{"paper":{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":48,"source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/1.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-4)\nNa ilustracji widoczny jest fragment mozaiki przedstawiajacy postac Orfeusza grajacego na instrumencie strunowym wsrod zwierzat.\n\nNa ilustracji widoczny jest fragment mozaiki przedstawiajacy postac Orfeusza. Podaj nazwe instrumentu, na ktorym gra Orfeusz.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Lira**\n\n## Sposob 1 - analiza ikonograficzna\nOrfeusz w sztuce antycznej przedstawiany byl nieodmiennie z lira - instrumentem strunowym szarpanym o drewnianym pudle rezonansowym i dwoch ramionach polaczonych poprzeczka. Na mozaikach rzymskich (np. z Lepcis Magna, Neapolu) Orfeusz trzyma lire i gra na niej wsrod zwierzat i drzew. Lira rozni sie od cytry (mniejsza, pudelkowa) i od harfy (nie ma kolumny). Charakterystyczna budowa: ramiona (rogi lub drewno), jarzmo (poprzeczka) i struny biegnace od jarzma do pudelka.\n\n## Sposob 2 - kontekst mitologiczny i muzyczny\nLira byla w starozytnej Grecji instrumentem Apolla i Orfeusza - symbolem sily muzyki. Wedlug mitu Hermes wynalazl lire z skorupy zolwia, a Apollo ja przejal i podarowal Orfeuszowi. Gra Orfeusza na lirze miala moc ulagodsania zwierzat, poruszania kamieni i odwracania biegu rzek. Lira (gr. lyra) byla instrumentem kanonicznym w edukacji greckiego arystokraty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: Lira\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Orfeusz zawsze gra na LIRZE (nie na harfie, nie na cytarze). To instrument szarpany z antycznej Grecji, symbol poezji i muzyki.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/1.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-4)\nNa ilustracji widoczny jest fragment mozaiki przedstawiajacy postac Orfeusza grajacego na instrumencie strunowym wsrod zwierzat.\n\nOrfeusz swoja gra poruszal nie tylko ludzi i zwierzeta, ale nawet bogow. Podaj nazwe antycznej teorii, wedlug ktorej muzyka ma moc oddzialywania na ludzka dusze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Teoria ethosu (teoria etosu muzyki)**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna\nTeria ethosu (gr. ethos = charakter, obyczaj) to starogrecka koncepcja gloszona m.in. przez Platona i Arystotelesa, wedlug ktorej muzyka ma bezposredni wplyw na ludzka dusze, charakter i zachowanie. Rozne skale (modaly, np. dorycka, frygijska, lidyjska) wywolyway rozne stany emocjonalne: skala dorycka - dzielnosc i powage, skala frygijska - uniesienie i ekstaze, skala lidyjska - zniezwolenie i rozpuste. Muzyka moze wychowywac lub demoralizowac - stad w \"Panstwie\" Platon postuluje cenzure muzyki.\n\n## Sposob 2 - kontekst filozoficzny\nArystoteles w \"Polityce\" kladl nacisk na lecznicza role muzyki (katharsis) oraz jej role wychowawcza. Teoria ethosu wyjasniana jest mitem o Orfeuszu: jego gra poruszala nie tylko ludzi i zwierzeta, ale nawet kamienie i rzeki - bo muzyka oddzialuje na sam kosmiczny porzadek. Teoria ta przetrwala w sredniowieczu jako doktryna o mocy muzyki koscielnej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz: Teoria ethosu\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Teoria ethosu = grecka koncepcja oddzialywania muzyki na ludzka dusze i charakter (Platon, Arystoteles). Nie myl z estetyke - ethos dotyczy moralnosci i wychowania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/1.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"1.3","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-4)\nNa ilustracji widoczny jest fragment mozaiki przedstawiajacy postac Orfeusza grajacego na instrumencie strunowym wsrod zwierzat.\n\nMit o Orfeuszu stal sie zrodlem inspiracji dla kompozytorow tworzacych w roznych epokach. Wymien dwa dziela muzyczne, wraz z nazwiskami autorow, zainspirowane mitem o Orfeuszu, pochodzace z dwoch roznych epok historycznych. (W tabeli podaj: Nazwisko kompozytora oraz Tytul dziela.)\n\nNazwisko kompozytora | Tytul dziela","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa przyklady z dwoch roznych epok (kazdy: nazwisko + tytul):**\n- Claudio Monteverdi - \"L'Orfeo\" (1607, barok)\n- Christoph Willibald Gluck - \"Orfeusz i Eurydyka\" (1762, klasycyzm)\n\n## Sposob 1 - przeglad chronologiczny dziel orfeuszowych\n**Renesans/poczatek baroku:** Jacopo Peri - \"Euridice\" (1600) - pierwsza zachowana opera. Claudio Monteverdi - \"L'Orfeo\" (1607) - arcydzielo wczesnego baroku. **Barok:** Georg Philipp Telemann - opera \"Orfeusz\" (1726). **Klasycyzm:** Christoph Willibald Gluck - \"Orfeo ed Euridice\" (1762) - reforma operowa. **Romantyzm:** Franz Liszt - poemat symfoniczny \"Orfeusz\" (1854). Jacques Offenbach - operetka \"Orfeusz w piekle\" (1858). **XX wiek:** Igor Strawinski - balet \"Orpheus\" (1948).\n\n## Sposob 2 - strategia odpowiedzi na egzaminie\nWybierz dwa dziela z mozliwie odleglych epok - gwarantuje to spelnienie warunku \"z dwoch roznych epok\". Najlepsza para to Monteverdi (barok) + Gluck (klasycyzm) lub Gluck (klasycyzm) + Offenbach (romantyzm). Pamietaj: odpowiedz niepelna (samo nazwisko BEZ tytulu lub sam tytul BEZ nazwiska) daje 0 pkt!\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - dwa poprawne pary (nazwisko + tytul) z dwoch roznych epok\n> - **1 pkt** - jedna poprawna para (nazwisko + tytul)\n> - **0 pkt** - odpowiedzi bledne, niepelne (samo nazwisko lub sam tytul) lub brak\n> - **Akceptowane przyklady:** Peri/Euridice, Monteverdi/Orfeusz, Telemann/Orfeusz, Gluck/Orfeusz i Eurydyka, Liszt/Orfeusz, Offenbach/Orfeusz w piekle, Strawinski/Orfeusz, Kaczmarski/Przechadzka z Orfeuszem\n\nCo zapamietac? Zawsze podawaj PARAMI: nazwisko + tytul. Bez tytulu = 0 pkt. Epoki musza sie roznic.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"2","points":3,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-3)\nPonizej przedstawiono fragment sredniowiecznego rekopisu zawierajacy trop Quem quaeritis, wykonywany w ramach introitu mszy wielkanocnej. Dialogowany tekst tego tropu (cytowany w przekladzie na jezyk polski) opiera sie na fragmencie Ewangelii o nawiedzeniu grobu Jezusa przez Marie:\nAniol: Kogo szukacie w grobie?\nMarie: Jezusa Nazarenskiego, ukrzyzowanego.\nAniol: Nie ma Go tu, zmartwychwstal.\n\n[Fragment sredniowiecznego rekopisu - zapis nutowy notacja neumatyczna:] INT. Quem queritis insepulchro xpicole. RESP. Ihesum nazarenum crucifixum O celicolae. Non est hic surrexit sicut predixerat. Ite nunciate quia surrexit de sepulchro.\n\nUzupelnij trzy ponizsze zdania.\nDialogowany trop Quem quaeritis byl punktem wyjscia dla liturgicznego.\nWidoczny na ilustracji zapis melodii tego tropu sporzadzono przy uzyciu notacji\nNiemal wszystkie powstale w sredniowieczu tropy usunieto z liturgii na mocy postanowien w wieku\n\nDialogowany trop Quem quaeritis byl punktem wyjscia dla {1} liturgicznego. Widoczny na ilustracji zapis melodii tego tropu sporzadzono przy uzyciu notacji {2}. Niemal wszystkie powstale w sredniowieczu tropy usunieto z liturgii na mocy postanowien {3} w wieku {3b}.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zdanie 1:** dramatu (liturgicznego)\n**Zdanie 2:** neumatycznej (cheironomicznej)\n**Zdanie 3:** soboru trydenckiego, XVI (wiek)\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego zdania krok po kroku\n**Zdanie 1 - dramat liturgiczny:** Trop Quem quaeritis to dialogowany spiewniak liturgiczny wykonywany przy grobie wielkanocnym. Dialogowa forma (Aniol pyta, Marie odpowiadaja) sprawila, ze stala sie punktem wyjscia dla dramatow liturgicznych - scen odgrywanych w kosciele, bedacych prehistoria teatru europejskiego. Wczesne dramy liturgiczne (XI-XII w.) rozwinely sie z tropow.\n\n**Zdanie 2 - notacja neumatyczna:** Na rekopisie widoczna jest notacja neumatyczna (od gr. pneuma = oddech, duch) - wczesnomonochromatyczny system zapisu muzyki gregorianskiej uzywajacy znakow zwanych neumami, rozmieszczonych nad tekstem. Starsza wersja (bezliniowa) nazywana jest cheironomiczna (od gr. cheir = reka - znaki wskazywaly ruchy reki chórmistrza). Z czasem dodano linie, az Guido z Arezzo ustalil system czteroliniowy.\n\n**Zdanie 3 - sobor trydencki, XVI wiek:** Sobor trydencki (1545-1563) przeprowadzil reforme liturgii katolickiej i zdecydowal o usunieciu z obrzedow niemal wszystkich tropow i sekwencji (zachowano tylko kilka sekwencji, m.in. Victimae Paschali laudes, Stabat Mater, Dies Irae). Tropowanie uznano za przerost formy nad trescia.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nTropy rozwijaly sie od IX do XVI w. jako artystyczne uzupelnienia spiewow gregorianskich. Soborowe restrykcje wynikaly z kontrreformacyjnego dazenia do oczyszczenia liturgii i uczynienia jej zrozumialsza dla wiernych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - wszystkie 3 zdania poprawne: dramat, neumatyczna/cheironomiczna, sobor trydencki/XVI w.\n> - **2 pkt** - 2 zdania poprawne\n> - **1 pkt** - 1 zdanie poprawne\n> - **0 pkt** - wszystkie bledne lub brak\n\nCo zapamietac? Quem quaeritis → dramat liturgiczny; zapis neumami = notacja neumatyczna; tropy usunieto na Soborze Trydenckim (XVI w.).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/3.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"3.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\n\nW XV i XVI wieku powstaly liczne msze zatytulowane L'homme arme (Czlowiek zbrojny). Wyjasnij, jaka informacje o utworze zawiera tytul \"Missa L'homme arme\".","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tytul informuje, ze melodia swiecka piesni L'homme arme (Czlowiek zbrojny) pelni role cantus firmus (c.f.) w tej mszy.**\n\n## Sposob 1 - analiza tytulu mszy\nW XV-XVI w. popularna forma kompozytorska byla msza parodystyczna lub msza na cantus firmus (c.f.). Kompozytor bral znana melodie - swieckiej piesni lub choralowej - i wplatyal ja do wszystkich czesci mszy jako glowne spoiwo motywiczne. \"Missa L'homme arme\" to wlasnie taka msza: we wszystkich 5 czesciach (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Agnus Dei) przewija sie melodia popularnej piesni rycerskiej \"L'homme arme\". Tytul msz w tej epoce zazwyczaj pochodzi od zastosowanego c.f.\n\n## Sposob 2 - kontekst epoki\nPiesn \"L'homme arme\" (Czlowiek zbrojny) byla najpopularniejsza melodia do opracowania mszalnego w calej historii muzyki - napisano na jej podstawie ponad 40 mszy (m.in. Dufay, Ockeghem, Josquin, Palestrina). Fakt, ze piesn o tematyce swiecko-rycerskiej stala sie podstawa dziel sakralnych, swiadczy o renesansowym przenikaniu sie kultury sweckiej i koscielnej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - tytul informuje, ze rola c.f. pelni melodia piesni L'homme arme / ze kompozytor uzywa melodii L'homme arme\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? \"Missa L'homme arme\" = msza na c.f. (cantus firmus) = melodia piesni sweckiej jako osnowa wieloglosowego opracowania mszalnego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/3.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"3.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\n\nPodkresl nazwisko kompozytora, ktory posiada w swym dorobku tworczym msze L'homme arme.\n\nA. Guillaume de Machaut\nB. Josquin des Pres\nC. Leoninus\nD. Mikolaj z Radomia\nE. Claudio Monteverdi","answer":"B","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B - Josquin des Pres**\n\n## Sposob 1 - eliminacja blednych odpowiedzi\n- **A. Guillaume de Machaut** - XIV w. (Ars Nova), pisal msza (\"Messe de Nostre Dame\"), ale nie msza L'homme arme - ta piesn powstala pozniej (ok. 1450 r.).\n- **B. Josquin des Pres** (ok. 1450-1521) - POPRAWNA ODPOWIEDZ. Najwazniejszy kompozytor renesansu, napisal dwie msza L'homme arme (\"super voces musicales\" i \"sexti toni\").\n- **C. Leoninus** - XII w. (polifonia Notre Dame), kompozytor organum, nie mszy na cantus firmus - zbyt wczesna epoka.\n- **D. Mikolaj z Radomia** - XV w., polski kompozytor renesansowy, ale nie pisal mszy L'homme arme.\n- **E. Claudio Monteverdi** - poczatek baroku, nie pisal mszy cantus firmus na L'homme arme.\n\n## Sposob 2 - kojarzenie epoki i kompozytora\nMsza L'homme arme to gatunek typowy dla XV-XVI w. (renesans). Kluczowi twórcy: Guillaume Dufay, Johannes Ockeghem, Josquin des Pres, Jakob Obrecht, Palestrina. Josquin des Pres jest najczesciej wymienianym w podreczkach autorem tej mszy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Josquin des Pres\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Josquin des Pres = krol kompozytorow renesansu = dwie msza L'homme arme.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/4.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-4)\nIlustracja przedstawia zapis Ayre Johna Dowlanda, z ktorego korzystali wszyscy zasiadajacy wokol stolu wykonawcy. Jeden z nich nie tylko spiewa, lecz takze realizuje instrumentalny akompaniament. (Na ilustracji - karta druku z partiami: CANTVS, ALTVS, BASSVS, TENOR, oraz tabulatura instrumentalna.)\n\nPodaj nazwe instrumentu, na ktorym gra osoba spiewajaca partie cantus.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Lutnia**\n\n## Sposob 1 - analiza zrodlowa\nIlustracja przedstawia druk tablaturowy Ayre Johna Dowlanda, gdzie partie muzyczne umieszczone sa dookola stolu tak, by kazdy wykonawca mogl czytac swoja parte z jednej karty. Glowna wskazowka: na ilustracji widoczna jest tabulatura instrumentalna - specyficzny zapis przeznaczony dla lutni w XVI-XVII w. Tabulatura (cyfry lub litery na liniach odpowiadajacych strunom) byla powszechna WYLACZNIE dla lutni i instrumentow pokrewnych. Solista spiewajacy partie cantus realizuje jednoczesnie akompaniament - typowa praktyka angielskiego Ayre z lutniem.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nJohn Dowland (1563-1626) byl jednym z najslynniejszych lutnistow-kompozytorow epoki. Angielski gatunek Ayre (lute song) to piesn z akompaniamentem lutni, w ktorej wykonawca spiewal i gral jednoczesnie. Dowland jest autorem slynnego \"Flow, my tears\" (Lachrimae). Lutnia renesansowa miala 6-10 strun, migdalowe pudlo rezonansowe i gieta glowe.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Lutnia\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Tabulatura lutniowa + Ayre + John Dowland = lutnia. Solista spiewa i gra na lutni jednoczesnie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/4.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"4.2","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-4)\nIlustracja przedstawia zapis Ayre Johna Dowlanda, z ktorego korzystali wszyscy zasiadajacy wokol stolu wykonawcy. Jeden z nich nie tylko spiewa, lecz takze realizuje instrumentalny akompaniament.\n\nPodaj nazwy zastosowanych tu notacji: instrumentalnej i wokalnej.\nNotacja instrumentalna:\nNotacja wokalna:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Notacja instrumentalna: tabulaturowa**\n**Notacja wokalna: menzuralna**\n\n## Sposob 1 - opis obu notacji\n**Tabulatura (notacja tabulaturowa)** - system zapisu dla instrumentow strunowych szarpanych (lutnia, gitara), w ktorym linie reprezentuja struny, a cyfry lub litery wskazuja progi do przycisnietego. Nie zapisuje wysokosci dzwiekow bezposrednio, lecz fizyczne polozenie palcow. Stosowana w renesansie i baroku.\n\n**Notacja menzuralna** - sredniowieczny i renesansowy system zapisu muzyki wieloglosowej, w ktorym figury nutowe mialy okreslone, wzajemnie proporcjonalne wartosci rytmiczne (breve, semibreve, minima, semiminima itd.). Wynaleziona ok. XIII w. przez Franco z Kolonii. Stosowana od XIII do XVII w. w muzyce polifonicznej.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie typow notacji\nW druku Ayre Dowlanda wspolwystepowaly dwa systemy: partie wokalne (CANTVS, ALTVS, TENOR, BASSVS) zapisane notacja menzuralna, a akompaniament lutniowy - tabulatura. To charakterystyczny przyklad angielskiej lute song z przelomu XVI/XVII w.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4.2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - obie poprawne: tabulaturowa i menzuralna\n> - **1 pkt** - jedna poprawna\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Lutnia = tabulatura; glosy wokalne renesansu = notacja menzuralna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/4.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"4.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-4)\nIlustracja przedstawia zapis Ayre Johna Dowlanda, z ktorego korzystali wszyscy zasiadajacy wokol stolu wykonawcy.\n\nPodaj nazwe epoki, w ktorej stosowano przedstawiona notacje wokalna i instrumentalna.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Renesans**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja epoki przez notacje\nNotacja menzuralna i tabulatura lutniowa sa charakterystyczne dla renesansu (XV-XVI w.). John Dowland zyje w latach 1563-1626 - typowy reprezentant póznego renesansu/poczatku baroku. Gatunek Ayre to angielski gatunek renesansowy. Druk z partiami wokolostolowymi (\"table book\") to takze typowa forma renesansowych wydawnictw muzycznych.\n\n## Sposob 2 - eliminacja innych epok\n- Sredniowiecze: notacja neumatyczna lub wczesna menzuralna bez tabulatury lutniowej\n- Barok: basso continuo, zapis cyfrowany, nowe techniki - Dowland stoi na granicy, ale jego Ayre i wspomniana notacja sa renesansowe\n- Klasycyzm/romantyzm: notacja nutowa juz uksztaltowana, brak tabulatury\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Renesans\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Tabulatura + menzuralna + Ayre + Dowland = RENESANS (XVI/poczatek XVII w.).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/5.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"5.1","points":4,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-5)\nPrzyklady nutowe zawieraja poczatkowe fragmenty dwoch utworow religijnych, skomponowanych w tej samej epoce, lecz zroznicowanych pod wzgledem stylistycznym.\nPrzyklad nutowy 1 (s. 5 arkusza): utwor na obsade wokalno-instrumentalna - glosy Sopran, Alt, Tenor, Bas, Violino I, Violino II, Clarino I, Clarino II, Basso continuo; tekst \"Laetatus sum\"; technika koncertujaca, basso continuo.\nPrzyklad nutowy 2 (s. 6 arkusza): utwor wokalny a cappella, czteroglosowy (4 glosy w kluczach), polifonia imitacyjna; tekst \"Laetatus sum\".\n\nPod kazdym fragmentem podaj nazwe stylu, ktory reprezentuje ten utwor, i uzasadnij swoja odpowiedz, wskazujac dwa argumenty dotyczace obsady utworu i zastosowanych srodkow techniki kompozytorskiej. (Przyklad 1 i Przyklad 2 - dla kazdego: Nazwa stylu + Uzasadnienie 2 argumenty.)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Fragment 1:** stile moderno (= seconda pratica, styl koncertujacy)\n**Fragment 2:** stile antico (= prima pratica, styl polifonii wokalnej a cappella)\n\n## Sposob 1 - analiza nutowa kazdego fragmentu\n**Fragment 1 (stile moderno):**\n- Obsada wokalno-instrumentalna (Sopran, Alt, Tenor, Bas + Violino I, II, Clarino I, II, Basso continuo)\n- Obecnosc basso continuo - typowy wyznacznik stylu nowozytnego (barok)\n- Technika koncertujaca - zroznicowanie dynamiczne i agogiczne miedzy glosami, kontrasty brzmien\n- Instrumenty bioraca udzial w ksztaltowaniu formy nie tylko jako akompaniament\nTo sa cechy stile moderno / seconda pratica.\n\n**Fragment 2 (stile antico):**\n- Obsada choralna a cappella (4 glosy wokalne, bez instrumentow)\n- Polifonia imitacyjna - glosy wprowadzaja kolejno te sama melodie (technika imitacyjna, kanonowana)\n- Rownowaznosc glosow - brak wyodrebnionej linii melodycznej i basu akordowego\n- Styl reminiscencyjny wobec renesansu (prima pratica Monteverdiego)\n\n## Sposob 2 - kontekst teoretyczny\nClaudio Monteverdi podzielil muzyke XVII w. na dwa nurty: prima pratica (=stile antico, stary styl - polifonia wokalna renesansowa, harmonia sluzebna wobec kontrapunktu) i seconda pratica (=stile moderno, nowy styl - harmonia niezalezna, dysonanse, ekspresja tekstu). Oba style wspolwystepowaly w muzyce barokowej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5.1, max 4 pkt):\n> - **4 pkt** - oba style + po 2 argumenty uzasadnienia dla kazdego\n> - **3 pkt** - oba style + pelne uzasadnienie jednego z nich (2 argumenty)\n> - **2 pkt** - oba style bez uzasadnien LUB jeden styl z 2 argumentami\n> - **1 pkt** - jeden styl bez uzasadnienia\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Stile moderno = basso continuo + obsada wokalno-instrumentalna + technika koncertujaca. Stile antico = a cappella + imitacja + rownowaznosc glosow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/5.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-5)\nPrzyklady nutowe zawieraja poczatkowe fragmenty dwoch utworow religijnych (Przyklad nutowy 1 i 2), skomponowanych w tej samej epoce, lecz zroznicowanych pod wzgledem stylistycznym.\n\nOkresl epoke, w ktorej powstaly oba utwory.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Barok**\n\n## Sposob 1 - argumentacja\nOba fragmenty maja tekst \"Laetatus sum\" (Psalm 122) - psalm wielkanocny/procesyjny chylnie opracowywany w baroku. Fragment 1 zawiera basso continuo - absolutny wyznacznik baroku (nieobecny w renesansie). Fragment 2 mimo pozornie renesansowego stylu (a cappella, imitacja) rowniez pochodzi z XVII w., gdyz stile antico bylo swiadomym archaizowaniem w baroku. Oba utwory sa skomponowane w tej samej epoce, ale w dwoch roznych stylach barokowych (stile moderno i stile antico).\n\n## Sposob 2 - kontekst teorii stylow\nW XVII w. (barok) wspolwystepowaly swiadomie oba style: nowoczesny (stile moderno) i archaizujacy (stile antico). Kompozytorzy tacy jak Monteverdi, Schutz, Frescobaldi pisali w obu stylach. Obecnosc basso continuo w fragmencie 1 definitywnie wskazuje na epoke baroku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Barok\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Basso continuo = BAROK. Stile antico w XVII w. to swiadomy archaizm barokowy, nie renesans.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/6.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"6.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-3)\nW baletach wystawianych w XVII wieku w palacu krolewskim w Wersalu, czynny udzial bral caly dwor monarszy, lacznie z krolem - zapalonym tancerzem. Ponizej przedstawiono scene z baletu, w ktorej francuski krol wystapil w stroju \"Krola Slonce\". (Ilustracja przedstawia krola w kostiumie tanecznym.)\n\nPodaj imie krola przedstawionego na ilustracji.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Ludwik (XIV)**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja historyczna\nLudwik XIV (1638-1715), zwany \"Krolem Sloncem\" (Le Roi-Soleil), byl zapalonym tancerzem - w 1653 roku, majac 15 lat, wystapil w balecie \"Ballet Royal de la Nuit\" wlasnie w roli Slonca Wschodzacego. Od tej kreacji pochodzi jego przydomek \"Krol Slonce\". Panowanie Ludwika XIV to zloty wiek kultury i muzyki francuskiej; Wersal byl centrum baletow de cour (baletow dworskich). Na ilustracji widoczny jest kostium taneczny przedstawiajacy promienie slonca - ikonograficznie jednoznacznie zwiazany z tym monarcha.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nBalet dworski (ballet de cour) XVII w. w Wersalu to integralny element ceremonii dworskiej - monarcha uczestniczyl jako tancerz, potwierdzajac tym samym swoja wyjanatkowosc i boskosc. Ludwik XIV patronowal m.in. Jean-Baptiste'owi Lully'emu i Molierowi, tworzac pierwsze akademie muzyczne i taneczne we Francji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Ludwik (XIV)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Krol Slonce + Wersal + XVII w. + balet = Ludwik XIV.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/6.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"6.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-3)\nW baletach wystawianych w XVII wieku w palacu krolewskim w Wersalu, czynny udzial bral caly dwor monarszy, lacznie z krolem - zapalonym tancerzem.\n\nPodaj nazwisko slynnego kompozytora, ktory pisal muzyke baletowa i operowa dla francuskiego dworu krolewskiego w XVII wieku.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jean-Baptiste Lully**\n\n## Sposob 1 - sylwetka kompozytora\nJean-Baptiste Lully (1632-1687), z urodzenia Wloch Giovanni Battista Lulli, byl nadwornym kompozytorem Ludwika XIV od 1653 r. Pisal muzyke baletowa (balety de cour) i operowa (tragedie en musique - francuska opera barokowa). Stworzyl gatunek uwertury francuskiej (wolno-szybko-wolno). Najslynniejsze dziela: \"Alceste\", \"Armide\", \"Atys\". Lully mial absolutny monopol na muzyke operowa we Francji - zalozyl Academie royale de musique (1672).\n\n## Sposob 2 - rola Lully'ego na dworze\nLully wspolpracowal z Molierem przy komediach baletowych (comedie-ballet), m.in. \"Le Bourgeois Gentilhomme\" (1670). Jego muzyka baletowa towarzyszyla wystepom dworskim, w tym krolewskim. Byl pianista, skrzypkiem i choreografem - wszechstronnym artystom dworu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Jean-Baptiste Lully\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Muzyk dworu Ludwika XIV = Lully. Tworca uwertury francuskiej i tragedii lirycznej (tragedie en musique).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/6.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"6.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-3)\nW baletach wystawianych w XVII wieku w palacu krolewskim w Wersalu, czynny udzial bral caly dwor monarszy, lacznie z krolem - zapalonym tancerzem.\n\nPodaj nazwisko zwiazanego w XVII w. z francuskim dworem krolewskim slynnego komediopisarza, ktory byl wspoltworca komedii baletowej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Molier (Jean-Baptiste Moliere)**\n\n## Sposob 1 - wspolpraca Lully-Molier\nMolier (1622-1673), wielki komediopisarz Ludwika XIV, bliski przyjaciel krola, wspolpracowal z Lullym przy tworzeniu comedie-ballet (komedii baletowej) - gatunku laczcego komedyjny tekst teatralny z muzyka i tancem. Najslynniejsze dziela: \"Le Bourgeois Gentilhomme\" (Mieszczanin szlachcicem, 1670) z muzyka Lully'ego. Molier pisa tekst i rezetyrowal, Lully tworzyl muzyke, Beauchamp choreografil.\n\n## Sposob 2 - gatunek comedie-ballet\nKomedia baletowa (comedie-ballet) to oryginalny franc. gatunek powstaly ok. 1661 r. z inicjatywy Ludwika XIV, laczacy: komedyjny tekst prozowy (Molier) + muzyke taneczno-wokalana (Lully) + taniec baletowy (Beauchamp). Byla to rozrywka dworska, w ktorej sam krol tancyl.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Molier (Jean-Baptiste Moliere)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Lully pisa muzyke, Molier pisa komedie - razem stworzyli komedialbaletowa (comedie-ballet) na dworze Ludwika XIV.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/7","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\n\n\"W Londynie bral [ ] udzial w uroczystych obchodach ku czci Haendla, widzial, ze muzyka wielkiego rowiesnika Bacha stala sie wlasnoscia tysiecy, ze olbrzymie rzesze sluchaczy zachwycaly sie jego oratoriami. Te masowe festiwale muzyki Haendlowskiej jakze roznily sie od koncertow, na ktorych wobec garstki znawcow i melomanow prezentowal [ ] dotychczas swoje utwory, komponowane na stanowisku nadwornego kompozytora Esterhazyego w Eisenstadt [ ]. Roznica byla ogromna i tym wieksza podnieta do pojscia w slady Haendla. Na szczytach mistrzostwa zapragnal [ ] ukoronowac swa tworczosc dzielem monumentalnym, a zarazem przystepnym, przemawiajacym do masowego odbiorcy.\"\n\nPodaj nazwisko kompozytora i tytul \"monumentalnego dziela\", o ktorym mowa w cytowanym tekscie.\nNazwisko kompozytora:\nTytul dziela:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kompozytor: Joseph Haydn**\n**Tytul dziela: \"Stworzenie swiata\" (Die Schopfung, 1798) - akceptowane rowniez: \"Pory roku\" (Die Jahreszeiten, 1801)**\n\n## Sposob 1 - analiza wskazowek w tekscie\nWskazowki z cytatu:\n1. \"bral udzial w uroczystych obchodach ku czci Haendla\" → Haydn byl w Londynie w 1791 i 1794 r. i slyszal oratoria Haendla, ktore go zachwyly\n2. \"wielki rowiesnik Bacha\" → Haendl byl rowiesnikiem J.S. Bacha (obaj urodzeni 1685) - czyli mowa o samym Haendlu\n3. \"oratorium\" - Haendel slynne z oratorium (Mesjasz)\n4. \"nadworny kompozytor Esterhazyego w Eisenstadt\" → jednoznacznie Joseph Haydn, ktory sluzyc rodzinie Esterhazy przez 30 lat\n5. \"dzielo monumentalne\" = \"Stworzenie swiata\" (1798) - wielkie oratorium napisane pod wrazeniem oratoriow Haendla, slyszanych w Londynie\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nHaydn po wizycie w Londynie (1791-1792, 1794-1795) i sluchaniu oratoriow Haendla w Westminsterze postanowil napisac wielkie oratorium. Efektem bylo \"Stworzenie swiata\" (wyk. po raz pierwszy 1798, Wiedon) - na podstawie Genesis i \"Raju utraconego\" Miltona. Pózniej napisal \"Pory roku\" (1801).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - Haydn + Stworzenie swiata (lub Pory roku)\n> - **1 pkt** - samo nazwisko lub sam tytul\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Haydn + Londyn + Haendel + Esterhazy = \"Stworzenie swiata\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/8","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"8","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-2)\nPrzemiany klasycznych form cyklicznych w XIX wieku czesto zwiazane byly z idea \"jednosci w roznorodnosci\", czyli scalenia wielkiej formy metoda motywicznego pokrewienstwa czesci cyklu. Przyklady realizacji tej idei znajdujemy m.in. w tworczosci Ludwiga van Beethovena.\n\nWymien jeden z utworow Beethovena, w ktorym nastapilo \"scalenie\" wielkiej formy i wyjasnij, w jaki sposob ono zostalo dokonane.\nNazwa utworu:\nWyjasnienie:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowa odpowiedz (wybierz jeden):**\n\n**Opcja 1: V Symfonia c-moll op. 67**\nWyjasnienie: Tzw. \"motyw losu\" (cztery nuty: trzy osme + polnuta, ta-ta-ta-taaaaa) stanowiacy glowny temat I czesci powraca z roznymi modyfikacjami w czesciach II, III i IV - spinajac cala symfonie w jednolita forme.\n\n**Opcja 2: IX Symfonia d-moll op. 125**\nWyjasnienie: Final (IV czesc) rozpoczyna sie od instrumentalnego prologu, w ktorym orkiestra kolejno \"przypomina\" tematy z trzech poprzednich czesci (kazdy odrzucany dysonansem) - tworzac wyrazne nawiazanie spajajace caly cykl.\n\n## Sposob 1 - idea jednosci w roznorodnosci u Beethovena\nBeethovena jako tworca dojrzalego klasycyzmu i wczesnego romantyzmu fascynowala idea cyklu jako organicznej calosci. Stosowa rozne metody scalania: motyw powracajacy we wszystkich czesciach (V Symfonia), cytowanie poprzednich czesci w finalu (IX Symfonia), kontinuum bez przerw miedzy czesciami (Kwartet cis-moll op. 131, V Symfonia IV czesc bez przerwy po III).\n\n## Sposob 2 - kontekst epoki\nIdea \"jednosci w roznorodnosci\" to romantyczna koncepcja formy cyklicznej - kompozytor tworzy wieloczesc dzielo, w ktorym kazda czesc zachowuje odrebnosc, lecz wszystkie sa powiezane wspolnym materialem. Beethoven byl pionierem tej idei, ktora rozwineli pozniej Berlioz, Schumann, Liszt (cyklicznosc w poematch symfonicznych).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wlasciwy utwor Beethovena + wyjasnienie sposobu scalania formy\n> - **1 pkt** - wlasciwy utwor bez wyjasnienia\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane przyklady:** V Symfonia c-moll, IX Symfonia d-moll, Kwartet cis-moll op.131\n\nCo zapamietac? Scalenie formy u Beethovena = motyw powracajacy we wszystkich czesciach lub cytowanie poprzednich czesci w finalu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/9","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nW muzyce XIX wieku okreslenie \"liryka\" dotyczylo nie tylko utworow z poetyckim (lirycznym) tekstem, lecz zostalo takze przeniesione na grunt muzyki instrumentalnej.\n\nWymien trzy nazwy nadawane wowczas miniaturom instrumentalnym o lirycznym charakterze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy przyklady (wybierz trzy z listy):**\n1. Nokturn\n2. Piesn bez slow (Lied ohne Worte)\n3. Impromptu\n\n## Sposob 1 - charakterystyka gatunkow\n**Nokturn (nocturne)** - miniatura fortepianowa o marzycilelskim, nocnym nastroju, piewna melodia w prawej rece i figuracyjny akompaniament lewej. Kojarzy sie z Chopinem (22 nokturny), ale gat. stworzyl John Field.\n\n**Piesn bez slow (Lied ohne Worte)** - miniatura fortepianowa upodobniajaca sie do piesni wokalnej - wyrazna kantylena melodyczna \"spiewa\" jak glos ludzki. Felix Mendelssohn-Bartholdy napisal 8 zeszytow \"Piesni bez slow\" op. 19-102.\n\n**Impromptu** - miniatura o spontanicznym, improwizacyjnym charakterze, rzekomo \"robiena od niechcenia\". Chopin (4 impromtu), Schubert (8 impromtu op. 90 i 142).\n\n**Inne akceptowane:** Romans (romans bez slow), Preludium (Chopin, 24 Preludia op. 28), Moment musical (Schubert), Ballada (miniatura instrumentalna).\n\n## Sposob 2 - strategia odpowiedzi\nZadanie pyta o 3 nazwy, wiec wystarczy podac 3 z listy. Uwazaj - nie sa akceptowane gatunki wieloczesc (sonata, symfonia, koncert) ani taneczne bez wyrazu lirycznego (polka, galop). Walc moze byc liryczny, ale typowo to nie miniatura liryczna - raczej taneczna.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - trzy nazwy gatunkow lirycznych (z listy lub inne poprawne)\n> - **1 pkt** - jedna lub dwie nazwy\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** nokturn, piesn bez slow, preludium, romans, impromptu, moment musical\n\nCo zapamietac? Miniatury liryczne XIX w. = nokturn, piesn bez slow, impromptu, preludium, romans.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/10.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"10.1","points":3,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-4)\nPonizej przedstawiono fragmenty trzech utworow Fryderyka Chopina (Przyklad nutowy 1 - s. 9, Przyklad nutowy 2 - s. 9, Przyklad nutowy 3 - s. 10 arkusza), reprezentujace trzy rozne tance, obecne w jego tworczosci.\n\nRozpoznaj, ktory taniec reprezentuje kazdy z przykladow nutowych, i podaj jego nazwe.\nPrzyklad 1. Nazwa tanca:\nPrzyklad 2. Nazwa tanca:\nPrzyklad 3. Nazwa tanca:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyklad 1: polonez**\n**Przyklad 2: walc**\n**Przyklad 3: mazurek (akceptowany rowniez: oberek)**\n\n## Sposob 1 - rozpoznawanie tancow Chopina\n**Polonez** - trojdzielny (3/4), dostojny, majestatyczny taniec. Charakterystyczne cechy: rytm punktowany na mocnej czesci taktu, formuly rytmiczne w akompaniamencie (np. osmy + dwie szesnastki), charakter uroczysty. Przykladowo Polonez As-dur op. 53 (\"Heroiczny\") lub Polonez-Fantazja op. 61.\n\n**Walc** - trojdzielny (3/4), ale zupelnie inny niz polonez: plynny, gracy, taneczny. Akompaniament \"oom-pa-pa\" (bas na 1, akord na 2 i 3). Melodia kantylenowa. Chopin napisal ok. 19 walcow (np. Walc Des-dur op. 64 nr 1 \"Minutowy\").\n\n**Mazurek** - trojdzielny (3/4 lub 3/8), szybki, z akcentami na 2. lub 3. czesci taktu (\"mazurkowy akcent\"). Czesto oparty na skalach modalnych, folklorystyczny. Czasem trudny do odroznienia od oberka (warianta mazurka o szybszym tempie). Chopin napisal ok. 58 mazurkow.\n\n## Sposob 2 - wskazowki rozpoznawcze\nPOLONEZ: rytm punktowany w melodii, tempo umiarkowane, dostojnosc. WALC: plynnosc, tempo grackie, \"ta-pa-pa\". MAZUREK: przesuniete akcenty, folklorystyczny charakter, szybkie tempo.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10.1, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - trzy poprawne: polonez, walc, mazurek/oberek\n> - **2 pkt** - dwie poprawne\n> - **1 pkt** - jedna poprawna\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Trzy tance Chopina: polonez (majestatyczny), walc (gracki), mazurek (folklorystyczny, przesuniete akcenty).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/10.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-4)\nPonizej przedstawiono fragmenty trzech utworow Fryderyka Chopina, reprezentujace trzy rozne tance, obecne w jego tworczosci.\n\nPodaj nazwisko innego kompozytora, w ktorego tworczosci obecne sa wszystkie trzy tance przedstawione w powyzszych przykladach.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyklad: Henryk Wieniawski** (lub: Ignacy Jan Paderewski / Karol Szymanowski / Piotr Czajkowski / Aleksander Skriabin)\n\n## Sposob 1 - analiza po kompozytorach\n**Henryk Wieniawski** (1835-1880) - kompozytor polski, pisal walce, mazurki i polonezy (m.in. slynna \"Legenda\" i mazurki op. 12).\n\n**Ignacy Jan Paderewski** (1860-1941) - pianista i kompozytor, pisal polonezy (Polonaise As-dur) i miniatury taneczne.\n\n**Karol Szymanowski** (1882-1937) - pisal mazurki op. 50 i 62, polonezy.\n\n**Piotr Czajkowski** (1840-1893) - rosyjski, ale pisal mazurki, walce i polonezy (Polonez z opery \"Eugeniusz Oniegin\").\n\n**Aleksander Skriabin** (1872-1915) - pisal mazurki (10 mazurkow op. 3) i walce.\n\n## Sposob 2 - podejscie eliminacyjne\nUnikaj kompozytorow nie zwiazanych z tymi tancami: Berlioz, Wagner, Brahms, Bruckner, Mahler - nie pisali polonezow, mazurkow i walcow lacznie. Najlepsza odpowiedz to Wieniawski (Polak, slynny z tancow polskich i walcow).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - kazde z wymienionych nazwisk lub inne trafnie uzasadnione\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** Wieniawski, Paderewski, Szymanowski, Czajkowski, Skriabin\n\nCo zapamietac? Kompozytor z polonezem + walcem + mazurkiem w dorobku = zwykle Wieniawski lub Paderewski.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/11.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"11.1","points":4,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-6)\nW tabeli wymieniono tytuly dziel symfonicznych o charakterze programowym.\n\nTabela do zadania 11:\n| Tytul dziela | Nazwisko kompozytora | Forma lub gatunek | Typ programu |\n| 1. Fantastyczna | | | |\n| 2. Szecherezada | | | |\n| 3. Rok 1812 | | | |\n| 4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie | | | |\n\nPodaj nazwiska kompozytorow tych dziel, przy kazdym okresl nazwe formy lub gatunku muzycznego, ktory reprezentuje. (Dla kazdego z 4 tytulow: nazwisko kompozytora + forma/gatunek.)\n\nTytul dziela | Nazwisko kompozytora | Forma lub gatunek\n1. Fantastyczna | |\n2. Szecherezada | |\n3. Rok 1812 | |\n4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie | |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n| Tytul | Kompozytor | Forma/gatunek |\n| 1. Fantastyczna | Hector Berlioz | symfonia |\n| 2. Szecherezada | Nikola Rimski-Korsakow | suita (symfoniczna) |\n| 3. Rok 1812 | Piotr Czajkowski | uwertura (koncertowa) |\n| 4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie | Mieczyslaw Karlowicz | poemat symfoniczny |\n\n## Sposob 1 - analiza kazdej pary\n**\"Fantastyczna\" (Symphonie fantastique, 1830) - Berlioz - symfonia programowa.** Hector Berlioz (1803-1869) napisal te 5-czesciona symfonie programowa z idea fixe (przewodnim motywem) przedstawiajaca autobiograficzna histoire d'un artiste. To pierwsze wielkie dzielo romantycznej muzyki programowej.\n\n**\"Szecherezada\" op. 35 (1888) - Rimski-Korsakow - suita symfoniczna.** Nikola Rimski-Korsakow (1844-1908) napisal 4-czesciona suite symfoniczna na podstawie \"Tysiac i jednej nocy\". Solowe skrzypce ilustruja narracje Szecherezady.\n\n**\"Rok 1812\" op. 49 (1882) - Czajkowski - uwertura uroczysta (koncertowa).** Piotr Czajkowski (1840-1893) upamietnial odwrot Napoleona z Rosji. Slynna z uzycia armat i dzwonow.\n\n**\"Stanislaw i Anna Oswiecimowie\" op. 12 (1912) - Karlowicz - poemat symfoniczny.** Mieczyslaw Karlowicz (1876-1909) stworzyl tragiczna opowiesc o nieszczesliwej milosci polskiej legendy, w jednej czesci (cyklic); to gatunek poematu symfonicznego.\n\n## Sposob 2 - identyfikacja przez forme\nSYMFONIA = wieloczesc (3-5 czesci), tradycyjna forma. SUITA = zbior luznie powiazanych czesci (nie forma sonatowa). UWERTURA KONCERTOWA = jednosczesciony utw. symfoniczny. POEMAT SYMFONICZNY = jednosczesciony utw. programowy (Liszt wynalazl termin).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11.1, max 4 pkt):\n> - **4 pkt** - 4 poprawne pary nazwisko+forma\n> - **3/2/1 pkt** - odpowiednio 3/2/1 poprawne pary\n> - **0 pkt** - mniej niz 1 poprawna para lub brak\n\nCo zapamietac? Berlioz/symfonia, Rimski-Korsakow/suita, Czajkowski/uwertura, Karlowicz/poemat symfoniczny.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/11.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"11.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-6)\nW tabeli wymieniono tytuly dziel symfonicznych o charakterze programowym (1. Fantastyczna, 2. Szecherezada, 3. Rok 1812, 4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie).\nTypy programu do wyboru: autobiograficzny, filozoficzny, literacki, malarski, historyczny.\n\nPrzyporzadkuj kazdemu z tych utworow jeden z wymienionych ponizej typow programu (autobiograficzny, filozoficzny, literacki, malarski, historyczny).\n\nTytul dziela | Typ programu\n1. Fantastyczna |\n2. Szecherezada |\n3. Rok 1812 |\n4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n1. Fantastyczna - **autobiograficzny**\n2. Szecherezada - **literacki**\n3. Rok 1812 - **historyczny**\n4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie - **malarski** (literacki - legenda)\n\n## Sposob 1 - analiza kazdego przypisania\n**1. Fantastyczna - autobiograficzny:** Berlioz pisal \"Symphonie fantastique\" z mysla o sobie i swojej nieodwzajemnionej milosci do aktorki Harriet Smithson. Program opisuje prze zycia mlodego artysty (= samego Berlioza). Wyrazny element osobisty i autobiograficzny.\n\n**2. Szecherezada - literacki:** Rimski-Korsakow opieral sie na zbiorze opowiadan \"Tysiac i jedna noc\" (literatura orientalna). Program muzyczny odpowiada konkretnym literackim opowiesciom.\n\n**3. Rok 1812 - historyczny:** Czajkowski upamietnial konkretne wydarzenie historyczne - odwrot armii Napoleona z Moskwy w 1812 roku. Program = opis przebiegu wydarzen historycznych.\n\n**4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie - malarski (legenda):** CKE podaje \"malarski\", co rozumiec nalezy jako inspiracje malarskim lub pejzazowym opisem legendy Oswiecimow (nie historycznej kroniki). Karlowicz czerpie z legendy/obrazu romantycznego, nie z dokumentu historycznego.\n\n## Sposob 2 - definicje typow programu\n- Autobiograficzny = program oparty na przezytym zyciu kompozytora\n- Literacki = inspiracja konkretnym dzielem literackim\n- Historyczny = inspiracja wydarzeniami historycznymi\n- Malarski = inspiracja malowidlem lub pejzazem\n- Filozoficzny = inspiracja ideami i koncepcjami filozoficznymi\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie 4 typy przyporzadkowane poprawnie\n> - **0 pkt** - niepelne lub bledne\n\nCo zapamietac? Berlioz=autobiograficzny, Rimski-Korsakow=literacki, Czajkowski=historyczny, Karlowicz=malarski.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/11.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"11.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-6)\nW tabeli wymieniono tytuly dziel symfonicznych o charakterze programowym (1. Fantastyczna, 2. Szecherezada, 3. Rok 1812, 4. Stanislaw i Anna Oswiecimowie).\n\nOkresl, ktore z wymienionych w tabeli dziel powstalo najpozniej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Stanislaw i Anna Oswiecimowie (Mieczyslaw Karlowicz, 1912)**\n\n## Sposob 1 - chronologia dziel\n- \"Symphonie fantastique\" - Berlioz - **1830**\n- \"Rok 1812\" - Czajkowski - **1882**\n- \"Szecherezada\" - Rimski-Korsakow - **1888**\n- \"Stanislaw i Anna Oswiecimowie\" - Karlowicz - **1912**\n\nNajpozniej powstal poemat symfoniczny Karlowicza z 1912 r. Mieczyslaw Karlowicz zyje w latach 1876-1909 (zgina pod lawinasniezna w Tatrach), ale \"Stanislaw i Anna Oswiecimowie\" zostalo ukonczony i wykonany posmiertnie w 1912 roku.\n\n## Sposob 2 - identyfikacja epoki\nKarlowicz to kompozytor Mlodej Polski / Polskiego neoromantyzmu przelom XIX/XX w. Pozostale dziela to polowa XIX w. (1830-1888). Zatem poemat Karlowicza jest jedynym dzielem XX-wiecznym w zestawieniu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Stanislaw i Anna Oswiecimowie\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Berlioz (1830) < Czajkowski (1882) < Rimski-Korsakow (1888) < Karlowicz (1912). Najpozniejszy = Karlowicz.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/12.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"12.1","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nPonizej zamieszczono tytuly muzycznych traktatow teoretycznych oraz nazwiska autorow traktatow o muzyce.\nTraktaty (A.-E.):\nA. Technika mojego jezyka muzycznego\nB. Ars nova\nC. Opera i dramat\nD. Traktat o harmonii\nE. Traktat o instrumentacji i orkiestracji\nNazwiska (1.-6.):\n1. Richard Wagner\n2. Jean Philippe Rameau\n3. Hector Berlioz\n4. Olivier Messiaen\n5. Philippe de Vitry\n6. Henricus Glareanus\n\nKazdemu traktatowi (A.-E.) przyporzadkuj nazwisko jego tworcy sposrod nizej wymienionych nazwisk (1.-6.).\nA B C D E","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**A - 4, B - 5, C - 1, D - 2, E - 3**\n\nCzyli:\n- A. \"Technika mojego jezyka muzycznego\" - **4. Olivier Messiaen**\n- B. \"Ars nova\" - **5. Philippe de Vitry**\n- C. \"Opera i dramat\" - **1. Richard Wagner**\n- D. \"Traktat o harmonii\" - **2. Jean Philippe Rameau**\n- E. \"Traktat o instrumentacji i orkiestracji\" - **3. Hector Berlioz**\n\n## Sposob 1 - analiza skojarzeniowa\n**A. \"Technika mojego jezyka muzycznego\" (1944) - Messiaen:** Olivier Messiaen (1908-1992), fr. kompozytor XX w., opisal swoje oryginalne techniki: mody rytmiczne, tryby ograniczonej transpozycji, ornitologia muzyczna.\n\n**B. \"Ars nova\" (ok. 1322) - Philippe de Vitry:** Traktat de Vitry'ego (1291-1361) nadal nazwe calej epoce muzycznej XIV w. (Ars nova vs Ars antiqua). Opisywal nowe wartosci rytmiczne i metrum.\n\n**C. \"Opera i dramat\" (1851) - Richard Wagner:** Wagner (1813-1883) w tym manifescie teoretycznym wylozy zasady Gesamtkunstwerk (totalnego dziela sztuki) - jednosci muzyki, tekstu i teatru.\n\n**D. \"Traktat o harmonii\" (Traite de l'harmonie, 1722) - Jean Philippe Rameau:** Rameau (1683-1764), fr. kompozytor i teoretyk, stworzyl pierwsza naukowa teorie harmonii tonalnej i akordow.\n\n**E. \"Traktat o instrumentacji i orkiestracji\" (1843) - Hector Berlioz:** Berlioz (1803-1869) napisal pionierska prace o orkiestracji, stale uzupelniana przez Richarda Straussa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - 5 poprawnych przyporzadkowan\n> - **1 pkt** - 3-4 poprawne\n> - **0 pkt** - 0-2 poprawne\n\nCo zapamietac? Messiaen/jezyk muzyczny, de Vitry/Ars nova, Wagner/Opera i dramat, Rameau/harmonia, Berlioz/instrumentacja.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/12.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"12.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nPonizej zamieszczono tytuly muzycznych traktatow teoretycznych (A. Technika mojego jezyka muzycznego, B. Ars nova, C. Opera i dramat, D. Traktat o harmonii, E. Traktat o instrumentacji i orkiestracji).\n\nUporzadkuj traktaty chronologicznie. Jako pierwszy zapisz numer tego traktatu, ktory powstal chronologicznie najwczesniej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Porzadek chronologiczny: B, D, E, C, A**\n\n## Sposob 1 - uszeregowanie dat\n- **B - \"Ars nova\" (Philippe de Vitry)** - ok. **1322** (XIV w., sredniowiecze)\n- **D - \"Traktat o harmonii\" (Rameau)** - **1722** (barok/wczesny klasycyzm)\n- **E - \"Traktat o instrumentacji\" (Berlioz)** - **1843** (romantyzm)\n- **C - \"Opera i dramat\" (Wagner)** - **1851** (romantyzm)\n- **A - \"Technika mojego jezyka muzycznego\" (Messiaen)** - **1944** (XX w.)\n\n## Sposob 2 - skojarzenie z epokami\nde Vitry = sredniowiecze (XIV w.) → Rameau = barok/klasycyzm (XVIII w.) → Berlioz = romantyzm (1843) → Wagner = romantyzm (1851) → Messiaen = XX w. (1944). Kolejnosc epok: sredniowiecze, barok, romantyzm, romantyzm, XX wiek.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawny caly porzadek: B, D, E, C, A\n> - **0 pkt** - bledna lub niepelna sekwencja\n\nCo zapamietac? XIV w. (de Vitry) → XVIII w. (Rameau) → 1843 (Berlioz) → 1851 (Wagner) → 1944 (Messiaen).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/13.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"13.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-3) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nNagranie zawiera fragment utworu zatytulowanego Ragtime (wohltemperiert) Paula Hindemitha. Kompozytor w zartobliwy sposob przeksztalcil znane barokowe dzielo, laczac je z elementami muzyki jazzowej.\n\nPodaj nazwe barokowej formy, ktorej cechy Hindemith zachowal w swoim utworze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Fuga**\n\n## Sposob 1 - analiza historyczna\nTytul Hindemitha to \"Ragtime (wohltemperiert)\" - slowo \"wohltemperiert\" (dobrze nastrojone) jest bezposrednim odwolaniem do \"Das Wohltemperierte Klavier\" (Dobrze Temperowany Klawikord) Jana Sebastiana Bacha - zbioru 48 preludiow i fug (tom I: 1722, tom II: 1744). Kazda z 24 tonacji pojawia sie jako preludio i fuga. Brawurowe nawiazanie wskazuje, ze Hindemith oparl swoj ragtime na FUDZE - scislej barokowej formie polifonicznej opartej na imitacji tematu we wszystkich glosach.\n\n## Sposob 2 - cechy fugi jako formy barokowej\nFuga (z lac. fuga = ucieczka) to barokowa forma polifoniczna charakteryzujaca sie: tematem (Dux) wprowadzanym przez pierwszy glos, odpowiedzią (Comes) w innych glosach, ekspozycja (wprowadzenie wszystkich glosow), przetworzeniem (episodes + stretti), repriza. Hindemith zachowal technika imitacyjna fugi, lecz polaczyl ja z rytmika ragtime'u.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Fuga\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Wohltemperiert = Bach = fuga. Hindemith wział fugę barokową i przelal przez jazz.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/13.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"13.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-3) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nNagranie zawiera fragment utworu zatytulowanego Ragtime (wohltemperiert) Paula Hindemitha. Kompozytor w zartobliwy sposob przeksztalcil znane barokowe dzielo, laczac je z elementami muzyki jazzowej.\n\nWymien jedna z cech ragtime'u, zawarta w prezentowanym fragmencie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jedna z cech ragtime'u (wybierz jedna):**\n- Synkopy i akcenty na slabych czesciach taktu\n- Parzyste metrum (2/4 lub 4/4)\n- Taneczny charakter z regularnym basem i synkopowana melodia\n- Polirytmia (rytm melodii nie zgadza sie z rytmem basu)\n\n## Sposob 1 - cechy ragtime'u jako gatunku\nRagtime (ang. ragged time = potargany rytm) to gatunek muzyki jazzowej z przelom XIX/XX w., wywodzacy sie z USA. Charakterystyczne cechy:\n1. Synkopowana melodia przy regularnym akompaniamencie (bas na mocnych czesciach)\n2. Parzyste metrum (zwykle 2/4)\n3. Taneczny charakter (czesto pisany na fortepian)\n4. Polirytmia (rozne wzorce rytmiczne wspolgrajacych glosow)\n5. Glissanda i tremola przywolujace jazzowe brzmienie\n\nNajslynniejszy ragtime: \"Maple Leaf Rag\" Scotta Joplina (1899).\n\n## Sposob 2 - kontekst w dziele Hindemitha\nHindemith w \"Ragtime (wohltemperiert)\" przeplata rigidna polifonie fugi barokowej z synkopowanym rytmem ragtime'u. Efekt jest humorystyczny - powazna forma kontrapunktyczna \"tancuje\" w rytmie jazzowym. To przyklad neoklasycyzmu z elementami jazzu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie jednej cechy ragtime'u (synkopy, metrum parzyste, tanecznosc, polirytmia, glissanda, kolorystyka jazzowa)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Ragtime = synkopy + regularne parzyste metrum + tanecznosc. Glowna cecha: przesuniete akcenty na slabych czesciach taktu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/13.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"13.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-3) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nNagranie zawiera fragment utworu zatytulowanego Ragtime (wohltemperiert) Paula Hindemitha. Kompozytor w zartobliwy sposob przeksztalcil znane barokowe dzielo, laczac je z elementami muzyki jazzowej.\n\nWyjasnij, dlaczego w nazwie utworu pojawia sie slowo wohltemperiert.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Slowo \"wohltemperiert\" pojawia sie w nazwie, poniewaz Hindemith nawiazuje do zbioru \"Das Wohltemperierte Klavier\" (Dobrze Temperowany Klawikord) Jana Sebastiana Bacha - a konkretnie do tematu fugi z tego zbioru.**\n\n## Sposob 1 - analiza tytulu\n\"Wohltemperiert\" (dobrze temperowany) to bezposrednie odwolanie do \"Das Wohltemperierte Klavier\" J.S. Bacha (tom I: 1722, tom II: 1744). Ten zbior 48 preludiow i fug we wszystkich tonacjach byl mozliwy dzieki systemowi rownego temperowania (equal temperament) - stroju, w ktorym kazda oktawa dzielona jest na 12 rownych poltono. Hindemith swiadomie cytuje ten tytu, sugerujac, ze jego ragtime oparty jest na temacie fugi z tego bachowskiego zbioru (fugi c-moll, I tom).\n\n## Sposob 2 - kontekst muzyczny\nHindemith (1895-1963) to reprezentant neoklasycyzmu - nurtu XX-wiecznego czerpiacego z form i technik dawnych epok. Uzycie barokowej fugi jako osnowy ragtime'u jest swiadomym, artystycznym komentarzem: stara forma (barokowa fuga) + nowy rytm (jazz) = ironiczno-neostylowa synteza. \"Wohltemperiert\" w tytule jest znakiem rozpoznawczym nawiazania do Bacha.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wyjasnenie, ze Hindemith nawiazuje do zbioru Das Wohltemperierte Klavier Bacha lub ze wykorzystuje temat fugi z tego zbioru\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Wohltemperiert = Das Wohltemperierte Klavier Bacha = Dobrze Temperowany Klawikord (1722). Hindemith cytuje ten tytul, bo uzywa tematu fugi z tego zbioru.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/14","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2) [zadanie na sluchanie - dwa przyklady dzwiekowe z plyty CD]\nNagranie zawiera dwa fragmenty sciezki dzwiekowej z filmu Misja w rezyserii Rolanda Joffego z muzyka Ennia Morricone. Film przedstawia historie misji zalozonej przez jezuitow wsrod Indian w polowie XVIII wieku, a muzyka w filmie posiada wymowe symboliczna. Pierwszy z nagranych fragmentow towarzyszy scenie, w ktorej grajacy na oboju ojciec Gabriel \"zasiewa\" w sercach Indian ziarno wiary. Drugi fragment obrazuje, jak ono dojrzewa i staje sie integralna czescia ich kultury.\n\nPorownaj oba fragmenty i wyjasnij, w jaki sposob Morricone poprzez swoja muzyke oddaje proces przenikania sie kultury indianskiej z kultura chrzescijanskiej Europy. W wyjasnieniu przedstaw dwa rozne argumenty.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa argumenty (wybierz dwa z nizej):**\n\n**Argument 1 - zmiana instrumentacji:** W pierwszym fragmencie melodia grana jest przez oboj (europejski instrument barokowy), w drugim przejmuje ja flet prosty lub flet poprzeczny - instrument prostszy, bliski tubylczym instrumentom indiahskim. Zmiana instrumentu symbolizuje \"przejecie\" melodii przez culture indianska.\n\n**Argument 2 - poszerzenie aparatu wykonawczego:** Drugi fragment wzbogacony jest o akompaniament instrumentow perkusyjnych (bebny) i spiew choru - rozrastajaca sie spolecznosc wiernych Indiam. Choral wielo-glosowy, ktory wspolbrzmii z europejska melodia, ilustruje integracje obu kultur.\n\n## Sposob 1 - kontekst filmowy\nFilm \"Misja\" (1986, rez. Roland Joffe) opowiada o jezuickich misjach wsrod Guarani w XVIII-wiecznej Ameryce. Muzyka Ennio Morricone (1928-2020) spenia funkcje symboliczna: odwzorowuje przemiane od pierwszego kontaktu (europejski oboj = ojciec Gabriel gryjacy misjonarska melodie) do pelnego przyswojenia chrzescijanstwa (Indianie spiewaja i graja te sama melodie, wzmocniajac ja wlasnymi instrumentami).\n\n## Sposob 2 - muzyczne srodki\nW muzyce filmowej przenikanie kultur mozna pokazac przez: zmiane barwy instrumentalnej (europejski → indiahski instrument), dodanie rytmiki perkusyjnej (kultury indiahskie sa rytmicznie bogate), rozszerzenie faktury (solowy instrument → chor + rytm), zmiany harmoniczne lub modalne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 14, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - dwa rozne argumenty ilustrujace przenikanie kultur\n> - **1 pkt** - jeden argument\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane argumenty:** zmiana instrumentu (oboj → flet), poszerzenie aparatu (perkusja + chor), styl europejski → styl lokalny\n\nCo zapamietac? Morricone w \"Misji\": oboj (Europa) → flet + bebny + chor (integracja kultur indiahsko-chrzescijanskiej).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/15.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD + partytura na stronach 14-22 arkusza]\nTrzecia czesc koncertu L'autunno [Jesien] Antonia Vivaldiego z cyklu Le quattro stagioni [Cztery pory roku] nosi tytul La caccia [Polowanie]. Wysluchaj nagrania tej czesci koncertu, sledzac partyture zamieszczona na stronach od 14. do 22. (Partytura: Violino principale, Violini I-II, Viole, Bassi; nad taktami umieszczono tekst sonetu: LA CACCIA, LA FIERA CHE FUGGE, SCHIOPPI E CANI, LA FIERA FUGGENDO MUORE.)\n\nZaznacz w partyturze litera R poczatki wszystkich odcinkow pelniacych tu role ritornela.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Ritornelle (oznacz litera R) zaczynaja sie w taktach: 1, 42, 69, 97, 116, 146.**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja ritornelu\nRitornel (wl. ritornello = powrot) to w koncercie barokowym stale powracajacy odcinek orkiestrowy (tutti), wykonywany przez caly zespol. Cechuje go: rozpoznawalny, powracajacy temat glowny, realizacja przez tutti (cala orkiestre), wyrazne zakadnienie tonalne, \"zaokraglony\" poczatek i koniec. Odcinki miedzy ritornelami to epizody solowe (skrzypce solo + basso continuo).\n\nW Vivaldiego \"La caccia\" (Polowanie) forma rondalna: R - epizod - R - epizod - R - epizod - R - epizod - R - epizod - R. Ritornele rozpoznaje sie w partyturze po tym, ze cale tutti gra razem glowny temat polowania.\n\n## Sposob 2 - kontekst koncertu solowego Vivaldiego\nAntonio Vivaldi (1678-1741) w cyklu \"Le quattro stagioni\" stworzyl koncerty z programem poetyckim (sonety). Kazda czesc ma budowe rondalna: ritornele (tutti) przeplatane sa epizodami solowymi. W \"La caccia\" (Polowanie) ritornele ilustruja halas nagonki loweckiej, epizody - ucieczke zwierzyny i soly mysliwskich rogów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne zaznaczenie R w taktach 1, 42, 69, 97, 116, 146\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Ritornel = powracajacy odcinek tutti w barokowym koncercie solowym. Vivaldi: forma rondalna z 6 ritornelami.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/15.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"15.2","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD + partytura na stronach 14-22 arkusza]\nTrzecia czesc koncertu L'autunno [Jesien] Antonia Vivaldiego z cyklu Le quattro stagioni [Cztery pory roku] nosi tytul La caccia [Polowanie].\n\nOpisz budowe tej czesci koncertu oraz relacje partii violino principale i zespolu (tutti).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Czesc ma budowe ronda (forma rondalna), w ktorej:**\n- Ritornele (R) wykonuje caly zespol (tutti) z udzialem solisty\n- Epizody solowe powierzone sa skrzypcom solo z towarzyszeniem basso continuo\n- Miedzy ritornelami a epizodami wystepuje dialog solisty i tutti w krotkich frazach\n\n## Sposob 1 - opis formy rondowej\n**Rondo (forma rondalna)** - forma muzyczna polegajaca na naprzemiennym wystepowaniu stale powracajacego refrenu (ritornelu) i roznych epizodow. Schemat: R - A - R - B - R - C - R (gdzie R = ritornel/refren, A/B/C = epizody). Jest to typowa forma finalu barokowego koncertu solowego.\n\n**Relacja solist - tutti:**\n- Ritornele: solista dolacza do tutti, graja razem glowny temat\n- Epizody: skrzypce solo z towarzyszeniem basso continuo (lub akompaniment smyczkow)\n- Fragmenty przejsciowe: krotkie frazy dialogowe miedzy solistem a tutti (concertino vs. ripienio)\n\n## Sposob 2 - kontekst Vivaldiego\nVivaldi skodyfikowal barokowy koncert solowy z forma: szybko-wolno-szybko (3 czesci). Czesc szybka (I lub III) ma budowe rondalna. W \"La caccia\" solowe frazy skrzypiec ilustruja polowanie - biegniki, tremola, wielkie skoki.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15.2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wskazanie ronda + opis realizacji ritornelli (tutti+solista) i epizodow (solo+basso continuo/dialog)\n> - **1 pkt** - sama forma ronda LUB sam opis relacji solo-tutti\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Barokowy koncert solowy Vivaldiego: forma rondalna = ritornele tutti przeplatane z epizodami solowymi.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/15.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"15.3","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD + partytura na stronach 14-22 arkusza]\nTrzecia czesc koncertu L'autunno [Jesien] Antonia Vivaldiego z cyklu Le quattro stagioni nosi tytul La caccia [Polowanie]. W czterech miejscach partytury tej czesci kompozytor zamiescil wersy poetyckie, wyjete z sonetu poprzedzajacego koncert. Fragmenty sonetu zamieszczone nad taktami 76-77 i 82-85 mowia o zwierzynie, \"co umyka zaszczuta psow i rogow graniem\" [przeklad Agnieszki Osieckiej].\n\nWskaz dwa srodki muzyczne zastosowane w tym odcinku (takty 76-96) przez kompozytora i wyjasnij ich role w ilustrowaniu sytuacji opisanej w tym cytacie.\n1\n2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa srodki muzyczne (wybierz dwa z ponizszych):**\n\n**Srodek 1: Biegniki i pasaze w partii solowej**\nRola: Ilustruja szybka ucieczke zwierzyny zaszczutej przez mysliwych i psy. Szybkie figuracje skrzypcowe (pasaze, sekwencje wznosace) nasleduja ruch uciekajacego zwierzecia.\n\n**Srodek 2: Tremola w tutti**\nRola: Oddaja strach i drzenie zaszczutej zwierzyny oraz halas nagonki. Tremolo (szybkie powtarzanie tego samego dzwieku smyczkami) daje efekt niepokoju i napiecia.\n\n## Sposob 1 - analiza muzycznego programu\nSonet Vivaldiego nad taktami 76-96 mowi o \"zwierzynie, co umyka zaszczuta psow i rogow graniem\" (tl. Osieckiej). Srodki muzyczne w tym odcinku:\n- Biegniki i skoki interwalowe solisty = ucieczka zwierzecia (wzburzony ruch)\n- Progresywne powtarzanie krotkich fraz = halas nagonki (psow i rogow)\n- Tremola w smyczkach tutti = drzenie/strach umierajacej zwierzyny\n- Crescendo dynamiczne = narastanie nagonki\n\n## Sposob 2 - muzyka programowa a natura\nVivaldi byl jednym z pierwszych kompozytorow systematycznie opisujacych nature dzwiekami (preimage of program music). Techniki malarstwa dzwiekowego w \"Czterech porach roku\": trele = spiew ptakow, tremola = burza, basowe pizzicato = grzmoty, skoki solowe = skoki zwierziecia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 15.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - dwa srodki muzyczne z ich rolami\n> - **1 pkt** - jeden srodek z rola\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** biegniki/pasaze (ucieczka), progresje (halas nagonki), tremola (strach), skoki interwalowe\n\nCo zapamietac? Biegniki solisty = ucieczka zwierzecia; tremola tutti = strach/drzenie. Vivaldi = muzyka programowa oparta na sonecie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/16.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"16.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklady dzwiekowe (nagrania i nuty) z plyty CD; partytury: Przyklad nutowy 1 - s. 24-26, Przyklad nutowy 2 - s. 27-28 arkusza]\nPrzyklady muzyczne do tego zadania (nagrania i nuty) - to poczatkowe fragmenty dwoch koncertow skrzypcowych. (Uwaga! Przyklady dzwiekowe sa dluzsze niz przedstawione fragmenty partytury.)\nPrzyklad nutowy 1: Allegro molto appassionato (e-moll), obsada: Flauti, Oboi, Clarinetti in A, Fagotti, Corni in E, Trombe in E, Timpani, Violino principale, Violino I, Violino II, Viola, Violoncello e Contrabasso.\nPrzyklad nutowy 2: Allegro moderato (A-dur), Op.8, obsada: Flauti, Oboi, Clarinetti in A, Fagotti, Corni in F, Trombe in F, Tromboni tenori, Trombone basso e Tuba, Timpani, Violino principale, Violini I-II, Viole, Violoncelli, Contrabassi.\n\nKompozytorami tych dziel sa Feliks Mendelssohn-Bartholdy i Mieczyslaw Karlowicz. Przyporzadkuj nazwiska kompozytorow do ich dziel.\nPrzyklad 1. Kompozytor\nPrzyklad 2. Kompozytor","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyklad 1: Felix Mendelssohn-Bartholdy**\n**Przyklad 2: Mieczyslaw Karlowicz**\n\n## Sposob 1 - analiza partytury\n**Przyklad nutowy 1 (Allegro molto appassionato, e-moll):**\n- Tonacja e-moll, oznaczenie Allegro molto appassionato\n- Obsada: klasyczna orkiestra (Flauti, Oboi, Clarinetti, Fagotti, Corni, Trombe, Timpani + smyczki) bez puzonow i tuby\n- To Koncert skrzypcowy e-moll op. 64 Feliksa Mendelssohna-Bartholdyego (1844) - jeden z najslynniejszych koncertow skrzypcowych XIX w.\n\n**Przyklad nutowy 2 (Allegro moderato, A-dur, Op.8):**\n- Tonacja A-dur, Op.8\n- Rozszerzona obsada: Flauti, Oboi, Clarinetti, Fagotti, Corni, Trombe, Tromboni tenori, Trombone basso e Tuba, Timpani + smyczki (z tuba i puzonami!)\n- To Koncert skrzypcowy A-dur op. 8 Mieczyslawa Karlowicza (1902)\n\n## Sposob 2 - rozroznienie przez obsade orkiestry\nKluczowa wskazowka: przyklad 2 ma trombony i tube - to jest instrument XIX-wieczny charakterystyczny dla poznego romantyzmu (Karlowicz), podczas gdy Mendelssohn pisal dla orkiestry bez puzonow/tuby.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - 1=Mendelssohn-Bartholdy, 2=Karlowicz\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Mendelssohn = e-moll, bez puzonow/tuby; Karlowicz = A-dur, Op.8, z puzonami i tuba (pozny romantyzm).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/16.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklady dzwiekowe (nagrania i nuty) z plyty CD; partytury: Przyklad nutowy 1 - s. 24-26, Przyklad nutowy 2 - s. 27-28 arkusza]\nPrzyklad nutowy 2 to poczatkowy fragment koncertu skrzypcowego Mieczyslawa Karlowicza (Op.8).\n\nOpisz roznice w obsadzie orkiestry z przykladu 2. w stosunku do obsady orkiestry wyksztalconej w klasycyzmie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W orkiestrze Karlowicza (przyklad 2) wystepuja puzony (trombony tenorowe i basowy) oraz tuba - instrumenty nieobecne w orkiestrze klasycznej. Ponadto obsada rogow jest wieksza niz w klasycyzmie.**\n\n## Sposob 1 - porownanie obsad\n**Orkiestra klasyczna (Haydn, Mozart, wczesny Beethoven):**\n- Drewniane: 2 flety, 2 oboje, 2 klarnety, 2 fagoty\n- Blacha: 2 rogi (ewentualnie 2 trab. i kotly)\n- Smyczki: skrzypce I/II, altowki, wiolonczele, kontrabasy\n- BRAK puzonow i tuby w standardowej obsadzie\n\n**Orkiestra Karlowicza (przyklad 2, poz. romantyzm):**\n- Wszystko jak wyzej + Tromboni tenori (2 puzony tenorowe), Trombone basso e Tuba\n- Wieksza obsada rogow (2-4 rogi)\n- Pelna tzw. orkiestra symfoniczna XIX w.\n\n## Sposob 2 - ewolucja orkiestry\nOrkiestra rozwijala sie przez caly XIX w.: Beethoven (puzony w IX Symfonii), Schubert, Berlioz (tuba i puzony w \"Symfonii fantastycznej\"), az do pelnej orkiestry wagneryskiej/romantycznej z kompletnymi blacha. Tuba wynaleziona 1835 r., stala sie standardem po 1850 r.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie braku puzonow i tuby w orkiestrze klasycznej (lub mniejszej obsady blaszanych)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Klasycyzm = bez puzonow i tuby. Romantyzm = puzony + tuba (poszerzenie sekcji blaszanej).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/16.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"16.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklady dzwiekowe (nagrania i nuty) z plyty CD; partytury: Przyklad nutowy 1 - s. 24-26, Przyklad nutowy 2 - s. 27-28 arkusza]\nPrzyklad nutowy 1 to koncert skrzypcowy Feliksa Mendelssohna-Bartholdyego, Przyklad nutowy 2 to koncert skrzypcowy Mieczyslawa Karlowicza.\n\nWyjasnij, w jaki sposob ksztaltowanie poczatkow obu tych koncertow odbiega od normy stosowanej w koncercie okresu klasycyzmu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W koncercie klasycznym I czesc rozpoczynala sie podwojnym wstepem orkiestry (podwojna ekspozycja - najpierw orkiestra prezentuje tematy, potem solista je powtarza). W obu przykladach (Mendelssohn i Karlowicz) temat glowny wprowadzaja od razu skrzypce solo, bez wstepnej ekspozycji orkiestrowej.**\n\n## Sposob 1 - forma klasycznego koncertu solisty\nKoncert klasyczny (Haydn, Mozart, wczesny Beethoven) - I czesc forma sonatowa z podwojna ekspozycja:\n- Ekspozycja I (orkiestrowa): orkiestra prezentuje tematy glowne w tonacji glownej\n- Ekspozycja II (solowa): solista prezentuje te same lub zmodyfikowane tematy, modulujac do tonacji dominanty\nTo konwencja, ktora romantycy celowo lamali.\n\n**Innowacje Mendelssohna i Karlowicza:**\nW obu przykladach solista wchodzi z tematem od samego poczatku (lub po krotkim wstepie), bez dlugiej wprowadzajacej ekspozycji orkiestry. To \"romantyczne\" odejscie od klasycznej normy - podkreslenie prymatu solisty.\n\n## Sposob 2 - znaczenie zmiany\nOdejscie od podwojnej ekspozycji bylo swiadoma innowacja kompozytorska XIX w. - muzyka romantyczna stawiala solisty w centrum, niwelujac dlugi wstep czysto orkiestrowy. Beethoven w Koncercie fortepianowym op. 73 (\"Cesarski\") rowniez zaczyna od solisty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wyjasnenie, ze w klasycyzmie utwor rozpoczynala ekspozycja orkiestrowa, a tutaj temat wprowadzaja skrzypce\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Klasycyzm = podwojna ekspozycja (najpierw orkiestra, potem solista). Romantyzm = solista od poczatku.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/16.4","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"16.4","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-5) [zadanie na sluchanie - przyklady dzwiekowe (nagrania i nuty) z plyty CD; partytury: Przyklad nutowy 1 - s. 24-26, Przyklad nutowy 2 - s. 27-28 arkusza]\nPrzyklad nutowy 1 to koncert skrzypcowy Feliksa Mendelssohna-Bartholdyego, Przyklad nutowy 2 to koncert skrzypcowy Mieczyslawa Karlowicza.\n\nOpisz ksztaltowanie formy w partii solowej i partii orkiestry w obu przykladach.\nPrzyklad 1\nPrzyklad 2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyklad 1 (Mendelssohn):**\nSkrzypce solo prowadza melodie tematu, a orkiestra realizuje akompaniament. Nastepnie orkiestra przejmuje temat (tutti).\n\n**Przyklad 2 (Karlowicz):**\nPo krotkim wstepie orkiestry skrzypce solo wprowadzaja temat i prezentuja go bez akompaniamentu lub z minimalnym towarzyszeniem. Dopiero po dialogu miedzy solistem a orkiestra, temat pojawia sie w pelnym tutti.\n\n## Sposob 1 - analiza relacji solo-orkiestra w obu przykladach\n**Przyklad 1 - Mendelssohn:**\nKoncert skrzypcowy e-moll zaczyna sie od partii solowej od razu z orkiestrowymi tremolami w tle (akompaniament). Solista nadaje ton - orkiestra towarzyszy. Potem orkiestra przejmuje temat (tutti). Relacja: solista glowny, orkiestra towarzyszi → przejecie przez tutti.\n\n**Przyklad 2 - Karlowicz:**\nKoncert A-dur zaczyna sie od bardzo krotkiego wstepu orkiestry (kilka taktow), po czym skrzypce prezentuja temat solo - bez akompaniamentu (\"a cappella\" instrumentalnie). Dopiero po dialogu (naprzemiennych frazach solisty i orkiestry) pelna orkiestra wchodzi z tematem. Relacja: wstep orkiestrowy → solista solo bez akompaniamentu → dialog → tutti.\n\n## Sposob 2 - roznice w strukturze\nMendelssohn: solista od razu z towarzyszeniem. Karlowicz: solista chwilami bez towarzyszenia (wyeksponowanie wirtuozerii w calkowitym soliscie).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 16.4, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - poprawny opis relacji solo-orkiestra w obu przykladach\n> - **1 pkt** - poprawny opis w jednym przykladzie\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Mendelssohn: solista+akompaniament → tutti. Karlowicz: wstep orkiestry → solista solo → dialog → tutti.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/17.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"17.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD; temat zapisany nutowo w arkuszu]\nPrzyklad dzwiekowy zawiera glowny temat (refren) oraz jeden z epizodow (Meno mosso) z III czesci III Koncertu skrzypcowego Grazyny Bacewicz. Ponizej zapisano melodie tego tematu (Vivo, 3/4, f).\n\nPodkresl nazwe skali, na ktorej opiera sie podany temat.\n\nA. molowa\nB. calotonowa\nC. dorycka\nD. lidyjska\nE. pentatonika","answer":"D","answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D - Lidyjska**\n\n## Sposob 1 - analiza przez eliminacje\nTemat Bacewicz zapisany jest w f, 3/4, Vivo. Sprawdzamy skale:\n- **Molowa** (A) - naturalna skala moll ma male tercje i septy, inny charakter brzmieniowy\n- **Calotonowa** (B) - skala skladajaca sie wylacznie z calych tonow (np. C-D-E-Fis-Gis-Ais), brak poltonow - impresjonistyczna\n- **Dorycka** (C) - skala modalna odpowiadajaca graniu od D do D na bialych klawiszach; ma male tercje i podwyzszona sekste wzgledem zwyklej moll\n- **Lidyjska** (D) - POPRAWNA. Skala odpowiadajaca graniu od F do F na bialych klawiszach: F-G-A-H-C-D-E-F (z podwyzszona kwarta, czyli H zamiast B). Charakterystyczna cecha: podwyzszona IV stopien skali (trytonus od podstawy).\n- **Pentatonika** (E) - skala 5-dzwiekowa, brak poltonow\n\n## Sposob 2 - charakterystyka skali lidyjskiej\nSkala lidyjska (tryb lidyjski) = dur z podwyzszona IV. W f lidyjskiej: F-G-A-H-C-D-E-F (H = Fis w D-dur). Charakterystyczny jasny, nieco \"bajkowy\" charakter. Stosowana w muzyce XX w. przez kompozytorow neoklasycznych i folklorystycznych (Bartok, Bacewicz, Lutoslawski). Bacewicz czesto uzywala lidyjskiego w kontekscie polskiego folkloru (polskie piesni ludowe czesto lidyjskie lub miks-modalne).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Lidyjska (odpowiedz D)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Skala lidyjska = dur z podwyzszona kwartem (trytonus od podstawy). Charakterystyczna dla muzyki XX w. i polskiego folkloru.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/17.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"17.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD; temat zapisany nutowo w arkuszu]\nPrzyklad dzwiekowy zawiera glowny temat (refren) oraz jeden z epizodow (Meno mosso) z III czesci III Koncertu skrzypcowego Grazyny Bacewicz.\n\nPodaj nazwe polskiego tanca narodowego, ktorego cechy posiada podany temat.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Oberek**\n\n## Sposob 1 - cechy tanca i tematu\nTemat z III Koncertu Bacewicz ma oznaczenie Vivo i metrum 3/4 z szybkim tempem. Oberek to:\n- Szybki taniec ludowy w metrum 3/4, szybszy od mazurka\n- Charakterystyczne akcenty na 2. lub 3. czesci taktu (\"mazurkowy akcent\")\n- Energiczny, wirowy charakter (nazwa od obracania sie)\n- Wywodzi sie z Mazowsza i Kujawiakow\n- Na materie Bacewicz: szybkie wartosci rytmiczne, dynamiczny charakter, 3/4, f (forte)\n\n**Rozroznienie oberek vs mazurek:** Mazurek jest wolniejszy, bardziej elastyczny. Oberek szybszy, bardziej mechaniczny i wirowy. Czesto dla CKE: 3/4 + Vivo = oberek. Chopin: mazurki wolne lub umiarkowane.\n\n## Sposob 2 - tance polskie w muzyce XX w.\nGrazyna Bacewicz (1909-1969) czesto siegala po polskie tance ludowe (oberki, mazurki, kujawiaki) jako material tematyczny - to cecha polskiego neoklasycyzmu/folkloryzmu muzycznego. III Koncert skrzypcowy (1948) to jeden z kluczowych przykladow polskiego neoklasycyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Oberek\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Vivo + 3/4 + szybkie tempo + charakter wirowy = OBEREK (nie mazurek - mazurek jest wolniejszy).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/17.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"17.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nPrzyklad dzwiekowy zawiera glowny temat (refren) oraz jeden z epizodow (Meno mosso) z III czesci III Koncertu skrzypcowego Grazyny Bacewicz.\n\nMelodia wprowadzona w epizodzie (cytat oryginalnej melodii ludowej) wnosi kontrast w stosunku do refrenu. Wskaz jedna ceche stanowiaca o tym kontrascie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jedna cecha kontrastujaca epizod z refrenem (wybierz jedna):**\n- Kantylenowa (spiewna), piewna melodia epizodu (vs. wirtuozowska, szybka melodia refrenu)\n- Nizszy rejestr (vs. wysoki rejestr refrenu)\n- Spokojniejsza rytmika / dluzsze wartosci nuty (vs. szybka rytmika refrenu)\n- Odmienny charakter wyrazowy (Meno mosso = spokojniejszy, w kontrze do Vivo)\n\n## Sposob 1 - opis kontrastu refren/epizod\n**Refren (Vivo, f):** Szybki, wirtuozowski, energiczny, wysoki rejestr, krotkie wartosci rytmiczne, taneczny charakter oberka. Melodia skacze, biegnie.\n\n**Epizod (Meno mosso):** Wolniejsze tempo (Meno mosso = mniej szybokie). Melodia kantylenowa, spiewna, z prostszym ruchem melodycznym. Cytuje oryginalana melodie ludowa - bardziej \"ludyczna\", prosta, wolna. Nizszy rejestr skrzypiec (gleboszy ton).\n\n## Sposob 2 - znaczenie kontrastow w muzyce\nW klasycznych formach rondowych kontrast refren-epizod jest kluczowy dla dramaturgii muzycznej. Bacewicz buduje ten kontrast przez: zmiane tempa (Vivo → Meno mosso), zmiane rejestru, zmiane charakteru (wirtuozowski → kantylenowy), zmiane materialu (temat autorski → cytat ludowy).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie jednej cechy kontrastowej epizodu (spiewna melodia/nizszy rejestr/spokojniejsza rytmika/dluzsze wartosci/wolniejsze tempo/odmienny charakter)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Epizod Bacewicz = Meno mosso = kantylenowy, spokojny, nizszy rejestr (vs. wirtuozowski, szybki refren).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/17.4","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"17.4","points":2,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nPrzyklad dzwiekowy zawiera glowny temat (refren) oraz jeden z epizodow (Meno mosso) z III czesci III Koncertu skrzypcowego Grazyny Bacewicz.\n\nBacewiczowna, niezrownana skrzypaczka, pisala koncerty skrzypcowe z mysla o sobie jako wykonawcy partii solowej. Wymien dwa srodki techniki skrzypcowej, decydujace o wirtuozowskim charakterze wysluchanego fragmentu utworu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa srodki techniki skrzypcowej (wybierz dwa):**\n1. Figuracje i duze skoki interwalowe w szybkim tempie\n2. Dwudzwieki (double stops) - granie dwoch nut jednoczesnie\n\n## Sposob 1 - opis technik wirtuozowskich\n**Figuracje z duzymi skokami interwalowymi w szybkim tempie:**\nSzybkie przebiegi (pasaze, biegniki) z naglymy skokami o sekste, septyme lub oktawe wymagaja precyzji lewej reki i swobody smyczkowania. To klasyczny srodek wirtuozowski.\n\n**Dwudzwieki (double stops):**\nGranie jednoczesnie dwoch strun - wymaga perfekcyjnego dotyku i intonacji. Bacewicz jako solista mistrzowsko opanowala te technika. Dwudzwieki brzmia pelniej i trudniej je zintononowac. Warianty: tercje, seksty, oktawy, decymy.\n\n**Flazolety:**\nTechnika polegajaca na lekkim przykladaniu palca do struny (bez petlenia) - uzyskuje sie dzwiek ekstrakcji (harmoniczny), wysoki, zrealizowany, etherealny. Bardzo efektowny srodek.\n\n**Duza zmiennosc artykulacji:**\nNaprzemienne staccato, legato, spiccato, saltato, marcato - wymaga elastycznosci i kontroli smiyczka.\n\n## Sposob 2 - kontekst wirtuozerii Bacewicz\nGrazyna Bacewicz sama byla wybitnym skrzypkiem (laureatka miedzynarodowych konkursow), piszac dla siebie, tworzyla partie wymagajace ekstremalnych technicznych umiejetnosci.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17.4, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - dwa srodki techniki skrzypcowej\n> - **1 pkt** - jeden srodek\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** figuracje/skoki, dwudzwieki, flazolety, zmiennosc artykulacji\n\nCo zapamietac? Wirtuozeria skrzypcowa = figuracje z skokami + dwudzwieki + flazolety + zmienna artykulacja.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/17.5","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"17.5","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD]\nPrzyklad dzwiekowy zawiera glowny temat (refren) oraz jeden z epizodow (Meno mosso) z III czesci III Koncertu skrzypcowego Grazyny Bacewicz.\n\nPodaj nazwe nurtu w muzyce XX wieku, ktorego cecha bylo nawiazywanie do tradycyjnych form i technik kompozytorskich.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Neoklasycyzm** (akceptowany rowniez: folkloryzm)\n\n## Sposob 1 - identyfikacja nurtu\n**Neoklasycyzm** (gr. neos = nowy) - nurt w muzyce XX w. (ok. 1920-1960) polegajacy na swiadomym powrocie do form, technik i estetyki muzyki dawnej (klasycyzmu, baroku, renesansu). Cechy: klarowna forma (sonata, fuga, rondo, koncert), diatonika lub modalnosc, przejrzysta faktura, powrot do kontrapunktu. Glowni reprezentanci: Strawinski (\"Pulcinella\", 1920), Prokofiew, Hindemith, Bartok, Bacewicz.\n\nBacewicz stosuje forme ronda (tradycyjna), piszac na obsade solista + orkiestra (tradycja klasyczna), ale z nowoczesnymi srodkami harmonicznymi (lidyjska skala, dysonanse) - typowy neoklasycyzm.\n\n**Folkloryzm** - rowniez akceptowany, poniewaz Bacewicz cytuje oryginalana melodie ludowa i nawiazuje do polskich tancow (oberek) - cechy folkloryzmu muzycznego.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nNeoklasycyzm byl reakcja na awangardowe eksperymenty ekspresjonistyczne i atonalne (Schoenberg, Berg, Webern) - kompozytorzy szukali powrotu do porzadku, formy i przystepnosci. Bacewicz, Lutoslawski wczesny i Szymanowski to reprezentanci polskiego neoklasycyzmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 17.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Neoklasycyzm lub Folkloryzm\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Neoklasycyzm = powrot do tradycyjnych form w XX w. Folkloryzm = inspiracja muzyka ludowa. Bacewicz laczy oba nurty.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/18","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"18","points":4,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-4) [zadanie na sluchanie - nagrania fragmentow dwoch czesci z plyty CD]\nW tworczosci Henryka Mikolaja Goreckiego wazna role odgrywala inspiracja religijna. Pierwiastek sacrum pojawil sie takze w II Symfonii \"Kopernikowskiej\", upamietniajacej piecsetna rocznice urodzin Mikolaja Kopernika. Zdaniem Bohdana Pocieja symfonia \"ma wyrazne przeslanie religijne i symbolike kosmiczno-teologiczna. Tej symbolice dzwiekowej, opartej na osi kontrastu: materia - duch, ciemny zywiol - jasna mysl, sluza elementy, struktura, budowa, forma muzyki. [ ] Tutaj [ ] scieraja sie dwa [ ] swiaty dzwiekowe.\"\n\nNa podstawie nagran fragmentow dwoch czesci tej symfonii opisz cztery sposoby skontrastowania tych czesci, dajace - wg Pocieja - wrazenie \"zderzenia dwoch swiatow\".\nSposob 1\nSposob 2\nSposob 3\nSposob 4","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Cztery sposoby skontrastowania dwoch czesci II Symfonii Goreckiego (wybierz cztery):**\n\n**Sposob 1 - Dynamika:**\nCzesc I: silne kontrasty dynamiczne (forte, fortissimo), czesc II: dynamika cieniowana, bez gwaltownych skoków, bardziej jednorodna.\n\n**Sposob 2 - Brzmienie harmoniczne:**\nCzesc I: ostrosc dysonansow, dysonansowe wspolbrzmienia; czesc II: miekkie, stopliwe brzmienia, prowadzace do finalnego konsonansu.\n\n**Sposob 3 - Materialy dzwiekowe (skale):**\nCzesc I: wspolbrzmienia oparte na chromatyce; czesc II: wspolbrzmienia oparte na pentatonice (prostsze, bardziej melodyczne).\n\n**Sposob 4 - Obsada i instrumentacja:**\nCzesc I: przewaga donosnych instrumentow detych blaszanych i perkusji; czesc II: przewaga delikatnych smyczkow.\n\n**Sposob 5 - Rytmika i ruchliwosc:**\nCzesc I: zroznicowana rytmika, ruchliwosc, zmiennosc przebiegu; czesc II: dluzsze wartosci rytmiczne, statyczny charakter.\n\n## Sposob 1 - kontekst symboliki kosmiczno-teologicznej\n\"Materia - Duch\" (Pociej): Czesc I to brutalny, chaotyczny, dyssonansowy material (=\"ciemny zywiol\"), czesc II to duchowe oczyszczenie przez harmonie konsonansowa i smyczkowe niezwane brzmienia (=\"jasna mysl\"). Gorecki tworzy muzyczny dualizm.\n\n## Sposob 2 - cechy stylu Goreckiego\nII Symfonia \"Kopernikowska\" (1972) to dzielo z okresu przed zwrotem ku \"muzyce ubogiej\". Gorecki stosuje tutaj awangardowe srodki kontrastujace z tonalna harmonika.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 18, max 4 pkt):\n> - **4 pkt** - cztery rozne sposoby skontrastowania\n> - **3/2/1 pkt** - odpowiednio 3/2/1 sposoby\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Gorecki/II Symfonia: Czesc I = dysonansowa, dynamiczna, blaszana; Czesc II = konsonansowa, statyczna, smyczkowa, pentatoniczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/19.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"19.1","points":3,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD; zapis nutowy na stronach 32-35 arkusza]\nZapoznaj sie z zapisem nutowym (zamieszczonym na s. 32-35) i nagraniem fragmentu utworu Goreckiego, zatytulowanego Amen, i wykonaj polecenia. (Utwor na chor czteroglosowy a cappella - Sopran, Alt, Tenor, Bas; tekst zawiera tylko slowo \"Amen\"; Lento e tranquillo.)\n\nWymien trzy cechy, ktore lacza ten utwor z nurtem minimal music.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy cechy minimal music (wybierz trzy):**\n1. Mala, jednorodna obsada (chor czteroglosowy a cappella - S, A, T, B)\n2. Prosta faktura (jednorodna, bez skomplikowanych splotow polifonicznych)\n3. Jednorodna rytmika (regularne, powtarzajace sie wzorce rytmiczne)\n\n## Sposob 1 - cechy minimal music w kontekscie \"Amen\" Goreckiego\n**Minimal music** (muzyka minimalistyczna) to nurt XX w. zainicjowany w USA (Philip Glass, Steve Reich, Terry Riley, La Monte Young), polegajacy na stopniowych przeksztalceniach powtarzajacego sie materialudzwiekowego. Cechy:\n\n1. **Mala, jednorodna obsada** - chor S/A/T/B a cappella (cztery glosy, bez instrumentow) = minimalna obsada\n2. **Prosta faktura** - brak polifonicznej zlozonosci, homofonia lub prosty kontrapunkt\n3. **Technika n.c.n. (note change note / one-note-at-a-time)** - stopniowa zmiana kolejnych dzwiekow, jeden po drugim, przy zachowaniu pozostalych\n4. **Jednorodna rytmika** - regularne, powtarzajace sie wzorce\n5. **Powtarzalnosc odcinkow z drobnymi przeksztalceniami** - addytywny lub subtraktywny proces\n6. **Tekst: jedno slowo \"Amen\"** - maksymalne uproszczenie tekstu\n\n## Sposob 2 - Gorecki a minimalizm\nHenryk Mikolaj Gorecki (1933-2010) po awangardowej fazie zwrocil sie ku \"muzyce ubogiej\" - uproszczonej, opartej na repetycji i powolnej ewolucji. \"Amen\" to przyklad jego dojrzalego stylu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 19.1, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - trzy cechy\n> - **2 pkt** - dwie cechy\n> - **1 pkt** - jedna cecha\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** mala obsada, prosta faktura, technika n.c.n., jednorodna rytmika, powtarzalnosc z przeksztalceniami, jedno slowo tekstu\n\nCo zapamietac? Minimal music = repetycja + stopniowe przeksztalcenia + prosta faktura + jednorodnosc. Gorecki \"Amen\" = S/A/T/B a cappella, jedno slowo.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/19.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"19.2","points":3,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-6) [zadanie na sluchanie - przyklad dzwiekowy z plyty CD; zapis nutowy na stronach 32-35 arkusza]\nZapoznaj sie z zapisem nutowym (zamieszczonym na s. 32-35) i nagraniem fragmentu utworu Goreckiego, zatytulowanego Amen.\n\nPrzedstaw trzy sposoby, przy pomocy ktorych kompozytor stopniuje napiecie wyrazowe i osiaga kulminacje w przedstawionym fragmencie utworu.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy sposoby stopniowania napiecia (wybierz trzy):**\n1. Gorecki stopniowo rozszerza ambitus (zakres dzwiekowy) brzmienia - od waskiego do szerokiego\n2. Zageszcza fakture stosujac divisi (podzial glosow) - coraz wiecej warstw brzmieniowych\n3. Osiaga coraz wyzsze rejestry - kulminacja w najwyzszym rejestrze sopranow\n\n## Sposob 1 - analiza procesu narastania w \"Amen\"\n**Gorecki stopniuje napiecie przez:**\n\n1. **Rozszerzanie ambitusa** - na poczatku dzwieki brzymia blisko siebie (waski ambitus), z czasem rozszerzaja sie na cale spektrum skali chorowej\n\n2. **Divisi (podzialy glosow)** - jeden glos (np. soprano) dzieli sie na dwa, potem cztery - zageszczenie faktury\n\n3. **Wyzszy rejestr** - stopniowe przenoszenie brzmienia ku gorze; kulminacja to najwyzsze tony sopranu\n\n4. **Przejscie od konsonansu do dysonansu** - poczatkowo harmonie konsonansowe, z czasem dysonansowe tarcia harmoniczne narastaja\n\n5. **Narastajaca dynamika** - crescendo od pianissimo do fortissimo\n\n6. **Chromatyzacja** - od diatoniki (prosta, pieniowosc) do chromatyki (napietej, dysonansowej) - typowy srodek intensyfikacji\n\n## Sposob 2 - techniki narastania\nGorecki jako tworca minimal music opiera narastanie na gradualnych, minimalnych zmianach - to nie nagly wybuch, lecz powolna intensyfikacja. Napiecie budowni sie przez Lento i dodawanie elementow jeden po drugim.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 19.2, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - trzy sposoby narastania napiecia\n> - **2 pkt** - dwa sposoby\n> - **1 pkt** - jeden sposob\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane:** rozszerzanie ambitusa, divisi, wyzszy rejestr, konsonans→dysonans, crescendo, diatonika→chromatyka\n\nCo zapamietac? Gorecki narastad napiecie przez: wyzszy rejestr + divisi + rozszerzenie ambitusa + crescendo + dysonansowanie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/20.1","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-4) [zadanie zwiazane z zapisem nutowym; partytura na s. 36 arkusza]\nPonizej przedstawiono poczatkowy fragment I Kwartetu smyczkowego Juz sie zmierzcha Goreckiego. (Partytura: Violino I, Violino II, Viola, Violoncello; Deciso - Marcatissimo, Molto Lento - Tranquillo.) Kompozytor wykorzystal w nim (po 5-taktowym wstepie) zapisana ponizej melodie, stanowiaca cantus firmus czteroglosowej piesni Waclawa z Szamotul Juz sie zmierzcha (stad tytul).\n\nTEN [zapis nutowy melodii cantus firmus w notacji menzuralnej] Juz sye zmyerzka nadchodzi noc, prosmy Boga o pomoc, aby on\n\nMelodia cantus firmus w postaci oryginalnej pojawia sie w kwartecie w partii altowki. W pozostalych glosach podlega imitacji z zastosowaniem inwersji, raka i raka inwersji. Okresl, jaki rodzaj imitacji wystepuje w partii I skrzypiec (uwaga - powtorzony na poczatku dzwiek fis2 nalezy interpretowac jako jeden dzwiek).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Imitacja w inwersji**\n\n## Sposob 1 - analiza techniki kontrapunktycznej\nW I Kwartecie smyczkowym Goreckiego altowka prowadzi cantus firmus piesni Waclawa z Szamotul w postaci oryginalnej (gora-dol-gora = oryginalny kierunek melodii). Skrzypce I stosuja te sama melodie, ale z odwróceniem kierunku interwalow - kazdy krok melodyczny w gore staje sie krokiem w dol o ten sam interwal i odwrotnie. To wlasnie imitacja w inwersji (in inversione = w odwróceniu lustrzanym).\n\nUwaga z klucza CKE: powtorzony na poczatku dzwiek fis2 nalezy traktowac jako jeden dzwiek (nie jako nowy ruch melodyczny) - po tej poprawce mozna zidentyfikowac, ze kontur melodyczny partii skrzypiec I jest lustrzanym odbiciem cantus firmus.\n\n## Sposob 2 - kontekst technik imitacyjnych w kwarecie\nGorecki stosuje w tym utworze cztery techniki imitacji:\n- Altowka: cantus firmus oryginalny\n- Skrzypce I: inwersja (odwrócenie)\n- Skrzypce II: rak (ruch wsteczny - od konca do poczatku)\n- Wiolonczela: rak inwersji (ruch wsteczny + odwrócenie)\n\nTo techniki znane z polifonii renesansowej i barokowej (fuga, ricercar), ktore Gorecki przeniost do muzyki XX w. jako srodek archaizacji i strukturalizmu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Imitacja w inwersji\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Inwersja = odwrócenie kierunku melodii (gora staje sie dolem, interwaly sa lustrzane). W skrzypcach I cantus firmus Waclawa z Szamotul jest odwrócony.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/20.2","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"20.2","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-4) [zadanie zwiazane z zapisem nutowym; partytura na s. 36 arkusza]\nPonizej przedstawiono poczatkowy fragment I Kwartetu smyczkowego Juz sie zmierzcha Goreckiego. Kompozytor wykorzystal w nim (po 5-taktowym wstepie) melodie stanowiaca cantus firmus czteroglosowej piesni Waclawa z Szamotul Juz sie zmierzcha.\n\nPodaj nazwe scislej techniki imitacyjnej, zastosowanej w przedstawionym fragmencie kwartetu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Technika kanoniczna**\n\n## Sposob 1 - definicja i zastosowanie\nTechnika kanoniczna (kanon) polega na tym, ze jeden glos wprowadza temat, a kolejne glosy wchodza w okreslonych odstepach czasu z tym samym tematem (ewentualnie w transformacjach: inwersja, rak, rak inwersji), tworzac scisla imitacje. W I Kwartecie Goreckiego wszystkie cztery glosy prowadza te sama melodie (cantus firmus piesni Waclawa z Szamotul) - altowka w postaci oryginalnej, skrzypce I w inwersji, skrzypce II w raku, wiolonczela w raku inwersji. Glosy wchodza sukcesywnie (jeden po drugim), a melodia jest wspólna dla wszystkich - to klasyczny kanon czteroglosowy.\n\n## Sposob 2 - kanon a inne techniki imitacyjne\nKanon rozni sie od fugi tym, ze:\n- Fuga: temat wchodzi naprzemiennie w roznych glosach, material miedzy wejsciami to epizody (nie ciagle prowadzenie tematu)\n- Kanon: kazdy glos prowadzi TEN SAM temat od poczatku do konca, bez epizodow\n\nGorecki stosuje kanon scisly - te sama melodia (z transformacjami) prowadzona jest bez przerw przez wszystkie glosy. To najscislejsza forma imitacji polifonicznej, znana juz z renesansu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - Technika kanoniczna\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Kanon = scisla imitacja, kazdy glos prowadzi ten sam temat. Gorecki: 4 glosy, 4 transformacje tego samego cantus firmus = kanon czteroglosowy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/20.3","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"20.3","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-4) [zadanie zwiazane z zapisem nutowym; partytura na s. 36 arkusza]\nW I Kwartecie smyczkowym Juz sie zmierzcha Gorecki wykorzystal cantus firmus piesni Waclawa z Szamotul Juz sie zmierzcha.\n\nPodaj wiek, w ktorym powstala piesn Waclawa z Szamotul.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**XVI wiek**\n\n## Sposob 1 - sylwetka Waclawa z Szamotul\nWaclaw z Szamotul (ok. 1524 - ok. 1560) byl najwazniejszym polskim kompozytorem renesansu. Zyje i tworzy w pierwszej polowie XVI wieku. Pisal glownie piesni wieloglosowe z tekstami polskimi i lacinskimi (piesni religijne, modlitewne). \"Juz sie zmierzcha\" to czteroglosowa piesn polska, skomponowana ok. polowy XVI w. - jeden z najpiekniejszych przykladow polskiego renesansowego wieloglosu.\n\nWaclaw z Szamotul byl nadwornym kompozytorem krolów polskich (Zygmunta I Starego, Zygmunta II Augusta) i bogatego magnata Mikolaja Radziwilla. Dziela jego przechowaly sie m.in. w tabulaturze Jana z Lublina.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nXVI wiek to zloty wiek polskiej muzyki renesansowej. Glowne osrodki: kapela krolewski na Wawelu i kapele magnackie. Obok Waclawa z Szamotul dzialali: Marcin Leopolita, Krzysztof Borek, Mikolaj z Krakowa (organista). Renesansowa polifonia wokalna byla szczytem muzycznej kultury epoki.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - XVI wiek\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Waclaw z Szamotul (ok. 1524-1560) = renesans = XVI wiek. Najwazniejszy polski kompozytor renesansowy, tworzy piesni wieloglosowe.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/20.4","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"20.4","points":1,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-4) [zadanie zwiazane z zapisem nutowym; partytura na s. 36 arkusza]\nW I Kwartecie smyczkowym Juz sie zmierzcha Gorecki wykorzystal cantus firmus piesni Waclawa z Szamotul Juz sie zmierzcha (cytat staropolskiej melodii).\n\nWymien inny utwor Goreckiego zawierajacy cytat staropolskiej melodii.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jedna z ponizszych (wybierz jedno dzielo):**\n- III Symfonia piesni zalosnych op. 36 (1976)\n- III Kwartet smyczkowy \"Piesni spiewaja\" op. 67 (1995)\n- Trzy utwory w dawnym stylu (1963)\n- Muzyka staropolska op. 24 (1969)\n\n## Sposob 1 - dziela Goreckiego zawierajace cytaty staropolskie\n**III Symfonia piesni zalosnych op. 36 (Symfonia Piesni Zalosnych, 1976)** - najslynniejsze dzielo Goreckiego; trzy czesci oparte na tekstach staropol. (Lament Swietokrzyski, slowka matki z murów wiez getapowych, piesn folkloryczna). Cytaty melodyczne z kancjonalu i zrodl katolickich.\n\n**III Kwartet smyczkowy \"Piesni spiewaja\" op. 67 (1995)** - cytuje piesni ludowe i staropolskie.\n\n**Trzy utwory w dawnym stylu (1963)** - bezposrednie nawiazanie do muzyki staropolskiej przez archaizujacy styl harmoniczny i melodyczny.\n\n**Muzyka staropolska op. 24 (1969)** - tytul sam w sobie wskazuje na zrodla staropolskie; dzielo na orkiestre smyczkowa oparte na dawnych melodiach polskich.\n\n## Sposob 2 - inspiracje staropolskie w tworczosci Goreckiego\nGorecki konsekwentnie siegal do skarbnicy muzyki dawnej i polskiego folkloru: choralu gregorianskiego, piesni renesansowych (Waclaw z Szamotul), melodii koscielnych, piesni ludowych. To jeden z glownych rysow jego \"muzyki ubogiej\".\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 20.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - jeden z wymienionych tytulow (III Symfonia piesni zalosnych / III Kwartet smyczkowy / Trzy utwory w dawnym stylu / Muzyka staropolska)\n> - **0 pkt** - bledna odpowiedz lub brak\n\nCo zapamietac? Gorecki cytuje staropolskie melodie w III Symfonii (Lament Swietokrzyski), \"Trzech utworach w dawnym stylu\" i \"Muzyce staropolskiej\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152/zad/21","paper_id":"maturazai-historia-muzyki-mhm-r1-1p-152","number":"21","points":25,"ptype":"open","subject":"historia-muzyki","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-25)\nNapisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.\nTemat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.\nTemat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.\n\nNapisz wypracowanie na jeden z nizej podanych tematow. W pracy wykorzystaj wyniki analizy przykladow muzycznych z II czesci arkusza.\nTemat nr 1: Przedstaw geneze i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok.\nTemat nr 2: Przedstaw tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wypracowanie - do wyboru jeden z dwoch tematow. Ponizej plan i rozwiniety szkielet dla obu.**\n\n## TEMAT 1 - Geneza i przemiany solowego koncertu instrumentalnego na przykladzie wybranych koncertow skrzypcowych roznych epok\n\n## Sposob 1 - plan tematyczny\n\n**1. Geneza gatunku (przelom XVI/XVII w. - wczesny barok)**\nKoncert solowy wyrosl ze stylu koncertujacego (stile concertante) - zasady kontrastu dynamicznego i brzmienioowego miedzy solo a tutti. Prototypy: concerto grosso (Corelli, Torelli). Vivaldi stworzyl model barokowego koncertu solowego: 3 czesci (szybko-wolno-szybko), forma rondalna I i III czesci (ritornele tutti + epizody solowe), skrzypce jako instrument wiodacy. Przykladem: \"Cztery pory roku\" op. 8 Vivaldiego (1723) - model dojrzalego barokowego koncertu skrzypcowego. Bach i Telemann kontynuowali gatunek.\n\n**2. Klasycyzm (2. pol. XVIII w.)**\nKlasyczny koncert skrzypcowy: 3 czesci, I czesc w formie sonatowej z podwojna ekspozycja (ekspozycja orkiestra + ekspozycja solisty). Koncert jako dialog solisty z orkiestra (Haydn, Mozart). Tradycyjna kadencja (improwizowany solowy popis przed zakoczeniem czesci). Przyklady: Koncert skrzypcowy G-dur Mozarta K. 216, Koncert A-dur Mozarta K. 219.\n\n**3. Romantyzm (XIX w.)**\nOdejscie od podwójnej ekspozycji - solista wchodzi od poczatku (Mendelssohn: Koncert e-moll op. 64 - temat w skrzypcach od t. 1). Rozszerzenie orkiestry (puzony, tuba u Karlowicza). Nacisk na wirtuozerie (Paganini, Wieniawski). Indywidualnosc solisty vs. dramatyzm orkiestry. Program w koncertach (Bruch, Czajkowski, Karlowicz). Kadencja wbudowana w forme (Mendelssohn - kadencja przed rekapitulacja). Przyklady: Mendelssohn Koncert e-moll op. 64 (1844), Karlowicz Koncert A-dur op. 8 (1902), Czajkowski Koncert D-dur op. 35.\n\n**4. XX wiek - rozroznienie nurtow**\nNeoklasycyzm: powrot do przejrzystosci formy i jasnego kontrapunktu (Prokofiew: Koncert skrzypcowy D-dur op. 19; Bacewicz: III Koncert skrzypcowy, 1948 - forma rondalna, oberek, lidyjska skala). Ekspresjonizm/dodekafonizm: Berg Koncert skrzypcowy (1935) - serializm z cytatem choralu Bacha. Nurt narodowy: Bartok, Szymanowski (II Koncert, 1933 - folklor gorali).\n\n**Rozwoj relacji solista-orkiestra:**\nBarok: solista vs. tutti (kontrast dynamiczny). Klasycyzm: dialog rownych partnerów. Romantyzm: dominacja solisty, orkiestra jako tlo i partner dramatyczny. XX w.: integracja faktury, solista czesc orkiestry.\n\n**Rozwoj techniki skrzypcowej:**\nBarok: pozycje do III, smyczkowanie barokowe. Klasycyzm: wyzsze pozycje. Romantyzm: wielka wirtuozeria (Paganini, Wieniawski): flazolety, dwudzwieki, pizzicato lewa reka. XX w.: techniki rozszerzone (col legno, sul ponticello, glissanda).\n\n## TEMAT 2 - Tworczosc Henryka Mikolaja Goreckiego w kontekscie przemian jego indywidualnego stylu\n\n## Sposob 1 - plan tematyczny\n\n**1. Biograficzne wprowadzenie**\nHenryk Mikolaj Gorecki (1933-2010) - jeden z najwazniejszych polskich kompozytorow XX w. Urodzony na Slasku, zwiazany z Katowicami. Studiuje u B. Szabelskiego. Tworczosc obejmuje ponad 70 dziel - od awangardowych eksperymentow do skrajnie uproszczonej \"muzyki ubogiej\".\n\n**2. Faza awangardowa (lata 50./60.)**\nPoczatki: eksperymenty z seryjna kompozycja, punktualizmem, sonoralizmem i witaalizmem. Przyklad: \"Sconti\" op. 1 (1960, Nagroda na Miedzynarodowej Trybunie Kompozytorow). Ostrosc brzmien, dysonanse, awangardowe srodki. I Symfonia op. 14 (1959) - ekspresja przez glos i gest.\n\n**3. Przeobrazenie stylu - odejscie od awangardy (od lat 70.)**\nGorecki porzuca awangardowe techniki na rzecz \"muzyki ubogiej\" (wlasny termin: muzyka prosta, modlitewna). Zrodla: inspiracja muzyka sakralna, folklorem, muzyka dawna (choraly, piesni staropolskie). Cechy nowego stylu: oszczednosc srodkow, skrajna prostota, powolna ewolucja materialu dzwiekowego, ostinato, powtarzalnosc, dluge plaszczyzny brzmieniowe, eufoniczne (przyjemne) harmonie, melodia i tonalnosc w pierwszym planie.\n\n**Przyklady dziel z drugiej fazy:**\n- \"Trzy utwory w dawnym stylu\" (1963) - nawiazanie do muzyki staropolskiej\n- II Symfonia \"Kopernikowska\" op. 31 (1972) - kontrast \"materia vs. duch\", czesc I awangardowa (dysonanse, blaszana orkiestra), czesc II liryczna (smyczki, konsonans, pentatonika)\n- III Symfonia piesni zalosnych op. 36 (1976) - szczytowe osiagniecie; tekst Lamentu Swietokrzyskiego i slow matki; wolne tempo, smyczki, sopran solo; sukces miedzynarodowy po 1992 r.\n- \"Amen\" - miniatura choralna a cappella na S/A/T/B, cechy minimal music: jedno slowo, stopniowe narastanie, technika n.c.n.\n- I Kwartet smyczkowy \"Juz sie zmierzcha\" op. 62 (1988) - cantus firmus Waclawa z Szamotul w kanonicznej technice z inwersja i rakiem\n\n**4. Stale cechy stylu Goreckiego**\nPomimo ewolucji, stale obecne: konstruktywizm i scislosc formy, silne kontrasty (np. II Symfonia), bogata dramaturgiai, silna ekspresja (zwlaszcza w II Symfonii), inspiracja religia (Sacrum), nawiazania do tradycji i historii Polski (Lament Swietokrzyski, staropolskie melodie).\n\n**5. Znaczenie i recepcja**\nGorecki byl jednym z trojki «polskiej szkoły kompozytorskiej»: Lutoslawski, Penderecki, Gorecki. III Symfonia stala sie jednym z najczesciej nagrywanych dziel muzyki wspólczesnej (ponad 1 mln egzemplarzy CD). Gorecki udowodnil, ze prostota i emocja moga wrocic do muzyki akademickiej bez artystycznego kompromisu.\n\n## Sposob 2 - streszczenie do zastosowania na egzaminie\nW wypracowaniu nalezy: wskazac rozne etapy twórczosci (awangarda vs. muzyka uboga), omowic cechy stylu w konkretnych dzielach (II Symfonia, III Symfonia, Amen, I Kwartet), podkreslic inspiracje (sakralnosc, staropolszczyzna, folklor) i stale konstruktywne podejscie do formy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 21, max 25 pkt):\n> - **21.1 (0-2)** - zgodnosc tresci z tematem, rozpoznanie problemu\n> - **21.2 (0-10)** - trafne przywolyanie i omawianie faktow\n> - **21.3 (0-5)** - dobor przykladow z literatury muzycznej\n> - **21.4 (0-3)** - jakosc omowienia: hierarchizacja, chronologia, konteksty\n> - **21.5 (0-2)** - poprawnosc terminologii\n> - **21.6 (0-3)** - kompozycja, logika, jezyk, estetyka pracy\n\nCo zapamietac? Temat 1: Vivaldi (rondal+ritornele) → Mozart (podwojna ekspozycja) → Mendelssohn (solista od poczatku) → Karlowicz (puzony) → Bacewicz (neoklasycyzm). Temat 2: Gorecki awangarda → muzyka uboga → III Symfonia jako kulminacja; inspiracje: sacrum + staropolszczyzna + folklor.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Historia muzyki · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"historia-muzyki","category_label":"Matura"}]}