{"paper":{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":13,"source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczetôj tekst i wëkònôj zadania 1.-6. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nJerzi Tréder\n\nSpòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie\n\nJ. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, wëd. 2. pòprawioné i pòszerzoné, Gduńsk 2014, s. 182-183.\n\nStandarizowanié kaszëbiznë zaczãło sã z chwilą wëdrëkòwaniô przez F. Cenôwã pierszich kaszëbsczich tekstów w 1843 r. i òd jegò deklaracji pisaniô pò kaszëbskù w 1850 r.; z ną dejã ùròbiôł òn alfabet, pisënk, gramatikã i słowarze, jak téż drëkòwôł pò kaszëbskù rozmajité ôrtë tekstów, wëchôdającé ògłowò z domôcy gwarë. Standarizowaniémù kaszëbiznë wiedno przeszkôdzało: 1. bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë co do kònkretnégò mòdła (nordowé czë strzédné, a mòże jich synteza?) razã z paczétã przewôżającëch znank; 2. felënk - do niedôwna nawetka jaczis perspektiwë - pòwsédny jãzëczny edukacji z preferowanim gwësnégò mòdła [ ].\nMòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. [ ] Niestosowanié sã do normë grozy nierozmienim sã spòlëznë abò òsmiészanim gôdającëch. Norma wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô [ ].\nNa kòżdim etapie rozwiju lëteracczi kaszëbiznë stãpień znormalizowaniô béł niszczi, a sama norma baro elasticznô, nômni mòże w pisënkù, chtëren równak téż czãsto ùlégôł zmianóm. [ ]\nNorma je tej w kaszëbiznie wcyg mało wëraznô, téż baro pòjimnô, dosc mòcno zanôléżnô òd domôcy mòwë gôdającégò czë piszącégò; w pismienizmie je òna përznã wërazniészô [ ]. Norma w jinszich òbrëmiach jãzëka brëkùje i trafionëch teòreticznëch òbrobieniów, i dłëgszégò czasu na jich ùpòwszédnienié, nôlepi w szkòłowi ùczbie, jak téż przë bòkadnym rozwiju dobri kaszëbsczi pismienizné [ ].\nRównak wëmùszenié - w krótczim czasu - normë w gódny òtmianie (np. w szkòłowi ùczbie) je baro gradé przë tak wiôldżim wcyg bënowim zjinaczenim kaszëbiznë, a niemòlim téż zmiészanim môlowégò lëdztwa [ ].\n\nÒdwòlującë sã do pòdónégò tekstu, gwôsnyma słowama zapiszë, co to je jãzëcznô norma.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jazeczno norma to wespolëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów), chtërne są ùżiwóné zgódno ze spòlëznową zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã. (Odpowiedz własnymi slowami - parafrazujemy, nie cytujemy.)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1. W tekscie Trédra znajdujemy bezposrednia definicje: \"Mòwnô norma jãzëcznô to wespòlëzna wszëtczich jãzëcznëch spòsobów (tj. zwãków, mòrfemów, wërazów, ôrtów jich wëmôwianiô i parłãczeniô, bùdowaniô zdaniów itp.), chtërne są terô ùżiwóné zgódno ze spòlëznową (tj. lëdztwa) zgódą przez wszëtczich gôdającëch nym jãzëkã.\"\nKrok 2. Polecenie mowi \"gwôsnyma słowama\" - nie mozemy przepisac cytatu slowo w slowo, musimy sparafrazowac.\nKrok 3. Kluczowe elementy parafrazy: (a) norma obejmuje wszystkie poziomy jezyka - dzwieki, formy slow, slownictwo, skladnie; (b) jest spolecznie zaakceptowana przez uzytkownikow jezyka; (c) jej niestosowanie grozi niezrozumieniem lub osmieszeniam.\n\n## Sposob 2 - kontekst jezykoznawczy\nNorma jezykowa to pojecie lingwistyczne opisujace wzorcowy, spolecznie przyjety sposob poslugiwan ia sie jezykiem. W przypadku kaszubszczyzny norma jest szczegolnie wazna, bo jezyk ten przez dlugi czas nie mial skodyfikowanej normy pisanej. Autor podkreslil, ze norma \"wëchôdô ze zwëkù i jãzëcznégò pòczëcô\" - czyli wynika z tradycji i intuicji jezykowej uzytkownikow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz wlasnymi slowami, zawierajaca istote definicji: norma to spolecznie zaakceptowany zbior regul poslugiwan ia sie jezykiem we wszystkich jego aspektach.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna, niepelna lub brak odpowiedzi.\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna poprawna parafraza definicji z tekstu.\n\nCo zapamietac? Norma jezykowa = spolecznie uzgodniony wzorzec uzycia jezyka na wszystkich poziomach (dzwiekowym, slowotworczym, leksykalnym, skladniowym). W kaszubskim norma jest wciaz malo wyrazna i elastyczna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/2","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nZ pòdónëch zdaniów ùłożë plan tekstu, wëzwëskôj le te zdania, chtërne są zgódné z tekstã. Wpiszë do zôstôwkù pasowné numrë.\n\nNr | Plan tekstu\n| Òmówienié sprawë normalizowaniô kaszëbiznë w XVIII stolecym.\n| Òbgôdka stãpienia znormalizowaniô jãzëka na etapach rozwiju lëteracczi kaszëbiznë.\n| Znaczenié dokazów Floriana Cenôwë dlô kaszëbiznë.\n| Wskôzanié normòwaniô jãzëka jakno sprawë mòżlëwi do wëkònaniô w krótczim czasym.\n| Òkreslenié elementów brëkòwnëch przë normalizowanim kaszëbiznë.\n| Wërechòwanié elementów skłôdającëch sã na mòwną jazëczną normã.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Plan tekstu (numery zdania z tabeli, ktore SA zgodne z tekstem, w kolejnosci):**\n1. Znaczenié dokazów Floriana Cenôwë dlô kaszëbiznë.\n2. Wërechòwanié elementów skłôdającëch sã na mòwną jazëczną normã.\n3. Òbgôdka stãpienia znormalizowaniô jãzëka na etapach rozwiju lëteracczi kaszëbiznë.\n4. Òkreslenié elementów brëkòwnëch przë normalizowanim kaszëbiznë.\n\n**ODRZUCONE (niezgodne z tekstem):**\n- \"Omowienie normalizowania w XVIII stulecu\" - tekst mowi o 1843 r. (XIX w.), nie o XVIII.\n- \"Wskazanie normowania jako sprawy mozliwej w krotkim czasie\" - tekst twierdzi ODWROTNIE: ze jest to bardzo trudne.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu akapit po akapicie\nAkapit 1: Standaryzacja kaszubszczyzny zaczela sie od Floriana Cenowy (1843 r.) → zdanie o ZNACZENIU DOKAZOW Cenowy.\nAkapit 2: Definicja normy jezykowej jako zbioru wszystkich jezykowych sposobow uzywanych zgodnie ze spoleczna zgoda → zdanie o WYRECOWANIU ELEMENTOW normy.\nAkapit 3: Na kazdym etapie rozwoju literackiej kaszubszczyzny stopien znormalizowania byl niski → zdanie o OMOWIENIU STOPNIA znormalizowania na etapach.\nAkapit 4: Norma wymaga opracowan teoretycznych i popularyzacji w szkolnictwie → zdanie o OKRESLENIU ELEMENTOW potrzebnych przy normalizacji.\nAkapit 5 (koniec): Wymuszenie normy w krotkim czasie jest bardzo trudne przy duzym wewnetrznym zroznicowaniu → ODRZUCA zdanie o latwosc i.\n\n## Sposob 2 - metoda eliminacji\nDo odrzucenia:\n- \"XVIII stolecie\" - Cenowa dzialal w XIX w. (1843), blad rzeczowy.\n- \"mozliwe w krotkim czasie\" - tekst mowi: \"wëmùszenié - w krótczim czasu - normë [ ] je baro gradé\" (bardzo trudne).\nZostaja 4 zdania zgodne - ukladamy je w kolejnosci pojawienia sie w tekscie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - plan z 4 poprawnie dobranych i uporzadkowanych punktow.\n> - **1 pkt** - plan z 2-3 poprawnych punktow.\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak.\n> - **Poprawny plan:** 3 (Cenowa) → 6 (elementy normy) → 2 (stopien znormalizowania) → 5 (elementy potrzebne).\n\nCo zapamietac? Zawsze sprawdzaj SPRZECZNOSC ze zrodlem: jesli zdanie mowi cos odwrotnego niz tekst (np. \"normalizacja jest latwa\" kontra \"je baro gradé\"), jest na pewno bledne. Rowniez sprawdzaj daty - XVIII/XIX wiek to inna epoka.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nJaczi stél reprezentëje pòdóny fragment tekstu? Wëbierz pasowną òdpòwiesc.\n\nPòdôj dwie jegò znanczi.\n1\n2\n\nA. nôùkòwi stél\nB. pòpùlarnonôùkòwi stél\nC. pùblicystyczny stél\nD. artisticzny stél","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B. pòpùlarnonôùkòwi stél (styl popularnonaukowy)**\n\nDwie cechy stylu:\n1. Zawiera fakty naukowe (daty, terminy jezykoznawcze).\n2. Laczy wiedze naukowa z przystepna, zrozumiala forma przekazu (rzeszi noukowa wiada z popularna wiedza).\n\n## Sposob 1 - analiza stylistyczna tekstu\nKrok 1. Sprawdzamy cechy kazdego stylu:\n- Styl naukowy (A): terminologia specjalistyczna, aparat naukowy (przypisy, bibliografia), brak odwolan do czytelnika - tekst ma terminologie, ale jest przystepny.\n- Styl popularnonaukowy (B): terminologia uproszczona, tlumaczenie pojec, fakty naukowe podane przystepnie dla szerokiego czytelnika - PASUJE.\n- Styl publicystyczny (C): komentarz, opinia, aktualne zdarzenia, jezyk perswazyjny - za malo oceny/perswazji.\n- Styl artystyczny (D): metafory, obrazowosc, emocje - nie dotyczy.\nKrok 2. Tekst Trédra to fragment podrecznika / popularnej monografii o kaszubszczyznie - typowy styl popularnonaukowy.\nKrok 3. Dwie cechy: (a) zawiera fakty i terminy (\"standarizowanié\", \"mòrfemów\", \"fòrmant\"), (b) laczy wiedze specjalistyczna z przystepna forma dla szerszego odbiorcy.\n\n## Sposob 2 - metoda eliminacji\nWykluczamy A (naukowy) bo brak aparatu naukowego (przypisow, cytatow naukowych) i tekst jest przystepny. Wykluczamy C (publicystyczny) bo brak wyrazistej tezy prasowej i perswazji. Wykluczamy D (artystyczny) bo brak srodkow literackich. Zostaje B.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 2 pkt):\n> - **1 pkt** - za wybor odpowiedzi B.\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch poprawnych cech stylu popularnonaukowego.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak.\n> - **Akceptowane cechy:** zawiera fakty; laczy wiedze naukowa z popularna; terminologia jest uproszczona/wyjasniana; skierowany do szerokiego odbiorcy.\n\nCo zapamietac? Popularnonaukowy = naukowy PLUS przystepny. Roznica miedzy naukowym a popularnonaukowym polega na przystepnosci jezyka i braku pelnego aparatu naukowego (przypisow, bibliografii itp.).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nPòdôj pò jednym synonimë nôslédnëch słowów, ùżëtëch w tekscie: parłãczenié, felënk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**parłãczenié - rzeszenié (polaczenie, zwiazek)**\n**felënk - niesëga / brak (brakowanie, niedostatek)**\n\n## Sposob 1 - analiza leksykalna kaszubska\nKrok 1. Slowo \"parłãczenié\" pochodzi od czasownika \"parłãczëc\" (polaczyc, powiazac). Synonim: \"rzeszenié\" (od \"rzeszëc\" - laczyc, wiazac). Oba oznaczaja czynnosc laczenia lub jej wynik.\nKrok 2. Slowo \"felënk\" pochodzi z niemieckiego \"Fehlen\" (brakowanie, niedobor). Synonim: \"niesëga\" (brak, niedobor) lub po prostu \"brak\".\nKrok 3. Polecenie wymaga JEDNEGO synonimu do kazdego ze slow - wystarczy po jednym z powyzszych.\n\n## Sposob 2 - kontekst uzycia w tekscie\nW tekscie: \"bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë [ ] razã z paczétã przewôżającëch znank\" oraz \"felënk - do niedôwna nawetka jaczis perspektiwë - pòwsédny jãzëczny edukacji\".\n\"Parłãczenié\" uzyto w znaczeniu laczenia elementow (np. wymowy i pisowni), a \"felënk\" jako niedostatek/brak (edukacji jezykowej). Synonim \"felënku\" w kontekscie: brak, niesëga.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie po jednym poprawnym synonimu do obu slow.\n> - **0 pkt** - brak, jeden synonim lub oba bledne.\n> - **Akceptowane warianty:** parłãczenié = rzeszenié / polaczenié; felënk = niesëga / brak / niedostatek.\n\nCo zapamietac? \"Felënk\" to kaszubskie zapozyczenie z niem. Fehlen - oznacza brakowanie/niedobor. \"Parłãczenié\" od \"parłãczëc\" to klasyczne kaszubskie slowo na laczenie, wiazanie. Oba sa w aktywnym slownictwie wspolczesnej kaszubszczyzny.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/5","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nWëpiszë z tekstu dwa słowa, w jaczich zaszedł proces prejotacji.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**jinszich, jich**\n(lub inne wyrazy z tekstu zaczynajace sie od j- zamiast i-)\n\n## Sposob 1 - gramatyka kaszubska: prejotacja\nKrok 1. Prejotacja (kasz. prejotacjo) to charakterystyczna cecha kaszubszczyzny polegajaca na dodaniu gloski J- przed samogloska i- (oraz przed innymi samoglaskami) na poczatku wyrazu.\nKrok 2. Przyklad: polskie \"inny\" → kaszubskie \"jinny / jinszi\"; polskie \"ich\" → kaszubskie \"jich\".\nKrok 3. Szukamy w tekscie wyrazow, ktore po polsku zaczynalyby sie od i-, ale w kaszubskim maja j- + i-:\n- \"jinszich\" (innych) - od pol. \"inny\" → kasz. \"jinszi\" z prejotacja j-\n- \"jich\" (ich) - od pol. \"ich\" → kasz. \"jich\" z prejotacja j-\nKrok 4. Rowniez mozliwe: \"jãzëk\" (jezyk), \"jistnieje\" - ale te sa od samogloski \"a/i\" po j, nie od i- na poczatku; klasyczne prejotacje to jinszich i jich.\n\n## Sposob 2 - metoda szukania w tekscie\nPrzegladamy tekst i szukamy wyrazow zaczynajacych sie od \"ji-\" lub \"j+i\": \"jich\", \"jinszich\". Oba sa prostymi przykladami prejotacji: ogolnopolskie i-/y- → kaszubskie j+i-.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch poprawnych wyrazow z prejudata.\n> - **0 pkt** - jeden wyraz lub bledne wyrazy.\n> - **Przykladowe rozwiazanie CKE:** jinszich, jich.\n> - **Akceptowane warianty:** inne wyrazy z tekstu z prejotacja np. jistnieje, jinaczej.\n\nCo zapamietac? Prejotacja to jedna z najbardziej charakterystycznych cech kaszubszczyzny: samogloska i- na poczatku wyrazu otrzymuje proteze j-, stajac sie ji- lub j+samogloska. To zjawisko odroznia kaszubski od polszczyzny i jest dowodem na archaizmy kaszubskie (podobne do starocerkiewnosłowianskiego).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/6","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"6","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: J. Tréder, Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie (zadania 1.-6.).\n\nWëbierz zdanié zgódné z tekstã. Wpiszë do zestôwka JO jeżlë zdanié je zgódné, NIÉ jeżlë je niezgódné.\n\n1. Przeszkòdą w normalizowanim kaszëbiznë je bënowé zjinaczenié jãzëka i felënk ùczałëch do robòtë nad nim.\n2. Przeszkòdą w normalizowanim kaszëbiznë je bënowé zjinaczenié jãzëka i felënk zgòdë na jedno mòdło.\n3. Przeszkòdą w normalizowanim kaszëbiznë je jednolité mòdło jãzëkòwé i felënk jegò nôùkòwëch òbrobieniów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. NIÉ\n2. JO\n3. NIÉ**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego zdania z tekstem\nZdanie 1: \"Przeszkodami sa bynowe zjinaczenié i felënk uczalych do roboty nad nim.\"\nTekst mowi: \"felënk - do niedôwna nawetka jaczis perspektiwë - pòwsédny jãzëczny edukacji\" (brak edukacji, nie brak uczonych). Tekst NIE mowi o braku uczonych/naukowcow - mowi o braku systematycznej edukacji jezykowej. → NIÉ.\n\nZdanie 2: \"Przeszkodami sa bynowe zjinaczenié i felënk zgody na jedno modlo.\"\nTekst mowi wprost: \"bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë co do kònkretnégò mòdła (nordowé czë strzédné, a mòże jich synteza?)\" - DOKLADNIE odpowiada tresci tekstu. → JO.\n\nZdanie 3: \"Przeszkodami sa jednolité modlo i felënk jego naukowych obrobieniow.\"\nTekst mowi o BRAKU jednolitego modla jako problemie, a nie o jednolitym modlu jako przeszkodzie. Poza tym, polacznie \"jednolite modlo\" jako przeszkody jest sprzeczne z tekstem. → NIÉ.\n\n## Sposob 2 - kluczowe cytaty\nAkapit 1 tekstu wylicza przeszkody normalizacji:\n1. \"bënowé zjinaczenié kaszëbiznë i brak zgòdë co do kònkretnégò mòdła\" - to odpowiada zdaniu 2.\n2. \"felënk [ ] pòwsédny jãzëczny edukacji z preferowanim gwësnégò mòdła\" - brak edukacji (nie brak uczonych, nie problem jednolitego modla).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: 1=NIÉ, 2=JO, 3=NIÉ.\n> - **0 pkt** - niepelna lub bledna odpowiedz.\n\nCo zapamietac? Czytajac zdania true/false, porownuj kazde slowo ze zrodlem. Zdanie 1 mowi o \"braku uczonych\" (blednie) - tekst mowi o braku edukacji. Zdanie 3 mowi o \"jednolitym modlu\" jako przeszkodzie - tekst mowi o BRAKU jednolitosci jako przeszkodzie. To klasyczne pulapki na nieuwaznego czytelnika.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/7","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczetôj tekst i wëkònôj zadania 7.-11. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nMaya Gelniôk\n\nHarpagan w kaszëbsczich lasach\n\nM. Gelniôk, Harpagan w kaszëbsczich lasach, tłóm. I. Makùrôt, \"Pomerania\" 2014, nr 12, s. 40.\n\nJu òd 25 lat w naszi òbéńdze je robiony Ekstremalny Rajd na Òrientacjã HARPAGAN. Mòże w nim brac ùdzél dwa razë òb rok: na zymkù i òb jesén. Latos w jesénny edicji tegò wédarzënkù na kòłowëch (200, 100 i 50 km) i piechtnëch (100, 50, 25 i 10 km) stegnach jibôwało sã wnetka 1400 sztëk lëdzy. Titel Harpagana dostało 92 miónkarzów.\nCo znaczi Harpagan? \"Télé më wiémë ò se, na wiele naju sprawdzą\" - taczé mòtto przeświecywô rajdowi na òrientacjã Harpagan, jaczégò ideą je dobëcé słabòtów i sprawdzenié grańc gwôsny wëtrzëmałoscë. Kòżdô z edicjów Harpagana, parłãczącégò w se dzéle piechtny i kòłowi turisticzi, je w jinszim môlu. Ta wëpadła w Lëpùszu. Harpagan je rajdã na òrientacjã. Jegò bétnice dostôwają wnet przed startã kôrtã z nacéchòwónyma kòntrolnyma pùnktama. Drogã midzë pùnktama kòżdi céchùje so sóm, z pòmòcą ti kôrtë i kòmpasu. Kòżdi fela w planowanim i nawigacji brzadëje wëdłużenim turu, na jaczégò zwénégã mô sã wëznaczony czas. Na przëmiôr na pòkònanié 100-kilométrowi piechtny turë mô sã 24 gòdzënë. W tim cządze rokù to òznôcziwô, że zachtny dzél stegnë jidze sã òcemnicą. Ni ma przerwë na spanié czë dłëgszé òdpòczinienié. Je to doba marachòwaniô, doba mierzeniô sã ze słabòtama, ùmãczenim, mòrzenim spikù. W ekstremalnëch warënkach, w nieznóny òbéńdze. Doba mòklëznë, bòlu nogów, òdtłoków na nogach. Pôlcëch òczów, zmòżdżeń kòlanów. I mùszebnotë skùpieniô sã na nawigacji, òbserwòwanim kôrtë i kòmpasu, pilowaniu drożi. Próba mòżlëwòtów gwôsnégò òrganizmù. Na tim pòlégô ekstremalnosc tegò rajdu, a téż jegò niezwëkłota. I ni ma tuwò przegrónëch. Dobëtnikama są wszëtcë, co mielë òdwôgã wëstartowac, niezanôleżno òd te, jaczi distans pòkònelë. Ale titel Harpagana zastrzeżony je dlô nôcwiardszich, dlô tëch, co mieszczącë sã w wëznaczonym czasu, dobãdą nôbarżi drãdżé turë: 100 km piechti, 200 km na kòle abò tur kòmbinowóny: 100 km na kòle i 50 piechti. [ ]\n\nWëbierz pasowną òdpòwiesc. Rajd Harpagan je ekstremalny bò je\n\nA. je dłudżi, nie mãczi ùczastników, nie je na czas.\nB. letczi, w znóny òbéńdze, jidze sã za dnia.\nC. dłudżi, w cãży òbrëmie, nie dôwô leżnosce òdpòczinieniô.\nD. krótczi, jidze sã blós w nocé, je mòżlëwòta òdpòczinieniô.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**C. dłudżi, w cãży òbrëmie, nie dôwô leżnosce òdpòczinieniô.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu o rajdzie Harpagan\nSprawdzamy kazda opcje wobec tekstu:\nA. \"nie meczi uczastnikow, nie je na czas\" - FALSZ: tekst mowi o \"mierzeniu sie ze slabotami, umeczenim\" i wyznaczonym czasie (np. 100 km w 24h).\nB. \"letczi, w znoni obéndze, jidze za dnia\" - FALSZ: tekst mowi o \"ekstremalnëch warënkach, nieznóny òbéńdze\" i nocnym marszu (\"zachtny dzél stegnë jidze sã òcemnicą\").\nC. \"dlugji, w cenzy obrëmie, nie dawa leznosci odpoczinieniu\" - PRAWDA:\n- Dlugji: 100 km piechta lub 200 km na rowerze.\n- W cenzy obrëmie: \"w ekstremalnëch warënkach, w nieznóny òbéńdze\".\n- Nie daje mozliwosci odpoczynku: \"Ni ma przerwë na spanié czë dłëgszé òdpòczinienié.\"\nD. \"krótczi, jidze blós w nocé\" - FALSZ: jest dlugi i nie jest tylko nocny.\n\n## Sposob 2 - kluczowe cytaty z tekstu\n\"Ni ma przerwë na spanié czë dłëgszé òdpòczinienié\" - wyklucza A i D.\n\"w nieznóny òbéńdze\" - wyklucza B (\"znona obenda\").\n\"zachtny dzél stegnë jidze sã òcemnicą\" - potwierdza trudne warunki.\nWszystko wskazuje na C.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie odpowiedzi C.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak.\n\nCo zapamietac? Odpowiedz C jest wprost udokumentowana trzema cytatami z tekstu. W zadaniach wielokrotnego wyboru szukaj WSZYSTKICH cech wymienionych w opcji - jedno bledne slowo dyskwalifikuje opcje.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/8","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: M. Gelniôk, Harpagan w kaszëbsczich lasach (zadania 7.-11.).\n\nGwôsnyma słowama wëjasnij, co znaczi w kaszëbiznie słowò òbéńda.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Òbéńda - ograniczony obszar terenu / terytorium / okolica.**\n\n## Sposob 1 - analiza kontekstu w tekscie\nKrok 1. Szukamy w tekscie wszystkich uzyc slowa \"obéńda\":\n- \"Ju òd 25 lat w naszi òbéńdze je robiony Ekstremalny Rajd\" - tu \"obéńda\" oznacza okolice, region, w ktorym odbywa sie rajd.\n- \"w ekstremalnëch warënkach, w nieznóny òbéńdze\" - tu nieznana okolica, nieznany teren.\nKrok 2. Z kontekstu wynika, ze \"obéńda\" to ograniczony obszar terenu, okolica, terytorium.\nKrok 3. Polecenie: \"gwôsnyma słowama\" - opisujemy wlasnymi slowami, nie cytat.\n\n## Sposob 2 - etymologia i powiazania jezykowe\n\"Obéńda\" pochodzi od kaszubskiego obejscia, okolic. Wspolczes nie w kaszubskim uzywane w znaczeniu: rejon, okolica, obszar administracyjny lub geograficzny. Porownaj: polskie \"obejscie\" (pero w znaczeniu geograficznym, nie zabudowania), staropolskie \"obeda\" = okrag administracyjny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz wskazujaca na znaczenie: ograniczony obszar terenu / terytorium / okolica / rejon.\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak.\n> - **Przykladowe rozwiazanie CKE:** \"Obenda - ograniczony dzel remii, teritorium.\"\n\nCo zapamietac? \"Obéńda\" to jedno z charakterystycznych kaszubskich slow geograficznych. W kontekscie rajdu odnosi sie do okresu/obszaru geograficznego, na ktorym odbywa sie wyscig. Mozna go zastapic slowami: okolica, rejon, terytorium, obszar.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/9","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: M. Gelniôk, Harpagan w kaszëbsczich lasach (zadania 7.-11.).\n\nWëpiszë z tekstu dwa jistniczi, chtërne òstałë ùsadzoné za pòmòcą fòrmantu -ota / -òta.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**mùszebnosc / mùszebnotë oraz słabòtama / słabòta**\n(w formie z tekstu: \"słabòtama\", \"mùszebnotë\" - lub inne wyrazy na -ota/-òta z tekstu)\n\nCzesciej wskazywane: **mùszebnotë** i **słabòtë** (klucz CKE: muszebnota, slabota)\n\n## Sposob 1 - analiza slowotworstwa kaszubskiego\nKrok 1. Formant -ota / -òta to typowy kaszubski sufiks slotworczy tworzacy rzeczowniki abstrakcyjne od przymiotnikow lub czasownikow.\nKrok 2. Przyklady tworzenia:\n- \"słabi\" (slaby) + -ota → \"słabòta\" (slabizna, slaboscbedna, trudnosc)\n- \"mùszebny\" (konieczny, potrzebny) + -ota → \"mùszebnotë\" (koniecznosc, potrzeba)\nKrok 3. Szukamy w tekscie o rajdzie Harpagan wyrazow konczacych sie na -ota lub -òta:\n- \"słabòtama\" (narzednik l.mn. od \"słabòta\") - w zdaniu \"mierzeniô sã ze słabòtama\"\n- \"mùszebnotë\" (gen. l.poj. od \"mùszebnotë\") - w zdaniu \"I mùszebnotë skùpieniô sã\"\n- \"niezwëkłota\" - rowniez mozliwy (niezwyklosc) - formant -ota od \"niezwëkłi\"\n\n## Sposob 2 - identyfikacja formantu\nFormant -ota/-òta buduje rzeczowniki abstrakcyjne (oznaczajace cechy, stany): slabota (stan bycia slabym), muszebnota (koniecznosc). Nie myl z -ota w innych jezykach - w kaszubskim jest to produktywny sufiks.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa poprawne rzeczowniki z tekstu z formantem -ota/-òta.\n> - **0 pkt** - niepelna lub bledna odpowiedz.\n> - **Przykladowe: mùszebnotë, słabòtama** (w dowolnej formie gramatycznej).\n> - **Rowniez akceptowane:** niezwëkłota.\n\nCo zapamietac? Formant -ota/-òta w kaszubskim to odpowiednik polskich -osc, -stwo przy tworzeniu rzeczownikow abstrakcyjnych. Jest bardzo produktywny w kaszubszczyznie. Szukajac takich wyrazow, szukaj konca -ota lub -òta w dowolnej formie (mianownik, dopelniacz itp.).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/10","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: M. Gelniôk, Harpagan w kaszëbsczich lasach (zadania 7.-11.).\n\nAùtorka przëwòlónégò tekstu napisała, że dobëtnikama Harpagana są wszëtcë, co mielë òdwôgã wëstartowac w rajdze, niezanôleżno òd te, jaczi distans pòkònelë. Pòdôj dwa argùmentë, co pòcwierdzą to stanowiszcze.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa argumenty potwierdzajace, ze zwyciezcami sa wszyscy uczestnicy:**\n1. Samo podjecie decyzji o starcie w rajdzie wymaga niezwyklej odwagi, wiec juz ten krok jest zwyciestwem nad soba.\n2. Celem rajdu jest przekraczanie wlasnych granic i zmierzenie sie z wlasnymi slabosciami - a to jest osobiste zwyciestwo kazdeego uczestnika, niezaleznie od dystansu.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1. Stanowisko autorki: \"Dobëtnikama są wszëtcë, co mielë òdwôgã wëstartowac, niezanôleżno òd te, jaczi distans pòkònelë.\"\nKrok 2. Szukamy uzasadnien tego twierdzenia w tekscie:\n- \"mielë òdwôgã wëstartowac\" - start wymaga niezwyklej odwagi ze wzgledu na ekstremalne warunki.\n- Motto rajdu: \"Télé më wiémë ò se, na wiele naju sprawdzą\" - rajd jest probą wlasnych mozliwosci, nie rywalizacja.\n- \"Próba mòżlëwòtów gwôsnégò òrganizmù\" - sprawdzenie siebie jest celem, nie miejsce w rankingu.\nKrok 3. Kazdy kto startuje, sprawdza swoje mozliwosci (cel rajdu), a samo podjecie decyzji wymaga odwagi - to dwa odrebne argumenty.\n\n## Sposob 2 - schemat argumentacyjny\nArgument 1 (odwaga startu): \"Dzél ekstremalnoscë to mùszebnosc mierzeniô sã ze słabòtama - ju sama decyzjo startu je zwyciestwem.\"\nArgument 2 (cel osobisty): \"Rajd je próba wlasnych mozliwosci, nie walka z innymi - kazdy przechodzi swoja probe i wychodzi jako zwyciezca.\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - dwa argumenty zgodne z tekstem.\n> - **0 pkt** - jeden argument lub brak/bledne.\n> - **Argument 1 (CKE):** Kazdy uczestnik jest zwyciezca, bo wzial udzial.\n> - **Argument 2 (CKE):** Sama decyzja o starcie wymaga niezwyklej odwagi i woli zmierzenia sie ze slabosciami.\n\nCo zapamietac? Szukajac argumentow do cudzego stanowiska, wracaj do tekstu i wypisuj cytaty, ktore autor uzywa jako uzasadnienie. Tu: \"mielë òdwôgã wëstartowac\" i opis ekstremalnosci rajdu to klucz.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/11","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst zródlowy: M. Gelniôk, Harpagan w kaszëbsczich lasach (zadania 7.-11.).\n\nWëpiszë z tekstu 3 słowa klucze, jaczé zamikają w se dërżéń wëpòwiescë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Harpagan, marachowanie (maratonowanie / znoszenie trudu), dobece (zwyciestwo)**\n\n(wg klucza CKE: Harpagan, marachowanie, dobece)\n\n## Sposob 1 - metoda slow kluczowych\nKrok 1. Slowa klucze to wyrazy, ktore najbardziej zwiezle ujmuja glowna tematyke tekstu - pojawiaja sie czesto i sa nierozerwalnie zwiazane z trescia.\nKrok 2. Tekst dotyczy rajdu HARPAGAN, ktory polega na wielogodzinnym pokonywaniu trudnej trasy (MARACHOWANIE - mozolna, dhuga wegrowka/bieg) i osiaganiu ZWYCIESTWA (DOBECE).\nKrok 3. Klucz CKE podaje: \"Harpagan, marachowanie, dobece\" - sa to:\n- Harpagan - nazwa rajdu, temat tekstu.\n- Marachowanie - czynnosc, ktora charakteryzuje rajd (znoszenie trudu, dlugotrwaly marsz).\n- Dobece - zwyciestwo, cel uczestnikow (\"I ni ma tuwò przegrónëch. Dobëtnikama są wszëtcë \").\n\n## Sposob 2 - analiza czestotliwosci i centralnosci\n\"Harpagan\" pojawia sie wielokrotnie - to temat.\n\"Mierzenie sie z trudnosciami\" (marachowanie) to glowna czynnosc opisywana w tekscie - \"doba marachòwaniô\".\n\"Dobëtnikama\" / zwyciestwo to puenta artykulu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne slowa klucze.\n> - **0 pkt** - niepelna lub bledna odpowiedz.\n> - **Przykladowe rozwiazanie CKE:** Harpagan, marachowanie, dobece.\n> - **Akceptowane warianty:** inne slowa centralnie zwiazane z tematem tekstu (ekstremalnosc, odwaga, rajd).\n\nCo zapamietac? Slowa klucze to nie dowolne slowa z tekstu - musza zamykac \"dërzén wëpòwiescë\" (istote wypowiedzi). Wybierz te, ktore bez nich tekst byloby nie do zrozumienia. Tu: bez Harpagana, marachowania i zwyciestwa (dobece) nie ma tresci.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/12","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"12","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"M. Bùllmann, Co sã dzeje na wiesołach, \"Pomerania\" 2014, nr 5, s. 52-53.\n\n\"Czãsto ju ni ma taczich zwëków, jak na przëmiôr czëtanié kôrtków, lëstów abò telegramów z żëczbama òb czas wieselô. Wëzdrzało to tak, że brifka zbiérôł taczé lëstë doma ë przëchôdôł z nima na rozegracjã przezeblokłi w swój ùnifòrm z pòcztową tasząâ. Dôwôł ne żëczbë młodim i abò òni, abò òn czëtelë je głosno. [ ] Cörôz mni ùzdrzimë na wieselach tradicyjnëch òczepinów. [ ] Òrkestra téż ju nie òbchòdzy w piątk sąsadów młodi pôrë, żebë rôczëc jich na zdënk. [ ] Widzec je téż cos kąsk nowégò. Czasã dô sã widzec młodëch w kaszëbsczich ruchnach. Mómë téż pierszé zdënczi, na jaczich młodi przësygają so w kaszëbsczim jãzëkù. [ ] Rodzy sã tej cos, co bierze sã z chãce pòchwôleniô sã, bëcégò bùsznym z pòchòdzeniégò. To je dobré, ale jesz lepi bëłobë, żebë do nowëch ùdbów dodac chòc kąsk z nëch stôrëch snôżich zwëków. [ ]\"\n\nPrzetłómaczë na pòlsczi jãzëk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe tlumaczenie na jezyk polski:**\n\n\"Czesto juz nie ma takich zwyczajow, jak na przyklad czytanie kartek, listow albo telegramow z zyczeniami podczas wesela. Wygladalo to tak, ze listonosz zbieral takie listy w domu i przebrany w swoj uniform z pocztowa torba przychodzil z nimi na zabawe. Dawal te zyczenia mlodym i albo oni, albo on czytali je glosno. [ ] Coraz mniej jest na weselach tradycyjnych oczepin. [ ] Orkiestra tez juz nie obchodzi w piatek sasiadow pary mlodej, zeby zaprosic ich na slub. [ ] Widac jest tez troche nowego. Czasem mozna zobaczyc mlodych w kaszubskich ubraniach. Mamy tez pierwsze sluby, na ktorych mlodzi przysiegaja sobie w jezyku kaszubskim. [ ] Rodzi sie zatem cos, co bierze sie z checi pochwalenia sie, bycia dumnym z pochodzenia. To jest dobre, ale jeszcze lepiej byloby, gdyby do nowych pomyslow dodac choc troche z tych starych pieknych zwyczajow.\"\n\n## Sposob 1 - tlumaczenie zdanie po zdaniu z kluczowymi slowami\n**Zdanie 1:** \"Czãsto ju ni ma taczich zwëków\" = Czesto juz nie ma takich zwyczajow.\n- \"na przëmiôr\" = na przyklad (kluczowe slowo, 1 pkt w kluczu)\n- \"ob czas wieselô\" = podczas wesela / w czasie wesela.\n\n**Zdanie 2 (trudne - 5 pkt w kluczu):** \"Wëzdrzało to tak, ze brifka zbiérôł \"\n- \"brifka\" = listonosz (zapozyczenie z niem. Brief = list; brifka = donosiciel listow → listonosz)\n- \"rozegracjã\" = zabawe / wesele (rozegracja = impreza taneczna, zabawa weselna)\n- \"przezeblokłi\" = przebrany (przeblokac sa = przebrac sie)\n- \"tasząâ\" = torba / torba pocztowa\n\n**Zdanie 3:** \"Dôwôł ne żëczbë młodim\" = Dawal te zyczenia mlodym.\n- czytali je glosno = czëtelë je głosno.\n- \"Cörôz mni [ ] tradicyjnëch òczepinów\" = Coraz mniej tradycyjnych oczepin (oczepin).\n\n**Zdanie 4 (3 pkt):** \"Òrkestra [ ] nie òbchòdzy w piątk sąsadów [ ] żebë rôczëc jich na zdënk\"\n- \"rôczëc\" = zapraszac (1 pkt)\n- \"zdënk\" = slub / wesele (1 pkt) - zdënk to kaszubskie slowo na slub/wesele\n- calosc: orkiestra nie zaprasza sasiadow na slub.\n\n**Zdanie 5 (3 pkt):** \"Widzec je téż cos kąsk nowégò [ ] w kaszëbsczich ruchnach\"\n- \"kąsk\" = troche / nieco (1 pkt)\n- \"ruchnach\" = ubraniach / strojach (1 pkt) - ruchna = ubranie, stroj\n- calosc: widac tez troche nowego / mlodych w kaszubskich strojach.\n\n**Zdanie 6 (1 pkt):** \"Mómë téż pierszé zdënczi [ ] w kaszëbsczim jãzëkù\" = Mamy pierwsze sluby w jezyku kaszubskim.\n\n**Zdanie 7 (2 pkt):** \"Rodzy sã [ ] z chãce pòchwôleniô sã, bëcégò bùsznym\"\n- \"bùsznym\" = dumnym (1 pkt) - bùszny = dumny, szczyciacy sie\n- calosc: rodzi sie cos z checi pochwalenia sie, bycia dumnym z pochodzenia.\n\n**Zdanie 8 (3 pkt):** \"jesz lepi bëłobë, żebë do nowëch ùdbów dodac [ ] stôrëch snôżich zwëków\"\n- \"ùdbów\" = pomyslow (1 pkt) - ùdba = pomysl, idea\n- \"snôżich\" = pieknych (1 pkt) - snôzi = ladny, piekny\n- calosc: lepiej byloby dodac do nowych pomyslow stare piekne zwyczaje.\n\n## Sposob 2 - slownik trudnych kaszubskich slow\n| Kaszubskie | Polskie |\n| brifka | listonosz |\n| rozegracja | zabawa, impreza weselna |\n| przezeblokli | przebrany |\n| tasza | torba |\n| zdënk | slub, wesele |\n| rôczëc | zapraszac |\n| kąsk | troche |\n| ruchna | ubrania, stroje |\n| bùszny | dumny |\n| ùdba | pomysl |\n| snôzi | piekny, ladny |\n| na przëmiôr | na przyklad |\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12, max 20 pkt):\n> - Za \"na przëmiôr\" (1) + calosc zdania (1) = 2 pkt.\n> - Za brifka, rozegracja, przezeblokli, tasza (4x1) + calosc (1) = 5 pkt.\n> - Za calosc zdania (1) = 1 pkt.\n> - Za rôczëc, zdënk (2x1) + calosc (1) = 3 pkt.\n> - Za kąsk, ruchnach (2x1) + calosc (1) = 3 pkt.\n> - Za calosc zdania (1) = 1 pkt.\n> - Za bùsznym (1) + calosc (1) = 2 pkt.\n> - Za ùdbów, snôżich (2x1) + calosc (1) = 3 pkt.\n> - RAZEM: 20 pkt.\n\nCo zapamietac? Klucz do tlumaczenia z kaszubskiego to zapamietanie podstawowego slownictwa: brifka=listonosz, ruchna=ubrania, bùszny=dumny, zdënk=slub, ùdba=pomysl, snôzi=piekny. Te wyrazy sa charakterystyczne dla kaszubszczyzny i regularnie pojawiaja sie w maturze.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05/zad/13","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2017-05","number":"13","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 13. (0-30) Wëbierz jeden témat i napiszë wëprôcowanié.\n\nTÉMAT 1:\nL. Gòłąbk, Jak zachòwac jãzëk kaszëbsczi? - Përznã słów ò samòsztôlcenim, [w:] Warsztaty regionalne Remusowa Kara. Materialy pokonferencyjne, Gdansk 2008, s. 25-27.\n\nTÉMAT 2:\nD. Wilczewskô, Pòd pierzëną Dobrégò, Banino - Kartuzy 2010, s. 8.\nM. Kwidzyńsczi, W kòpùnce, Banino 2014, s. 28.\n(We wszystkich tekstach autorskich pisownie dostosowano do wspolczesnych zasad ortograficznych).\n\nTÉMAT 1 - L. Gòłąbk, Jak zachòwac jãzëk kaszëbsczi? - Përznã słów ò samòsztôlcenim:\n\nDzysô wësok rozwiniôtô je stara ò jãzëk kaszëbsczi. Przeznôczóné są wiôldżé dëtczi na ùczbã kaszëbiznë, dostãp do wiédzë mają nié leno dzôtczi, ale téż starszi, na Gduńsczim Ùniwersytece mòże mdze òtemkłô jistnieje kaszëbistika, jistnieje Radio Kaszëbë i program telewizyjny, ò jaczi w òstatnym czasu bëłë biôtczi, ale ùdało sã cos zwënégòwac. Mëszlã, że na wiele rzeczi ni mòżemë narzekac. Leno pòjiwiô sã pitanié: pò co to wszëtkò je? A nawetka: dlô kògò je to całé staranié? Dzysô, żebë sã dogadac, nie trzeba rozmiec kaszëbsczégò jãzëka. Wszãdze wszëtkò załatwisz pò pòlskù. Je jesz dzys wcyg mòżlëwòsc wëkòrzëstiwaniô kaszëbiznë w practice codniowégò żëcégò, ale nie je to kònieczné człowiekòwi żëjącémù strzód Kaszëbów. Gôdanié pò kaszëbskù stôwô sã - òsoblëwie dlô młodégò pòkòleniô - swégò ôrtu misją. I wszëtcë, co chcą gadac pò kaszëbskù pùblicznô, òdczuwają òsoblëwòsc ti sytuacji. Wëmôgô to òdwôdżi i człowiek mòże są narazëc na ùsmiésznym, nawetka ze stronë jinszich Kaszëbów. [ ]\n\nTÉMAT 2 - dwa dokazë do przërównawczi interpretacji:\n\nDorota Wilczewskô, ***\nBądzemë pòczątkã i kùńcã / Bądzemë òblokłi i nadżi / Bądzemë kòchac i nienawidzec / I wiedno bądzemë przë se / I wiedno bądzemë tesknic / Jaczi dzywny bądze wkół nas swiat / Czej bądzemë przë se nieòdpiarce / I dlô se jak ùmarłi / Przeżdrzë sã na mie / Smieją sã / Bò widzã twòje òczë / Dobrze je widzec / W pòczątkù bez kùńca / Nadżi z zaòstałim òbleczenim / Kòchóny i daleczi òd nienawiscë / Te òczë przewòliwóné / Wiedno są przë mie / I tesknią jaż do smiercë / Le swiat nie pòjął jesz naszi prôwdë / Swiat czarownik zajiscony\n(D. Wilczewskô, Pòd pierzëną Dobrégò, Banino - Kartuzy 2010, s. 8.)\n\nMarión Kwidzyńsczi, Ta miłota ù Bòga\nTa miłota ù Bòga wërosła w krutopie / Më mòżemë sã zgòdzëc abò nié / Ta żôrotnô miłota mô swój môl / Czasã wëskòczi jak zajc zeza miedzë / Zeza blónë zeza dôczi / Je wëstawionô tej-sej do wiatru / Dolmaczi sã na cãzé jãzëczi / Wszãdze je tak samò żôrotnô / Na skrótë wszëtkò szmakô pò përznie / Szczescégò je kùławé na òbie nodżi / Redotë że jaż nierôz òmgleje / Wiedno mô w se rajsczi òbgrizk / Swòjã swiãtosc zakriwô milczenim / Ta miłota ù Bòga prôwdzëwô / Mô serce do pôrë / To je dëcht prosté jaż nie je do wiarë.\n(M. Kwidzyńsczi, W kòpùnce, Banino 2014, s. 28.)\n\nWëbierz jeden témat i napiszë wëprôcowanié.\n\nTÉMAT 1. Czë wôrt je dozerac kaszëbską kùlturã i kaszëbsczi jãzëk? Rozwôżë problem na spòdlim pòdónégò tekstu i jinégò tekstu kùlturë. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.\n\nTÉMAT 2. Dokònôj przërównawczi interpretacji pòdónëch dokazów. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie co najmniej 300 slow po kaszubsku. Ponizej wskazowki i przykladowe realizacje obu tematow.**\n\n## TEMAT 1 - wypowiedz argumentacyjna (rozprawka)\n\n### Temat: Czy warto strzec kultury kaszubskiej i jezyka kaszubskiego?\n\n**Problem tekstu (kat. A):** Autor (L. Golabk) stawia pytanie, po co dbac o jezyk kaszubski, skoro i tak wszedzie mozna sie dogadac po polsku. Jednoczesnie wskazuje, ze mowienie po kaszubsku dla mlodego pokolenia staje sie misja wymagajaca odwagi.\n\n**Stanowisko wobec autora (kat. B):** Nalezy sformulowac WLASNE stanowisko: czy zgadzasz sie z autorem, ze warto bronic jezyka mimo trudnosci, czy proponujesz inne rozwiazanie.\n\n**Przykladowe stanowisko:** Warto strzec kaszubszczyzny, bo jezyk jest nosnikiem tozsamosci kulturowej - bez niego traci sie zwiazek z dziedzictwem przodkow, literatura i historia regionu. Kaszubski jest jedynym jezykiem regionalnym w Polsce z oficjalnym statusem (ustawa z 2005 r.) - to zobowiazuje do jego ochrony.\n\n**Sposob budowania rozprawki:**\n1. Wstep: sformulowanie problemu (jezyk kaszubski zagrozony, pytanie o sens ochrony).\n2. Teza: Warto strzec kaszubszczyzny, bo\n3. Argument 1 z tekstu: Golabk wskazuje, ze mowienie po kaszubsku wymaga odwagi - to dowod jego wartosci symbolicznej.\n4. Argument 2 z innego tekstu kultury: np. odwolanie do wiersza Doroty Wilczewskiej (z Tematu 2) - literatura kaszubska jako dowod zywotnosci jezyka.\n5. Kontargument + obalenie: Moze byc pokusa, ze skoro po polsku mozna wszedzie, kaszubski jest zbedny - ale jezyk to nie tylko komunikacja, to tozsamosc.\n6. Zakonczenie: Synteza - jezyk kaszubski wart ochrony jako swiadectwo unikalnej kultury.\n\n## TEMAT 2 - interpretacja porownawcza dwoch wierszy\n\n**Wiersz 1:** Dorota Wilczewskô, ***\n**Wiersz 2:** Marion Kwidzynsci, Ta milota u Boga\n\n**Koncepcja porownywania (kat. A):** Oba wiersze podejmuja temat milosci - jej paradoksow, nierozwiazywelnosci i transcendencji. Milosc jest tu sila, ktora laczy i dzieli, jest zrodlem bolu i radosci jednoczesnie.\n\n**Teza interpretacyjna:** Oboje autorow prezentuja milosc jako doswiadczenie paradoksalne: jest ona zrodlem radosci i cierpienia, bliskosci i oddalenia, czasowosci i wiecznosci.\n\n**Analiza wiersza 1 (Wilczewskô):**\n- Paradoksy: \"Bądzemë pòczątkã i kùńcã\", \"Bądzemë òblokłi i nadżi\", \"Bądzemë kòchac i nienawidzec\".\n- Milosc jako cosc co trwa wbrew wszystkiemu: \"Wiedno są przë mie / I tesknią jaż do smiercë\".\n- Swiat nie rozumie tej milosci: \"Le swiat nie pòjął jesz naszi prôwdë\".\n\n**Analiza wiersza 2 (Kwidzynsci):**\n- Milosc boska rosnaca z trudnosci: \"Ta miłota ù Bòga wërosła w krutopie\" (w cierpieniu/glebinie).\n- Nieprzewidywalnosc: \"Czasã wëskòczi jak zajc zeza miedzë\".\n- Milosc ponadgraniczna: \"Dolmaczi sã na cãzé jãzëczi / Wszãdze je tak samò żôrotnô\".\n- Paradoks szczescia: \"Szczescégò je kùławé na òbie nodżi\" - szczescie kuleje, jest niepewne.\n\n**Podobienstwa:**\n- Oba wiersze ukazuja milosc jako paradoks (radosc i bol).\n- Oba sa refleksja nad natura milosci, nie opisem konkretnej relacji.\n- Oba ukazuja milosc jako sile wieczna (\"jaż do smiercë\", \"Ta miłota [ ] prôwdzëwô\").\n\n**Roznice:**\n- Wilczewskô pisze o milosci miedzyludzkiej, osobistej; Kwidzynsci o milosci w wymiarze transcendentnym (\"u Boga\").\n- Wiersz Wilczewskiej jest bardziej liryczny i emocjonalny; Kwidzynskiego - bardziej refleksyjny i filozoficzny.\n\n## Sposob 1 - struktura wypracowania (Temat 1)\nWstep → Teza → min. 3 argumenty (1 z tekstu Golabka, 1 z innego zrodla kulturowego) → Konkluzja. Min. 300 slow w jezyku kaszubskim.\n\n## Sposob 2 - schemat interpretacji porownawczej (Temat 2)\nWstep z teza porownawcza → Analiza wiersza 1 → Analiza wiersza 2 → Syntetyczne porownanie (podobienstwa i roznice) → Wnioski. Min. 300 slow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 13, max 30 pkt):\n>\n> **TEMAT 1 - wypowiedz argumentacyjna:**\n> - A. Okreslenie problemu: 0-2-4-6 pkt (6 - pelne i zgodne z tekstem).\n> - B. Stanowisko wobec autora: 0-2-4-6 pkt (6 - adekwatne i pelne).\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0-2 pkt.\n> - D. Kompozycja: 0-1-2-3-4 pkt.\n> - E. Spojnosc: 0-1-2 pkt.\n> - F. Styl: 0-2-3 pkt.\n> - G. Poprawnosc jezykowa: 0-2-4 pkt.\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0-2-3 pkt.\n> - UWAGA: 0 pkt w A → 0 pkt za calosc; A=2 i B=0 → 0 pkt za reszte; <300 slow → punkty tylko za A,B,C.\n>\n> **TEMAT 2 - interpretacja porownawcza:**\n> - A. Koncepcja porownywania: 0-1-2-4 pkt.\n> - B. Uzasadnienie tezy: 0-3-6-9 pkt.\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0-2 pkt.\n> - D. Kompozycja: 0-1-3 pkt.\n> - E. Spojnosc: 0-1-2 pkt.\n> - F. Styl: 0-2-3 pkt.\n> - G. Poprawnosc jezykowa: 0-2-4 pkt.\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0-2-3 pkt.\n\nCo zapamietac? Najwazniejsze kategorie to A i B - bez min. 2 pkt w A cala praca dostaje 0. Pisz co najmniej 300 slow - ponizej tej granicy tracisz dostep do kategorii D-H. Wypracowanie musi byc po kaszubsku. Temat 1: odwolaj sie do tekstu Golabka I do przynajmniej jednego innego tekstu kultury. Temat 2: porownaj oba wiersze, znajdz teze laczaca i roznice.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"}]}