{"paper":{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":31,"source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"1","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj ponizsze cytaty.\n\nCytat 1.\nOd kiedy pytano, czy muzyka prowadzi ku wszystkim cnotom, czy tylko ku niektorym, powiadaja, iz muzyk Damon byl zdania, ze prowadzi ona ku niemal wszystkim: mial on rzeczywiscie powiedziec, iz chlopiec, ktory spiewa i gra na kitarze, powinien wykazac sie nie tylko odwaga i madroscia, lecz takze poczuciem sprawiedliwosci.\nFilodemos, De musica, [w:] E. Fubini, Historia estetyki muzycznej, przekl. Z. Skowron, Krakow 1997.\n\nCytat 2.\nTak wiec bogowie dzien caly, dopoki slonce nie zaszlo,\nBiesiadowali. Niczego nie brakowalo dla duszy -\nAni formingi uroczej, ktora mial w rekach Apollon,\nAni pieknymi glosami piesni przez Muzy spiewanych.\nHomer, Iliada, [w:] E. Fubini, Historia estetyki muzycznej, przekl. Z. Skowron, Krakow 1997.\n\nWskaz funkcje muzyki w swiecie antycznym, opisana w kazdym z cytatow.\nCytat 1. Funkcja:\nCytat 2. Funkcja:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Cytat 1. Funkcja: wychowawcza (edukacyjna / dydaktyczna)\nCytat 2. Funkcja: rozrywkowa**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu cytatow\nCytat 1 (Filodemos, powolujac sie na Damona): mowi o muzyce jako narzedziu ksztaltowania cech moralnych mlodego czlowieka - odwagi, madrosci i poczucia sprawiedliwosci. Muzyka grana i spiewana przez chlopca ma go \"prowadzic ku cnotom\". Jest to klasyczny grecki ideal ethos muzyki, tzn. muzyka oddzialuje wychowawczo na charakter czlowieka. Stad funkcja: **wychowawcza / edukacyjna / dydaktyczna**.\n\nCytat 2 (Homer, Iliada): przedstawia biesiadujacych bogow, ktorzy slucha formingi (instrument strunowy) i spiewu Muz. Muzyka towarzyszy uczcie, dostarcza przyjemnosci i umila czas. Jest srodkiem uatrakcyjnienia biesiady. Stad funkcja: **rozrywkowa**.\n\n## Sposob 2 - kontekst epoki antycznej\nW starozytnej Grecji muzyka pelniela wiele funkcji:\n- **Etikopoiia** (ksztaltowanie charakteru) - poglad Platona i Arystotelesa: rozne tonacje (harmonie) wplywaja roznym sposobem na dusz i ethos. Damon z Aten byl jednym z pierwszych teoretykow tej koncepcji.\n- **Funkcja religijna i kultowa** - muzyka towarzyszyla obrze dom ku czci bogow (tu: Homer opisuje uczte bogow na Olimpie).\n- **Funkcja rozrywkowa** - muzyka towarzyszyla biesiadom (gr. symposion), igrzyskom i widowiskom teatralnym.\n\nCytat 2 nalezy do kontekstu biesiady olimpijskiej - klasyczny przyklad funkcji rozrywkowej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - prawidlowe wskazanie funkcji muzyki w obu cytatach\n> - **1 pkt** - prawidlowe wskazanie funkcji w jednym z cytatow\n> - **0 pkt** - brak lub bledna odpowiedz\n> - **Akceptowane warianty:** Cytat 1: wychowawcza / edukacyjna / dydaktyczna. Cytat 2: rozrywkowa.\n\nCo zapamietac? Damon z Aten - grecki muzyk i filozof V w. p.n.e., tworca teorii ethosu muzyki. Forminga - grecki instrument strunowy (szarpany), przodek liry. W egzaminie kluczowe jest uzycie jednego z akceptowanych slow: \"wychowawcza\", \"edukacyjna\" lub \"dydaktyczna\" dla cytatu 1.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Codex Manesse jest bogato ilustrowanym zbiorem sredniowiecznej poezji niemieckiej. Jej autorami byli szlachetnie urodzeni muzycy i poeci, nazywani minnesingerami. Przyjrzyj sie zamieszczonej obok ilustracji pochodzacej z tego zbioru.\nwww.digi.ub.uni-heidelberg.de\n\nOcen prawdziwosc ponizszych zdan. Zaznacz P, jesli zdanie jest prawdziwe, albo F - jesli jest falszywe.\n\nPiesniarska tworczosc minnesingerow byla kontynuacja tworczosci trubadurow.\nRichard Strauss poswiecil jedna ze swych oper legendarnemu minnesingerowi Tannhauserowi.\nInstrumentem smyczkowym, na ktorym gra postac przedstawiona na ilustracji, jest fidel.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. P (Prawda) 2. F (Falsz) 3. P (Prawda)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna kazdego zdania\n**Zdanie 1. (P - PRAWDA):** Minnesingerzy (niem. Minnesanger, od Minne = milosc dworska) byli niemieccy odpowiednikami prowansalskich trubadurów. Tworczosc minnesingerow rzeczywiscie stanowila kontynuacje i przejecie wzorcow od trubadurów - sladami idealu milosci dworskiej (fin'amor), formami piesni (alba, pastourelle) oraz sposobem wykonania. Ruch trubadurow (XII w., Prowansja) wplynal bezposrednio na rozwoj minnesangu (XII-XIV w., kraje niemieckie).\n\n**Zdanie 2. (F - FALSZ):** Oper o Tannhauserze (legendarnym minnesingerze) NIE napisal Richard Strauss, lecz **Richard Wagner** (opera \"Tannhauser\", 1845). Richard Strauss to inny kompozytor (1864-1949), tworca oper takich jak \"Salome\", \"Elektra\", \"Kawaler rozany\". To czesta pulapka egzaminacyjna: mylenie Wagnera ze Straussem.\n\n**Zdanie 3. (P - PRAWDA):** Fidel (fidula, vielle) byl sredniowiecznym instrumentem smyczkowym, poprzednikiem skrzypiec. W ilustracjach z Codex Manesse czesto ukazane sa postacie grajace wlasnie na fidelu. Instrument ma gruszkowate lub owalne pudlo rezonansowe i byl typowym instrumentem przy wykonaniu minnesangu.\n\n## Sposob 2 - kontekst epoki i Codex Manesse\nCodex Manesse (ok. 1300-1340, Heidelberg) to najbogatsza ilustrowana antologia minnesangu - zawiera ok. 140 portretow minnesingerow. Tannhauser byl historycznym minnesingerem z XIII w. Wagner uczynił go bohaterem swojej opery (1845) opowiadajacej o konflikcie miedzy ziemska miloscia Wenery a idealna miloscia Elzbierty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy zazanaczenia poprawne: 1-P, 2-F, 3-P\n> - **0 pkt** - chociaz jedno zaznaczenie bledne\n\nCo zapamietac? Tannhauser = Wagner (nie Strauss!). Minnesingerzy = niemieccy nastepcy trubadurów. Fidel = sredniowieczny instrument smyczkowy (poprzednik skrzypiec).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/3.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Historia nowozytnej notacji muzycznej siega IX wieku. Zaprezentowana ilustracja przedstawia jeden z poczatkowych etapow zapisu muzycznego.\nwww.liturgia.pl\n\n(Ilustracja predstavia sredniowieczny zapis nutowy nad lacinskim tekstem: \"Angelis suis mandauit de te ut custodiant te in omnibus uiis tuis in manibus portabunt ne quam offendas\".)\n\nAngelis suis mandauit de te ut custodiant te in omnibus uiis tuis in manibus portabunt ne quam offendas\n\nPodaj nazwe rodzaju notacji muzycznej przedstawionej na ilustracji.\nNazwa notacji:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Notacja cheironomiczna (lub: notacja neumatyczna)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna notacji\nIlustracja przedstawia sredniowieczny zapis muzyczny nad tekstem lacinskim (fragment psalmu). Znaki zapisane nad sylabami tekstu to **neumy** (gr. neuma = gest, skinienie). Sa to uproszczone symbole graficzne, ktore wywodza sie z gestow rek dyrygenta (cheironomia - od gr. cheir = reka). Na tym wczesnym etapie neumy:\n- zapisywane byly \"in campo aperto\" (w wolnym polu), bez linii\n- wskazywaly na ogolny kierunek melodii (gore / dol)\n- nie okreslaly precyzyjnie ani wysokosci, ani czasu trwania dzwiekow\n\nTermin **cheironomiczna** nawiazuje do gestow dyrygenckich; termin **neumatyczna** nawiazuje do samych znakow - obie nazwy sa akceptowane.\n\n## Sposob 2 - kontekst historii notacji\nRozwoj notacji sredniowiecznej przebiegal etapowo:\n1. **Notacja cheironomiczna / neumatyczna** (IX-X w.) - neumy bez linii, tylko ogolny zarys melodii\n2. **Notacja diastatyczna** (XI w.) - neumy pisane wyzej/nizej, zaczyna sie odczytywac interwaly\n3. **Notacja na liniach** (Guido z Arezzo, ok. 1025) - system 4 linii, kluczy i nazw solmizacyjnych (ut-re-mi-fa-sol-la)\n4. **Notacja menzuralna** (XIII-XIV w., Franco z Kolonii) - dokladne okreslenie rytmu\n\nZapis na ilustracji odpowiada najwczesniejszemu etapowi - notacji cheironomicznej / neumatycznej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"notacja cheironomiczna\" lub \"notacja neumatyczna\"\n> - **0 pkt** - inna lub bledna odpowiedz\n> - **Akceptowane warianty:** cheironomiczna / neumatyczna (obie formy rownie poprawne)\n\nCo zapamietac? Neumy bez linii = notacja cheironomiczna lub neumatyczna. Nie myl z notacja menzuralna (ta pojawia sie pozniej i precyzuje rytm).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/3.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Historia nowozytnej notacji muzycznej siega IX wieku. Zaprezentowana ilustracja przedstawia jeden z poczatkowych etapow zapisu muzycznego.\nwww.liturgia.pl\n\n(Ilustracja predstavia sredniowieczny zapis nutowy nad lacinskim tekstem: \"Angelis suis mandauit de te ut custodiant te in omnibus uiis tuis in manibus portabunt ne quam offendas\".)\n\nWymien dwa elementy dziela muzycznego, ktorych powyzsza notacja nie precyzuje scisle (nie okresla w sposob wymierny).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wysokosc dzwieku oraz rytm (czas trwania dzwieku)**\n\n## Sposob 1 - analiza ograniczen notacji cheironomicznej\nNotacja cheironomiczna (neumy bez linii) wskazuje jedynie kierunek melodii (ruch w gore / w dol), ale NIE okresla:\n1. **Wysokosci dzwieku** - nie ma linii, wiec nie mozna odczytac, czy dany dzwiek to na przyklad C, D czy E; wiedzial to tylko ktos, kto znal melodie na pamiec\n2. **Rytmu / czasu trwania dzwieku** - nie ma zadnych symboli wartosci rytmicznych; nie wiadomo, czy dzwiek trwa krotko czy dlugo\n\nDodatkowo nie precyzuje: tempa, dynamiki, sposobu artykulacji.\n\n## Sposob 2 - kontekst funkcji choralu gregorianskiego\nNotacja cheironomiczna powstala do zapisu **choralu gregorianskiego** - jednorodnego spiewu liturgicznego, wykonywaneego przez wyksztalconych spiewakow, ktorzy uczyli sie melodii ze sluchu od mistrza. Zapis spelnil funkcje jedynie mnemotechniczna (pomocnicza), przypominajac juz znana melodie. Dopiero Guido z Arezzo (ok. 1025) wprowadzil linie i kluczyk, umozliwiajac odczytanie interwalu (wysokosci), a notacja menzuralna (XIII w.) dodala dokladny zapis rytmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wymienienie co najmniej dwoch elementow, np. wysokosc dzwieku + rytm; lub wysokosc dzwieku + czas trwania dzwieku\n> - **0 pkt** - wymienienie jednego elementu lub bledna odpowiedz\n> - **Akceptowane warianty:** wysokosc dzwieku, rytm, czas trwania dzwieku (dowolna kombinacja dwoch)\n\nCo zapamietac? Neumy bez linii nie mowia NI: jak wysoko (brak linii), ani jak dlugo (brak wartosci rytmicznych). Dopiero Guido z Arezzo rozwiazal problem wysokosci, a Franco z Kolonii - rytmu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/3.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"3.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Historia nowozytnej notacji muzycznej siega IX wieku. Zaprezentowana ilustracja przedstawia jeden z poczatkowych etapow zapisu muzycznego.\nwww.liturgia.pl\n\nNotacja menzuralna byla ostatnim etapem doskonalenia zapisu muzyki w okresie sredniowiecza.\n\nWymien jeden element dziela muzycznego, ktory w tej notacji zostal poddany menzurze.\nElement dziela muzycznego:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Rytmika**\n\n## Sposob 1 - analiza pojecia menzury\nSlowo \"menzura\" pochodzi od lac. mensura = miara, mierzenie. Notacja menzuralna (XIII-XIV w.) wprowadzila **dokladny zapis wartosci rytmicznych** - po raz pierwszy mozna bylo precyzyjnie okreslac, jak dlugo trwa kazdy dzwiek. Glownym tworca systemu menzuralnego byl Franco z Kolonii (traktat \"Ars cantus mensurabilis\", ok. 1260). Wprowadzil on rozne figury nutowe o scisle okreslonym czasie trwania (longa, brevis, semibrevis), tworzac tym samym fundament nowoczesnej rytmiki. Elementem poddanym menzurze jest wiec **rytmika** (inaczej: rytm, czas trwania dzwiekow).\n\n## Sposob 2 - kontekst muzyki wieloglosowej (ars antiqua, ars nova)\nNotacja menzuralna byla konieczna dla rozwoju **wieloglosowosci** - gdy kilka glosow brzmi jednoczesnie, muszą byc dokladnie zsynchronizowane w czasie. Bez precyzyjnego zapisu rytmicznego niemozliwe byloby wykonanie organum mierzonego, motetow i conductusow. Reforma ta umozliwila rozkwit ars antiqua (szkoła Notre Dame: Leonin, Perotin) i pozniej ars nova (Philippe de Vitry, Guillaume de Machaut).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"rytmika\" (lub rownoznaczne: rytm, czas trwania dzwiekow)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz (np. \"wysokosc dzwieku\" - to bylo rozwiazane przez notacje liniowa, nie menzuralna)\n\nCo zapamietac? Menzura = miara czasu = rytmika. Franco z Kolonii = ojciec notacji menzuralnej. Nie myl: wysokosc dzwieku rozwiazal Guido z Arezzo (linie), rytm rozwiazal Franco z Kolonii (menzura).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/4","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Powstanie i rozwoj samodzielnej muzyki instrumentalnej to wazne osiagniecie kultury muzycznej renesansu. Obok form swobodnych, takich jak preludia, wariacje i tance, komponowano rowniez instrumentalne formy wzorowane na renesansowej polifonii wokalnej. Poczatkowo byly to proste transkrypcje utworow wokalnych na instrumenty.\n\nUzupelnij podany nizej tekst. Wpisz w puste pola odpowiednie nazwy form muzyki instrumentalnej (w kazdym polu po jednej nazwie).\n\nW ten sposob z motetu powstal , a chanson byla prototypem instrumentalnej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W ten sposob z motetu powstal RICERCAR, a chanson byla prototypem CANZONA instrumentalnej.**\n\n## Sposob 1 - analiza genealogii form instrumentalnych\nW renesansie instrumentalne formy polifoniczne wywodzily sie bezposrednio z form wokalnych:\n\n**Ricercar** (wl. ricercare = szukac, badac) - instrumentalna forma polifoniczna wywodzaca sie z motetu. Podobnie jak motet, ricercar oparty byl na imitacyjnym opracowaniu tematu przez kilka glosow (technika imitacyjna). Byl forma \"poszukujaca\" - swobodnie rozwijajaca temat polifonicznie. Pozniej przeksztalcil sie w fuge.\n\n**Canzona** (wl. canzone = piesn) instrumentalna - wywodzila sie z franuskiej piesni (chanson). Chanson miala charakterystyczny rytm poczatkowy (dluga-krotka-krotka) i weso ly charakter. Canzona instrumentalna zachowala te cechy rytmiczne i wieloglosowosc, stajac sie popularnym gatunkiem na klawesin lub organy.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny muzyki renesansu\nGenealogii form instrumentalnych renesansu:\n- Motet (forma wokalna, imitacyjna, powaznie-religijna) -> **ricercar** (instrumentalny motet, badanie kontrapunktu)\n- Chanson francuza (piesn swiecka, zywy rytm) -> **canzona** (instrumentalna wersja chansonu)\n- Piesn (prosta melodia) -> **intavolatura** (transkrypcja na lutnie)\n- Organum / choral -> **preludium, toccata** (wstep przed choralom)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - oba uzupelnienia poprawne: ricercar + canzona\n> - **0 pkt** - chociaz jedno uzupelnienie bledne lub brak\n\nCo zapamietac? Motet -> ricercar (oba polifoniczne, imitacyjne, powaznie). Chanson -> canzona (oba rytmiczne, wesole, wieloglosowe). Canzona pozniej zrodzila sonata da chiesa i suite.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/5.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"5.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 1.). Zapoznaj sie z fragmentem nagrania i zapisu nutowego madrygalu Gesualda da Venosy - jednego z przedstawicieli manieryzmu w muzyce wloskiej schylku XVI wieku. Na stronie arkusza zamieszczono 5-glosowy zapis nutowy fragmentu madrygalu.\nTlumaczenie dwoch poczatkowych wersow utworu:\nAsciugate i begli occhi, i begli occhi. (Osusz swoje piekne oczy, piekne oczy.)\nDeh, cor mio, non piangete [ ] (Och, moja droga, nie placz [ ])\ntl. wlasne\n\nAsciugate i begli occhi, i begli occhi.\nDeh, cor mio, non piangete [ ]\n\nWymien dwie cechy utworu Gesualda da Venosy, ktore swiadcza o tym, ze jest to renesansowy madrygal.\n1\n2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Cecha 1: Tekst w jezyku wloskim (tematyka milosna)\nCecha 2: Utwor 5-glosowy (wieloglosowy), wykonywany a cappella**\n\n## Sposob 1 - analiza cech gatunkowych madrygalu renesansowego\nMadrygal renesansowy to swiecka forma wokalna o nastepujacych cechach:\n1. **Tekst w jezyku wloskim o tematyce milosnej** - \"Asciugate i begli occhi\" (Osusz swoje piekne oczy) to typowy madrygalowy temat: milosc, tesknota, ból rozlaki. Jezyk wloski byl jezykiem madrygalu (od XIII-wiecznej formy literackiej).\n2. **Wieloglosowe wykonanie a cappella** - zapis nutowy pokazuje 5 glosow (canto, alto, tenore, quinto, basso), bez towarzyszenia instrumentalnego. 5-glosowe obsady (5-voci) byly charakterystyczne dla madrygalu XVI w.\n3. **Zmienna faktura** - fragmenty homorytmiczne (wszystkie glosy razem) przeplataja sie z fragmentami polifonizujacymi (imitacje miedzy glosami). To typowa technika madrygazistu.\n4. **Gleboka symbioza tekstu i muzyki (text painting / madrigalizm)** - muzyka ilustruje slowa: na slowie \"piagnete\" (plakanie) muzyka staje sie chromatyczna i lagodna.\n\n## Sposob 2 - kontekst tworczosci Gesualda da Venosy\nCarlo Gesualdo da Venosa (ok. 1566-1613) byl kompozytorem neapolitanskim, slawnym z:\n- 6 ksiag madrygalow (1594-1611)\n- Skrajnej chromatyki harmonicznej jako wyraz uczuc (slynne dysonanse)\n- Madrygalizmu - malarstwo dzwiekowe\nMadrygal \"Asciugate i begli occhi\" pochodzi z V lub VI ksiegi i nalezy do dojrzalego, manierystycznego okresu jego tworczosci. Cechy RENESANSOWE (wieloglosowos, tekst wloski, a cappella) odrozniaja go od pózniejszej kantaty czy arii.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wymienienie dwoch cech, np. tekst po wlosku + utwor 5-glosowy; lub tematyka milosna + a cappella; lub faktura mieszana + symbioza tekstu i muzyki\n> - **0 pkt** - wymienienie jednej cechy lub bledna odpowiedz\n> - **Akceptowane warianty:** tekst w jezyku wloskim, tematyka milosna, 5-glosowy (wieloglosowy), a cappella, zmienna faktura, gleboka symbioza tekstu i muzyki (dowolne dwa)\n\nCo zapamietac? Madrygal = wloski + wieloglosowy + a cappella + milosc + symbioza tekstu i muzyki. Gesualdo dodal do tego madrygalizm i ekstrema chromatyczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/5.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 1.). Zapoznaj sie z fragmentem nagrania i zapisu nutowego madrygalu Gesualda da Venosy - jednego z przedstawicieli manieryzmu w muzyce wloskiej schylku XVI wieku.\n\nNa podstawie analizy przedstawionego fragmentu utworu Gesualda da Venosy wskaz ceche jezyka harmonicznego, ktora swiadczy o tym, ze utwor reprezentuje nurt manierystyczny.\nCecha jezyka harmonicznego:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Cecha jezyka harmonicznego: chromatyka**\n\n## Sposob 1 - analiza cechy manierystycznej w muzyce Gesualda\nManieryzm w muzyce (schylek XVI w.) charakteryzuje sie przekraczaniem renesansowych norm i poszukiwaniem nadzwyczajnych efektow ekspresyjnych. Glownym srodkiem wyrazowym Gesualda jest **chromatyka** - stosowanie dzwiekow spoza danej tonacji (przesuwanie poltonami), co tworzy:\n- Nieoczekiwane harmonie (akordy odlegle od siebie o polton)\n- Dysonanse nierozwiazywane zgodnie z renesansowymi zasadami\n- \"Bolesnos\" i napiec harmoniczne ilustrujace emocje tekstu (np. bol, tesknota, smierc)\nW nutach madrygalu widoczne sa liczne znaki przypadkowe (krzyzykami i bemolami), ktore tworza szybkie modulacje chromatyczne - to typowy oznak manieryzmu i element wyrozniajacy Gesualda sposrod wspolczesnych.\n\n## Sposob 2 - kontekst stylistyczny manieryzmu muzycznego\nManieryzm muzyczny (ok. 1570-1620) to przelom miedzy renesansem a barokiem. Carlo Gesualdo byl jego najradykalniejszym przedstawicielem:\n- **Chromatyka** = glowna cecha manieryzmu Gesualda - poltonowe przesunicia w linii melodycznej i harmonii\n- **Dysonanse** - niezgodne z zasadami kontrapunktu renesansowego (Zarlino), stosowane dla ekspresji\n- **Madrigalizm** = malarstwo dzwiekowe: muzyka ilustruje tresc slow\nPrzeciwstawienie: w renesansie klasycznym (Palestrina) dominowala diatonika i lagodna konsonansowos; u Gesualda chromatyka jest prowokacyjnym odejsciem od tej normy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"chromatyka\" (lub: chromatyczna harmonia, chromatyczny jezyk harmoniczny)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz (np. polifonia, dysonanse - zbyt ogolne i nie sa cecha tylko manieryzmu)\n\nCo zapamietac? Manieryzm Gesualda = chromatyka harmoniczna. To wlasnie odroznia go od klasycznego renesansu (Palestrina = diatonika). Chromatyka Gesualda przesuwala sie o polton i tworzyla harmoniczne niespodzianki.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/6","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Holenderski malarz Johannes Vermeer (1632-1675) czesto portretowal muzykujace postacie. Przyjrzyj sie zamieszczonej obok reprodukcji obrazu tego malarza, a nastepnie wykonaj polecenie.\nwww.everypainterpaintshimself.com\n\n(Reprodukcja przedstawia mloda kobiete w zoltej sukni grajaca na szarpanym instrumencie strunowym z gruszkowatym pudlem rezonansowym.)\n\nPodaj nazwe instrumentu przedstawionego na ilustracji oraz nazwe grupy instrumentow, do ktorej on nalezy.\nNazwa instrumentu:\nNazwa grupy:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwa instrumentu: gitara barokowa (lub: gitara)\nNazwa grupy: chordofony (lub: instrumenty strunowe szarpane)**\n\n## Sposob 1 - analiza organologiczna na podstawie opisu obrazu\nObraz Vermeera przedstawia mloda kobiete grajaca na instrumencie strunowym z gruszkowatym pudlem rezonansowym, szarpanym palcami. Cechy charakterystyczne:\n- **Gruszkowate (owalne) pudlo rezonansowe** - w odroznieniu od plaskiego pudla skrzypiec czy harfy\n- **Szarpany sposob gry** (nie smyczkowy) - wskazuje na instrument typu lutni lub gitary\n- **Czas i miejsce** - Vermeer (1632-1675), Holandia, epoka baroku\nGitara barokowa (znana tez jako chitarra barocca) byla popularnym instrumentem towarzyskim XVII w., uzywana do akompaniowania piesniom i tancowi. Miala pieciochors strun (5 podwojnych strun), gruszkowate pudlo rezonansowe i charak brzmienie.\n\n## Sposob 2 - klasyfikacja organologiczna\nInstrumenty muzyczne dzielimy (wg systemu Hornbostel-Sachs) na:\n- **Chordofony** - dzwiek wytwarzany przez drgajaca strune (harfa, lutnia, gitara, skrzypce)\n- Lutniowate (szarpane): lutnia, gitara, teorba, mandolina\n- Smyczkowe: skrzypce, viola da gamba, wiolonczela\n- Klawiszowe strunowe: klawesyn, klawikord\nGitara nalezy do chorodofonow szarpanych. CKE akceptuje rowniez \"grupa instrumentow strunowych\" jako nazwe grupy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - oba elementy poprawne: gitara barokowa/gitara + chordofony/instrumenty strunowe\n> - **0 pkt** - brak lub bledna nazwa (np. lutnia zamiast gitara)\n> - **Akceptowane warianty:** gitara barokowa lub gitara; chordofony lub instrumenty strunowe\n\nCo zapamietac? Vermeer maluje gitare barokowa - nie lutnie (lutnia ma wiecej strun i inne pudlo). Gitara nalezy do chorodofonow szarpanych. CKE akceptuje \"instrumenty strunowe\" zamiast fachowego terminu \"chordofony\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/7.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"7.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 2.) i przykladem nutowym. Zapoznaj sie z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu pierwszej czesci V Koncertu brandenburskiego BWV 1050 Johanna Sebastiana Bacha. Zapis nutowy utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nWymien nazwy wszystkich instrumentow grupy koncertujacej (concertino) w tym utworze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Flet poprzeczny (traverso), skrzypce, klawesyn**\n\n## Sposob 1 - analiza struktury V Koncertu brandenburskiego BWV 1050\nV Koncert brandenburski Johanna Sebastiana Bacha (ok. 1721) jest wyjatkowy na tle pozostalych Koncertow brandenburskich. Zostal napisany na:\n- **Concertino (grupa koncertujaca):** flet poprzeczny (traverso), skrzypce, klawesyn (solowy)\n- **Ripieno (tutti/orkiestra):** skrzypce, altowki, wiolonczele, kontrabas\nJest to jeden z pierwszych wielkich koncertow solowych na klawesyn w historii muzyki - klawesyn wystepuje tu nie tylko jako instrument basso continuo, ale jako rowoprawny solista z rozbudowana kadencja (w I czesci).\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny Koncertow brandenburskich\nBach napisal 6 Koncertow brandenburskich dla margrabiego Christiana Ludwiga von Brandenburg-Schwedt w 1721 roku. Kazdy ma inny sklad:\n- BWV 1046: 2 rogi, 3 oboje, fagot (concertino)\n- BWV 1047: 2 traby, flet, oboj, skrzypce, fagot\n- BWV 1048: 3 skrzypiec\n- BWV 1049: 2 flety, skrzypce\n- BWV 1050: flet, skrzypce, **klawesyn** - rewolucja: klawesyn jako solista!\n- BWV 1051: skrzypce\nV Koncert jest szczegolnie wazny, bo emancypuje klawesyn z roli basso continuo do roli solisty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy instrumenty: flet poprzeczny (traverso) + skrzypce + klawesyn\n> - **0 pkt** - brakuje ktoregokolwiek instrumentu lub podano bledny\n> - **Akceptowane warianty:** flet poprzeczny lub traverso lub flet\n\nCo zapamietac? Concertino V Koncertu brandenburskiego = flet + skrzypce + klawesyn. Klawesyn jest tu wyjatkowo solistycznym instrumentem, a nie tylko basso continuo.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/7.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"7.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 2.) i przykladem nutowym. Zapoznaj sie z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu pierwszej czesci V Koncertu brandenburskiego BWV 1050 Johanna Sebastiana Bacha. Zapis nutowy utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nNapisz nazwe techniki kompozytorskiej, ktora zastosowal Bach w tym koncercie.\nNazwa techniki:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwa techniki: technika koncertujaca**\n\n## Sposob 1 - analiza techniki koncertujacej w V Koncercie brandenburskim\nTechnika koncertujaca (wl. concertare = wspolubiega, wspowzawodniczyc) polega na:\n- **Dialogu i wspowzawodnictwie** grup instrumentalnych lub solistow z orkiestra\n- **Zroznicowaniu dynamicznym**: tutti (wszyscy) vs. solo (solistci lub concertino)\n- **Kontrascie fakturalnym**: pelna orkiestra (ripieno) kontra mala grupa solistyczna (concertino)\nW V Koncercie brandenburskim Bach stosuje te technik na poziomie makro (concertino vs. ripieno) i mikro (np. kadencja klawesynu jako wirtualizacja solowa). Fragmenty tutti (ritornello) przeplataja sie z fragmentami solistycznymi - to klasyczny model ritornelowego concerto.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny techniki koncertujacej\nTechnika koncertujaca wywodzi sie od baroku wloskiego:\n- **Concerto grosso** (Corelli, Handel, Bach): concertino vs. ripieno\n- **Koncert solowy** (Vivaldi): jeden solista vs. orkiestra\n- **Forma ritornello** (Vivaldi, Bach): temat orkiestrowy (ritornello) powraca w roznych tonacjach, miedzy nim epizody solistyczne\nBach w V Koncercie laczy obie tradycje: ma trzyosobowe concertino (jak concerto grosso) ale jednoczesnie klawesyn jest dominujacym solistom z wielka kadencja (jak concerto solowe).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"technika koncertujaca\"\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz (np. \"polifonia\", \"kontrapunkt\" - sa bledne w tym kontekscie)\n\nCo zapamietac? Technika koncertujaca = dialog solista/concertino vs. orkiestra/ripieno. To fundamentalna zasada concerto barokowego. Nie myl z \"technika imitacyjna\" (polifonia) ani \"basso continuo\" (to faktura harmoniczna, nie technika).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/7.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"7.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 2.) i przykladem nutowym. Zapoznaj sie z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu pierwszej czesci V Koncertu brandenburskiego BWV 1050 Johanna Sebastiana Bacha. Zapis nutowy utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nWymien dwie rozne funkcje klawesynu w przedstawionym fragmencie koncertu Johanna Sebastiana Bacha.\nFunkcja 1.:\nFunkcja 2.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Funkcja 1: koncertujaca (solistyczna)\nFunkcja 2: realizacja basso continuo (basu cyfrowanego / podstawy harmonicznej)**\n\n## Sposob 1 - analiza dwoch rol klawesynu w V Koncercie brandenburskim\nKlawesyn w V Koncercie brandenburskim Bach pelnii wyjatwoa podwojna role:\n\n**1. Funkcja koncertujaca (solistyczna):** Klawesyn jest rowoprawnym solistu w concertino obok fletu i skrzypiec. W I czesci pojawia sie wielka solowa kadencja klawesynu (65 taktow!) - bezprecedensowe solo, ktore emancypuje klawesyn z roli instrumentu tla. Klawesyn \"konkuruje\" z fletem i skrzypcami, prowadzi wlasne tematy, dialog i figury wirtuozowskie.\n\n**2. Funkcja realizacji basso continuo:** Jednoczesnie klawesyn realizuje basso continuo - harmoniczna podstawe (\"funament\") calosci. W czesciach tutti gra razem z wiolonczela i kontrabasem, wypelniajac harmonie na podstawie cyfr (bas cyfrowany). To tradycyjna, barokowa rola klawesynu jako instrumentu akompaniujacego.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nPrzed V Koncertem brandenburskim klawesyn pelnil wylacznie funkcje basso continuo. Bach w tym dziele po raz pierwszy nadal mu rownorzedny status solisty. To historyczny przelom: Bach jest \"ojcem\" koncertu klawiszowego. Pozniej klawesyn (a potem fortepian) stal sie dominujacym instrumentem solistycznym klasycyzmu i romantyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - obie funkcje: koncertujaca + realizacja basso continuo (lub basu cyfrowanego, lub podstawy harmonicznej)\n> - **0 pkt** - tylko jedna funkcja lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** funkcja 2: basso continuo / bas cyfrowany / podstawa harmoniczna\n\nCo zapamietac? Klawesyn w V Koncercie brandenburskim = solista (funkcja koncertujaca) + akompaniator (basso continuo). To wyjatkowa sytuacja, bo normalnie klawesyn w baroku pelnii tylko funkcje basso continuo.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/8","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Do nazw szkol wczesnoklasycznych (oznaczonych 1.-3.) przyporzadkuj po jednym nazwisku kompozytora (wybranym sposrod A-D), ktory dzialal w danej szkole.\n\nDo nazw szkol wczesnoklasycznych (oznaczonych 1.-3.) przyporzadkuj po jednym nazwisku kompozytora (wybranym sposrod A-D), ktory dzialal w danej szkole.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. szkola berlinska - C (Carl Philipp Emanuel Bach)\n2. szkola starowiedenska - A (Georg Christoph Wagenseil)\n3. szkola mannheimska - D (Johann Stamitz)**\n\n## Sposob 1 - analiza szkol wczesnoklasycznych\n**1. Szkola berlinska (C - Carl Philipp Emanuel Bach):**\nCPE Bach (1714-1788), syn Jana Sebastiana, dzialal na dworze Fryderyka Wielkiego w Berlinie (1740-1768), pozniej w Hamburgu. Byl kluczowa postacia stylu galant i Empfindsamkeit (stylu uczuciowego). Komponowal liczne sonaty klawesynowe i fortepianowe, symfonie. Jego \"Versuch uber die wahre Art das Clavier zu spielen\" (1753) to wazny traktat wykonawczy.\n\n**2. Szkola starowiedenska (A - Georg Christoph Wagenseil):**\nWagenseil (1715-1777) dzialal w Wiedniu na dworze cesarskim. Byl jednym z glownych przedstawicieli \"stylu wiedenskiego\" przed Haydn'em. Komponowal opery, symfonie, koncerty. Jako nauczyciel mial wplyw na rozwoj wiedenskiej tradycji muzycznej.\n\n**3. Szkola mannheimska (D - Johann Stamitz):**\nJohann Stamitz (1717-1757) byl tworca i liderem orkiestry na dworze elektora w Mannheimie. Mannheim zaslynal z wybornej orkiestry i nowych technik orkiestrowych: crescendo/decrescendo, Mannheim rocket (szybkie gamowe wznoszenie melodii), precyzja wykonania. Szkola mannheimska wywarla wplyw na Mozarta i klasycyzm wiedenski.\n\n**Johann Christian Bach (B)** - syn JSBacha, dzialal glownie w Londynie (\"Bach londynski\"), wplynal na Mozarta, ale NIE nalezy do trzech wymienionych szkol.\n\n## Sposob 2 - mnemotechnika\n- **BERlin = C(PE)Bach** - B jak Berlin, C jak Carl\n- **WIEden = WAGenseil** - W jak Wageneil, W jak Wiede\n- **MANnheim = STAMitz** - MAN jak Mannheim, STAM jak Stamitz (\"Stamm\" = rod, fundament)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy przyporzdkowania poprawne: 1-C, 2-A, 3-D\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne\n\nCo zapamietac? Trzy szkoly wczesnoklasyczne: Berlin (CPE Bach), Wiedenn (Wagenseil), Mannheim (Stamitz). Johann Christian Bach (syn londynski) nie nalezy do zadnej z tych trzech.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/9.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 3.) i przykladem nutowym. Zapoznaj sie z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu ekspozycji I czesci Kwartetu Es-dur op. 74 Ludwiga van Beethovena. Ten kwartet ma przydomek Harfowy. Zapis nutowy fragmentu utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nZapisz numery taktow tego fragmentu ekspozycji, ktoremu kwartet zawdziecza swoj przydomek.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Numery taktow: 11-18**\n\n## Sposob 1 - analiza przydomka \"Harfowy\" w Kwartecie op. 74\nKwartet smyczkowy Es-dur op. 74 Beethovena (1809) otrzymal przydomek \"Harfowy\" (niem. Harfenquartett) ze wzgledu na charakterystyczny fragment w ekspozycji I czesci, gdzie wszystkie instrumenty (2 skrzypiec, altowka, wiolonczela) gra pizzicato arpeggiate - szarpanymi, harfopodobnymi akordami. Ten fragment obejmuje takty 11-18 i brzmi jak harfa. Bez mozliwosci odsluchu, klucz CKE precyzuje, ze sa to takty 11-18.\n\n## Sposob 2 - kontekst kwartetow op. 74 Beethovena\nKwartet op. 74 Es-dur nalezy do \"sredniego okresu\" tworczosci Beethovena (ok. 1809). W ekspozycji I czesci, po wstepnym temacie (takty 1-10), nastepuje nieoczekiwany fragment pizzicato w taktach 11-18, gdzie wszystkie cztery instrumenty szarpaja struny jak harfa. Ten efekt brzmieniowy zdumial wspolczesnych i dal kwartetowi przydomek. Caly I czesc utrzymany jest w formie sonatowej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"11-18\" (lub \"takty 11 do 18\", \"od 11 do 18\")\n> - **0 pkt** - inne numery taktow\n\nCo zapamietac? Takty 11-18 w ekspozycji I czesci op. 74 = pizzicato arpeggiate (szarpane akordy) = brzmienie harfy = przydomek \"Harfowy\". To nieoczekiwany efekt kolorystyczny w kameralnym utworze.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/9.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 3.) i przykladem nutowym. Zapoznaj sie z nagraniem i zapisem nutowym fragmentu ekspozycji I czesci Kwartetu Es-dur op. 74 Ludwiga van Beethovena. Ten kwartet ma przydomek Harfowy. Zapis nutowy fragmentu utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nPodaj wloska nazwe techniki artykulacji, jaka zastosowal kompozytor, zeby zblizyc brzmienie instrumentow smyczkowych do brzmienia harfy. Wyjasnij, na czym ta technika polega.\nNazwa techniki artykulacji:\nWyjasnienie:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwa techniki artykulacji: pizzicato\nWyjasnienie: szarpanie strun palcami (zamiast prowadzenia smyczka)**\n\n## Sposob 1 - analiza techniki pizzicato\nPizzicato (wl. pizzicare = szczypac, szarpac) to technika artykulacyjna stosowana w grze na instrumentach smyczkowych (skrzypce, altowka, wiolonczela, kontrabas), polegajaca na:\n- **Szarpaniu struny palcem** (zazwyczaj kciukiem lub palcem wskazujacym prawej reki) zamiast prowadzenia smyczka\n- Dzwiek jest krotszy, wyrazistszy, \"perkusyjny\"\n- W partyturze oznaczane skrotem **pizz.** (powrot do smyczka: **arco**)\n\nW Kwartecie \"Harfowym\" Beethovena pizzicato wszystkich czterech instrumentow jednoczesnie z arpeggiate (rozbijaniem akordow) daje efekt brzmienia harfy - instrumentu, ktory zawsze gra pizzicato (szarpany).\n\n## Sposob 2 - kontekst technik artykulacji w muzyce smyczkowej\nGlowne techniki artykulacyjne w grze smyczkowej:\n- **Arco** (smyczkiem) - podstawowa technika\n- **Pizzicato** (palcem) - szarpanie strun, krotki dzwiek\n- **Col legno** (drewnem smyczka) - uderzanie drewnem zamiast wlosiem\n- **Sul ponticello** (przy podstawku) - brzmienie metalliczne\n- **Flazzolet** - delikatne dotkniecie struny dla harmonicznych\n- **Tremolo** - szybkie powtarzanie tonu smyczkiem\n\nPizzicato jest najczesciej stosowana technika alternatywna i jedyna akceptowana przez CKE w tym kontekscie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"pizzicato\" + wyjasnienie: szarpanie strun palcami (oba elementy musza byc poprawne)\n> - **0 pkt** - sama nazwa bez wyjasnienia lub bledna nazwa\n\nCo zapamietac? Pizzicato = szarpanie strun palcami = brzmienie harfopodobne. Skrot w nutach: pizz. (powrot do smyczka: arco). Beethoven uzywa pizzicato arpeggiate w taktach 11-18 I czesci op. 74, stad przydomek \"Harfowy\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/10.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"10.1","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Symfonia fantastyczna Hectora Berlioza odegrala duza role w rozwoju symfonii romantycznej.\n\nUzupelnij podany nizej tekst. Wpisz kolejno w puste pola odpowiednie informacje dotyczace utworu.\n\nW 1830 roku Hector Berlioz przedstawil w Paryzu Symfonie fantastyczna, pierwsza w historii symfonie O takim charakterze tego dziela swiadczy tytul Symfonia fantastyczna z podtytulem Epizod z zycia artysty, a takze tytuly poszczegolnych czesci, np. (podaj tytul jednej czesci - pomin czesc finalowa) W finalowej czesci, pod tytulem , Berlioz zastosowal temat sredniowiecznej sekwencji (podaj tytul) w celu stworzenia nastroju grozy.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Uzupelnienie szablonu:**\nW 1830 roku Hector Berlioz przedstawil w Paryzu Symfonie fantastyczna, pierwsza w historii symfonie **programowa**. O takim charakterze tego dziela swiadczy tytul Symfonia fantastyczna z podtytulem Epizod z zycia artysty, a takze tytuly poszczegolnych czesci, np. **Marzenia. Namietnosci** (lub: Bal / Wsrod pol / Droga na miejsce stracenia). W finalowej czesci, pod tytulem **Sabat czarownic**, Berlioz zastosowal temat sredniowiecznej sekwencji **Dies irae** w celu stworzenia nastroju grozy.\n\n## Sposob 1 - analiza Symfonii fantastycznej Berlioza\nSYMFONIA PROGRAMOWA - symfonia, ktorej tresc wiaze sie z fabula, historia lub programem literackim, opisanym w tekach towarzyszacych partyturze. \"Fantastyczna\" Berlioza (1830) jest pierwsza w historii symfonia programowa, bo:\n- Ma szczegolowy program narracyjny (\"Epizod z zycia artysty\" - historia nieodwzajemnionej milosci)\n- Kazda czesc ma tytul (fabularny)\n- Pojawia sie idee fixe (temat przewodni = ukochana) we wszystkich 5 czesciach\n\nPIEC CZESCI:\n1. Marzenia. Namietnosci (introduction + allegro)\n2. Bal (walc)\n3. Wsrod pol (scena na lonie przyrody)\n4. Droga na miejsce stracenia (marsz zolnierski)\n5. Sen czarownicy w nocy sabatu (finale)\n\nW finale (cz. 5 - SABAT CZAROWNIC) Berlioz cytuje sekwencje **Dies irae** (sredniowieczny choral o Sadzie Ostatecznym) grana przez tubay i puzony w znieksztalconej formie - symbolizujac groza, smierc i sile nieczystych mocy.\n\n## Sposob 2 - kontekst idee fixe i programowosci\nIdee fixe (fr. idea natretna) to glowny temat reprezi ontatywny ukochanej artysty, przeobrazajacy sie w kazdej czesci: w Balu jako taneczna melodia, na Sabat jako karykatura groteskowa. \"Dies irae\" (Dzien Gniewu) pochodzi z Mszy Zalobnej, tekst Tomasza z Celano (XIII w.) - ponury, dramatyczny chorál o sadzie. Berlioz wplata go w Sabat jako symbol apokalipsy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wszystkie cztery miejsca poprawne: programowa + tytul dowolnej czesci (I-IV) + Sabat czarownic + Dies irae\n> - **1 pkt** - dwa lub trzy miejsca poprawne\n> - **0 pkt** - jedno lub zero poprawnych\n> - **Akceptowane tytuly czesci (2. luka):** Marzenia. Namietnosci; Bal; Wsrod pol; Droga na miejsce stracenia (NIE finalna czesc 5!)\n\nCo zapamietac? Symfonia fantastyczna = pierwsza symfonia programowa. Finalna czesc = Sabat czarownic. Cytowany choral = Dies irae (sekwencja sredniowieczna). Tytuly czesci 1-4 sa akceptowane w 2. uzupelnieniu (nie finalna!).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/10.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Symfonia fantastyczna Hectora Berlioza odegrala duza role w rozwoju symfonii romantycznej. Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 4.). Zapoznaj sie z nagraniem fragmentu II czesci Symfonii fantastycznej Hectora Berlioza.\n\nPodaj nazwe instrumentu, ktory po raz pierwszy pojawil sie w partyturze symfonii, oraz nazwe tanca, ktory zostal poddany stylizacji.\nNazwa instrumentu:\nNazwa tanca:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwa instrumentu: harfa\nNazwa tanca: walc**\n\n## Sposob 1 - analiza II czesci Symfonii fantastycznej\nII czesc Symfonii fantastycznej Berlioza nosi tytul **Bal** (Un bal) i przedstawia scene na balu, gdzie artysta dostrzega swoja ukoChana wsrod tanczacych par. Berlioz jako pierwszy kompozytor symfoniczny wprowadzil do orkiestry **harfe** (dwie harfy!) w tej czesci. Harfa daje taneczno-elegancki charakter muzyce balowej. Taniec przedstawiony w tej czesci to **walc** - Berlioz napisal la w metrum 3/8, z charakterystycznym rytmem walcowym (mocna pierwsza czesc taktu).\n\nHarfa jako instrument orkiestrowy byl wowczas rzadkoscia w symfonii - Berlioz zdecydowanie rozszerzyl pale te barwe orkiestry symfonicznej.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\n- **Harfa** w orkiestrze symfonicznej - przed Berlozem stosowana sporadycznie, po \"Fantastycznej\" stala sie stalym elementem romantycznej orkiestry (Liszt, Brahms, Wagner, Mahler)\n- **Walc** - taniec wiedenski (3/4), popularny na balach XIX w., symbol towarzyskiego zycia epoki romantycznej. W II czesci Berlioz stylizuje walc, a idee fixe (temat ukochanej) pojawia sie jako walcowa melodia\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - oba elementy: harfa + walc\n> - **0 pkt** - brak lub bledny instrument/taniec\n\nCo zapamietac? II czesc Symfonii fantastycznej = Bal = harfa (nowy instrument w symfonii) + walc (taniec). Berlioz byl pierwszym, ktory wprowadzil harfe do orkiestry symfonicznej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/11.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ilustracja obok przedstawia okladke wydanej w Roku Chopinowskim plyty Chopin na 5 kontynentach. Plyta zawiera nagrania utworow Fryderyka Chopina w aranzacjach nawiazujacych do muzyki roznych kultur. Autorami aranzacji sa Maria Pomianowska i czlonkowie jej zespolu.\nwww.folk24.pl\n\n(Ilustracja przedstawia okladke plyty z portretem Chopina z niebieskimi dredami na czerwonym tle, w stroju przypominajacym kaftan chinski, z etnicznymi wzorami na obrzezu okladki.)\n\nPrzyjrzyj sie prezentowanej ilustracji i wymien dwa elementy, za pomoca ktorych projektanci okladki wyrazili idee uniwersalizmu muzyki Chopina.\nElement 1.:\nElement 2.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Element 1: fryzura - dredy (afrykanskie)\nElement 2: stroj - kaftan chinski (lub: wzory etniczne na obrzezu okladki)**\n\n## Sposob 1 - analiza symboliki okadki\nOkladka plyty \"Chopin na 5 kontynentach\" celowo laczy portret Chopina z elementami roznych kultur swiata, aby wyrazic idee, ze muzyka Chopina jest uniwersalna i przynalezy do wszystkich kultur:\n1. **Dredy** (afrykanskie/rastafarianie) - fryzura typowa dla kultury afrykankiej i karaibskiej, tutaj nalozona na portret Chopina jako symbol Afryki\n2. **Kaftan chinski** (stroj) - tradycyjny stroj azjatycki, symbolizuje kultur chinska / azjatycka\n3. **Wzory etniczne na obrzezu okladki** - dekoracje nawiazujace do roznych kultur ludowych (tkaniny, hafty)\nTa polikultarowa estetyka okladki wizualnie ilustruje tytul \"na 5 kontynentach\" - Chopin jako kompozytor, ktorego muzyka trafia do kazdego zakatka swiata.\n\n## Sposob 2 - kontekst \"Roku Chopinowskiego\"\nRok Chopinowski = 2010 (200. rocznica urodzin Fryderyka Chopina). Plyta Marii Pomianowskiej i jej zespolu pokazuje, ze muzyka Chopina mozna interpretowac przez pryzmat roznych kultur: andaluzyjskiej (flamenco), chinskiej, afrykanskiej, indiskiej. Okladka wizualnie wzmacnia ten przekaz kulturalny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa z trzech elementow: dredy + kaftan chinski; lub dredy + wzory etniczne; lub kaftan + wzory etniczne\n> - **0 pkt** - jeden element lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** fryzura/dredy; stroj/kaftan chinski; wzory etniczne (dowolne dwa)\n\nCo zapamietac? Okladka = Chopin z dredami + w kaftanie chinskim + z etnicznymi wzorami = symbol \"muzyki na 5 kontynentach\". Kazdy element nawiazuje do innej kultury swiata.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/11.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"11.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem dzwiekowym (Sciezka 5.). Zapoznaj sie z nagraniem utworu Chopin w Andaluzji, ktory jest aranzacja chopinowskiego Walca cis-moll op. 64 nr 2. Ten utwor pochodzi z plyty Chopin na 5 kontynentach.\n\nWymien dwa elementy aranzacji, dzieki ktorym walc Chopina zostal zaprezentowany w stylu flamenco.\nElement 1.:\nElement 2.:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Element 1: instrumenty typowe dla flamenco (gitara / kastaniety / cajon)\nElement 2: okrzyki (oles) lub rytmiczny akompaniament (wyklaskiwanie / kastaniety)**\n\n## Sposob 1 - analiza cech flamenco w aranzacji\nFlamenco to muzyka andaluzyjska (poludniowa Hiszpania) o charakterystycznych cechach:\n1. **Instrumentarium flamenco:** gitara flamenco (klasyczna, ale grana technika flamenco - rasgueo, picado), kastaniety (perkusja reczna z drewna), cajon (skrzynka perkusyjna - perkusja flamenco)\n2. **Okrzyki** (ole!, eso!, jaleoooo!) - spontaniczne okrzyki wykonawcow i publicznosci, typowe dla flamenco\n3. **Rytmiczny akompaniament:** wyklaskiwanie (palmas), tupanie nogami (zapateado) - bez nich nie ma flamenco\nBez mozliwosci odsluchu, klucz CKE wskazuje na te elementy jako akceptowane odpowiedzi - mozna podac dowolne dwa z: gitara, kastaniety, cajon, okrzyki, wyklaskiwany akompaniament rytmiczny.\n\n## Sposob 2 - kontekst flamenco jako stylu muzycznego\nFlamenco powstalo w Andaluzji (Hiszpania) pod wplywem kultury cygansksiej (Roma), mauretanskiej i sefardyjskiej. Cechy:\n- **Skala frygijska** (charakterystyczna skala modalna, \"hiszpanska\")\n- **Rytmika** - compas: skomplikowane, asymetryczne wzorce rytmiczne\n- **Cante** - spiew flamenco (jondo = gleboki, chico = lzejszy)\n- **Baile** - taniec (tupanie, gesty rak)\n- **Toque** - gra gitarowa\nAranzacja Walca cis-moll Chopina w stylu flamenco polega na zachowaniu melodii Chopina, ale umieszczeniu jej w kontekscie instrumentow i rytmiki flamenco.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa z akceptowanych elementow: gitara + kastaniety; lub okrzyki + akompaniament wyklaskiwany; lub cajon + gitara, itd.\n> - **0 pkt** - jeden element lub elementy niezwiazane z flamenco\n> - **Akceptowane warianty:** gitara, kastaniety, cajon, okrzyki, akompaniament wyklaskiwany/kastanietowy\n\nCo zapamietac? Flamenco = gitara + kastaniety/cajon + okrzyki + wyklaskiwanie. To elementy, ktore \"przemienily\" klasyczny walc Chopina w muzyke andaluzyjska.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/12","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"12","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Poemat symfoniczny byl waznym gatunkiem w tworczosci kompozytorow drugiej polowy XIX wieku. Ponizej wymieniono kilka tytulow poematow symfonicznych.\nWeltawa Szeherezada Finlandia\nHungaria Dyl Sowizdrzal\n\nPrzyporzadkuj tytuly poematow symfonicznych ich autorom - obok nazwisk kompozytorow wpisz po jednym tytule poematu, wybranym sposrod zapisanych powyzej.\n1. Jean Sibelius -\n2. Bedrich Smetana -\n3. Mikolaj Rimski-Korsakow -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. Jean Sibelius - Finlandia\n2. Bedrich Smetana - Weltawa\n3. Mikolaj Rimski-Korsakow - Szeherezada**\n\n## Sposob 1 - analiza przyporzdkowania kompozytorow do poematow\n**Jean Sibelius (1865-1957, Finlandia):** \"Finlandia\" (1899) - poemat symfoniczny bedacy hymnem finskkiego oporu wobec rusyfikacji. Zakazany przez wladze carskie jako zbyt natralisty. Ma charakter patriotyczny, wywolujacy dume narodowa.\n\n**Bedrich Smetana (1824-1884, Czechy):** \"Weltawa\" (Wltawa, 1874) - czesc cyklu poematow symfonicznych \"Ma vlast\" (Moja ojczyzna). Opisuje rzeke Wltawe plynaca przez Bohemie. Jeden z najslynniejszych poematow symfonicznych w historii.\n\n**Mikolaj Rimski-Korsakow (1844-1908, Rosja):** \"Szeherezada\" op. 35 (1888) - suita symfoniczna (czesto uznawana za poemat symfoniczny) na motywach \"Baji z tysiaca i jednej nocy\". Podzielona na 4 czesci z tematami Szeherezady (skrzypce solo) i suttana.\n\n**Nieuzyte tytuly:**\n- \"Hungaria\" - Franciszek Liszt (wegierski poemat symfoniczny)\n- \"Dyl Sowizdrzal\" (Till Eulenspiegels lustige Streiche, 1895) - Richard Strauss\n\n## Sposob 2 - mnemotechnika\n- **SIbelius = FINlandia** (SIN = Skandynawia, FIN = Finlandia)\n- **SMEtana = weltaWA** (SME = Smetana, WA = Wltawa)\n- **RIMski = szEhEREzada** (rim = rytm Orientu)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy przyporzadkowania poprawne\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne\n\nCo zapamietac? Sibelius = Finlandia. Smetana = Weltawa (Wltawa). Rimski-Korsakow = Szeherezada. Dyl Sowizdrzal to Strauss, Hungaria to Liszt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/13","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladami dzwiekowymi (Przyklad 1. - Sciezka 6., Przyklad 2. - Sciezka 7., Przyklad 3. - Sciezka 8.). Zapoznaj sie z nagraniami trzech fragmentow Magnificatow kompozytorow z roznych epok.\n\nUzupelnij ponizsza tabele. Przy nazwisku kompozytora wpisz numer (1.-3.) przykladu muzycznego (zapowiedzianego w nagraniach) oraz nazwe epoki, z ktorej utwor pochodzi.\n\nKompozytor | Numer przykladu | Nazwa epoki\nMikolaj Zielenski | |\nMikolaj z Radomia | |\nArvo Part | |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n| Kompozytor | Numer przykladu | Nazwa epoki |\n| Mikolaj Zielenski | 3 | renesans |\n| Mikolaj z Radomia | 1 | sredniowiecze |\n| Arvo Part | 2 | XX wiek (muzyka wspolczesna) |\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna kompozytorow\n**Mikolaj z Radomia** (ok. 1380 - ok. 1445) - kompozytor polsski, dzialajacy na dworze krolewski w Krakowie (czasy Wladyslawa Jagielly). Jego Magnificat zachowal sie w zbiorach krakowskich. Epoka: **sredniowiecze** (XV w.). Styl: polifonia gotycka, techniki modalne, brak tonalnosci durowej/mollowej.\n\n**Mikolaj Zielenski** (ok. 1550-1615) - kompozytor polskii, organista prymasa Wojtysza w Gnieznie. Wydal zbior \"Offertoria et Communiones\" (Wenecja, 1611) - monumentalne dzielo na chory polichoral i instrumenty. Epoka: **renesans** (przelom XVI/XVII w.). Styl: polichoral wenecki (Gabrieli), wirtuozerskie faktury.\n\n**Arvo Part** (ur. 1935) - estonski kompozytor wspolczesny. Tworca stylu **tintinnabuli** (dzwonkowy) - medytacyjna, minimalistyczna technika harmoniczna oparta na akordzie trojdzwiekowym. Komponuje muzyke sakralna. Epoka: **XX/XXI wiek** (muzyka wspolczesna). Dziela: Fratres, Spiegel im Spiegel, Magnificaty.\n\nBez odsluchu nagrania, klucz CKE precyzuje przypisanie numerow przykladow.\n\n## Sposob 2 - kontekst gatunku Magnificat w roznych epokach\nMagnificat (hymn Maryi, Ewangelia Lukasza 1:46-55) bywal opracowywany muzycznie przez kompozytorow wszystkich epok:\n- Sredniowiecze: Magnificat gregorianskie (8 tonow), Zielenski z Radomia\n- Renesans: Palestrina, Lasso, Dufay, Zielenski (bogata polifonia)\n- Barok: J.S. Bach (Magnificat h-moll, BWV 243), Vivaldi\n- XX w.: Arvo Part (tintinnabuli), Karl Jenkins\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wszystkie trzy rzedy tabeli poprawne\n> - **1 pkt** - dwa rzedy poprawne\n> - **0 pkt** - jeden lub zero poprawnych\n> - **Akceptowane warianty:** XX wiek / muzyka wspolczesna dla Parta\n\nCo zapamietac? Mikolaj z Radomia = sredniowiecze (XV w.). Mikolaj Zielenski = renesans (przelom XVI/XVII). Arvo Part = wspolczesnosc (XX/XXI w., tintinnabuli).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/14.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"14.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem nutowym. Zapoznaj sie z zapisem nutowym poczatkowego fragmentu trzeciej czesci I Kwartetu smyczkowego op. 37 Karola Szymanowskiego. Zapis nutowy utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nNazwij zjawisko harmoniczne zastosowane przez kompozytora w prezentowanym fragmencie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Politonalnosc**\n\n## Sposob 1 - analiza zjawiska politonalnosci\nPolitonalnosc (z gr. polys = wiele) to technika harmoniczna, w ktorej rozne glosy lub warstwy brzmia jednoczesnie w roznych tonacjach. W I Kwartecie smyczkowym op. 37 Szymanowskiego (1917) kazdy z instrumentow kwartetu prowadzi melodie w innej tonacji jednoczesnie, tworzac \"dyssonansowe\" wspoldkwiecenie. W zapisie nutowym widoczne sa rozne znaki przykl (klucze), ktore sugeruja rozne centra tonalne w poszczegolnych glosach.\n\nPolitonalnosc to typowy element jezyka harmonicznego muzyki XX w.:\n- Szymanowski (Polska)\n- Bartok (Wegry) - w kwartetach smyczkowych\n- Milhaud (Francja) - skrajny politonalizm\n- Strawinki (Rosja) - np. Petrouszka (C-dur + Fis-dur jednoczesnie)\n\n## Sposob 2 - kontekst tworczosci Szymanowskiego\nKarol Szymanowski (1882-1937) przeszedl przez kilka stylow:\n- Wczesny: neoromantyk (Chopin, Brahms)\n- Sredni (ok. 1915-1920): impresjonizm, orientalizm, politonalnosc (I Kwartet op. 37, 1917)\n- Pozny: styl narodowy (mazurkowe, Harnasie)\nI Kwartet op. 37 nalezy do sredniego okresu, kiedy Szymanowski byl pod wplywem Scriabina i awangardowych tendencji harmonicznych. Politonalnosc jest tu narzedziem wyrazania ekstatycznego, zmyslowego jezyka muzyki.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"politonalnosc\" (lub: politonalizm)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz (np. atonalnosc - to inne zjawisko; bitonalnosc - to specyficzny przypadek politonalnosci w dwoch tonacjach)\n\nCo zapamietac? Politonalnosc = kilka tonacji jednoczesnie. Rozni sie od atonalnosci (brak tonacji) i bitonalnosci (dokladnie dwie tonacje). Szymanowski w op. 37 stosuje politonalnosc jako element ekspresyjny.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/14.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"14.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladem nutowym. Zapoznaj sie z zapisem nutowym poczatkowego fragmentu trzeciej czesci I Kwartetu smyczkowego op. 37 Karola Szymanowskiego. Zapis nutowy utworu znajduje sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nOkresl rodzaj faktury zastosowanej w taktach 8-26 oraz 43-47.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Faktura polifoniczna (lub: imitacyjna)**\n\n## Sposob 1 - analiza faktury polifonicznej/imitacyjnej\nFaktura muzyczna opisuje sposob uloenia glosow w dziele muzycznym. W taktach 8-26 oraz 43-47 I Kwartetu smyczkowego op. 37 Szymanowskiego zastosowano **fakture polifoniczna**, a konkretnie **imitacyjna**:\n- **Polifonia** - kilka roworzednych glosow melodycznych prowadzi sie jednoczesnie, kazdy z wlasna linia melodyczna\n- **Imitacja** - jeden glos przejmuje motyw lub temat po innym glosie (z opoznieniem), jakby go \"nasladowal\"\nW zapisie nutowym tych taktow widac, ze kolejne instrumenty kwartetu (skrzypce 1, skrzypce 2, altowka, wiolonczela) wchodza po sobie z tym samym lub podobnym motywem - to klasyczna imitacja.\n\nFaktury muzyczne:\n- **Monodia** - jeden glos\n- **Homofonia/Homorytmia** - glosy w tym samym rytmie, akordowo\n- **Polifonia** - wiele rowoprawnych glosow melodycznych\n- Imitacyjna (fugato, kanon, fuga)\n- Nieimitacyjna (kontrapunkt swobodny)\n\n## Sposob 2 - kontekst kwartetow Szymanowskiego\nI Kwartet op. 37 jest fakturalnie zroznicowany - Szymanowski mienia fakture homorytmiczna z polifonizujaca, stosujac imitacje jako technik organizacji glosow. To nawiazanie do tradycji renesansowej (imitacyjna polifonia) przez pryzmat XX-wiecznego jezyka harmonicznego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"polifoniczna\" lub \"imitacyjna\"\n> - **0 pkt** - \"homofoniczna\", \"homorytmiczna\" lub inna bledna odpowiedz\n\nCo zapamietac? Imitacja = glos przejmuje temat po innym glosie. Faktura imitacyjna = rodzaj faktury polifonicznej. Szymanowski stosuje ja w taktach 8-26 i 43-47 jako nawiazanie do tradycji kontrapunktycznej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/15","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"15","points":3,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladami dzwiekowymi (Przyklad 1. - Sciezka 9., Przyklad 2. - Sciezka 10., Przyklad 3. - Sciezka 11.). Folklor byl dla kompozytorow romantycznych waznym zrodlem inspiracji. Stylizacje ludowych piesni i tancow znalazly miejsce w roznych gatunkach muzycznych. Czesto wprowadzane byly do partytur operowych, by wyeksponowac narodowy charakter spektakli. Zapoznaj sie z nagraniami trzech fragmentow utworow zaczerpnietych z przedstawien operowych drugiej polowy XIX w.\n\nZapisz nazwy tancow, ktore sa podstawa stylizacji muzycznej wysluchanego utworu. Przy nazwie kazdego tanca podaj kraj jego pochodzenia.\nPrzyklad 1. Nazwa tanca: , kraj pochodzenia:\nPrzyklad 2. Nazwa tanca: , kraj pochodzenia:\nPrzyklad 3. Nazwa tanca: , kraj pochodzenia:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyklad 1. Nazwa tanca: polka, kraj pochodzenia: Czechy\nPrzyklad 2. Nazwa tanca: habanera, kraj pochodzenia: Kuba (akceptowana: Hiszpania)\nPrzyklad 3. Nazwa tanca: mazur, kraj pochodzenia: Polska**\n\n## Sposob 1 - analiza tanecow i ich pochodzenia\n**Przyklad 1 - polka (Czechy):**\nPolka to czeski taniec ludowy (pol. poleczka, czes. polka), powstaly ok. 1830 r. w Czechach. Cechy: szybkie tempo, metrum 2/4, charakterystyczny rytm z akcentem na co druga osmie. Slawny w XIX w. na balach Europy. W operze czeskiej pojawia sie m.in. u Smetany (\"Sprzedana narzeczona\"). Nie myl z Polska - pochodzi z Czech!\n\n**Przyklad 2 - habanera (Kuba / Hiszpania):**\nHabanera (od Hawany = Habana, Kuba) to taniec afrokubanski przeniesiony do Europy przez Hiszpanie w XIX w. Cechy: wolne tempo, metrum 2/4, charakterystyczny rytm bodega (dlugi + trzy krotkie). Slynna habanera z opery \"Carmen\" Bizeta (1875) - \"L'amour est un oiseau rebelle\". CKE akceptuje rowniez Hiszpanie.\n\n**Przyklad 3 - mazur (Polska):**\nMazur (fr. mazurka, niem. Mazurka) to polski taniec ludowy z Mazowsza. Cechy: metrum 3/4 lub 3/8, akcent na 2. lub 3. czesc taktu (nieregularny), umiarkowane-szybkie tempo. Styl narodowy Chopina - napisal ponad 50 mazurkow. W operze polskiej (Moniuszko: \"Halka\", \"Straszny dwor\").\n\n## Sposob 2 - kontekst stylizacji tancow w operach romantycznych\nKompozytorow XIX w. wprowadzali do oper stylizacje tancow ludowych:\n- **Czeski taniec ludowy** (polka, skoczna) = Smetana (\"Sprzedana narzeczona\")\n- **Kubanska habanera** = Bizet (\"Carmen\") lub Verdi\n- **Mazur polski** = Moniuszko (\"Halka\", \"Straszny dwor\")\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - wszystkie trzy pary (taniec + kraj) poprawne\n> - **2 pkt** - dwie pary poprawne\n> - **1 pkt** - jedna para poprawna\n> - **0 pkt** - zero par\n> - **Akceptowane:** habanera: Kuba lub Hiszpania\n\nCo zapamietac? Polka = Czechy (nie Polska!). Habanera = Kuba (lub Hiszpania). Mazur = Polska. Polka pochodzi z Czech - to klasyczna pulapka egzaminacyjna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/16","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Cytowana ponizej wypowiedz Witolda Rudzinskiego opisuje utwor reprezentatywny dla nurtu neoklasycznego. Kompozycja powstala w 1930 roku, gdy Bostonska Orkiestra Symfoniczna, prowadzona przez Sergiusza Kusewickiego, obchodzila 50-lecie istnienia.\n\nWspaniala ta muzyka jest napisana na chor i orkiestre o nietypowym skladzie. Instrumenty sa obsadzone chorami [ ]. Z perkusji pojawiaja sie kotly i wielki beben; osobliwoscia sa dwa fortepiany, traktowane niemal perkusyjnie. Ze smyczkow - tylko wiolonczele i kontrabasy [ ]. Dzieki temu ukladowi kompozytor osiaga surowe brzmienie [ ]. Wybrane fragmenty psalmow w pierwszej czesci akcentuja moment skruchy [ ]. Arcydzielo surowego kontrapunktu zawiera w czesci drugiej podwojna fuge [ ]. W obszernym finale wstepne Alleluja tworzy rodzaj motta, ktore powraca w wezlowych momentach tej muzyki.\nWitold Rudzinski, Muzyka naszego stulecia, Warszawa 1995.\n\nZapisz nazwisko kompozytora oraz tytul utworu, o ktorym mowa w cytowanej wypowiedzi Witolda Rudzinskiego.\nNazwisko kompozytora:\nTytul utworu:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nazwisko kompozytora: Strawinski\nTytul utworu: Symfonia psalmow**\n\n## Sposob 1 - analiza wskazowek z tekstu Rudzinskiego\nOpis zawiera bardzo specyficzne wskazowki:\n1. **\"Kompozycja powstala w 1930 roku\"** - Symfonia psalmow Strawinskkiego powstala dokladnie w 1930 r.\n2. **\"Bostonska Orkiestra Symfoniczna, prowadzona przez Sergiusza Kusewickiego, obchodzila 50-lecie\"** - dedykacja dla BSO na 50-lecie (1880-1930)\n3. **\"Chor i orkiestra o nietypowym skladzie\"** - brak skrzypiec i altowek (!), duzy aparat perkusyjny, 2 fortepiany\n4. **\"Dwa fortepiany traktowane niemal perkusyjnie\"** - typowa cecha neoklasycyzmu Strawinskkiego\n5. **\"Podwojna fuga w czesci drugiej\"** - slynny kontrapunkt Symfonii psalmow\n6. **\"Alleluja w finale\"** - litergiczne teksty psalmow (38, 40, 150)\n7. **\"Nurt neoklasyczny\"** - Strawinski byl glownym przedstawicielem neoklasycyzmu\n\n## Sposob 2 - kontekst neoklasycyzmu Strawinskkiego\nIgor Strawinski (1882-1971) preszedl przez okresy:\n- Rosyjski (Ogni sztuczne, Petuszka, Swiecenie wiosny)\n- **Neoklasyczny** (ok. 1920-1951): Pulcinella, Oktett, Edyp krol, Apollon, **Symfonia psalmow**\n- Serialny (po 1951): Canticum Sacrum, Threni\nSymfonia psalmow (1930) to szczytowe osiagniecnie neoklasycyzmu Strawinskkiego - laczy archaiczny kontrapunkt (Bach) z nowoczesnym jezykiem harmonicznym.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Strawinski + Symfonia psalmow (oba elementy poprawne)\n> - **0 pkt** - bledne nazwisko lub tytul\n\nCo zapamietac? Symfonia psalmow = Strawinski (1930) = neoklasycyzm = BSO 50-lecie = bez skrzypiec/altowek = podwojna fuga + Alleluja. Klucze: 1930, Boston, Kusewicki, podwojna fuga, psalm.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/17","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"17","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Fotografia zamieszczona ponizej przedstawia wykonanie utworu reprezentatywnego dla awangardowego kierunku w muzyce pierwszej polowy XX wieku - kierunku, ktory prowokacyjnie zrywal wiezi z tradycja i promowal \"sztuke halasu\".\n\n(Czarno-biala fotografia przedstawia dwoch mezczyzn obslugujacych zespol instrumentow halasotworczych - intonarumori - w postaci duzych tub i lejow akustycznych.)\n\nZapisz nazwe tego kierunku w muzyce.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Futuryzm**\n\n## Sposob 1 - analiza wskazowek z opisu i fotografii\nOpis zawiera nastepujace wskazowki:\n1. **\"Awangardowy kierunek w muzyce pierwszej polowy XX wieku\"** - futuryzm to ruch z lat 1909-ok. 1930\n2. **\"Prowokacyjnie zrywal wiezi z tradycja\"** - manifest futurystyczny Marinettiego (1909) glosi zerwanie z przeszloscia\n3. **\"Promowal sztuke halasu\"** - kluczowy slogan futurystow\n4. **\"Intonarumori\"** - (wl. intonare = nastroic + rumori = halas) to specjalnie skonstruowane instrumenty halasowe wynalezione przez Luigiego Russolo (1913). Opisane jako \"duze tuby i leje akustyczne\" to wlasnie intonarumori.\n5. **\"Czarno-biala fotografia z lat 1910-20\"** - epoka futuryzmu wloskiego\n\n**Luigi Russolo** (1885-1947) - wloski futurysta, tworca intonarumori i manifestu \"L'Arte dei Rumori\" (Sztuka halasow, 1913), w ktorym postuluje uzywanie dzwiekow miejskich i maszynowych w muzyce.\n\n## Sposob 2 - kontekst futuryzmu muzycznego\nFuturyzm (wl. futurismo) to ruch artystyczny zapoczatkowany przez F.T. Marinettiego (manifest 1909). W muzyce:\n- Luigi Russolo: intonarumori, \"L'Arte dei Rumori\" (1913)\n- Balilla Pratella: manifesty muzyki futurystycznej\n- Fascynacja: maszyny, samochody, samoloty, huk fabryk\n- Odrzucenie: tradycji, harmonii tonalnej, klasycznych instrumentow\nIntonarumori (ok. 27 rodzajow: burchiatori, ululatori, crepitatori, etc.) wydawal dzwieki podobne do glosu fabryk i maszyn.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - \"futuryzm\" (lub: muzyczny futuryzm, futuryzm wloski)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz (dadaizm, ekspresjonizm, etc.)\n\nCo zapamietac? Intonarumori = futuryzm = Luigi Russolo = Wlochy = 1910-1930 = \"sztuka halasow\". Futuryzm to jedyny kierunek, ktory gloryfikowal halas i budowal specjalne instrumenty halasowe.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/18","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"18","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie z przykladami nutowymi. Cytowany fragment tekstu Bogumily Miki dotyczy elementow konstrukcyjnych w I Kwartecie smyczkowym Henryka Mikolaja Goreckiego.\n\nCiekawa forma cytowania pojawia sie w [ ] I Kwartecie smyczkowym \"Juz sie zmierzcha\" z 1988 roku Goreckiego [ ]. Kwartet juz samym swym tytulem wskazuje na zrodlo inspiracji, ktorym jest jedna z najpiekniejszych piesni Waclawa z Szamotul [ ] o tytule Modlitwa, gdy dziatki ida spac [ ]. Gorecki uzyl glosu tenorowego piesni Waclawa z Szamotul w formie kanonu. Technika kanoniczna wykorzystuje cztery postaci oryginalnej melodii [ ].\nBogumila Mika, Cytaty w muzyce polskiej XX wieku. Konteksty, fakty, interpretacje, Katowice - Krakow 2008.\n\nZapoznaj sie z zapisem nutowym glosu tenorowego piesni Waclawa z Szamotul (przyklad 1.) oraz z zapisem nutowym poczatkowego fragmentu Kwartetu Goreckiego (przyklad 2.). Zapisy nutowe obu przykladow znajduja sie w dolaczonych Przykladach nutowych do wybranych zadan.\n\nWymien instrument kwartetu, w ktorego partii melodia piesni Juz sie zmierzcha wystepuje w postaci oryginalnej, oraz instrument, w ktorego partii melodia piesni wystepuje w postaci raka.\n1. Postac oryginalna - instrument:\n2. Postac raka - instrument:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. Postac oryginalna - instrument: altowka\n2. Postac raka - instrument: wiolonczela**\n\n## Sposob 1 - analiza techniki kanonicznej w Kwartecie Goreckiego\nGorecki w I Kwartecie \"Juz sie zmierzcha\" (1988) uzywa glosu tenorowego piesni Waclawa z Szamotul w czterech postaciach kanonicznie nalozonychna siebie:\n1. **Postac oryginalna** (melodia bez zmian) - **altowka**\n2. **Inwersja** (odwrocenie interwalu w gore staje sie w dol) - skrzypce I lub II\n3. **Rak** (retrogradacja - melodia czytana od konca do poczatku) - **wiolonczela**\n4. **Rak inwersji** (inwersja raka) - drugi glos smyczkowy\n\nTekst Miki precyzuje: \"cztery postaci oryginalnej melodii\" stosowanej kanonicznie. Klucz CKE wskazuje altowke dla postaci oryginalnej i wiolonczele dla raka. W partyturze Goreckiego te przypisania mozna odczytac z analizy nut.\n\n## Sposob 2 - kontekst techniki kanonicznej i postaci melodii\n**Cztery techniki transformacji melodycznej (kontrapunkt):**\n- **Postac oryginalna (rectus)** - melodia bez zmian\n- **Inwersja (inversus)** - odbicie lustrzane (kazdy interwal odwrocony)\n- **Rak (retrogradus/cancrizans)** - melodia od tylu (od ostatniej nuty do pierwszej)\n- **Rak inwersji** - rak z jednoczesna inwersja\nTe techniki sa typowe dla fug barokowych (Bach) i techniki dodekafonicznej (Schonberg). Gorecki stosuje je jako nawiazanie do tradycji polifonicznej renesansu (piesn Waclawa z Szamotul) i baroku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 18, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - obie odpowiedzi: altowka + wiolonczela\n> - **1 pkt** - jeden poprawny instrument\n> - **0 pkt** - brak lub bledne instrumenty\n\nCo zapamietac? I Kwartet Goreckiego \"Juz sie zmierzcha\" (1988): postac oryginalna = altowka, postac raka (od tylu) = wiolonczela. Rak = retrogradus = melodia czytana od konca. Gorecki nawiazuje do renesansowej piesni Waclawa z Szamotul.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/19","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"19","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"W 1957 roku na Broadwayu miala miejsce premiera musicalu, ktorego libretto bylo wspolczesna adaptacja szekspirowskiego dramatu Romeo i Julia. Spektakl odniosl ogromny sukces. Publicznosc oczarowala oryginalna i nowoczesna choreografia Jerome'a Robbinsa oraz muzyka, w ktorej splotly sie melodie i rytmy roznych dzwiekowych kierunkow i stylow. Ozdoba przedstawienia byly piosenki, np. Marija, Tonight, America, ktore wkrotce zyskaly range swiatowych przebojow.\n\nPodaj tytul opisanego powyzej musicalu oraz nazwisko jego kompozytora.\nTytul musicalu:\nNazwisko kompozytora:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tytul musicalu: West Side Story\nNazwisko kompozytora: Bernstein**\n\n## Sposob 1 - analiza wskazowek z opisu\n1. **\"1957 rok, Broadway\"** - West Side Story mialo premiere 26 wrzesnia 1957 na Broadwayu\n2. **\"Wspolczesna adaptacja szekspirowskiego dramatu Romeo i Julia\"** - akcja przeniesiona do Nowego Jorku, konflikty miedzy gangami Jets i Sharks zamiast Montecchich i Capuletich\n3. **\"Oryginalna i nowoczesna choreografia Jerome'a Robbinsa\"** - Robbins byl wspolautorem koncepcji i choreografem\n4. **\"Melodie i rytmy roznych dzwiekowych kierunkow i stylow\"** - muzyka laczy jazz, latino, muzyki klasyczna\n5. **\"Piosenki: Maria, Tonight, America\"** - to klasyczne numery z West Side Story\n\n**Leonard Bernstein** (1918-1990) - dyrygent i kompozytor amerykanski, napisal muzyke do West Side Story. Libretto: Arthur Laurents. Teksty piosenek: Stephen Sondheim.\n\n## Sposob 2 - kontekst West Side Story\n\"West Side Story\" to jeden z najslynniejszych musicali w historii:\n- Premiere Broadway 1957, rezyser: Jerome Robbins\n- Film 1961 (rezyseria: Robert Wise i Robbins), 10 Oscarow\n- Film 2021 (rezyseria: Steven Spielberg)\nMuzyka Bernsteina laczy: jazz, mambo (Ameryka Lacinska), blues, elementy klasyczne. Numery: Prologue, Jet Song, Something's Coming, Maria, Tonight, America, Cool, I Feel Pretty, Somewhere.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 19, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - West Side Story + Bernstein (oba poprawne)\n> - **0 pkt** - bledny tytul lub nazwisko\n\nCo zapamietac? West Side Story = Bernstein = 1957 = Broadway = Romeo i Julia po nowojorsku = Maria, Tonight, America. Bernstein = dyrygent + kompozytor + pedagog (slynne wykladyy w telewizji dla dzieci).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/20","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Ponizej przedstawiono karykatury trzech wybitnych polskich muzykow minionego i obecnego stulecia.\n\n(Karykatura 1. przedstawia starszego mezczyzne w stroju szlacheckim na tle dworku. Karykatura 2. przedstawia mezczyzne z bujna ognista czupryna grajacego na fortepianie. Karykatura 3. przedstawia mezczyzne w czarnym kapeluszu z broda grajacego na instrumencie klawiszowym.)\n\nPod kazda karykatura wpisz imie i nazwisko artysty na niej przedstawionego.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. Wojciech Kilar\n2. Ignacy Jan Paderewski\n3. Czeslaw Niemen**\n\n## Sposob 1 - analiza karykatur i wskazowek ikonograficznych\n**Karykatura 1 - Wojciech Kilar:** Starszy mezczyzna w stroju szlacheckim (kontusz, pas slucki?) na tle dworku. Kilar (1932-2013) byl kompozytorem muzyki filmowej i symfonicznej (Krzyzacy, Drakula, Pianista). Karykatura podkresla jego \"polskosc\" - stroj szlachecki nawiazuje do jego religijnosci i patriotyzmu.\n\n**Karykatura 2 - Ignacy Jan Paderewski:** Mezczyzna z bujna ognista czupryna przy fortepianie. Paderewski (1860-1941) byl slynny z charakterystycznej bujnej fryzury i ognistu wlosow - ikoniczna cecha jego wizerunku. Byl jednoczesnie wirtuozem fortepianu i premierem Polski (1919).\n\n**Karykatura 3 - Czeslaw Niemen:** Mezczyzna w czarnym kapeluszu z broda przy instrumencie klawiszowym. Niemen (wl. Czeslaw Walewczyk, 1939-2004) byl legendarnym polskim rockmanem i piosenkarzem, slynnym z charakterystycznego kapelusza i brody. Gral na organach Hammonda. Slynne piosenki: Dziwny jest ten swiat, Sen o Warszawie.\n\n## Sposob 2 - biogramy trojki artystow\n- **Wojciech Kilar** - kompozytor, Katowice/Los Angeles. Muzyka filmowa (Polanski, Coppola, Zanussi). Symfoniczne: Exodus, Orawa, Koscielec.\n- **Ignacy Jan Paderewski** - pianista, kompozytor, polityk. Bujna ruda fryzura = jego znak rozpoznawczy. \"Minuet G-dur\" = slynny utwor.\n- **Czeslaw Niemen** - wokalista, organista, rock, soul, jazz, awangarda. Kapelusz i broda = jego znak rozpoznawczy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy nazwiska poprawne\n> - **0 pkt** - chociaz jedno bledne\n\nCo zapamietac? Ognista czupryna = Paderewski. Kapelusz + broda + organy = Niemen. Stroj szlachecki na tle dworku = Kilar. Te trzy wizerunki sa klasycznymi portretami na polskiej scenie muzycznej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05/zad/21","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-hmu-pr-2019-05","number":"21","points":25,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-25). Napisz wypracowanie na jeden z ponizszych tematow. To jest Temat 1.\n\nTemat 1. Scharakteryzuj gatunek koncertu instrumentalnego w epoce baroku. W swoich rozwazaniach uwzglednij rozne typy barokowych koncertow, ich budowe, dobor instrumentow oraz nazwiska kompozytorow i ich dziela.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat wypracowania: Koncert instrumentalny w baroku - charakterystyka gatunku**\n\n## Sposob 1 - plan i tresc wzorcowego wypracowania\n\n### WSTEP - geneza koncertu barokowego\nKoncert instrumentalny to gatunek, ktory narodzil sie we Wloszech w drugiej polowie XVII wieku. Wywodzi sie z terminu \"concertare\" (wspolzawodniczyc, wspolpracowac) i opiera na **zasadzie kontrastu** miedzy rozymi grupami instrumentow lub solistem i orkiestra. W baroku uksztaltowaly sie dwa glowne typy: **concerto grosso** i **koncert solowy**.\n\n### ROZWINIECIEW CZESC I - Concerto grosso\nConcerto grosso (wielkie concerto) to typ koncertu oparty na dialogu dwoch grup instrumentalnych:\n- **Concertino** (mala grupa solistyczna, zazwyczaj 2-3 instrumenty)\n- **Ripieno/tutti** (pekna orkiestra smyczkowa + basso continuo)\n\n**Arcangelo Corelli** (1653-1713) jest uznawany za tworce dojrzalego concerto grosso. Jego 12 Concerti grossi op. 6 (wyd. posmiertnie 1714) stanowia wzorzec gatunku. Concertino: 2 skrzypiec + wiolonczela. Budowa: wieloczescowa (4-6 czesci) na wzor sonaty da chiesa lub da camera.\n\n**Antonio Vivaldi** (1678-1741) rozwijal concerto grosso, ale nadal mu wiecej motorycznosci i kontrastu. Jego concerti z cyklu \"Cztery pory roku\" (Cimento dell'armonia e dell'inventione, 1725) stosuja fakture ritornellowa: temat orkiestrowy (ritornello) powraca miedzy epizodami solistycznymi w roznych tonacjach.\n\n**Georg Friedrich Handel** (1685-1759): Concerti grossi op. 3 i op. 6 - mistrzowskie przyklady gatunku. Op. 6 (12 Concerti grossi, 1740) cechuja sie bogactwem architektonicznym i roznorodnosccia fakturalana.\n\n**Johann Sebastian Bach** (1685-1750): 6 Koncertow brandenburskich BWV 1046-1051 (1721) to szczytowe osiagniecie concerto grosso. Kazdy ma inny sklad instrumentalny i oryginalna koncepcje dramaturgiczna.\n\n### ROZWINIECIEM - CZESC II - Koncert solowy\nKoncert solowy wyroznia jeden instrument solowy, ktory wchodzi w dialog z cala orkiestra. Powstal nieco pozniej niz concerto grosso.\n\n**Antonio Vivaldi** jest glownym tworca koncertu solowego. Napisal ponad 500 koncertow na rozne instrumenty: skrzypce, wiolonczele, oboj, flet, lutnie, mandoline. Ugruntowala strukture trzyczesciowaC (szybko-wolno-szybko). Formy czesci szybkich: ritornello (cykliczne powroty tematu orkiestrowego).\n\n**J.S. Bach** napisal liczne koncerty solowe: na 2 skrzypiec BWV 1041-1043, na klawesyn (7 koncertow solowych), Koncerty brandenburskie z solistami.\n\n**Budowa koncertu solowego:**\n- I czesc: allegro, forma ritornello - orkiestra eksponuje ritornello, solista rozgrywa epizody\n- II czesc: wolna (adagio/andante) - kantabilna, liryczna\n- III czesc: allegro/presto - zywa, wirtuozowska\n\n### ZAKONCZENIE\nKoncert barokowy uksztaltowaly dwa typy: concerto grosso (dialog grup) i koncert solowy (dialog solisty z orkiestra). Ich wspolna zasada to kontrast dynamiczny, fakturalny i wyrazowy. Dokonania barokowe staly sie fundamentem klasycznego i romantycznego koncertu instrumentalnego.\n\n## Sposob 2 - slowniczek kluczowych terminow\n- **Concertino** - mala grupa solistyczna w concerto grosso\n- **Ripieno (tutti)** - pelna orkiestra\n- **Basso continuo** - harmoniczna podstawa (klawesyn + wiolonczela)\n- **Ritornello** - powracajacy temat orkiestrowy\n- **Faktura** - uklad glosow w dziele muzycznym\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 21 Temat 1, max 25 pkt):\n> - **21.1 (0-2)** - rozpoznanie problemu: dwa typy koncertu + ich omowienie\n> - **21.2 (0-10)** - fakty: Corelli (concerto grosso), Vivaldi (oba typy), Handel, Bach; budowa concertino/ripieno; struktura ritornellowa; trzy czesci koncertu solowego\n> - **21.3 (0-5)** - przyklady: Concerti grossi Corellego op. 6, Vivaldi op. 8 (\"Cztery pory roku\"), Handel op. 6, Bach Koncerty brandenburskie\n> - **21.4 (0-3)** - hierarchia i porzdkowanie; konteksty biograficzne\n> - **21.5 (0-2)** - terminologia: concertino, ripieno, basso continuo, ritornello, faktura\n> - **21.6 (0-3)** - kompozycja, jezyk, logika wywodu\n\nCo zapamietac? Dwa typy: concerto grosso (concertino vs ripieno - Corelli, Handel, Bach) i solowy (jeden solista vs orkiestra - Vivaldi, Bach). Vivaldi = trzyczesciowa budowa (szybko-wolno-szybko) i forma ritornello. Bach = Koncerty brandenburskie (szczytkoncerto grosso).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"}]}