{"paper":{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":12,"source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/1.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù\n\nÙtwórca wirtualnëch swiatów\nZ Karolã Wicherã gôdô Matéùsz Bùllmann\n\nJu czile tësący lëdzy testëje w Internece nową kòmpùtrową grã, chtërny wiôłdżi dzél pòwstôwô na Kaszëbach. [ ] Ò projekce, jegò dejach ë ò tim, czë Kaszëbë mògą dac materiôł do dokazu, jaczim je kòmpùtrowô gra, z Karolã Wicherã ze Starzëna - chłopã òdpòwiôdającym m.jin. za wëzdrzatk swiata w Gloria Victis - kôrbił Matéùsz Bùllmann.\n[ ] Gloria Victis [ ] je to zort kòmpùtrowi grë, w chtërny wiôłgô lëczba lëdzy mòże grac ze sobą w wirtualnym swiece. Grôcz prowadzy swòją pòstacją ë czerëje ji dzejaniama. Mùszi zrobic setczi zadaniów, hańdlëje, pòspólno z jinyma biôtkùje sã z wrogama ë dobiwô drëchów.\n[ ] Grający ju na zôczątkù je wrzucony na głãbòką wòdã ë mùszi òdnalezc sã w jistniejącëch pòliticznëch czë religijnëch kònfliktach. Òb czas zabawë mdze można dobiwac dobrą abò lëchą sławã w rozmajitëch partach swiata. [ ]\nGloria Victis je ùsadzonô w swiece, chtëren szlachùje za eùropejszczima strzédnyma wiekama. Spôdlé grë ë ji historiô są fantasticzné, ale jegò partë òpiarté są na historicznëch pòdstawach. W rozegracji dostãpné mdą sztërë lëdë, chtërnyma mdze można grac: Midlandczicë, Ismirowie, Azebòwie ë Syngarczicë. Kòżdi z nich je jiny, mô swòje zemie, kùlturã, drëchów ë wrogów. Barnie szlachùją za tima, co bëłë ùżiwóné w strzédnëch wiekach, gardë ë zómczi są pòdobné do dôwnëch twierdzów, òbleczënk téż òdpòwiôdô ruchnóm noszonym przez ricerzów, mieszkańców ë chłopów. [ ]\nFabùła grë je naszą niespòdzónką dlô waju i nie chcemë ji pòpsëc, gôdającë ò ni ju teró. Mòżemë równak zagwësnic, że mdze cekawô, a Jack Kòmùda i Macéj Jurewicz - ùtwórcowie historii do nôlepszich grów na rënkù, taczich jak Wiedzmin, i aùtorowie wiele pësznëch ksiąžków - mają głowë fùl ùdbów ë pewno nas zaskòczą. [ ]\n- Czë pòdług cebie nasz region jakno môl, jegò kùltura, historiô - mògą bëc materiôłã do zrëchtowaniégò kòmpùtrowi grë?\n- Zycher, że jo! Òd prostëch grów logicznëch dlô dzôtków, pò grë przëgòdowé czë wòjnowé. Pësznym przikłôdã taczégò materiału je Żëcé i przigòdë Remùsa Aleksandra Majkòwsczégò, historiô Grifa Pòmòrsczégò czë nawetka szwédzczégò pòtopù òpisónégò przez Aùgùstina Necla w ksiąžce Krwawy sztorm.\n\nM. Bùllmann, Ùtwórca wirtualnëch swiatów, \"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 40-41.\n\nWëjasnij slowa: fabùła i internet.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Fabùła - to wëdarzenia i pòstacje, chterne westąpùją w grze.\nInternet - to je przëstrzéń wirtualnô, abò swiat w secy kòmpùtrowi.**\n\n## Sposob 1 - analiza kontekstu tekstu\nW tekscie wywiad dotyczy gry komputerowej Gloria Victis. Szukamy wyjasnienia obu pojec.\n\n**Fabùła** - w tekscie jest mowa o tym, ze twórcy gry nie chca zdradzac fabulki (\"Fabùła grë je naszą niespòdzónką dlô waju\"). Fabula to zatem ciag zdarzen i postaci wystepujacych w grze - narracyjna osnowa opowiesci.\n\n**Internet** - tekst mówi, ze \"czile tësący lëdzy testëje w Internece nową kòmpùtrową grã\". Internet to wirtualna przestrzen / siec komputerowa, w której odbywa sie gra.\n\nOba pojecia nalezy wyjasniac wlasnym slowem po kaszubsku (\"pò kaszëbskù\").\n\n## Sposob 2 - semantyka kaszubska\nJezyk kaszubski czerpie slowa zarowno z rodzimych korzeni slowianskich, jak i z zapozyczeń (np. z niemieckiego, polskiego). Pojecia zwiazane z nowoczesnymi technologiami, jak \"Internet\", sa zazwyczaj wyjasniane opisowo:\n- Internet = seca kòmpùtrowa / przëstrzéń wirtualnô\n- Fabùła = wëdarzenia i pòstacje w ùtworze / grze\n\nKlucz CKE potwierdza, ze wystarczy proste opisowe wyjasnienie w jezyku kaszubskim.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - poprawne wyjasnienie obu pojec (fabuly i internetu)\n> - **1 pkt** - poprawne wyjasnienie tylko jednego pojecia\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** kazde logiczne, poprawne wyjasnienie w jezyku kaszubskim\n\nCo zapamietac? Zadanie wymaga wyjasnienia wlasnym slowem - nie cytowania tekstu. Oba pojecia musza byc wyjasnienie po kaszubsku. Fabula = zdarzenia + postaci, Internet = wirtualna siec komputerowa.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/1.2","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Ùtwórca wirtualnëch swiatów, Z Karolã Wicherã gôdô Matéùsz Bùllmann (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 40-41). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 1.1.\n\nNa spòdlim tekstu òdpòwiédz, jaczé wątczi pòkazywają sã w grze Gloria Victis? Wëbierzë pasowną òdpòwiesc.\n\nA. Wątczi pòchôdającé leno z pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa Aleksandra Majkòwsczégò.\nB. Wątczi pòchôdającé z dwùch zdrzódłów: z pòwiescë Żëcé i przigòdë Remùsa Aleksandra Majkòwsczégò, a téż z historii Grifa Pòmòrsczégò.\nC. Leno wątczi historiczné sparłãczoné ze strzédnyma wiekama.\nD. Wątczi historiczné sparłãczóné z fantasticznyma.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D. Wątczi historiczné sparłãczóné z fantasticznyma.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nW wywiadzie Karol Wicher opisuje swiat gry Gloria Victis:\n- \"Spôdlé grë ë ji historiô są fantasticzné, ale jegò partë òpiarté są na historicznëch pòdstawach.\"\n\nTo zdanie kluczowe: gra laczy watki fantasy z historycznymi - swiata gry sa fikcyjne (fantastyczne), ale wzorowane na sredniowieczu europejskim (historyczne).\n\nAnaliza odpowiedzi:\n- **A** - bledna: tylko powiesci Zycie i przygody Remusa. Tekst wymienia te ksiazke jako PRZYKLAD materialu do gry, ale to nie jest tresc Gloria Victis.\n- **B** - bledna: laczy tylko Remusa i Grifa Pomorskiego. To tez przyklady materialu zrodlowego, a nie watki gry.\n- **C** - bledna: \"leno watczi historiczne\" - niepelne, bo gra ma tez elementy fantastyczne.\n- **D** - poprawna: watki historyczne polaczone z fantastycznymi - dokladnie odpowiada zdaniu z tekstu.\n\n## Sposob 2 - kontekst gatunkowy\nGloria Victis jest gatunku MMORPG (Massively Multiplayer Online Role-Playing Game) - gry fantasy osadzonej w realiach zbliżonych do sredniowiecza. Swiaty takich gier sa zawsze mieszanka historii i fantastyki (elfy, magia, ale tez miecze i zamki). Odpowiedz D opisuje ten gatunek najdokladniej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz D\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Kluczowe zdanie to \"fantasticzné, ale [ ] na historicznëch pòdstawach\" - gra to mieszanka watków historycznych i fantasy, co odpowiada opcji D.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/1.3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"1.3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Ùtwórca wirtualnëch swiatów, Z Karolã Wicherã gôdô Matéùsz Bùllmann (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 40-41). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 1.1.\n\nPòdôj pò jednym kaszëbsczim synonimie nôslédnëch slowów, ùżëtëch w teksce: pëszny, rozegracjô, deja, kôrbic.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**pëszny - snôzi\nrozegracjô - zabawa\ndeja - ùdba\nkôrbic - gôdac**\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna slow kaszubskich\nZadanie polega na podaniu kaszubskiego synonimu (slowa o zbliżonym znaczeniu) do kazdego z czterech wyrazow uzytych w tekscie.\n\n**pëszny** - w tekscie: \"Pësznym przikłôdã taczégò materiału je Żëcé i przigòdë Remùsa\". Znaczy: wspanialy, piekny, doskonaly. Synonim: **snôzi** (piekny, ladny, swietny).\n\n**rozegracjô** - w tekscie: \"Gloria Victis [ ] je to zort kòmpùtrowi grë, w chtërny wiôłgô lëczba lëdzy mòże grac ze sobą\". Rozegracjô = rozgrywka, gra. Synonim: **zabawa** (gra, rozrywka).\n\n**deja** - w tekscie: \"Ò projekce, jegò dejach\". Deja = pomysl, idea, mysl. Synonim: **ùdba** (pomysl, plan, mysl).\n\n**kôrbic** - w tekscie: \"Z Karolã Wicherã [ ] kôrbił Matéùsz Bùllmann\". Kôrbic = rozmawiac, mówic. Synonim: **gôdac** (mówic, rozmawiać).\n\n## Sposob 2 - slownictwo kaszubskie\nW jezyku kaszubskim istnieje bogactwo synonimów dla slow zwiazanych z mowa i konwersacja:\n- kôrbic / gôdac / robic gôdkã - wszystkie oznaczaja mówic/rozmawiać\n\nDla pojec zwiazanych z pomyslami:\n- deja / ùdba / mësl - wszystkie oznaczaja pomysl/idee\n\nSynonim musi byc kaszubski - nie wolno uzywac polskiego odpowiednika.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - poprawny synonim do wszystkich czterech slow\n> - **1 pkt** - poprawny synonim do trzech slow\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy poprawne synonimy lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne poprawne kaszubskie synonimy sa akceptowane\n\nCo zapamietac? Wymagane sa CZTERY synonimy - za trzy dostaje sie tylko 1 punkt. Synonimy musza byc w jezyku kaszubskim, nie polskim.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/1.4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"1.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Ùtwórca wirtualnëch swiatów, Z Karolã Wicherã gôdô Matéùsz Bùllmann (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 40-41). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 1.1.\n\nNa pòspòdlim calégò tekstu wëjasnij titel Ùtwórca wirtualnëch swiatów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Je to czlowiek, chteren tworzi swiat zéjący le w komputrach / wirtualnëch swiôtach.**\n\n## Sposob 1 - analiza tytulu na podstawie calego tekstu\nTytul artykulu to \"Ùtwórca wirtualnëch swiatów\" (Twórca wirtualnych swiatów). Rozumiemy go przez pryzmat tresci wywiadu:\n\n1. Karol Wicher jest grafikiem odpowiedzialnym za wygladanie swiata w grze Gloria Victis (\"chłopã òdpòwiôdającym m.jin. za wëzdrzatk swiata w Gloria Victis\").\n2. Tworzy on swiat, który istnieje wylacznie w przestrzeni wirtualnej - na komputerach i w internecie.\n3. Ten swiat nie istnieje fizycznie - jest wirtualny, czyli \"zejący le w komputrach\".\n\nTytul jest zatem metafora: twórca nie buduje realnych swiatów, lecz kreuje rzeczywistosci istniejace tylko w komputerze.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy i jezykowy\nSlowo \"wirtualny\" (kasz. wirtualny / w kòmpùtrze) w kontekscie gier komputerowych oznacza cokolwiek, co istnieje tylko w formie cyfrowej. Tytuł artykułu wskazuje na niecodzienna role Wichera: jest artystą-twórcą, ale jego dziela to nie obrazy ani rzezby, lecz cyfrowe swiaty.\n\nWyjasniajac tytul, nalezy podkreslic:\n- KTO: czlowiek / artysta / grafik\n- CO TWORZY: swiaty wirtualne / komputerowe\n- W JAKIM SENSIE: swiaty, które istnieja tylko w komputerach/internecie\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowe wyjasnienie tytulu (odwolanie do wirtualnego/komputerowego charakteru tworzonych swiatów)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Wyjasnienie musi dotyczyc charakteru swiatów (wirtualne, tylko w komputerach) - samo napisanie \"tworzy swiaty\" bez podkresienia ich wirtualnosci jest niewystarczajace.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/1.5","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"1.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Ùtwórca wirtualnëch swiatów, Z Karolã Wicherã gôdô Matéùsz Bùllmann (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 40-41). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 1.1.\n\nCzë zgòdzôsz sã ze scwierdzenim Karola Wichera, że kaszëbsci region, kùltura i historiô Kaszëb mògą bëc spòdlim dlô zrëchtowaniô kòmpùtrowi grë? Pòdôj jeden argùment.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tak, zgadzam sie / Nie, nie zgadzam sie - z jednym argumentem.**\n\n*Przykladowa odpowiedz (zgoda):*\nKaszëbsczi region mô barzo bòkadną kùlturã, a jegò historiô je téż tak cekawô, że dobrze sã nadôwô do zrëchtowaniégò kòmpùtrowi grë.\n\n*Przykladowa odpowiedz (sprzeciw):*\nKaszëbsczé dzejë i kùltura są mało znóné na swiece, wic graczë z jinëch krajów nie bãdą jich rozmielic.\n\n## Sposob 1 - analiza argumentacyjna\nZadanie jest otwarte - mozna sie zgodzic lub nie zgodzic ze zdaniem Karola Wichera. Wazne jest podanie JEDNEGO konkretnego argumentu.\n\n**Argumenty ZA (ze zgoda):**\n1. Bogata kaszubska kultura i historia (Gryf Pomorski, legenda Remusa, bitwy) daja ciekawy material fabularny.\n2. Unikalnosc regionu (jezyk, tradycje, stroje, architektura) moze przyciagnac graczy szukajacych oryginalnych settingów.\n3. Sam Wicher podaje przyklady: Zycie i przygody Remusa, Gryf Pomorski, Krwawy sztorm.\n\n**Argumenty PRZECIW (bez zgody):**\n1. Kaszuby sa mało znane poza Polska - brak miedzynarodowego zainteresowania.\n2. Historia regionu jest skomplikowana i trudna do uproszczenia na potrzeby gry.\n\n## Sposob 2 - technika odpowiedzi na maturze\nNalezy wyraznie:\n1. Sformulowac swoje stanowisko (\"Tak, zgadzam sie\" / \"Nie, nie zgadzam sie\")\n2. Podac JEDEN konkretny argument\n3. Napisac po kaszubsku\n\nNie wystarczy powtórzyc tezy z tekstu - argument musi byc uzasadnieniem.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - podanie jednego poprawnego, logicznego argumentu (niezaleznie od przyjatego stanowiska)\n> - **0 pkt** - brak argumentu lub odpowiedz bledna\n> - **Akceptowane warianty:** mozna sie zgadzac lub nie zgadzac - liczy sie argument, nie stanowisko\n\nCo zapamietac? To zadanie otwarte - obie odpowiedzi (tak/nie) sa akceptowane, jesli podano logiczny argument. Argument musi byc konkretny, nie ogólnikowy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù\n\nKadzmiérz Òstrowsczi\nWëcygnienié\n\nWiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies. Proces ten dérëje bez ùstónkù mni wiãcy òd zôczątkù terôczasnégò tësąclecégò, a przecyganié z miasta (abò miasteczka) do nié za baro òdległi wsë je na swój ôrt nobilitacją, achtnieniem. [ ]\nChto przeżił w Pòlsce pierszé pòwòjnowé dzesãcleca, ten pamiãtô, jaczi béł wtenczas czerënk bënowëch rëchów lëdnoscë - lëdze masowò przenôszelë sã ze wsë do gardu. Baro wiele, òsoblëwie młodëch, òpùszczało rodzynną chëcz, jedny szlë sã ùczëc, drëdżé szukac robòtë, mieszkaniégò, spòsobù na ùtrzimanié rodzënë. [ ] Jesz przez lata cygnãło jich \"dodóm\". \"Dze sã chto rodzy, tam rôd chòdzy\" - gôdô rzeczónka, temù téż jezdzëlë do starków na żniwa i wëbiéranié bùlew, na swiãta i rodzynné ùroczëstoscë, sélalë dzôtczi na latné ferie. Wiedno cos przewiozlë stamtąd, jak nié kaczuszkã, swójską wòrztkã, to przënômni lopk masła\nDrëdżé pòkòlenié zlózowało łączbã. Młodi, rodzony ju w miesce, wòlelë ùrlopë spãdzac na zakładowëch wczasach, nad jezorã czë w górach, czasã nawetka na bùłgarsczich piegłëszczach. [ ]\n25 lat dowslôd zaczãło sã ùkłôdanié klocków òd nowa, na jinszich fùndameńtach. Zarô pò tim krëjamno ùrodzëła sã klasa wieszczich lëdzy nowégò tipù, chtërny warkòwniã robòtë (a często téż jôdnicã) mają w miesce, a spalniã na wsë. Hewò òtrokòwie tëch, co czedës przecygnãlë do miasta, òstelë lubòtnikama wsowégò żëcégò, z pòzdrzatkã na łąkã abò téż młodi lôsk. Òstawilë skrómné M-4 i pòbùdowelë wiôłdżé chëczé za grańcama miast [ ]. Pùchnące tej przëgardné wioszci, nié leno na grańcach Trzëgardu, jak Banino, Òsowa i Chwaszczëno, ale téż wkół mniészich òstródków.\nMë jesmë swiôdkama baro wëraznégò socjologicznégò zjawiszcza kùrczeniégò sã miast. W perspektiwie dwadzesce lat westrzód pòlsczich metropòliów rost wielënë mieszkańców zanotëją le Warszawa, Kraków i Gdùnsk (nieznaczno), a znôwù nôgòrszé prognozë demògraficzné mają Bãdgòszcz i Łódz. [ ] We wiele pòmòrsczich gardach pòpùlacjô lata latecznié ùtrzimùje sã na niezmieniony niwiznie, czãscy równak sã zmiészô. W 1990 rokù Słëpsk [ ] z bùchą ògłosył, że dołącził do karna gardów 100-tësãcznëch, leno w 2013 rechòwôł ju blós 96 tësący stójnëch mieszkańców. Kòscérzna ju w 1994 rokù mia wieżi jak 23 tësące mieszkańców, 20 lat pózni mô jich ledwò 0,5 tësąca wiãcy. Przëczëné stagnacji ni mùszi długo szëkac - kòle ùjemnégò salda zwëczajnégò przërôstaniégò lëdztwa, je nią migracjô - przecyganié z miasta na wies. [ ]\n\nK. Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô, \"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31.\n\nNa spòdlim przeczëtónégò tekstu, a òsoblëwie pierszégò akapitu, napiszë, czim jinaczą sã procesë rëchów lëdnoscë w òbrëmienim gardów i wsów òbserwòwóné dzysdnia w Pòlsce òd negò ôrtu procesów w Azji, Africe i Pôłniowi Americe.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**W Azji, Africe i Polniowi Americe dô sã teraczasno òbserwòwac przecyganié lëdzy do wiôłdżich gardów, a w Polsce lëdze z wiôłdżich gardów przecygają na wies.**\n\n## Sposob 1 - analiza pierwszego akapitu\nPierwszy akapit tekstu Kazimierza Ostrowskiego mówi:\n\n\"Wiôłdżé gardë Azji, Africi i Pôłniowi Americzi pãczniëją na gwôłt i w spòsób niekòntrolowóny, a kòl nas timczasã lëdze wëcygają z gardów na wies.\"\n\nZ tego zdania wynikaja dwa PRZECIWSTAWNE procesy:\n1. **W Azji, Afryce, Ameryce Poludniowej** - wielkie miasta gwaltownie rosna (pãczniëją = puchna), ludzie PRZYBYWAJA do miast.\n2. **W Polsce** - odwrotnie: ludzie WYPROWADZAJA SIE z miast na wies (wëcygają z gardów na wies).\n\nRoznica polega wiec na kierunku migracji: WIES -> MIASTO (Azja/Afryka/Ameryka Pd.) vs. MIASTO -> WIES (Polska).\n\n## Sposob 2 - terminologia socjologiczna\nW naukach spolecznych zjawisko przenoszenia sie z miast na wies nosi nazwe suburbanizacji lub kontrurbanizacji, a przenoszenie sie ze wsi do miast - urbanizacji. Tekst opisuje zatem:\n- Azja/Afryka/Ameryka Pd. = intensywna urbanizacja\n- Polska = kontrurbanizacja / suburbanizacja\n\nWazne jest opisanie OBU procesów w odpowiedzi i wskazanie KONTRASTU miedzy nimi.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne odczytanie sensu tekstu: wskazanie przeciwnego kierunku migracji w Polsce vs. Azja/Afryka/Ameryka Pd.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Kluczowe jest wskazanie KONTRASTU - w tekście uzyto slowa \"timczasã\" (tymczasem), co sygnalizuje przeciwienstwo. Trzeba opisac oba kierunki migracji.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.2","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Kadzmiérz Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 2.1.\n\nNa spòdlim drëdżégò akapitu napiszë, jak rozmiejesz wëpòwiédz: cygnãło jich \"dodóm\".","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**\"Cygnałó jich 'dodóm'\" - to tesknota za chëczą i wszëtczim tim, co sã z nią parłączy: memką, tatką, starszima, stronizną, młodoscą, drëchama.**\n\n## Sposob 1 - analiza drugiego akapitu\nDrugi akapit opisuje losy ludzi, którzy w powojennych dekadach przeprowadzili sie ze wsi do miast:\n\n\"Jesz przez lata cygnãło jich 'dodóm'. 'Dze sã chto rodzy, tam rôd chòdzy' - gôdô rzeczónka, temù téż jezdzëlë do starków na żniwa i wëbiéranié bùlew, na swiãta i rodzynné ùroczëstoscë, sélalë dzôtczi na latné ferie.\"\n\nSformulowanie \"cygnãło jich 'dodóm'\" opisuje silne uczucie teskno ty za domem rodzinnym i wsia. Jest to nostalgia (tesknota) za:\n- rodzina (mamka, tatka, dziadkowie)\n- mlodoscią i wspomnieniami\n- domem (chëcz = dom)\n- zwyczajami i tradycjami\n- przyjaciolmi (drëchami)\n\nSlow \"dodóm\" zostalo uzyto w cudzoslowie, bo dla mieszaninow z miast to byl juz nie ich prawdziwy dom - ale wciaz czuli sen emocjonalny ciag w tamta strone.\n\n## Sposob 2 - analiza idiomu / sformulowania metaforycznego\n\"Cygnac do\" = ciagnac ku. Sformulowanie jest metafora emocjonalna: nostalgia dziala jak sila fizyczna - ciagnie czlowieka z powrotem. To zjawisko psychologiczne znane jako \"nostalgia za domem\" (Heimweh, homesickness).\n\nKlucz CKE wskazuje, ze wystarczy wymienic elementy, za którymi sie teskni: dom, rodzina, mlodosc, przyjaciele.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wyjasnienie: tesknota za domem i tym, co sie z nim kojarzy (rodzina, mlodosc, tradycje)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Sformulowanie \"cygnãło jich 'dodóm'\" to metafora teskno ty - nie chodzi o fizyczne podróze powrotne, ale o emocjonalne przyciaganie do miejsca urodzenia i wszystkiego, co sie z nim wiaze.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Kadzmiérz Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 2.1.\n\nW nôblëższim dwadzescelatim prognozowóny je rost demògraficzny w nôslédnëch pòlsczich môleznach\n\nA. w Bëdgòszczë i Łodzë.\nB. w Warszawie, Krakòwie i Gdùnskù.\nC. we wszëtczich môłëch pòlsczich gardach.\nD. leno w Kòscérznie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B. w Warszawie, Krakòwie i Gdùnskù.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nW ostatnim akapicie tekstu Ostrowskiego czytamy:\n\n\"W perspektiwie dwadzesce lat westrzód pòlsczich metropòliów rost wielënë mieszkańców zanotëją le Warszawa, Kraków i Gdùnsk (nieznaczno), a znôwù nôgòrszé prognozë demògraficzné mają Bãdgòszcz i Łódz.\"\n\nJasno podano: wzrost demograficzny zanotuja tylko trzy miasta - Warszawa, Kraków i Gdansk.\n\nAnaliza odpowiedzi:\n- **A** - Bydgoszcz i Lodz: bledna. Tekst mówi, ze maja NAJGORSZE prognozy demograficzne.\n- **B** - Warszawa, Kraków i Gdansk: poprawna - dokladnie wymienione w tekscie.\n- **C** - wszystkie male polskie miasta: bledna. Tekst mówi o kurczeniu sie wielu miast.\n- **D** - tylko Koscierzyna: bledna. Koscierzyna jest przykladem miasta z zastagnowana liczba ludnosci.\n\n## Sposob 2 - czytanie ze zrozumieniem\nSposob CKE: szukamy w tekscie zdania zawierajacego informacje o prognozach demograficznych. Kluczowe slowo: \"rost\" (wzrost). Dwa ograniczenia w zdaniu:\n1. \"w perspektiwie dwadzesce lat\" - w ciagu 20 lat\n2. \"le\" (tylko) - ograniczenie do trzech miast\n\nDodatkowo: \"nieznaczno\" - wzrost bedzie niewielki, co uwiarygadnia podana informacje.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz B\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? \"le\" = tylko - to slowo ogranicza wzrost do trzech miast. Bydgoszcz i Lodz maja odwrotne prognozy - to pulapka na nieuwaznegó czytelnika.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.4","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Kadzmiérz Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 2.1.\n\nWëpiszë z tekstu 4 zdrobniałé fòrmë słów i napiszë, za pòmòcą jaczich fòrmantów òstałë òne ùsadzoné.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**kaczùszkô - formant -ka\nwòrztkô - formant -ka\nnawetka - formant -ka\nlòsk - formant -k**\n\n## Sposob 1 - analiza jezykowa: zdrobnienia w tekscie\nZdrobnienia (deminutiwa) to formy slowotwórcze wyrazajace zmniejszenie lub emocjonalny stosunek do przedmiotu. Tworzy sie je przez dodanie formantu do podstawy.\n\nWyszukujemy w tekscie (zadanie 2) zdrobnien:\n\n1. **kaczùszkô** - od: kaczka (kaczuszka). Formant: **-ka** (kacz-ùszka). Podstawa: kaczka → forma ekspresywna zdrobniala.\n2. **wòrztkô** - od: wòrzt (kiszka, kielbasa). Formant: **-ka**. Zdrobnienie od wòrzt (kiszka domowa).\n3. **nawetka** - od: nawet. Formant: **-ka**. To zdrobnienie przyslówka - wyraz leksykalizowany.\n4. **lòsk** - od: las (lôs). Formant: **-k**. Zdrobnienie od las: lesek, lask - maly las.\n\nWszystkie te formy wystepuja w zdaniu: \"jak nié kaczuszkã, swójską wòrztkã, to przënômni lopk masła\" oraz \"z pòzdrzatkã na łąkã abò téż młodi lôsk\".\n\n## Sposob 2 - slowotwórstwo kaszubskie\nNajczestsze formanty zdrabniacze w jezyku kaszubskim:\n- **-ka / -kô** - bardzo produktywny (jak w polskim)\n- **-k** - skrócona forma, tworzy zdrobnienia rzeczowników meskich\n- **-uszka / -ëszka** - bardziej ekspresywna forma zdrobniajaca\n\nNalezy wypisac CZTERY zdrobnienia i przy kazdym podac formant - za trzy dostaje sie tylko 1 punkt.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.4, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - cztery zdrobnienia ze wskazaniem formantów\n> - **1 pkt** - trzy zdrobnienia ze wskazaniem formantów\n> - **0 pkt** - mniej niz trzy lub bledne\n> - **Akceptowane warianty:** inne zdrobnienia z tekstu sa akceptowane, o ile ze wskazaniem formantu\n\nCo zapamietac? Trzeba podac CZTERY zdrobnienia (nie trzy) i do kazdego podac formant slowotwórczy. Sam formant -ka lub -k to nie wystarczy - trzeba wskazac konkretna postac (np. -kô, -k).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/2.5","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"2.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2. Òdpòwiedzë dôwôj blós pò kaszëbskù. Tekst zdrojowy: Kadzmiérz Òstrowsczi, Wëcygnienié, tłóm. M. Jelińskô (\"Pomerania\" 2014, nr 4, s. 30-31). Pòlnô tresc tekstu w zadanim 2.1.\n\nWskażë tezã 5. akapitu. Zaznaczë jedną òdpòwiédz.\n\nA. Przecyganié lëdzy z miasta na wies je swójną nobilitacją.\nB. Młodi ùrodzony w miesce wòlą spãdzëc ùrlop za jegò grańcama.\nC. W pòwòjnowëch dzesôclecach lëdze ùrmą przenôszelë sã do miast.\nD. Wielëna lëdztwa we wiele miastach sã zmiésziwô, a jedną z przëczënów tegò je przecyganié z miasta na wies.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D. Wielëna lëdztwa we wiele miastach sã zmiésziwô, a jedną z przëczënów tegò je przecyganié z miasta na wies.**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja tezy 5. akapitu\nTeza to glówne twierdzenie akapitu - mysl, która jest udowadniana przez dalsze zdania (argumenty, przyklady, dane).\n\nPiaty akapit zaczyna sie od: \"Më jesmë swiôdkama baro wëraznégò socjologicznégò zjawiszcza kùrczeniégò sã miast.\"\n\nNastepnie podano dane liczbowe:\n- Slupsk: z 100 tys. (1990) do 96 tys. (2013)\n- Koscierzyna: od 23 tys. (1994), 20 lat pozniej tylko 0,5 tys. wiecej\n- Przyczyny: ujemne saldo wzrostu naturalnego + migracja (z miasta na wies)\n\nTeza = główna mysl akapitu:\nLiczba ludnosci w wielu miastach maleje, a jedna z przyczyn jest emigracja do wsi.\n\nAnaliza odpowiedzi:\n- **A** - \"Przecyganié z miasta na wies je swójną nobilitacją\" - to teza z pierwszego akapitu, nie piatego.\n- **B** - \"Mlodzi urodzony w miesce wola spedzic urlop\" - to tresc trzeciego akapitu.\n- **C** - \"W powojennych dziesiecioleciach ludzie masowo przenosili sie do miast\" - to drugi akapit.\n- **D** - teza piatego akapitu: kurczenie sie miast + migracja na wies jako przyczyna - poprawna.\n\n## Sposob 2 - technika identyfikacji tezy\nTeza akapitu zazwyczaj:\n1. Pojawia sie na poczatku lub pod koniec akapitu\n2. Jest zdaniem ogólnym (nie przykladem)\n3. Pozostale zdania ja argumentuja lub ilustruja\n\nW piatym akapicie zdanie otwierajace: \"Më jesmë swiôdkama baro wëraznégò socjologicznégò zjawiszcza kùrczeniégò sã miast\" = teza. Reszta to przyklady (Slupsk, Koscierzyna) i wyjasnione przyczyny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz D\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Teza to glówna mysl akapitu, nie przyklad i nie szczegól. Zawsze szukamy NAJSZERSZEGO zdania w danym akapicie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"3","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 3. (0-20)\nPrzełożë na pòlsci jãzëk.\n\nRóman Robaczewsczi\nDerdowsczi w Pariżu\n\nTen nieùbëtny duch nalôzł sã w Pariżu w 1877 r., a wiãc tej, czej béł 25 lat stôri. Nie òznôczô to równak, że ni miôł warkòwégò ë żëcowégò doswiôdczeniô. Przed zaczãcym zôróbkòwi robòtë zarechòwôł jaż szesc szkòłów. Pierszô to spòdlecznô we Wielu, slédnô - gimnazjum w Òlsztinkù, w chtërnym wierã w 1870 rokù dostôł swiadectwò dozdrzeniałoscë. Do dzysdnia swiadectwò nie òstało nalazłé. Zmianë szkòłów nie bëłë wënikã tegò, że béł òn zgniłim ùczniã, a jegò rozëm nie béł w sztãdze przëswòjiwac wiédzã. Prawie procëmno, wiedno dostôwôł òn pòzytiwné òcenë i wëapartniwôł sã doprzińdzeniama wëchôdającyma bùten zwëczajnëch szkòłowëch òbrzészków. [ ] Gwësno cësk na ùsztôłcenié sã jegò òsobòwòscë ë òkazywanié nôremnégò charakteru miało to, że jakno dzewiãc lat stôri knôp òstôł pòzbëti matczénégò cepła ë atmòsferë rodzënnowi chëczë.\n\nR. Robaczewsczi, Derdowsczi w Pariżu, \"Pomerania\" 2014, nr 3, s. 38.\n\nPrzełożë na pòlsci jãzëk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe tlumaczenie na jezyk polski:**\n\nTen niespokojny duch znalazl sie w Paryzu w 1877 r., a wiec owczas, gdy mial 25 lat. Nie oznacza to jednak, ze nie mial doswiadczenia zawodowego i zyciowego. Przed rozpoczeciem pracy zarobkowej zaliczyl az szesc szkol. Pierwsza, to elementarna we Wielu, ostatnia - gimnazjum w Olsztynku, w którym podobno w 1870 roku otrzymal swiadectwo dojrzalosci. Do tej pory swiadectwo nie zostalo odnalezione. Zmiany szkol nie wynikaly z tego, ze byl uczniem leniwym, a jego umysl nie byl zdolny przyswajac wiedzy. Wrecz przeciwnie, zawsze uzyskiwal oceny pozytywne i wyróznial sie osiagnieciami wychodzacymi poza zwykle obowiazki szkolne. [ ] Zapewne, na uksztaltowanie sie jego osobowosci i silnego charakteru wplyw mialo to, ze jako dziewiecioletni chlopiec zostal pozbawiony matczynego ciepla i atmosfery rodzinnego domu.\n\n## Sposob 1 - analiza kluczowych slow do tlumaczenia (wedlug schematu CKE)\n\nKlucz CKE wyróznial 6 czesci semantycznych. Omawiam slowa trudniejsze:\n\n**Czesc 1:** \"Ten nieůbëtny duch [ ] doswiôdczeniô\"\n- **nieůbëtny** = niespokojny, nieujarzmiony, wiecznie gdzies bedacy (nie: nieubogi!)\n- **warkňwégň** = zawodowego (wark = zawód, praca zarobkowa)\n\n**Czesc 2:** \"Przed zaczăcym [ ] szesc szkňłów\"\n- **zarechňwôł** = zaliczyl, odwiedzil, przeszedl przez (rachowaC = liczyc/zaliczac)\n\n**Czesc 3:** \"Pierszô to spňdlecznô [ ] nie ňstało nalazłé\"\n- **spňdlecznô** = elementarna, podstawowa (spňdlé = podstawa)\n- **slédnô** = ostatnia (sled = slad, koniec)\n\n**Czesc 4:** \"Zmianë szkňłów [ ] przëswňjiwac wiédză\"\n- **zgniłim ůczniă** = leniwym uczniem (zgni(c) = zgnilec = leniwiec)\n- **nie béł w sztădze** = nie byl w stanie (sztądzë = stanie, mozliwosci)\n\n**Czesc 5:** \"Prawie procëmno [ ] zwëczajnëch škňłowëch ňbrzészków\"\n- **wëapartniwôł să** = wyróznial sie (apartniwac = wyrózniac)\n- **doprzińdzeniama** = osiagnieciami (doprzińdzc = dojsc, osiagnac)\n- **bůten** = poza, na zewnatrz\n\n**Czesc 6:** \"Gwësno cësk [ ] rodzënnowi chëczë\"\n- **gwësno** = zapewne, na pewno\n- **cësk** = wplyw, nacisk, cisk (nacisk)\n- **nôremnégň** = silnego, nieugiętego, twardego\n- **chëczë** = domu (chëcz = dom, chata)\n\n## Sposob 2 - slownik kaszubsko-polski: kluczowe wyrazy\nTlumaczenie tekstu kaszubskiego wymaga znajomosci specyficznego slownictwa:\n- wark / warkňwi = praca / zawodowy\n- spňdlé / spňdlecznô = podstawa / elementarna\n- slédn- = ostatni\n- zgniły = leniwy\n- sztądzë = stanie, mozliwosci\n- apartniwac = wyrózniac (sie)\n- doprzińdzénié = osiagniecie\n- bůten = poza\n- gwësno = zapewne\n- cësk = nacisk, wplyw\n- nôremny = silny, twardy (charakter)\n- chëcz = dom, chata\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 20 pkt):\n> - **Czesc 1** (3 pkt): nieůbëtny (1) + warkňwégň (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Czesc 2** (2 pkt): zarechňwôł (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Czesc 3** (3 pkt): spňdlecznô (1) + slédnô (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Czesc 4** (3 pkt): zgniłim (1) + nie béł w sztădze (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Czesc 5** (4 pkt): wëapartniwôł să (1) + doprzińdzeniama (1) + bůten (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Czesc 6** (5 pkt): gwësno (1) + cësk (1) + nôremnégň (1) + chëczë (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Razem: 20 pkt**\n\nCo zapamietac? W zadaniu na tlumaczenie najwyzej punktowane sa slowa trudne, specyficznie kaszubskie. Szczegolnie wazne: nieůbëtny (niespokojny, nie: nieubogi), wëapartniwôł să (wyróznial sie), bůten (poza), chëcz (dom). Blad kardynalny w tlumaczeniu kluczowych slow grozi utrata wielu punktów.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05/zad/4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2016-05","number":"4","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 4. (0-30)\nWëbierzë jeden témat i napiszë wëpracowanié.\n\nTEMAT 1 - tekst spòdlowi:\nWòjcech Mëszk\nKôrbiónka z aniołã\n(wëjimk)\n\nTak tej jô chcã pò prôwdze zdrzec na nen swiat niepòdzelony, swiat jeden. Swiat jedurny. Taczi, jaczi òn pò prôwdze je. Mój swiat. Mój prôwdzëwi swiat. Swiat aniołów i swiat lëdzy. Jeden, jedurny, prôwdzëwi. Òdmikóm serce dali, òdmikóm je flot. Żëcé mie ùcékô. Żëcô mie je nót. Ni mòże tak dali, ni mòże, chòcbëm chcôł. Ni mògã mówic. Mùszã tej gadac. Gôdanié je wôżné, bë swiat nen òpisac. Niżôdnô mòwa swiata negò nie òpisze, niżódny mòwie nie je dóné tëli mòcë, bë nad nym swiatã zapanowac. Bë nim rządzëc, bë sã w nien nawetka wpisac. Mòwa je za słabô, bë òddac swiat. Gôdanim mie pùdze kąsk lżi. Gôdanim dóm so radã.\nLe ny gôdczi nicht nie zrozmieje, bò jakùż bë chto miôł zrozmiec, czej òna je skażonô. Òna je skażonô. A równak w ni je tëli mòcë, bë swiat nen òpisac, bë dac mù wiarã, chtërny wiedno i wszãdze felëje. Serce jesz rôz òtmikóm, jesz rôz piszã sercã. I nen Duch, nen Anioł je kòl mie. To je nen sóm, co czedës tak dôwno, tak baro dôwno béł\n[ ] Tą gôdką prôwdzëwą, tą gôdką sercewą człowiek sercu dô mòc. Bë gôdało, bë żëło, bë dali mògło bëc. Jô ni mògã spiéwac, le czejbëm no rozmiôł, tej bëm spiéwôł głosno. Le spiéw nen bez gôdczi serca nie òddô.\nZdrzącë w se tak głãbòk, a równak tak prosto, mëslôł jem przë tim, bë pòznac, bë òddac to, co je zamkłé, to, co je. Le to, co je, je wiedno. A jô tak niepòradno òdbiéróm. Tak niepòradno òpisywóm. Kaszëbsczé serce, kaszëbsczé serce. Jô ni mògã spiéwac, le czejbëm no rozmiôł, tej bëm spiéwôł głosno. [Hénë dalek na słowiańsczim ùbrzegù stało sã to, co naju dotik. Jesz żëjemë, jesz dërchómë, le wcyg ùmiérómë. Bò mówimë, nie gôdómë, bò spiéwómë, le serca tam ni ma. Czë mòże bëc mòwa wôżniészô, czë mòże bëc mòwa achtnionô. Mòże, bò takô je.]\n[ ] Swiat je jaczis jinszi. Wiedno taczi, jakbë sã zdôwôł, że je. A równak często jinszi òd tegò, jaczi òn je. I tak kòżdernégò dnia, czej òtmikóm òczë, gò widzã. I zôs mëslã, czë òn mie sã zdawac bãdze, czë òn bãdze prôwdzëwim. Òn bãdze prôwdzëwi, czej bãdã na nien zdrzôł prôwdzëwima, mòjima òczama. Taczima òczama, jaczé móm leno jô. Przez swòje òczë to jidze nôlepi zdrzec na nen swiat. Swiat pòstrzégóny jinszima òczama wiedno nie mdze mój, le jaczis taczi niedowarzony, taczi, w chtërnym mówienié je prôwdzëwé, a gôdanié ni mô szëkù. Bò taczi swiat lëdze pòstrzégają i mëslą, że zdrzą pò prôwdze, a le jima sã zdôwô, że zdrzą. [ ]\n\nW. Mëszk, Kôrbiónka z aniołã, \"Stegna\" 1913, nr 4, s. 4-5.\n\nTEMAT 2 - dwa teksty spòdlowé:\n\nZbigórz Jankòwsczi\nPògrańcze\n\nMój rodny dodóm stoji na rozéńdze\nDlô jednëch stoji òn na kùńcu\nDlô jednëch na samim zôczątkù\nDlô mie stoji òn na pògrańczu\nDwùch dargów - pólny i asfaltowi\nDwùch dargów - dzectwa i staroscë\n\nZdrzącë do wschôdającégò żëcégò -\n- Pò lewi móm pseùdoprzińdnotã\nA pò prawi pamiãc\nPò lewi żëcé nëkô z rëmòtã mòtórów bezmëslnotë\nZ dzysdniowim trzôską, bez zamëszleniô\n\nMòżebno je to scészëc òknã z PCV\n- fabrikatã dniów òstatnëch\nAle to nie òdmłodzy mie, nie zabije mòji pamiãce\nNie zabije môla pierszégò mòjégò wrzeszczeniégò\nMôlu bòlëznë òstatny i redotë mòji Nënczi\nMôlu, dze - jeżlë jã móm - òdebrôł jem swiądã\nChtërna rozriwónô je dzys przez terôczasnotã\n\n\"Zdrzący\" wcyg do \"wschòdu\" słabszim prawim ùchã\nWëchwôtiwóm no, co dôwné, prôwdzëwé\nZôs lewim, czëjącym - czë gwës - dzysdniowé i przińdné\nWstôwóm pòrenë i zdrzã na òbëdwie drodżi\n\nJedna i drëgô pùlsëją żëcym\n\nAle jaczim?\n\nPò prawi Nënka, Òjc, Bracyn, sąsedzë i dzectwò\nPò lewi hénetné teskniączczi, UB i wezdrzenié do lepszégò\nDzys to nie je prôwdą, nie je aktualné i nié taczé krótczé\n\nDzys krótszi, prôwdzëwszi je klangòr trulôcza\nJazgòt jastrzãba, czë téż mëznika\nChtërne bùdzą òczarzënk ù mòjégò sëna\nHewò to pòczãtégò\n\nDzysô sztërk cëszë w ògardze - starszim nigle jô -\nWachòwanié szarégò psa, chtëren òddôwô miłotã\nSztërk, czej òbadwa ùcha czëją tak samò\nCzej gwiôzdowé niebò - tak jak nigdë w miesce -\n\nCzej latosé wiodro - taczé westrzódzemnomòrsczé, ceplé\n\nTaczé swiãtozemné\n\nI ta Òjcowskô gòscëna miłoserdza\nFùl ùcemiãdżi i cepła\n\nNiech nigdë nie zabôczã negò pògrańcza\n\nZ. Jankòwsczi, Pògrańcze, [w:] Skrë ùsôdzkòwi mòcë. Antologiô kaszëbsczi pòezji (1991-2008), przërëchtowôł G.J. Schramke, Gdiniô 2010, s. 129-130.\n\nHenrik Jerzi Mùsa Kòt\nWspòmink dodomù\n\ncëż tam òstało?\npùsti dodóm\nzwëczajné żëcé sã toczi dali\nna smãtôrzu kùla starków\nzemio zdóną na łaskã wiatrów\nùbògô piôskòwô zemio,\nzemio nôdrogszô\nbłogòsławionô słonym słuńcã Kaszëb\ni pòchòdã biôłëch dënëgów na Zatoce\ndze na sztócek chòdzył pò toni\ndze serce mòje òstało\ncëż jesz mie òstało - tesknota i pisanié\npisac - chòc mësli felëje\nsłëchac szëmù Zatoczi dënëgów\nwe snie widzec sztrąd\npisac, pisac - le nié w pamiãcë\nò miesce, co tam òstało nad Zatoką\nò dodómù òpùszczonym\nò zwëczajnym żëcym\njaczé sã tam dali toczi\nò kùlach mòjich starków\nszkólnëch pamiãtóm\nserce złożã w rãce wiatru\nbë òstac, dze kòrzenie mòje\nto mie òstało\nwicy ju wierã nic\n\nH. J. Mùsa Kòt, Mòje Kaszëbë, Puck - Gdańsk - Konarzyny - Banino 2007, s. 45.\n\n(We wszystkich tekstach autorskich pisownię dostosowano do współczesnych zasad ortograficznych).\n\nWëbierzë jeden témat i napiszë wëpracowanié.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie (co najmniej 300 slow po kaszubsku). Ponizej omówienie obu tematów z kluczowymi wskazówkami.**\n\n## Sposob 1 - Temat 1: wypowiedz argumentacyjna\n\n**Temat:** Czë lëdzką mòwą jesmë w sztãdze adekwatno wërazëc swiat?\n**Tekst podstawowy:** Wòjcech Mëszk, Kôrbiónka z aniołã\n\n**Analiza tekstu Mëszka:**\nBohatera opowiadania drecze poczucie, ze slowa sa niewystarczajace do opisania swiata i uczuc:\n- \"Niżôdnô mòwa swiata negò nie òpisze\" - zadna mowa nie opisze tego swiata\n- \"mòwa je za słabô, bë òddac swiat\" - mowa jest za slaba, zeby oddac swiat\n- \"gôdanié je wôżné, bë swiat nen òpisac\" - jednoczesnie: mówienie jest wazne\n\nBohatera szydziewalicza w paradoksie: mowa jest niewystarczajaca, ale konieczna. Decyduje sie na mówienie (\"Mùszã tej gadac\"), bo bez slów byloby jeszcze trudniej.\n\n**Stanowisko wobec tezy autora:**\nMyszk uwaza, ze mowa jest niewystarczajaca (niedoskonala), ale stanowi jedyne narzedzie do próby opisania swiata i uczuc.\n\n**Przykladowe stanowisko zdajacego (zgoda):**\nLudzka mowa jest ograniczona - uczucia duchowe, piekno natury, mistyczne doswiadczenia wymykaja sie slowom. Potwierdza to lirika np. Jana Kochanowskiego w trenach (\"Wielkie zaslugi i wielki bol / slowy wyrazone byc nie moga\").\n\n**Przykladowe stanowisko zdajacego (sprzeciw):**\nMowa jest niedoskonala, ale wystarczajaca - literatura, poezja i muzyka dowodza, ze przy odpowiednim wysilku mozna przekazac gleboke prawdy o swiecie (np. ksiazki Aleksandra Majkowskiego, które opisuja dusze kaszubska).\n\n**Inne teksty kultury do odwolania (wymagane w temacie 1):**\n- Jan Kochanowski, Treny\n- Cypryan Norwid, wiersze o milczeniu i slowie\n- Aleksander Majkowski, Zycie i przygody Remusa (jezyk kaszubski jako wyraz tozsamosci)\n- Ludwig Wittgenstein: \"Granice mojego jezyka sa granicami mojego swiata\"\n\n**Schemat wypowiedzi argumentacyjnej:**\n1. Wstep: zarysowanie problemu\n2. Teza: czy mowa wystarczy / czy jest niewystarczajaca\n3. Argument 1 z odwolaniem do Myszka\n4. Argument 2 z odwolaniem do innego tekstu kultury\n5. Kontrargument (opcjonalnie)\n6. Zakonczenie / wniosek\n\n## Sposob 2 - Temat 2: interpretacja porownawcza\n\n**Teksty:** Zbigòrz Jankòwsczi, Pògrańcze + Henrik Jerzi Mùsa Kòt, Wspòmink dodomù\n\n**Teza porownawcza:** Oba wiersze przedstawiaja kondycje czlowieka zyjacego na pograniczu swiatów - przeszlosci i terazniejszosci, wsi i miasta, pamieci i zapomnienia. Dom rodzinny staje sie symbolem korzeni i tozsamosci.\n\n**Analiza Pògrańcza (Jankowskiego):**\n- Dom stoi \"na rozéńdze\" (na rozstaju) - metafora pogranicza\n- \"Pò lewi mie PSEùdoprzińdnotã / A pò prawi pamiãc\" - lewa = falszywa przyszlosc, prawa = prawdziwa pamiec\n- Podmiot stoi miedzy dwoma drogami: dlugoscià (wies/wspomnien) i nowoczesnoscia (asfaltem/milczeniem)\n- \"Niech nigdë nie zabôczã negò pògrańcza\" - zakonczenie: prosba o pamiec\n\n**Analiza Wspòminka dodomù (Musy Kota):**\n- \"Pùsti dodóm\" - dom pusty, opuszczony\n- Tesknota wyrazona przez wyliczenie: dziadkowie, morze, piasek, serce\n- \"serce złożã w rãce wiatru / bë òstac, dze kòrzenie mòje\" - metafora korzeni\n- Pisanie jako jedyna forma pozostania z domem: \"pisac, pisac - le nié w pamiãcë\"\n\n**Punkty wspólne (podobienstwa):**\n1. Motyw domu jako centrum tozsamosci\n2. Napiecie miedzy terazniejszoscia a przeszloscia\n3. Tesknota za korzeniami, stronizna\n4. Jezyk kaszubski jako symbol przywiazania do regionu\n\n**Róznice:**\n1. Jankowski: dom to rozstaj, obraz dynamiczny (stojacy na granicy); Musa Kot: dom juz opuszczony, obraz statyczny\n2. Jankowski: dialektyka lewej/prawej strony; Musa Kot: bol straty, elegijny ton\n3. Jankowski: nadzieja i wybór; Musa Kot: rezygnacja i tesknota\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 30 pkt):\n>\n> **TEMAT 1 - wypowiedz argumentacyjna:**\n> - **A. Okreslenie problemu:** 0-2-4-6 pkt\n> - **B. Stanowisko wobec autora:** 0-2-4-6 pkt\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa:** 0-2 pkt\n> - **D. Zamysl kompozycyjny:** 0-1-2-3-4 pkt\n> - **E. Spojnosc lokalna:** 0-1-2 pkt\n> - **F. Styl tekstu:** 0-2-3 pkt\n> - **G. Poprawnosc jezykowa:** 0-2-4 pkt\n> - **H. Poprawnosc zapisu:** 0-2-3 pkt\n>\n> **TEMAT 2 - interpretacja porownawcza:**\n> - **A. Koncepcja porownywania:** 0-1-2-4 pkt\n> - **B. Uzasadnienie tezy:** 0-3-6-9 pkt\n> - **C-H:** jak wyzej\n>\n> **UWAGA:** 0 pkt w kategorii A = 0 pkt za cala prace. Mniej niz 300 slow = punkty tylko za A, B, C.\n\nCo zapamietac? Kluczowe sa kategorie A i B - to tam zdobywa sie najwiecej punktów. W temacie 1 wymagane jest odwolanie do INNEGO tekstu kultury. Praca musi miec co najmniej 300 slow, byc napisana po kaszubsku i stanowic samodzielna wypowiedz z wyrazna teza i argumentami.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"}]}