczesliwy\" - powtarzalnosc struktur melodyczno-rytmicznych (mechaniczne, biurokratyczne powtorzenia, zadowolenie z rutyny)\n\n## Sposob 1 - analiza toposów muzycznych w Sonatine bureaucratique\nErik Satie dolaczyc do nut komiczne komentarze opisujace biurowe przygody urzelnika. Material muzyczny ilustruje te komentarze przez konkretne srodki wyrazowe:\n\n- **\"Wyruszyl\"** - pochód gamowy w dól (zejscie ze stopni/droga w dól)\n- **\"Idzie wesolo do biura\"** - pochód gamowy w gore, staccato (wesole, sprezysty kroki)\n- **\"Jest zadowolony i kiwa glowa\"** - akordy staccato (kiwanie = powtórzenia rytmiczne)\n- **\"Jest zakochany w ślicznej damie\"** - liryczny fragment (mieka melodia)\n- **\"Obsadka, mankiety, chinska czapeczka\"** - duze odleglosci interwalowe, lamane oktawy (ekscentryczne, nieoczekiwane skoki)\n- **\"Spiesznie po schodach\"** - oktawy, szybkie pochody akordowe\n- **\"Alei wiatr!\"** - wysoki rejestr (muzyczne \"dmuchanie\" w gore)\n- **\"Siada szczesliwy\"** - powtarzalnosc struktur (rytmiczne monotonne melodie = biurokratyczna radosc)\n\n## Sposob 2 - technika tonmalarstwa (Tonmalerei)\nSatie stosuje tradycyjna technik muzycznego malarstwa dzwiekowego: muzyka odzwierciedla sytuacje, gesty, emocje opisane w tekście. Podobna technika w: madrygatach (XVI w.), ariach da capo (barok), Symfonii Pastoralnej Beethovena.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa poprawne przyklady (komentarz + srodek muzyczny)\n> - **0 pkt** - mniej niz dwa lub bledne\n\nCo zapamietac? Dowolne dwa przyklady z listy CKE. Najpewniejsze: \"wesole kroki\" = pochód gamowy w gore/staccato; \"siada szczesliwy\" = powtarzalnosc struktur rytmicznych.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/14.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"14.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Sonatina Erika Satiego wpisuje się w jeden z nurtów stylistycznych charakterystycznych dla muzyki pierwszej połowy XX wieku.\n\nSpośród wymienionych poniżej nurtów wybierz i zaznacz ten, o którym mowa powyżej.\n\nA. ekspresjonizm\nB. witalizm\nC. neoklasycyzm\nD. impresjonizm","answer":"D","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D - impresjonizm**\n\n## Sposob 1 - analiza przynaleznosci stylistycznej Satiego\nErik Satie (1866-1925) byl paryskim kompozytorem tworzacym na przelomie XIX/XX w. Byl blisko zwiazany z Claude Debussym i kregami impresjonistów paryskich. Jego twórczosc - mistyczna i introspektywna (Gymnopedies, Gnossiennes, 1888-1890) - poprzedza i wspolistnieje z impresjonizmem.\n\n**Sonatine bureaucratique** (1917) jest jego pózniejsza twórczoscia, neoklasyczna i satyryczna, ale styl Satiego ogólnie klasyfikowany jest w obreb **impresjonizmu** i nurtu paryskiego I pol. XX w.\n\nDlaczego nie inne odpowiedzi:\n- **A) ekspresjonizm** - niemieccy/austriaccy: Schoenberg, Berg, Webern; duza ekspresja, atonalnosc, subiektywizm. NIE Satie\n- **B) witalizm** - nurt zwiazany z Bela Bartókiem i slowianska energia rytmiczna; NIE Satie\n- **C) neoklasycyzm** - Stravinski, Hindemith, Prokofiew; nawiazanie do klasycznej formy. Sonatine bureaucratique MA cechy neoklasyczne, ale CKE zalicza Satiego do impresjonizmu jako nurtu jego epoki\n\nCKE pyta o nurt stylistyczny charakterystyczny dla \"muzyki pierwszej polowy XX w.\", w który wpisuje sie Sonatine - a Satie dzialal w Paryzu w orbicie impresjonizmu.\n\n## Sposob 2 - kontekst\nSatie byl outsiderem i prekursorem wielu nurtów. Jego Gymnopedies (1888) opublikowal i zinstrumentowal Debussy - co pokazuje bliskosc ich estetyk. W kontekscie egzaminu CKE odpowiedz D (impresjonizm) jest jednoznaczna.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - D (impresjonizm)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz\n\nCo zapamietac? Satie = Paryz, impresjonizm (bliski Debussy'emu). Ekspresjonizm = Wiedzen, Schoenberg. Witalizm = Bartók. Satie - odpowiedz D.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/15.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ekspresjonizm był jednym z nowych kierunków w muzyce pierwszej połowy XX wieku. Dążeniem przedstawicieli tego nurtu było odzwierciedlenie muzycznymi środkami subiektywnych, podświadomych przeżyć wewnętrznych człowieka.\n\nWymień trzy cechy nurtu ekspresjonistycznego w muzyce.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy cechy ekspresjonizmu muzycznego:**\n1. Atonalnosc (brak tonacji centralnej, dysonansowa harmonika)\n2. Melodyka zbudowana z duzych skoków interwalowych\n3. Duza ekspresja muzyki; kontrasty dynamiczne; zestawianie skrajnych rejestrów\n\n## Sposob 1 - analiza cech ekspresjonizmu\nEkspresjonizm muzyczny (glównie I polowa XX w., centum: Wiedzen) to nurt dazacy do wyrazenia skrajnych stanów emocjonalnych, podswiadomosci i irracjonalnych przezyc. Glowne cechy:\n\n**Harmoniczne:**\n- **Atonalnosc** - rezygnacja z tonacji dur/moll, brak centrum tonalnego\n- **Dysonansowa harmonika** - swobodne dysonanse bez rozwiazania, harmonia emancypowanego dysonansu (Schoenberg)\n- Techniki kompozytorskie: **dodekafonia** (serializm 12-tonowy), **punktualizm** (Webern)\n\n**Melodyczne:**\n- **Skoki interwalowe** - melodia skacze przez septymy, nony, trytony zamiast plynac krokach sekundowych\n- **Sprechgesang** (mowa spiewana) - mieszanka mowy i spiewu (Berg, Schönberg)\n\n**Rytmiczno-agogiczne:**\n- **Swobodny tok rytmiczny** - brak regularnych rytmów i metrum\n- **Swobodne podejscie do formy** - indywidualne, asymetryczne formy\n\n**Wyrazowe:**\n- **Duza ekspresja, kontrasty dynamiczne** - glissanda, sforzandi, nagla cisza\n- **Skrajne rejestry** - bardzo niski bas kontra pikola w nagle\n- **Innowacyjna orkiestracja** - selektywne, kameralne kolory brzmienia\n\n## Sposob 2 - ekspresjonizm wiedenski jako kontekst\nGlowni przedstawiciele ekspresjonizmu muzycznego: Arnold Schönberg, Alban Berg, Anton Webern (tzw. Druga Szkola Wiedenska). Opery: Wozzeck (Berg, 1925), Lulu (Berg). Utwory: Piec piesni do testow op. 10 (Webern), Pierrot Lunaire (Schönberg, 1912).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy cechy z listy przyklowych (atonalnosc, dysonansowa harmonika, skoki interwalowe, kontrasty dynamiczne itd.)\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy\n\nCo zapamietac? Trzy \"bezpieczne\" cechy: (1) **atonalnosc**, (2) **melodia z duzymi skokami**, (3) **ekspresja/kontrasty dynamiczne**.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/15.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"15.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ekspresjonizm był jednym z nowych kierunków w muzyce pierwszej połowy XX wieku. Dążeniem przedstawicieli tego nurtu było odzwierciedlenie muzycznymi środkami subiektywnych, podświadomych przeżyć wewnętrznych człowieka.\n\nSpośród kompozytorów wymienionych poniżej wybierz trzech, którzy reprezentują tzw. ekspresjonizm wiedeński. Zaznacz odpowiednie litery.\n\nA. Aleksander Skriabin\nB. Anton Webern\nC. Karlheinz Stockhausen\nD. Arnold Schönberg\nE. Carl Maria Weber\nF. Paul Hindemith","answer":"B","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B (Anton Webern), D (Arnold Schönberg), G (Alban Berg)**\n\n## Sposob 1 - Ekspresjonizm wiedenski: Druga Szkola Wiedenska\nEkspresjonizm wiedenski tworza trzy glowne osobowosci zwane **Druga Szkola Wiedenska**:\n\n**D - Arnold Schönberg** (1874-1951): Zalozyciel i glowa szkoly. Twórca dodekafonii (serialzmu 12-tonowego, ok. 1923). Kluczowe dziela: Pierrot Lunaire (1912), Cinco piesni op. 10, Suite op. 25.\n\n**B - Anton Webern** (1883-1945): Uczen Schönberga. Rozwinał technikę dodekafoniczna w kierunku punktualizmu (pojedyncze, izolowane dzwieki, \"atomizacja muzyki\"). Dziela: Symfonia op. 21, Wariacje na fortepian op. 27, Piesni do tekstow Goethego.\n\n**G - Alban Berg** (1885-1935): Uczen Schönberga, liryczniejszy. Dziela: Opera Wozzeck (1925, jeden z arcydziel opery XX w.), Skrzypcowy Koncert (1935).\n\nDlaczego pozostali NIE pasuja:\n- **A) Aleksander Skriabin** - rosyjski symbolista; nie nalezy do szkoly wiedenskiej, chocia ma cechy ekspresjonistyczne\n- **C) Karlheinz Stockhausen** - II pokolenie awangardy, serializm integralny, elektronika; zbyt pozny\n- **E) Carl Maria Weber** - romantyk XIX w. (1786-1826), twórca opery romantycznej (Wolny Strzelec)\n- **F) Paul Hindemith** - neoklasycyzm, nie ekspresjonizm wiedenski\n\n## Sposob 2 - mnemotechnika\nDruga Szkola Wiedenska = Schönberg + dwaj uczniowie: Berg + Webern. SkrócIenie: S-B-W (jak \"sygnatura\"). W zadaniu: D+G+B = Schönberg + Berg + Webern.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy prawidlowe: B, D, G\n> - **0 pkt** - inna kombinacja lub mniej/wiecej\n\nCo zapamietac? Ekspresjonizm wiedenski = **Schönberg + Webern + Berg** (Druga Szkola Wiedenska). Zamiast: NIE Skriabin, NIE Stockhausen, NIE Hindemith.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/16","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zamieszczony poniżej cytat przedstawia opis baletu Igora Strawińskiego.\n\nW 1913 roku [dzieło to] było gwałtownym, pełnym młodzieńczego impetu wyznaniem wiary. Nie przypadkiem nazwano je Nowym Testamentem muzyki; dla ówczesnego pokolenia było to objawienie, wstrząsające, oślepiające swoim blaskiem. [ ] Skandaliczną awanturę, jaka wybuchła na sali podczas premiery, wywołała nie tylko muzyka, która z brutalną siłą rzuciła wyzwanie gustom epoki. Wyzwaniem była również tematyka: pogańskie wierzenia i obrządki, przedstawione z całą surowością i okrucieństwem, wydawały się zbyt barbarzyńskie i obrażały subtelny smak widzów, uformowany na delikatnych niedomówieniach impresjonizmu i symbolizmu.\n\nLudwik Erhardt, Balety Igora Strawińskiego, Kraków 1962.\n\nPodaj tytuł baletu opisanego powyżej oraz nazwę okresu w twórczości kompozytora, z którego ten utwór pochodzi.\n\nTytuł baletu: Nazwa okresu:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tytul baletu: Swieto wiosny** (fr. Le Sacre du Printemps)\n**Nazwa okresu: rosyjski** (lub: folklorystyczny, narodowy)\n\n## Sposob 1 - analiza cytatu i identyfikacja dziela\nCytat pochodzi z ksiazki Ludwika Erhardta, \"Balety Igora Strawinskiego\", Kraków 1962. Kluczowe wskazówki:\n- \"W 1913 roku\" - data prapremiery: **29 maja 1913, Paryż**, Theatre des Champs-Elysees\n- \"Skandaliczna awantura na sali\" - slynny skandal premierowy, widzowie gwizdzali i boksowal ze soba\n- \"Poganske wierzenia i obrzdki\" - tematyka: obrzedy wiosennej ofiary mlodej dziewczyny u dawnych Slowian\n- \"Brutalnosc\" przeciw \"subtelnym niedomowieniom impresjonizmu\" - muzyka polirytmiczna, disonansowa, perkusyjna\n\nTo jednoznacznie **Swieto wiosny** (Le Sacre du Printemps) Igora Strawinskiego.\n\n**Twórczosc Strawinskiego dzieli sie na trzy okresy:**\n1. **Rosyjski/folklorystyczny** (ok. 1907-1920): Ognisty Ptak (1910), Pietruszka (1911), **Swieto wiosny (1913)** - oparte na rosyjskim folklorze i poganszczyzne\n2. **Neoklasyczny** (ok. 1920-1951): Pulcinella, Octet, Symfonia Psalmow - nawiazania do epok wczesniejszych\n3. **Serialny** (ok. 1952-1971): po spotkaniu z Webern em, serialzm\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny \"Swieta wiosny\"\nBalet Strawinski skomponowal dla Baletów Rosyjskich Siergeja Diagilewa. Choreografia: Waclaw Nijinski. Skandal premierowy byl jednym z najglosniejszych zdarzen w historii muzyki powaznejs. \"Sacre\" zrewolucjonizowalo: harmonike (polirytmia, politonalnosc), orkiestracje (olbrzymia orkiestra), rytm (nieregularne, zmienne metrum).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Swieto wiosny ORAZ rosyjski/folklorystyczny/narodowy\n> - **0 pkt** - brakuje tytulu lub bledny okres\n> - **Akceptowane warianty:** folklorystyczny = rosyjski = narodowy\n\nCo zapamietac? 1913 = skandal = poganske obrztedy = **Swieto wiosny** = okres **rosyjski**. Nie neoklasyczny (to po 1920)!","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/17","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"17","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n\n1. Claude'a Debussy'ego zwykło się uważać za ojca muzyki XIX wieku.\n2. Wprowadzenie klawesynu do twórczości kompozytorskiej XX wieku zawdzięczamy Franciscowi Poulencowi.\n3. Béla Bartók jest jednym z czołowych przedstawicieli witalizmu w muzyce.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. F (falsz), 2. P (prawda), 3. P (prawda)**\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego stwierdzenia\n**Stwierdzenie 1: \"Claude'a Debussy'ego zwyklo sie uwazac za ojca muzyki XIX wieku\" - FALSZ**\nDebussy (1862-1918) tworzy glównie na przelomie XIX i XX wieku i jest kojarzony z **impresjonizmem** (nurt XX-wieczny). Jako \"ojca muzyki XIX wieku\" nie mozna go tak nazywac:\n- \"Ojcem muzyki\" danej epoki nie jest Debussy\n- Debussy jest raczej uznawany za ojca muzyki XX w. (w sensie zerwania z romantyzm), albo wskazuje sie inne sformulowania\n- Stwierdzenie jest falszywe, bo Debussy to przelom XIX/XX, a nie \"XIX wieku\" jako takiego\n\n**Stwierdzenie 2: \"Wprowadzenie klawesynu do tworczosci kompozytorskiej XX wieku zawdziecamy Franciscowi Poulencowi\" - PRAWDA**\nFrancis Poulenc (1899-1963), czlonek Grupy Szesciu (fr. Les Six), ponownie wprowadzil klawesyn do kameralnej tworczosci XX-wiecznej. Jego **Koncert na klawesyn i mala orkiestre** (1928) napisany na prosbe Wandy Landowskiej (wybitnej klawesynistki) zainicjowal renesans klawesynu. Poulenc byl glównym promotorem reaktywacji klawesynu jako instrumentu wspolczesnego.\n\n**Stwierdzenie 3: \"Bela Bartok jest jednym z czolowych przedstawicieli witalizmu w muzyce\" - PRAWDA**\nBela Bartók (1881-1945) jest czolowym przedstawicielem **witalizmu** (vitalizm) - nurtu muzycznego, który czerpie sile i energie z muzyki ludowej, prymitywizmu, ostrego rytmu, perkusyjnosci. Jego dziela jak Allegro Barbaro (1911), Muzyka na Instrumenty Smyczkowe, Perkusje i Celeste (1936) sa esencja witalizmu.\n\n## Sposob 2 - podsumowanie kluczowych figur\n- Debussy = impresjonizm (nie ojciec XIX w., lecz przelom XIX/XX)\n- Poulenc = reaktywacja klawesynu w XX w. (Koncert klawesynowy 1928)\n- Bartok = witalizm + folkloryzm wegierski/rumunski\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy: 1-F, 2-P, 3-P\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne\n\nCo zapamietac? Debussy NIE = ojciec muzyki XIX w. (jest impresjonista przelom XIX/XX) = FALSZ. Poulenc = klawesyn XX w. = PRAWDA. Bartok = witalizm = PRAWDA.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/18.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"18.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 4.) - przykład dźwiękowy z płyty CD. Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu utworu Brouillards (Mgły) z cyklu Preludia Claude'a Debussy'ego, a następnie wykonaj polecenia. Zapis nutowy utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 18.: Claude Debussy - Brouillards (Mgły), fragment utworu z cyklu Preludia. Modéré, extręmement égal et léger, pp).\n\nWymień poniżej trzy cechy fortepianowego stylu Claude'a Debussy'ego występujące w podanym utworze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy cechy fortepianowego stylu Debussy'ego w \"Mgzlach\" (Brouillards):**\n1. Skala pentatoniczna (figury melodyczne tylko na czarnych klawiszach)\n2. Niski poziom glosnosci - dynamika pianissimo; efekty szmerowe\n3. Formotwórcza rola kolorystyki i zestawianie skrajnych rejestrów\n\n## Sposob 1 - analiza stylu fortepianowego Debussy'ego\nClaude Debussy (1862-1918), Preludia ksiegi I i II (1910, 1913) - \"Brouillards\" (Mgly) pochodzi z Ksiegi II. Charakterystyczne cechy stylu fortepianowego:\n\n1. **Skala pentatoniczna** - Debussy stosowal pentatonik (skale 5-tonowa), szczegolnie figury na czarnych klawiszach. W \"Mglach\" prawa reka gra wybitnie figury pentatoniczne na czarnych klawiszach, dajac \"mglisty\" efekt.\n\n2. **Dynamika pianissimo** - Debussy pisze extręmement égal et léger, pp (bardzo równo i lekko, pianissimo). Efekty szmerowe (trille, szybkie pasaze) w bardzo cicho brzmieniu daja efekt mgly/aureoli.\n\n3. **Kolorystyka jako element formotwórczy** - forma oparta na zasadzie szeregowania barwnych odcinków brzmieniowych, nie na logice harmoniczno-tonalnej (jak w formie sonatowej).\n\n4. **Rozluznienie systemu dur-moll** - brak jasnego centrum tonalnego, akordy niefunkcyjne jako barwy brzmieniowe.\n\n5. **Trzy plany brzmieniowe** - podzial faktury na bas pedal, glosy srodkowe i figury melodyczne w wysokim rejestrze.\n\n6. **Statyczna narracja** - brak dramatycznego rozwoju, zamiast tego kolorowe obrazy muzyczne zestawione na zasadzie szeregowania.\n\n## Sposob 2 - kontekst stylu Debussy'ego\nDebussy zainspirowal sie gamelanem jawajskim (gra na czarnych klawiszach = skala pentatoniczna) i symbolistyczna poezja Verlaine'a/Mallarme'a. Jego styl fortepianu jest diametralnie rozny od romantycznych pasazy - ceni cisz, kolor, mgle, niedomówienie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 18.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy cechy z listy przykladowej\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy\n\nCo zapamietac? Trzy najlepsze: (1) **pentatonika**, (2) **pianissimo/efekty szmerowe**, (3) **kolorystyka formotwórcza**. Kazda cecha musi byc dokladna - nie \"gra cicho\" ale \"dynamika pianissimo\" lub \"efekty szmerowe\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/18.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z nagraniem (Ścieżka 4.). Zapoznaj się z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu utworu Brouillards (Mgły) z cyklu Preludia Claude'a Debussy'ego. Zapis nutowy utworu znajduje się w dołączonych Przykładach nutowych do wybranych zadań (Przykład nutowy do zadania 18.).\n\nPodaj nazwę nurtu stylistycznego, który reprezentuje twórczość tego kompozytora.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Impresjonizm** (akceptowany takze: symbolizm)\n\n## Sposob 1 - analiza przynaleznosci Debussy'ego do nurtu\nClaude Debussy (1862-1918) jest glównym przedstawicielem **muzycznego impresjonizmu** - nurtu, który czerpie z malarstwa impresjonistycznego (Monet, Renoir, Pissarro) i symbolistycznej poezji (Verlaine, Mallarme, Rimbaud). Cechy impresjonizmu muzycznego:\n- Kolorystyka brzmieniowa jako cel sam w sobie\n- Rozluznienie tonalnosci, pentatonika, skala calotoowa\n- Programowosci sugestywna (tyjtuly sugerujace obrazy natury: Mgly, Morze, Katedra Podwodna)\n- Dynamika pianissimo, efekty szmerowe\n- Statyczna narracja\n\n**Symbolizm** jest tez akceptowany przez CKE, bo Debussy byl zwiazany z symbolistyczna poezja i przez samego siebie nieraz identyfikowal sie bardziej z symbolizmem niz impresjonizmem (negujac analogie do malarzy impresjonistów). Sam Debussy wolaobby byc nazywany symbolista.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie impresjonizmu i symbolizmu\n- **Impresjonizm muzyczny** - termin muzykologiczny, powszechnie stosowany dla Debussy'ego i Ravela; odnosi sie do analogii z malarstwem impresjonistycznym (Monet: \"chwilowe wrazenia\")\n- **Symbolizm** - powiazanie z poezja symbolistyczna (Mallarme, Verlaine); bardziej estetyczno-ideowy\n\nW egzaminie maturalnym zawsze jako glowna odpowiedz: **impresjonizm**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 18.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - impresjonizm (glowna odpowiedz) lub symbolizm (akceptowany)\n> - **0 pkt** - inna nazwa\n\nCo zapamietac? Debussy = **impresjonizm** (glowna odpowiedz CKE). Akceptowane rowniez: symbolizm. NIE ekspresjonizm, NIE neoklasycyzm.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/19","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"19","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Jazz narodził się w Stanach Zjednoczonych na początku XX wieku. W latach dwudziestych i trzydziestych tego stulecia wpływy muzyki jazzowej zaznaczyły się w twórczości wielu kompozytorów europejskich.\n\nPodaj imię i nazwisko kompozytora z pierwszej połowy XX wieku oraz tytuł jego utworu inspirowanego muzyką jazzową.\n\nImię i nazwisko kompozytora: Tytuł utworu:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowa odpowiedz:**\n- Kompozytor: **Maurice Ravel** - Tytul: **Koncert fortepianowy G-dur**\n\nLub inne akceptowane kombinacje (kazda z par jest punktowana):\n- George Gershwin - Blekitna Rapsodia / Amerykanin w Paryzu\n- Darius Milhaud - Stworzenie swiata (Le Creation du Monde)\n- Igor Strawinski - Historia zolnierza / Ragtime na 11 instrumentów / Koncert hebanowy\n- Paul Hindemith - Ragtime\n- Bela Bartók - Kontrasty\n\n## Sposob 1 - europejscy kompozytorzy zafascynowani jazzem\nJazz narodzil sie w USA (Nowy Orlean, ok. 1900) i w latach 20./30. XX w. streszczal sie przez Atlantyk. Europejscy kompozytorzy \"klasyczni\" szybko adaptowali jego elementy:\n\n**Maurice Ravel** (1875-1937): Odwiedzil USA w 1928 roku, poznajac Gershwina. **Koncert fortepianowy G-dur** (1931) zawiera wyraznie jazzowe elementy: bluesowe skale, synkopy, rytmy swingowe. Rowniez \"Sonata skrzypcowa\" (1927) ma czesc o nazwie \"Blues\".\n\n**Darius Milhaud** (1892-1974): Odwiedzil Harlem i Nowy Orlean. **Le Creation du Monde** (Stworzenie swiata, 1923) - ballet z wplywami jazzu: synkopy, bluesowe harmonie, maly sklad (17 solóistów).\n\n**Igor Strawinski**: **Historia zolnierza** (1918) - ragtime, tango, blues. **Ragtime na 11 instrumentow** (1918). **Koncert hebanowy** (Ebony Concerto, 1945) napisany dla Woody'ego Hermana.\n\n**George Gershwin** (1898-1937): Amerykanin, ale CKE wlacza go do listy. **Blekitna Rapsodia** (Rhapsody in Blue, 1924), **Amerykanin w Paryzu** (1928).\n\n## Sposob 2 - elementy jazzowe w muzyce klasycznej\nNajczesciej stosowane: synkopy, blues scale, swing rhythm, call-and-response, ragtime pattern, walking bass, bitonalnosc/polirytmia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 19, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - imie i nazwisko + tytul (para musi byc prawidlowa i spójna)\n> - **0 pkt** - tylko jedno lub bledna para\n\nCo zapamietac? Najbezpieczniejsze odpowiedzi: **Ravel - Koncert G-dur** lub **Milhaud - Stworzenie swiata** lub **Strawinski - Historia zolnierza**. Dowolna z par z listy CKE.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/20.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Krzysztof Knittel należy do grona polskich kompozytorów współczesnych. W swoich wypowiedziach często podkreśla, że piękno tkwi we współczesnej rzeczywistości - w jej galopującym rozwoju, w błyskawicznym przepływie informacji i mnogości otrzymywanych przez człowieka bodźców i jako twórca czuje się zobowiązany nie tylko do tego, by je odbierać, ale również przekazać dalej, wyrażając ducha swoich czasów za pomocą dźwięków. Jednym z przykładów realizacji nowoczesnych pomysłów K. Knittla są napisane w 1978 roku Szkice dla dowolnych wykonawców.\n\nZapoznaj się z zapisem Szkiców Krzysztofa Knittla oraz dołączonym przez kompozytora objaśnieniem do ich realizacji. Następnie wykonaj polecenia. (Zapis przedstawia cztery graficzne rysunki/abstrakcyjne plamy oznaczone 1., 2., 3., 4.)\n\nSzkice dla dowolnych wykonawców:\n- mogą być grane przez jedną osobę lub dowolną grupę osób;\n- grający nie muszą być muzykami;\n- wybór rysunków i tempo ich czytania są swobodne;\n- można zagrać tylko jeden z nich;\n- wybrane szkice lub ich fragmenty można powtarzać;\n- czas grania dowolny.\n\nZapisz nazwę rodzaju formy oraz rodzaju notacji muzycznej zastosowanych przez Krzysztofa Knittla.\n\nRodzaj formy: Rodzaj notacji:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Rodzaj formy: forma otwarta**\n**Rodzaj notacji: notacja graficzna**\n\n## Sposob 1 - analiza Szkiców Knittla\nKrzysztof Knittel (ur. 1947), \"Szkice dla dowolnych wykonawcow\" (1978) - awangardowe dzielo z zakresu muzyki akcji/aleatoyryzmu.\n\n**Forma otwarta** (ang. open form) - forma, której ksztalt nie jest z gory okreslony. Wykonawca decyduje o:\n- Kolejnosci odcinków/szkiców\n- Liczbie powtorzen\n- Czasie trwania\n- Wyborze, które szkice wykonac (mozna jeden, mozna kilka)\nPrzeciwienstwo: forma zamknieta = dokladnie zaplanowany porzadek i czas trwania.\n\nW Szkicach Knittla: \"wybor rysunków i tempo ich czytania sa swobodne\", \"mozna zagrac tylko jeden z nich\", \"czas grania dowolny\" - to definicja formy otwartej.\n\n**Notacja graficzna** (ang. graphic notation) - zapis muzyczny posiadajacy graficzne, rysunkowe, abstrakcyjne elementy zamiast tradycyjnych nut. W Szkicach Knittla sa to 4 abstrakcyjne plamy/rysunki, nie nuty na pieciolitni. Wykonawcy interpretuja rysunki dowolnie jako impulsy brzmieniowe.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nForma otwarta i notacja graficzna to znamiona awangardy XX w.:\n- Earle Brown, John Cage (\"4'33'\") - pionierzy formy otwartej\n- Witold Lutoslawski - aleatoryzm kontrolowany (gra przypadku w ramach ograniczen)\n- Knittel, Krauze, Szalonek - polska awangarda lat 70./80.\n\nNotacja graficzna zamiast tradycyjnej: nie ma kluczataktu, metrum, wartosci nut - sa ksztalty, linie, plamy interpretowane przez wykonawce.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - forma otwarta ORAZ notacja graficzna\n> - **0 pkt** - brakuje jednego lub oba bledne\n\nCo zapamietac? Knittel \"Szkice\" = **forma otwarta** (wykonawca wybiera kolejnosc i czas) + **notacja graficzna** (rysunki zamiast nut).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/20.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"20.2","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Krzysztof Knittel - Szkice dla dowolnych wykonawców (1978). Zapoznaj się z zapisem Szkiców Krzysztofa Knittla oraz dołączonym przez kompozytora objaśnieniem do ich realizacji. (Zapis przedstawia cztery graficzne rysunki/abstrakcyjne plamy oznaczone 1., 2., 3., 4.)\n\nSzkice dla dowolnych wykonawców: mogą być grane przez jedną osobę lub dowolną grupę osób; grający nie muszą być muzykami; wybór rysunków i tempo ich czytania są swobodne; można zagrać tylko jeden z nich; wybrane szkice lub ich fragmenty można powtarzać; czas grania dowolny.\n\nOpisz, jakie możliwości daje wykonawcom wykorzystanie tego rodzaju formy i notacji w utworach.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Forma otwarta i notacja graficzna daja wykonawcy maksymalna swobode i inwencje twórcza, sprawiajac ze kazde wykonanie jest inne i niepowtarzalne.**\n\n## Sposob 1 - mozliwosci formy otwartej\n**Forma otwarta** daje wykonawcy nastepujace mozliwosci:\n- **Swobode wyboru kolejnosci** odcinków (Knittel: \"wybor rysunków jest swobodny\")\n- **Swobode czasu trwania** (\"czas grania dowolny\")\n- **Decyzje o liczbie powtorzen** (\"wybrane szkice lub ich fragmenty mozna powtarzac\")\n- **Decyzje o rozmiarze** (\"mozna zagrac tylko jeden\") lub calym zestawie\n- **Dowolny sklad** (\"jedna osoba lub dowolna grupa\")\n- Sprawia ze kompozycja za kazdym razem brzmi inaczej - unikatowe wykonanie\n\n**Forma otwarta a kompozytor vs. wykonawca:** kompozytor dostarcza material, ale wykonawca jest wspoltwórca ksztaltu dziela.\n\n## Sposob 2 - mozliwosci notacji graficznej\n**Notacja graficzna** daje wykonawcy:\n- **Rezygnacje z precyzji i nuancia** - zamiast dokladnych wartosci nut/wysokosci, abstrakcyjne ksztalty pozwalaja na wlasna interpretacje\n- **Swobode interepretacji** grafiki jako dzwiekow (grubsza linia = wiekszy dzwiek? krzywizna = glissando?)\n- **Inwencje twórcza** - wykonawca musi wykazac sie kreatywnoscia, nie tylko technika\n- **Wieloznacznosc** = kazdy wykonawca realizuje zapis inaczej = nowe rozwiazania przy kazdym wykonaniu\n- **Dostepnosc** dla nie-muzyków (Knittel: \"grajacy nie musza byc muzykami\") - notacja tradycyjna wymaga wyksztalcenia muzycznego\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - omówienie mozliwosci formy otwartej I notacji graficznej\n> - **1 pkt** - omówienie tylko formy otwartej LUB tylko notacji graficznej\n> - **0 pkt** - brak lub zbyt ogólna odpowiedz\n\nCo zapamietac? Za **2 pkt** trzeba napisac o OBU: (1) forma otwarta = wykonawca decyduje o kolejnosci/czasie, (2) notacja graficzna = wieloznacznosc, rezygnacja z precyzji, inwencja twórcza. Piszac o kazdym z osobna - punkt za kazdy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05/zad/21","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2018-05","number":"21","points":25,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Napisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów.\n\nTemat 1.: Miniatura instrumentalna ma swoje prawzory, praformy w pieśni solowej i tańcu [ ]. Potężny rozwój tego gatunku rozegrał się w okresie romantyzmu. Miniatura rozwijała się w nowym, intensywnie uczuciowym stylu muzyki nasyconej romantyczną poezją liryczną, pieśnią solową z fortepianem i fortepianowym wirtuozostwem [ ]. Miniatura instrumentalna stała się jedną z głównych form intymnej wypowiedzi artystów tej epoki. (Bohdan Pociej, Miniatura instrumentalna.) Inspirując się wypowiedzią znanego muzykologa Bohdana Pocieja, przedstaw rozwój miniatury instrumentalnej w XIX wieku. Na przykładzie utworów wybitnych twórców tego gatunku opisz różne typy miniatur charakterystycznych dla muzycznego romantyzmu.\n\nTemat 2.: Jednym z modernistycznych nurtów w muzyce przełomu XIX/XX wieku był impresjonizm. Scharakteryzuj ten nurt. W wypowiedzi odnieś się do twórczości głównych przedstawicieli muzycznego impresjonizmu oraz do zacytowanego fragmentu wiersza Paula Verlaina Sztuka poetycka.\n\nNade wszystko muzyki! Dla niej / Przenoś wiersz nieparzysty nad inne, / Roztopiony w powietrzu płynniej, / Bez ciężarów, co wstrzymują zdanie. [ ] / Bo nade wszystko chcemy Odcienia, / Odcienia, nie kolorów tęczy! / Oh! tylko Odcień zaręczy / Sen ze snem, z fletnią rogu brzmienia! (Paul Verlaine, Sztuka poetycka, [w:] tenże, Wybór poezji, Wrocław 1980.)\n\nNapisz wypracowanie na jeden z poniższych tematów (Temat 1. - rozwój miniatury instrumentalnej w XIX wieku; Temat 2. - charakterystyka impresjonizmu w muzyce).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wypracowanie (max 25 pkt) - ponizej przedstawiono plan i kluczowe tresci dla obu tematów.**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1: Miniatura instrumentalna w XIX wieku\n\n**Wstep:** Miniatura instrumentalna - krotka forma instrumentalna o indywidualnym charakterze - stala sie w XIX w. jedna z glownych form intymnej wypowiedzi artystycznej, szczegolnie fortepianowej. Rozwinela sie jako odpowiedz na romantyczna potrzebe lirycznego wyznania i subiektywizmu.\n\n**Cechy miniatury instrumentalnej:**\n- Krotkosc i zwiazlosc formy (najczesciej kilka - kilkanascie minut)\n- Roznorodne uksztaltowanie formalne (A-B-A, forma ciagla, wariacyjna)\n- Fortepian jako glówny instrument miniatury XIX w. (Chopin, Schumann, Liszt, Brahms)\n- Inspiracje poetyckie i malarskie (program literacki lub impresja poetycka)\n- Tytuly sugestywne (Nokturn, Impromtu, Ballada, Barcarolle)\n\n**Typy miniatur:**\n1. **Liryczna** - Nokturny Chopina (inspiracja wokalnoscia Belliniego), Piesni bez slów Mendelssohna\n2. **Wirtuozowska** - Etiudy Chopina (op. 10, 25), Kaprys Paganiniego, Etiudy transcendentalne Liszta\n3. **Taneczna** - Mazurki i Walce Chopina, Tance wegierskie Brahmsa\n4. **Charakterystyczna** - Kinderszenen Schumanna, Wariacje\n\n**Gatunki miniatury XIX w.:**\nKaprys, Etiuda, Nokturn (Nocturne), Impromptu, Moment musical, Intermezzo, Bagatela, Ballada, Barcarolle, Preludium, Mazurek, Walc, Polka, Piesn bez slów.\n\n**Przykladowe dziela:**\n- Fryderyk Chopin: Nokturny op. 9, 15, 27, 32, 37, 48, 55, 62; Mazurki; Ballady; Etiudy op. 10 i 25; Preludioa op. 28\n- Robert Schumann: Kinderszenen op. 15; Kreisleriana op. 16; Fantazja op. 17\n- Felix Mendelssohn: Piesni bez slów (8 zeszytów)\n- Franz Liszt: Consolations; Etiudy transcendentalne\n- Johannes Brahms: Intermezzi op. 117-119; Bagatele op. 119\n\n**Zakonczenie:** Miniatura romantyczna stala sie nosnikiem intymnej wypowiedzi emocjonalnej - alternatywa dla wielkich form (symfonia, opera). Jej popularnosc zwiazana byla rowniez z rozwojem ycia salonowego i rynku wydawniczego, a takze z karierm wirtuozow fortepianowych.\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2: Impresjonizm muzyczny\n\n**Wstep:** Cytat Verlaina (\"Nader wszystko muzyki!\", \"chcemy Odcienia\") oddaje esencje impresjonizmu: prymat muzycznosci, koloru, odcienia nad precyzja i konturem. Impresjonizm muzyczny to nurt przelomowy XIX/XX w., inspirowany malarstwem Claude'a Moneta, Auguste'a Renoira i symbolistyczna poezja Stephane'a Mallarme'a i Paula Verlaina.\n\n**Zwiazki z malarstwem i poezja:**\n- Malarstwo impresjonistyczne: chwilowe wrazenia swietlne, nieostre kontury, kolory zamiast formy\n- Symbolistyczna poezja: nastrojowe aluzje, niedomówienie, muzycznosc slów\n- Debussy jako analogia do Moneta: \"Mgly\" = mglisty obraz dzwiekowy, jak mglisty obraz malarski\n\n**Glowny twórca: Claude Debussy (1862-1918)**\n- Preludia fortepianowe (2 ksiegi): \"Mgly\" (Brouillards), \"Katedra w morzu\" (La Cathedrale engloutie), \"Dziewczyna o wlosach jak len\"\n- \"La Mer\" - symfoniczny poemat morski (3 czesc, 1905)\n- \"Pelléas et Mélisande\" - opera (1902) - symbolistyczne libreto Maeterlincka\n- \"L'Apres-midi d'un faune\" (Popoldnie Fauna, 1894) - poemat symfoniczny\n\n**Cechy harmoniki impresjonistycznej:**\n- Rozluznienie tonalnosci dur-moll, pentatonika, skala calotoowa, modalosc\n- Niezaleznie funkcyjne akordy (akordy jako barwy, nie funkcje harmoniczne)\n- Paralelizmy akordowe (ruchome paralelne nony, septymy, undecymy)\n\n**Cechy faktury fortepianowej:**\n- Pentatonika na czarnych klawiszach (\"Mgly\")\n- Trzy plany brzmieniowe\n- Dynamika pianissimo, efekty szmerowe\n- Statyczna narracja - szeregowanie barwnych obrazów\n\n**Cechy orkiestrowe:**\n- Delikatna, kameralna orkiestracja\n- Solo w wysokich rejestrach (flecik, solo fletu - \"Fauna\")\n- Tremola, murzyki, flazolety smyczkowe\n\n**Impresjonizm u innych kompozytorow:**\n- Maurice Ravel - Ondine (z Gasparada de la Nuit), Daphnis et Chloe, Bolero\n- Paul Dukas - Uczen Czarnoksieznika\n- Ottorino Respighi - Pinie Rzymu\n\n**Zakonczenie:** Impresjonizm muzyczny, zainspirowany slynnym wierszem Verlaina (\"Nader wszystko muzyki!\"), zastapil logike harmoniczna malownicza, chwilowa kolorytyke dzwiekowa. Otworzyl droge do muzyki XX w. przez zerwanie z tonalnoscia i wzbogacenie arsenalu srodków wyrazowych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 21, max 25 pkt):\n> - **21.1 (0-2)** - zgodnosc z tematem, rozpoznanie problemu\n> - **21.2 (0-10)** - trafne fakty i ich omówienie\n> - **21.3 (0-5)** - dobor przykladów z lit. muzycznej\n> - **21.4 (0-3)** - jakosc omówienia (hierarchia, chronologia, kontekst)\n> - **21.5 (0-2)** - terminologia\n> - **21.6 (0-3)** - kompozycja i jezyk (tylko gdy praca jest na temat)\n\nCo zapamietac? To wypracowanie - pisz STRUKTURALNIE: wstep (teza) + kilka akapitów (fakty + przyklady dziela) + zakonczenie. Uzyj terminów: miniatura, gatunek, faktura, tonalnosc, pentatonika, impresjonizm, kolorystyka. Minimum dwa konkretne dziela z tytulami i kompozytorami.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"}]}