{"paper":{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":12,"source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/6a","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"6a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 6.-9. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nTomôsz Fópka\nKaraòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce\n\nÒd 2007 rokù je w sécé jedna starna, na chtërny jidze nalezc skòpicą darmôk piesniów, aranżów do spiéwaniô, ale téż tłómaczënków na pòlsczi kaszëbsczich tekstów a nagrania wëmòwë. [ ]\nAle są to w wikszoscë nowé spiéwë. A spiewac lubimë colemało to, co ju bëlno znóné. Stôré dokazë. Jinô rzecz, że tak na ògle wcyg mało znajemë kaszëbsczich spiéwów. Wiele robią, cobë to zmienic òrganizacje rozmajitëch spiéwnëch rezegracjów na Kaszëbach [ ]. Równak kaszëbsczégò karaòke, a do te [ ] w internece jesz nie bëło. [ ] I to sã zjiscëło za sprawą Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô [ ].\nKaraòke w całoscë przëszło z Japónii a chùtkò rozeszło sã pò całim swiece. W internece je chòcle pòlskô starna ising.pl czë ikaraoke.pl. Sama ùdba kaszëbsczégò karaòke nie bëła nowô. W 2012 rokù bëtowsczi bùrméster Riszard Sylka bédowôł Kaszëbsczi Artisticzny Agencji z Chwaszczëna stwòrzenié kaszëbsczégò karaòke dlô szkòlnëch. [ ]\nWaldemôr Gwizdała z bióra Zrzeszeniô zajął sã twòrzenim internetowi maszinë do kaszëbsczégò karaòke.\nW zélnikù [2015 rokù] wersjô kaszëbsczégò karaòke szła ju pòd pùbliczny òbzórk w internece i zebra wiele \"lajków\" a pòchwôlënków. [ ]\nChto chce sã pòbawic w spiéwanié karaòke pò kaszëbskù, mùszi zazdrzec na starnã www.kaszubskiekaraoke.pl. Tej je nót wëbrac jednã z bédownëch, znónëch frantówków. [ ] Scygô sã do swòjégò kòmpùtra specjalny program, dzãka jaczémù karaòke \"chòdzy\". Dali, pò knypsniãcym, lecy mùzyka i tekst, jaczé mòżno zatrzëmac i pùszczac, jaż sã naùczi spiéwã. Tonacje piesniów òstałë tak dobróné, cobë brëkòwnicë jigrë ni mielë kłopòtu z wëcyganim zwãków głosa.\nJe to ju terô dobri bédënk do pòspólny zabawë, a pò naniesenim kòrektów - téż do nôùczi. Pòsobné karaòke mògłobë bëc np. z kòlãdama. Mëszlã, że tematika zanôłégò òd tëch, co mdą z niegò kòrzëstac. W całoscë wcyg zachãcywómë do spiéwaniô pò kaszëbskù!\n\nT. Fópka, Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce, \"Pomerania\" 2015, nr 10, s. 43.\n\na) Jaczi gatënk reprezentëje pòdóny tekst?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**gazétniczi articzel** (artykul gazetowy / prasowy)\n\n## Sposob 1 - rozpoznawanie gatunku tekstu\n\nTekst Tomasza Fopki \"Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce\" to **artykul prasowy (gazétniczi articzel)**.\n\nCechy identyfikacyjne widoczne w tekscie:\n- Pojawil sie w konkretnym piSmie: \"Pomerania\" 2015, nr 10 - to czasopismo\n- Ma tytul i autora (Tomôsz Fópka)\n- Informuje o konkretnym zdarzeniu / projekcie (powstanie kaszubskiego karaoke)\n- Uzywa jezyka informacyjno-publicystycznego\n- Prezentuje fakty (daty, nazwy instytucji, adresy www)\n- Zawiera element oceny / rekomendacji na koncu\n\nPo kaszubsku: **gazétniczi articzel** lub **articzel**.\n\n## Sposob 2 - czym sie rozni od innych gatunkow\n\n- Nie jest reportazem (brak dramatycznej narracji z miejsca zdarzenia)\n- Nie jest feliétonem (brak subiektywnego, literackiego stylu)\n- Nie jest recenzja (nie ocenia cudzego dziela artystycznego)\n- Nie jest esèjim (brak filozoficznej refleksji)\n\n→ Cechy informacyjnosci + aktualnosi + autorow z prasy = **artykul gazetowy**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie gatunku: gazétniczi articzel\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: \"articzel\" (samo to slowo powinno byc akceptowane)\n\nCo zapamietac? Kaszubskie slowo na artykul prasowy to **gazétniczi articzel**. Gazetka po kaszubsku to \"gazéta\", prasa to \"gazetnictwo\". Zawsze sprawdzaj, gdzie tekst byl opublikowany - to klucz do gatunku.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/6b","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"6b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Tomôsza Fópczi Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce (zadania 6.-9.).\n\nb) Wëmieni jednã znankã tegò gatënkù wëpòwiescë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Jedna cecha artykulu gazetowego - przyklad odpowiedzi:**\n\"Wëpòwiesc ò informaticznym charakterze, mô klôrowną kòmòzycjã, logiczną kònstrukcjã\" (wypowiedz o charakterze informacyjnym, ma wyrazna kompozycje, logiczna konstrukcje).\n\n## Sposob 1 - cechy artykulu prasowego (gazétniczégò articzkla)\n\nDo wyboru sa nastepujace cechy (wystarczy podac jedna):\n\n1. **Charakter informacyjny** - tekst przekazuje konkretne fakty (daty, nazwy, adresy stron internetowych)\n2. **Wyrazna kompozycja** - wstep (kontekst), rozwinięcie (opis projektu), zakonczenie (wnioski i zacheta)\n3. **Logiczna konstrukcja** - kolejne akapity sa powiazane logicznie, argumenty potwierdzaja glowna teze\n4. **Aktualnose** - tekst dotyczy konkretnego, swiezego wydarzenia (kaszubskie karaoke 2015)\n5. **Autor i zrodlo** - tekst ma wskazanego autora i konkretne pismo (\"Pomerania\" 2015, nr 10)\n6. **Perswazja** - zakonczenie zawiera zachete do spiewania po kaszubsku\n\n## Sposob 2 - jak formułowac odpowiedz po kaszubsku\n\nOdpowiedz powinna byc po kaszubsku. Mozna powiedziec:\n- \"Mô klôrowną kòmòzycjã\" (ma wyrazna kompozycje)\n- \"Je ò aktualnëch sprawach\" (dotyczy aktualnych spraw)\n- \"Mô wskôzónégò autora\" (ma wskazanego autora)\n- \"Pòdôwô fôktë z datama\" (podaje fakty z datami)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie jednej cechy gatunkowej artykulu prasowego\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: kazda z powyzszych cech artykulu podana po kaszubsku lub po polsku (zalezy od polecenia)\n\nCo zapamietac? W zadaniu 6b wystarczy jedna cecha - nie trzeba ich wyliczac wszystkich. Klucz podaje przykladowe rozwiazanie: charakter informacyjny + wyrazna kompozycja + logiczna konstrukcja. Kazdy z tych elementow osobno wystarczy na 1 punkt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 1.-5. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nJan Dosz\nCzë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie?\n\nNi ma mòżnoscë, żebë zachòwac kaszëbską mòwã bez rozwiju pismieniznë! Le jak tu jã rozwijac, skòrno Kaszëbi nie chcą czëtac, abò [ ] nie rozmieją czëtac pò kaszëbskù. Kò je w tim kąsk prôwdë. Skąd bë mielë dobrze rozmiec czëtac, czej są w szkòle nie ùczëlë? Ale czë to mòże służëc za pòwód, bë nie kùpiwac kaszëbsczich ksążk? Bùten szëkù! Jeżlë nie kùpią, tej jak mają sã naùczëc?! Taczé tłómaczenié to je le wëmówka przed ùczbòwną zgniłotą [ ] - to je zamikanié sã w òbjimie swòjégò zgnilusowatégò kòmfortu.\nTej jakô je stegna rozwiju kaszëbsczi pismieniznë? Baro wąskô. Kòniecznô trzeba dążëc do te, bë nowô lëteratura pòwstôwa, ale trzeba [ ] dążëc do te, bë szła midzë lëdzy. Ò to ni mògą le dbac ùtwórcë. [ ] Òni [ ] dôwają dokazë, swòjã mądrosc, talent. [ ] Jim wicy je dokazów, tim wicy dô sã westrzód nich nalezc perłów. Bë dúnc do czëtińca, ni mògą téż leno dbac wëdôwizné. Kò òne pòdjimają wiôldżé zadanié, żlë pùszczają na wid lëteraturã môłégò regionu w malińczich nakładach. [ ] Tej chto mô starã, bë ksążka trôfia do chëczë? Pò prôwdze ò to pòwinien dbac kòżdi, chto na Kaszëbach mieszkô i jé kaszëbsczi chléb. Ten chléb je brzadã mądroscë ùszłëch pòkòleniów, je brzadã doróbkù gòspòdarczégò naszich òjców, je brzadã tegò, że Kaszëbi dô stalat tu gòspòdarzëlë na słabëch zemiach, a dzys òne przënôszają jestkù [ ]. Temù òbòwiązkã wszëtczich je dbałota ò tożsamòsc [ ]. A bez pismieniznë nie zachòwiemë jãzëka, a bez jãzëka - kùlturë i juwernotë. Temù w to dzeło nôbarżi pòwinné sã włączac institucje kùlturë i òswiatë, to je ùrzãdë, szkòłë, dodómë kùlturë a biblioteczi.\nWierã òsoblëwie te òstatné mają tu wiele do zdzejaniô. Kò są pò to, żebë sparłãczëc czëtińca z ksążką. Mùszą tej miec tã ksążkã ù se. [ ] Są biblioteczi na Kaszëbach, chtërne mają wnet wszëtkò, co pò kaszëbskù i ò Kaszëbach są pòjawiło. [ ] Je jesz czile bibliotek, co mòże ni mają wszëtczich regionalnëch ksążk na bieżąco, ale wiele robią dlô regionu. Przëkłôdã je kòscérskô biblioteka miastowô, chtërna rëchtuje co rokù Tardżi Ksążczi Kaszëbsczi i Pòmòrsczi. [ ] Zachãcywô do pisaniô i wëdôwaniô. Przez to wszëtkò mòckò sã wpisywô w pòdskôcanié rësznotë kaszëbsczi pismieniznë. [ ]\nRówno bëlné je digitalizowanié stôrëch ksąg kaszëbsczich, chtërnëch ju dzys nicht nie wznôwiô [ ], a jaczé są baro czekawé i wôrtné nié blós dlô znajôrzów. W tim wiôldżé mô zasłëdżi pòwiatowô biblioteka z Wejrowa.\nZdôwô sã nawetka z wiérzchù, że tegò wszëtczégò je dosc télé [ ]. Ale czë to je dosc? Nié! Przede wszëtczim w to kaszëbscé dzejanié włączëwô sã za mało bibliotekôw. To czile - mòże czilenôsce - baro bëlnëch przëkłôdów - to je le dzélëk z szeroczi hùrmë tëch placówków w regionie. Równak baro wôżny dzélëk! [ ] Przëkłôd dlô jinszich, chtërny może bë téż chcelë zapisac sã dobrze w pismieniznie regionu [ ].\n\nJ. Dosz, Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie?, \"Stegna\" 2010, nr 3, s. 5-6.\n\nPòdsztrëchnij JO, jeżlë zdanié je zgódné z tekstã, abò NIÉ, jeżlë zdanié nie je zgódné.\n\n1. Rozkòscérzanié kaszëbsczich ksążków midzë czëtińcama je przédnym zadanim w pierszi rédze mùzeów.\n2. Wiele Kaszëbów ni mô chãce czëtac pò kaszëbskù.\n3. Kaszëbscé ksążczi są colemało wëdôwóné we wiôldżich nakładach.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. NIÉ / 2. JO / 3. NIÉ**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu zdanie po zdaniu\n\n**Zdanie 1:** \"Rozkòscérzanié kaszëbsczich ksążków midzë czëtińcama je przédnym zadanim w pierszi rédze mùzeów.\"\nW tekscie aùtor pisze, że ò to, bë ksążka szła do lëdzëch, miôłë dbac institucje kùlturë i òswiatë - ùrzãdë, szkòłë, dodómë kùlturë **a biblioteczi**. Mùzeùmów w tekscie nie wspòminô. Zdanié je FAŁSZËWÉ → **NIÉ**.\n\n**Zdanie 2:** \"Wiele Kaszëbów ni mô chãce czëtac pò kaszëbskù.\"\nAùtor sóm pisze: \"kòrno Kaszëbi nie chcą czëtac, abò [ ] nie rozmieją czëtac pò kaszëbskù\" i dodôwô, że to je prôwdą chòc bë w kąskù. Zdanié je PRÔWDZËWÉ → **JO**.\n\n**Zdanie 3:** \"Kaszëbscé ksążczi są colemało wëdôwóné we wiôldżich nakładach.\"\nAùtor napisôł wprost, że wëdôwizné pùszczają literaturã kaszëbską \"w malińczich nakładach\" (małych nakładach). Zdanié je FAŁSZËWÉ → **NIÉ**.\n\n## Sposob 2 - strategia True/False na maturze\n\nW zadaniach JO/NIÉ (prawda/falsz) kluczowe jest szukanie w tekscie konkretnych sformułowan, ktore potwierdzaja lub obalają dane zdanie. Jesli tekst mowi o \"bibliotekach\", a zdanie pyta o \"muzea\" - to falsz, nawet jesli logicznie moglby istniec zwiazek. Matura ocenia dokladne rozumienie tekstu, nie domysly.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie trzech poprawnych odpowiedzi: 1-NIÉ, 2-JO, 3-NIÉ\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (chocby jedna blad) lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: tylko komplet trzech poprawnych odpowiedzi\n\nCo zapamietac? W zdaniu 1 pulapka to podmiana \"biblioteczi\" na \"mùzeùma\" - zawsze sprawdzaj, czy podmiot zdania zgadza sie z tekstem. W zdaniu 3 slowo \"malińczich nakładach\" to klucz do obalenia stwierdzenia o \"wiôldżich nakładach\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/2","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Jana Dosza Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie? (zadania 1.-5.).\n\nÒszacuj prôwdzëwòsc pòdónëch niżi zdaniów. Zaznaczë P, jeżlë zdanié je prôwdzëwé, abò F - jeżlë to je falsz.\n\n1. Chléb ò jaczim wspòminô aùtor w teksce je symbòlã trudu wiele pòkòleniów Kaszëbów na rozmajitëch niwiznach.\n2. Chléb ò jaczim wspòminô aùtor w teksce je symbòlã cerpieniô Kaszëbów za swòjã tatczëznã w ùszłëch czasach i dzysdnia.\n3. Chléb ò jaczim wspòminô aùtor w teksce je symbòlã mòwë kaszëbsczi, jaką nót je wcyg dozerac i rozwijac.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. P / 2. F / 3. F**\n\n## Sposob 1 - analiza metafory chleba w tekscie\n\nAùtor napisôł: \"Ten chléb je brzadã mądroscë ùszłëch pòkòleniów, je brzadã doróbkù gòspòdarczégò naszich òjców, je brzadã tegò, że Kaszëbi dô stalat tu gòspòdarzëlë na słabëch zemiach\".\n\nChléb w tekscie to wielowarstwôwô metafora:\n- mądrosc minionëch pokolen (dorobek kulturowy)\n- dorobek gospodarczy ojcow\n- owoc wiekow pracy na trudnych ziemiach\n\n**Zdanie 1:** \"Chléb jest symbolem trudu wielu pokolen Kaszubow na roznych polach.\" → Tak, tekst mowi o madrosci minionych pokolen, dorobku gospodarczym i pracy na slabych ziemiach. → **P (Prawda)**\n\n**Zdanie 2:** \"Chléb jest symbolem cierpienia Kaszubow za ojczyzne w przeszlosci i dzisiaj.\" → Tekst nie mowi o cierpieniu za ojczyzne - mowi o pracy, madrosci i dorobku. Cierpienie nie jest elementem tej metafory. → **F (Falsz)**\n\n**Zdanie 3:** \"Chléb jest symbolem jezyka kaszubskiego, ktory trzeba nieustannie chroniac i rozwijac.\" → Jezyk kaszubski jest temem calego artykulu, ale metafora chleba odnosi sie do dorobku pokolen, a nie wprost do jezyka. → **F (Falsz)**\n\n## Sposob 2 - analiza retoryczna: co autor chcial powiedziec\n\nAùtor ùżëwô symbòlu chleba, żebë pokôzac, że Kaszëbi mają bògati doróbk materialny i kulturalny. Ten doróbk to wynik wielopokoleniowej pracy na Kaszubach. Cel: uswiadomienie czytelnikowi, ze ma dlug wobec przodkow i obowiazek dbania o tozsamosc. Metafora chleba = owoce pracy przodkow, nie cierpienie ani jezyk.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi: 1-P, 2-F, 3-F\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: tylko komplet trzech poprawnych odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Metafora chleba w tekscie Jana Dosza odnosi sie do zbiorowego dorobku pokolen Kaszubow - kulturowego I gospodarczego. Nie jest to symbol jezyka (zdanie 3) ani cierpienia (zdanie 2).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Jana Dosza Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie? (zadania 1.-5.).\n\nWëbierzë pasowne zakùńczenié pòdónégò zdaniô.\n\nÙżëti w drëdżim akapice zwrot pùszczac na wid znaczi\n\nA. puszczać światło na.\nB. wysyłać do światła.\nC. kierować na światło.\nD. ujrzeć światło dzienne.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D. ujrzec swiatlo dzienne.**\n\n## Sposob 1 - analiza frazeologiczna zwrotu kaszubskiego\n\nZwrot kaszubski **\"pùszczac na wid\"** wystepuje w tekscie w zdaniu:\n\"Kò òne pòdjimają wiôldżé zadanié, żlë pùszczają na wid lëteraturã môłégò regionu w malińczich nakładach.\"\n\nRozkladamy frazeologicznie:\n- \"pùszczac\" = wypuszczac, puszczac\n- \"na wid\" = na swiatlo, na jaw\n\nCalosciowe znaczenie: sprawiac, ze cos staje sie dostepne publicznie, opublikowac, \"ujrzec swiatlo dzienne\".\n\nKontekst potwierdza: mowa o wydawnictwach, ktore publikuja literaturę kaszubska. \"Puszczac na wid\" = wydawac, publikowac.\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych odpowiedzi\n\n- **A. puszczac swiatlo na** - dosłowne tlumaczenie nie ma sensu frazeologicznego\n- **B. wysylac do swiatla** - nie istnieje jako zwrot jezyka polskiego\n- **C. kierowac na swiatlo** - znow dosłowne i bezsensowne\n- **D. ujrzec swiatlo dzienne** - ustalony frazeologizm polski oznaczajacy \"zostac opublikowanym/ujawnionym\"; pasuje dokladnie do kontekstu wydawniczego\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz D\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: tylko D\n\nCo zapamietac? Kaszubskie \"pùszczac na wid\" to dokladny odpowiednik polskiego \"ujrzec swiatlo dzienne\" (w sensie publikacji/upublicznienia). Oba jezyki tworza te sama metafore za pomoca swiatla, ale kaszubska forma uzywa slowa \"wid\" (swiatlo), a nie \"swiatło\" jak po polsku.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Jana Dosza Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie? (zadania 1.-5.).\n\nPódôj synonimë nôslédnëch kaszëbsczich słowów i wërażeniô.\n\ndokôz -\nbùten szëkù -\nsparłãczëc -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**dokôz - ùsôdzk / bùten szëkù - bez logiczi / sparłãczëc - zrzeszëc**\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna slow kaszubskich\n\n**dokôz** - slowo pochodzi od kaszubskiego \"dokazywac\" (tworzyc, dokonywac). Oznacza utwor, dzielo literackie lub artystyczne. Synonim: **ùsôdzk** (= utwor, dzielo). Inne mozliwe synonimy: robòta (praca), ùtwôr.\n\n**bùten szëkù** - dosłownie: \"bez szyku\", czyli bez porzadku, bez sensu, bez logiki. To wyrazenie potoczne o znaczeniu: absurdalny, nielogiczny. Synonim kaszubski: **bez logiczi**. Mozna tez: głupi, bezsensowny - o ile synonim jest kaszubski.\n\n**sparłãczëc** - czasownik kaszubski oznaczajacy polaczenie, zwiazanie razem (od \"parłãk\" = zwiazek, polaczenie). Synonim: **zrzeszëc** (= zrzeszyc, połączyć). Inne mozliwe: połączyc, zwiazac.\n\n## Sposob 2 - strategia na synonimy kaszubskie\n\nKluczowa zasada: synonim musi byc po kaszubsku (nie po polsku!) i musi miec to samo znaczenie w tym samym kontekscie. Klucz CKE podaje przyklady, wiec akceptowane sa rowniez inne poprawne kaszubskie synonimy, o ile maja to samo znaczenie. Najlepiej uzywac slow, ktore pojawily sie w innych tekstach kaszubskich lub w slownikach kaszubsko-polskich.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne synonimy kaszubskie\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: inne poprawne kaszubskie synonimy rowniez sa akceptowane (to sa tylko przyklady)\n\nCo zapamietac? Zadanie wymaga synonimow **po kaszubsku** - nie po polsku. Synonim musi byc faktycznym slowem kaszubskim o tym samym znaczeniu. Trzy przyklady z klucza: dokôz = ùsôdzk (utwor), bùten szëkù = bez logiczi (bez sensu), sparłãczëc = zrzeszëc (połączyc).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/5","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"5","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Jana Dosza Czë biblioteczi dobrze służą Tatczëznie? (zadania 1.-5.).\n\nNapiszë skrodzenié tekstu zamikającé w se 40-60 słowów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Streszczenie po kaszubsku (40-60 slow) - wzorcowa odpowiedz**\n\n\"Dlô ùchòwaniô kaszëbiznë wôżné je twòrzenié lëteraturë pò kaszëbskù i przekazywanié ji czëtińcóm. Ò to, żebë kaszëbskô ksążka trôfia do lëdzy, miôłbë dbac kòżden Kaszëba, chòc nôwikszé zadanié tuwò mają institucje kùlturë i òswiatë, a òsoblëwie biblioteczi. Wiele kaszëbsczich bibliotekôw włącziwô sã nié leno w rozkòscérzanié kaszëbsczich ksążk, ale téż jinégò òrtu robòtã dlô regionu.\"\n\n## Sposob 1 - jak budowac streszczenie tekstu publicystycznego\n\nNajpierw wyodrebniamy glowne tezy tekstu Jana Dosza:\n1. Zachowanie jezyka kaszubskiego wymaga rozwijania literatury pisanej po kaszubsku.\n2. Kaszubi czesto nie chca lub nie umiej czytac po kaszubsku - to problem.\n3. Kazdy Kaszuba ma obowiazek dbac o to, by ksiazka kaszubska trafiala do domow.\n4. Instytucje kultury i oswiaty, a zwlaszcza biblioteki, maja tu najwazniejsza role.\n5. Niektorе biblioteki kaszubskie juz dobrze pracuja dla regionu, ale jest ich za malo.\n\nStreszczenie laczy te watki w 40-60 slow, po kaszubsku, na poziomie ogolnym (bez szczegolowych przykladow konkretnych bibliotek).\n\n## Sposob 2 - czego unikac w streszczeniu\n\n- Nie przepisujemy calych zdan z tekstu (to nie jest cytat)\n- Nie podajemy szczegolowych przykladow (np. biblioteka w Koscierzynie, biblioteka w Wejherowie)\n- Nie wyrażamy wlasnych opinii\n- Piszemy tylko po kaszubsku (wymog zadania)\n- Pilnujemy zakresu 40-60 slow (za malo = 0 pkt)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - temat i tresc tekstu jasno wynika ze streszczenia; odpowiedni poziom uogolnienia; logiczna spojnosc; wlasciwa liczba slow (40-60)\n> - **2 pkt** - temat i tresc jasna, ALE zaburzenia uogolnienia LUB spojnosci\n> - **1 pkt** - temat i tresc jasna, ALE zaburzenia uogolnienia ORAZ spojnosci jednoczesnie\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: inne poprawne kaszubskie streszczenia spelniajace w/w kryteria\n\nCo zapamietac? Streszczenie musi byc po kaszubsku, obejmowac 40-60 slow i przekazywac sens calego tekstu (nie tylko jednego fragmentu). Klucz do 3 punktow: temat + co autor powiedzial + odpowiedni poziom ogolnosci + spojnosc + liczba slow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/7","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Tomôsza Fópczi Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce (zadania 6.-9.).\n\nTitle do wëbiéru:\na) Pòpùlarnosc karaòke na całim swiece.\nb) Starnë: ising.pl, ikaraoke.pl jakno zbiér tekstów do kaszëbsczégò karaòke.\nc) Pòdjimiznë dlô rozkòscérzaniô kaszëbsczich piesniów.\nd) Bédënk internetowi starnë z tekstama do spiéwaniô.\ne) Rozlubienié lëdzy w spiéwanim przede wszëtczim nowëch spiéwów.\n\nPrzëpòrządkùj title do akapitów. Rozwiązanié wpiszë do tabelczi.\n\nAkapit | Titel\n1. |\n2. |\n3. |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Akapit 1. - d) / Akapit 2. - c) / Akapit 3. - a)**\n\n## Sposob 1 - analiza tresci poszczegolnych akapitow\n\n**Akapit 1** tekstu opisuje strone internetowa z 2007 roku, zawierajaca piosenki kaszubskie, tlumaczenia i nagrania wymowy. Nastepnie mowi, ze kaszubskiego karaoke w internecie jeszcze nie bylo - az do projektu Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego. Konczy sie informacja o tym, ze karaoke dziala na stronie www.kaszubskiekaraoke.pl i opisem jak korzystac z programu. Glowna tresc: opis dzialania **strony internetowej** z tekstami do spiewania → **d) Bédënk internetowi starnë z tekstama do spiéwaniô**\n\n**Akapit 2** opisuje starania roznych organizacji o popularyzacje piosenek kaszubskich, pomysl burmistrza Ryszarda Sylki z 2012 roku, a wreszcie projekt Waldemara Gwizdaly ze Zrzeszenia. Glowna tresc: dzialania na rzecz **rozpowszechniania piosenek kaszubskich** → **c) Pòdjimiznë dlô rozkòscérzaniô kaszëbsczich piesniów**\n\n**Akapit 3** mowi o tym, ze karaoke wywodzi sie z Japonii i szybko rozeszlo sie po swiecie, a w internecie sa polskie strony karaoke (ising.pl, ikaraoke.pl). Glowna tresc: **popularnosc karaoke na swiecie** → **a) Pòpùlarnosc karaòke na całim swiece**\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych tytułow\n\n- **b)** (strony ising.pl/ikaraoke.pl jako zbior tekstow kaszubskich) - BLAD: te strony sa w akapicie 3, ale jako przyklad polskiego karaoke, NIE kaszubskiego\n- **e)** (rozmiłowanie ludzi w spiewaniu glownie nowych piosenek) - temat pojawia sie w tekscie, ale nie jest glowna tresca zadnego z tych trzech akapitow\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - trzy poprawne przyporzadkowania: 1-d, 2-c, 3-a\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: tylko komplet trzech poprawnych\n\nCo zapamietac? Akapity nie sa ponumerowane w tekscie tak samo jak w tabeli - trzeba samodzielnie przeliczac kolejnosc akapitow. Pulapka: strony ising.pl i ikaraoke.pl sa w akapicie o swiatowej popularnosci karaoke (akapit 3), a nie o inicjatywach kaszubskich (akapit 2).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/8","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Tomôsza Fópczi Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce (zadania 6.-9.).\n\nGwôsnyma słowama pò kaszëbskù wëjasnij znaczenié ùżëtégò w teksce słowa brëkòwnik.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Brëkòwnik - ùżëtkòwnik; òsoba, jakô czegòs ùżiwô.**\n(uzytkownik; osoba, ktora czegos uzywa)\n\n## Sposob 1 - analiza etymologiczna slowa kaszubskiego\n\nSlowo **brëkòwnik** pochodzi od kaszubskiego czasownika **brëkowac** = uzywac, potrzebowac (por. polskie \"brukowanie\" w sensie nawierzchni - inne slowo, ale podobny rdzen germanski: niem. brauchen = potrzebowac, uzywac).\n\nW tekscie: \"Tonacje piesniów òstałë tak dobróné, cobë brëkòwnicë jigrë ni mielë kłopòtu z wëcyganim zwãków głosa.\" = \"Tonacje piosenek zostaly tak dobrane, zeby uzytkownicze gry nie mieli klopotu z wyciaganiem dzwiekow glosu.\"\n\nZatem **brëkòwnik** = uzytkownik (programu, gry, strony internetowej).\n\nWyjasnienie po kaszubsku (wzor z klucza): **òsoba, jakô czegòs ùżiwô** = osoba, ktora czegos uzywa.\n\n## Sposob 2 - jak wyjasniac slowa kaszubskie na maturze\n\nZadanie wymaga wyjasnienia **wlasnymi slowami po kaszubsku** (\"gwôsnyma słowama pò kaszëbskù\"). Oznacza to:\n1. Nie wystarczy podac polskiego tlumaczenia\n2. Nalezy opisac znaczenie w jezyku kaszubskim\n3. Mozna uzyc slownictwa prostszego niz samo definiowane slowo\n\nSzablon odpowiedzi: **[slowo] to òsoba/rzecz, jakô [opis funkcji]**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz: brëkòwnik = ùżëtkòwnik / òsoba, jakô czegòs ùżiwô\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: inne poprawne kaszubskie opisanie znaczenia (\"òsoba, jakô ze czegòs kòrzëstô\" itp.)\n\nCo zapamietac? **Brëkòwnik** to kaszubski odpowiednik polskiego \"uzytkownik\" (user po angielsku). W dzisiejszym kaszubskim to slowo jest uzywane w kontekscie technologicznym (uzytkownik aplikacji, programu, strony www). Rdzen: brëkowac = uzywac/potrzebowac.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/9","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"9","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié òdnôszô sã do tekstu Tomôsza Fópczi Karaòke pò kaszëbskù. Ùdba w robòce (zadania 6.-9.).\n\nPòdsztrëchnij JO, jeżlë zdanié je zgódné z tekstã, abò NIÉ, jeżlë zdanié nie je zgódné.\n\n1. Do kaszëbsczégò karaòke w Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim òstôł zrëchtowóny specjalny program.\n2. Kaszëbscé karaòke pòwstało w 2007 rokù.\n3. Program do kaszëbsczégò karaòke miôł fele i zebrôł wiele \"hejtów\".\n4. Pòwstało pòsóbné kaszëbscé karaòke z kòlãdama.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. JO / 2. NIÉ / 3. NIÉ / 4. NIÉ**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego zdania w oparciu o tekst\n\n**Zdanie 1:** \"Do kaszëbsczégò karaòke w Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim òstôł zrëchtowóny specjalny program.\"\nTekst mowi: \"Scygô sã do swòjégò kòmpùtra specjalny program, dzãka jaczémù karaòke \"chòdzy\".\" - tak, specjalny program do pobrania zostal przygotowany przez Zrzeszenie. → **JO (Prawda)**\n\n**Zdanie 2:** \"Kaszëbscé karaòke pòwstało w 2007 rokù.\"\nTekst mowi: \"Òd 2007 rokù je w sécé jedna starna \" - ale ta strona to nie karaoke, tylko zbiór piesni i tlumaczen. Karaoke kaszubskie powstalo pozniej (projekt Zrzeszenia, weryfikacja w internecie w zélnikù 2015 roku). Rok 2007 to inna strona. → **NIÉ (Falsz)**\n\n**Zdanie 3:** \"Program do kaszëbsczégò karaòke miôł fele i zebrôł wiele \"hejtów\".\"\nTekst mowi wprost: \"wersjô kaszëbsczégò karaòke [ ] zebra wiele \"lajków\" a pòchwôlënków\" (zebralo wiele lajkow i pochwał). Nie ma mowy o błedach ani hejtach. → **NIÉ (Falsz)**\n\n**Zdanie 4:** \"Pòwstało pòsóbné kaszëbscé karaòke z kòlãdama.\"\nAùtor pisze: \"Pòsobné karaòke mògłobë bëc np. z kòlãdama.\" - to tylko pomysl na przyszlosc, a nie fakt ze karaoke z koledami juz powstalo. → **NIÉ (Falsz)**\n\n## Sposob 2 - pulapki w zadaniach JO/NIÉ\n\nNajczestsze pulapki:\n- **Rok 2007** - to rok uruchomienia innej strony, nie karaoke. Nie nalezy mylic dat.\n- **Kolendy** - autor mowi \"moglaby byc\" (tryb warunkowy), nie \"jest\". Roznych form czasownika trzeba uwazac.\n- **Hejty vs lajki** - typowe odwrocenie: tekst mowi o sukcesie, zdanie pyta o porazke.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - cztery poprawne odpowiedzi: 1-JO, 2-NIE, 3-NIE, 4-NIE\n> - **1 pkt** - trzy poprawne odpowiedzi\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - Akceptowane warianty: tylko komplet lub trzy poprawne\n\nCo zapamietac? Zadanie 9 to az 4 zdania do oceny, a schemat jest progresywny (3 = 1 pkt, 4 = 2 pkt). Kluczowe pulapki: rok 2007 (inna strona), koledy (tryb warunkowy = nie zostaly zrobione), hejty vs lajki (odwrocenie sukcesu na porazke).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/10","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"10","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 10. (0-20)\n\nNipòcy z pòzdrzatkù na wiodro lëpińc prôwdac nie òdstraszëwôł turistów, równak nie dôwôł téż òptimiznë, czej sã mëslało ò drëdżim dzélu feriów. Colemało zëmniészi zélnik sprawił równak wiôlgą niespòdzónkã i przëwitôł ùrlopòwiczów gòrączką. Ùtrzimiwającé sã nad Pòlską i nad najim wòjewództwã wësoczé ceplëznë szkòdzëłë wnet całi gòspòdarce, òd energeticzny pò gbùrzëznã. Ùpałë pòzytiwno zôs nacëskałë na turistikã. Turistëczné môlëznë Pòmòrzô, tak na Hélsczim Pôłòstrowie, jak téż na zôpôd òd niegò bëłë baro zatłoczoné [ ]. Nad pòlsczim mòrzã mòże robic wiele rzeczów. Òczëwidno, nôbarżi pòpùlarné je òpòlanié sã na piôszczëtëch pieglëszczach, chtërnëch w najim regionie prawie nie felëje.\n\nS. Lewandowsczi, Chałupy welcome to , tłóm. H. Makùrôt, \"Pomerania\" 2015, nr 9, s. 46-47.\n\nPrzetłómaczë na pòlsczi jãzëk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tlumaczenie wzorcowe z klucza CKE:**\n\n\"Kapryśny pogodowo lipiec wprawdzie nie odstraszył turystów, jednak nie dodawał optymizmu, gdy się myślało o drugiej części wakacji. Zazwyczaj chłodniejszy sierpień sprawił jednak wielką niespodziankę i przywitał urlopowiczów upałami. Utrzymujące się nad Polską oraz nad naszym województwem wysokie temperatury szkodziły niemal całej gospodarce, od energetycznej po rolnictwo. Upały pozytywnie natomiast wpłynęły na turystykę. Miejscowości turystyczne Pomorza, zarówno na Półwyspie Helskim, jak i na zachód od niego były bardzo zatłoczone. Nad polskim morzem można robić wiele rzeczy. Oczywiście najpopularniejsze jest opalanie się na piaszczystych plażach, których w naszym regionie akurat nie brakuje.\"\n\n## Sposob 1 - tlumaczenie slowo po slowie, segment po segmencie\n\nKluczowe slowa kaszubskie punktowane przez CKE:\n\n**Segment 1 (3 pkt): \"Nipòcy feriów\"**\n- **nipòcy** = kapryśny, zmienny, nieudany (niepomyslny)\n- **wiodro** = pogoda (kasz. wiodro = czas, pogoda; por. pol. \"wiadro\" to inne slowo!)\n- Całosc: \"Kapryśny pogodowo lipiec wprawdzie nie odstraszyl turystow, jednak nie dodawal optymizmu, gdy sie myslalo o drugiej czesci wakacji.\"\n\n**Segment 2 (3 pkt): \"Colemało gorączką\"**\n- **colemało** = zazwyczaj, zwykle (bardzo czeste slowo kaszubskie)\n- **zélnik** = sierpien (kaszubska nazwa miesiaca - lipiec = lëpińc, sierpien = zélnik)\n- Całosc: \"Zazwyczaj chłodniejszy sierpien sprawil jednak wielka niespodziankę i przywital urlopowiczow upalami.\"\n\n**Segment 3 (4 pkt): \"Ùtrzimiwającé sã gbùrzëznã\"**\n- **ceplëznë** = temperatury (cieplo = cepłosc, temperatura = ceplëzna)\n- **wnet** = niemal, prawie (por. pol. archaiczne \"wnet\" = zaraz; kasz. \"wnet\" = prawie)\n- **gbùrzëzna** = rolnictwo (kasz. gbùr = rolnik/chłop, gbùrzëzna = rolnictwo/chłopstwo)\n- Całosc: \"Utrzymujace sie nad Polska oraz nad naszym wojewodztwem wysokie temperatury szkodzily niemal całej gospodarce, od energetycznej po rolnictwo.\"\n\n**Segment 4 (2 pkt): \"Ùpałë turistikã\"**\n- **nacëskałë** = wplynely, oddzialywaly (kasz. nacëskac = naciskac, oddzialywac)\n- Całosc: \"Upaly pozytywnie natomiast wplynely na turystyke.\"\n\n**Segment 5 (3 pkt): \"Turistëczné môlëznë zatłoczoné\"**\n- **Hélsczim Pôłòstrowie** = Polwysep Helski\n- **zôpôd** = zachod (zôpôd = zachod; wschod = wschód w kasz.)\n- Całosc: \"Miejscowosci turystyczne Pomorza, zarowno na Polwyspie Helskim, jak i na zachod od niego były bardzo zatloczone.\"\n\n**Segment 6 (1 pkt): \"Nad pòlsczim rzeczów\"**\n- Proste zdanie, liczy sie ogolne zrozumienie\n- Całosc: \"Nad polskim morzem mozna robic wiele rzeczy.\"\n\n**Segment 7 (4 pkt): \"Òczëwidno nie felëje\"**\n- **òczëwidno** = oczywiscie (tu fonetycznie bliskie polskiemu)\n- **pieglëszczach** = plazach (kasz. pieglëszcze = plaza; por. niem. Badestrand)\n- **nie felëje** = nie brakuje (kasz. felowac = brakowac; z niem. fehlen = brakowac)\n- Całosc: \"Oczywiscie najpopularniejsze jest opalanie sie na piaszczystych plazach, których w naszym regionie akurat nie brakuje.\"\n\n## Sposob 2 - strategia na egzaminie (tlumaczenie z kaszubskiego)\n\n1. Czytamy caly tekst raz dla zrozumienia ogolnego sensu\n2. Identyfikujemy trudne/specyficzne slowa kaszubskie (to one sa punktowane)\n3. Tlumaczymyy segment po segmencie, pilnujac naturalnosci polszczyzny\n4. Sprawdzamy, czy tlumaczenie brzmi naturalnie po polsku (nie dosłownie)\n5. Szczegolna uwaga na: nazwy miesiecy kaszubskich, slowa z germanizmami (felowac, pieglëszcze)\n\nNajwazniejsze slowa kaszubskie w tym tekscie (lista do zapamietania):\n- **colemało** = zazwyczaj, zwykle\n- **zélnik** = sierpien\n- **lëpińc** = lipiec\n- **wiodro** = pogoda\n- **gbùrzëzna** = rolnictwo\n- **wnet** = prawie, niemal\n- **pieglëszcze** = plaza\n- **felowac** = brakowac\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 20 pkt):\n> - Punkty przyznawane sa za cząstki semantyczne:\n> - Segment 1: nipòcy (1) + wiodro (1) + całosc (1) = 3 pkt\n> - Segment 2: colemało (1) + zélnik (1) + całosc (1) = 3 pkt\n> - Segment 3: ceplëznë (1) + wnet (1) + gbùrzëzna (1) + całosc (1) = 4 pkt\n> - Segment 4: nacëskałë (1) + całosc (1) = 2 pkt\n> - Segment 5: Hélsczim Pôłòstrowie (1) + zôpôd (1) + całosc (1) = 3 pkt\n> - Segment 6: całosc (1) = 1 pkt\n> - Segment 7: òczëwidno (1) + pieglëszczach (1) + nie felëje (1) + całosc (1) = 4 pkt\n> - RAZEM: 20 pkt\n\nCo zapamietac? W zadaniu 10 punkty sa przyznawane za konkretne slowa (kluczowe leksemy kaszubskie) ORAZ za ogolne zrozumienie calego segmentu. Mozna zdobyc czesc punktow nawet jesli nie przetlumaczymy wszystkiego poprawnie - np. 2/3 za segment to i tak wiecej niz 0. Skoncentruj sie na wyznaczonych slowach: nipòcy, wiodro, colemało, zélnik, ceplëznë, wnet, gbùrzëzna, nacëskałë, Hélsczi Pôłòstrow, zôpôd, òczëwidno, pieglëszcze, nie felëje.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05/zad/11","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2018-05","number":"11","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 11. (0-30)\nWëbierzë jeden témat i napiszë wëprôcowanié.\n\nTEMAT 1 - tekst zdrojowy:\n\nEùgeniusz Prëczkòwsczi\nÒbrzãdowi rok na Kaszëbach - dzysdnia. Próba pòdsëmòwaniô\n\nDërch je [ ] znóną tradicjô òdwiedzaniô chëczi przez przestrojińców nazéwónëch colemało gwiôzdką abò barżi na nordze Kaszëb panëszką. Kòlãdnicë ti przëchôdają w Wiliã. Na przódkù jidze szandara, chtëren pitô gòspòdarzów: Chceta wa przëjąc gwiôzdkã? Pò dostanim zgòdë całé karno wchôdô do chëczë. [ ]\nÒglowò równak corôz mni sã spiéwô kaszëbscé kòlãdë przë dance. Zwëk ten prôwdac trzimią Trzeji Królowie, czasã nazéwóny téż Herodama, jaczi na Kaszëbach chôdzą òd chëczë do chëczë w czasu Gòdów do Trzech Króli. Przikre je, że ten dzélëk kaszëbsczi kùlturowòscë sã òstatno zeszpacył. W Baninie, Miszewie czë jinëch òkòlëcznëch wsach dzecë wanożą ju przed swiãtama. Kòlãdë słabò znają, zôs òblók i atribùtë są baro marné [ ].\nW sylwestra téż chòdzą przestrojińcë [ ]. Przódë bëłë robioné w tim czasu téż psotë, jaczé miałë nibë òstac pò stôrim rokù. [ ]\nCzekawé je to, że jak dzëną jedne zwëczi, tej pòwstôwają jinszé. Dzãka rësznym szkólnym - regionalëstóm dobrze rozwijô sã zwëk robieniô wiôldżich, czilemétrowëch palmów. [ ] Swiãcenié palmów bëło òd dôwien dôwna. To bierze sã colemało wierzbòwé witczi. Pòdług wierzeniów palmë chronią domôctwò òd ògnia, wiatrów abò sztormù. W wiôldżich grzëmòtach palmë pôlëlë w domôwim ògniu. Jesz dzys domôcy zjôdają pò jednym pączkù, żebë ùstrzéc sã przed chòrobama gardła. [ ]\nJesz do niedôwna mëslelë téż, że często zadżinało òbmiwanié gãbë w niedzelny jastrowi pòrénk. [ ] A wejle, je jesz wiele familiów, co regùlarno dozérają gò [ ]. Na przëkłôdze jastrowëch swiąt mòżemë zmerkac, że jim blëżi Gduńska [ ], tim słabszé są kaszëbscé zwëczi. [ ]\nDzéń sw. Jana miôł wiedno wiôldżi znaczënk w kaszëbsczi tradicji. [ ] Nôbarżi pòpùlarnym zwëk są dërch sobótczi [ ]. Nen zwëk dërch rôd je dozérôny na Kaszëbach. Towarzą mù festinë, jôrmarczi, krómë, wëstãpë rozmajitëch karnów [ ]. Wiele mni znóné je scynanié kani - òbrząd baro czekawi, znóny le na Kaszëbach. [ ] Ò przindnotã tegò òbrzãdu mòże bëc pòkójnym, temù że wiedno jegò pòkôzk je wiôldżim i ùdónym wëdarzenim kùlturowim dlô całégò òkòlégò. [ ]\nJesz czilenôsce lat temù jô sã spòtikôł z rozmajitima ôrtama ùtczeniô żniwnégò abò bùlwòwégò bãksa, to je zakùńczenió żniw czë wëbiéraniô bùlew. W latach 90. ùszłégò wiekù jô widzôł jesz òblëwanié wòdą gbùra przë halanim òstatny fórë zbóżégò, czë òsoblëwégò spòsobù ùcztowaniô pò wëbiéranim, dze plińce bëłë nôpierszim jestkù. [ ]\nCałô kaszëbskô òbrzãdowòsc je dzélã naszi kùlturë. Wiele z baro przódë pòpùlarnych zwëków często dzëną, jesz jinszé żëwòt je trzimô w sztabil. Niejedne zmieniają swój charakter (np. òżniwinë, swiãcenié palmów), jinszé prosto sã òdrôdzają (np. sobótczi). Żëwòtnosc zwëków mòcno zanôłégò òd zachòwaniô kaszëbsczi tożsamòscë. [ ]\nLeno òd mądroscë Kaszëbów zanôłégò to, na kùli wiele zachòwiemë rodné zwëczi, jak bãdzemë je rozmielë wpisac w dzysdniową jawernotã i na kùli z tegò bògactwa më bãdzemë mògłë czerpac dlô zachòwaniô i rozwiju kaszëbsczi tożsamòscë.\n\nWedle E. Prëczkòwsczi, Òbrzãdowi rok na Kaszëbach - dzysdnia. Próba pòdsëmòwaniô, \"Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka\" 2010, s. 176-196.\n\nTEMAT 2 - teksty zdrojowé:\n\nBòżena Ùgòwskô\n\nCzas\nMierzony, liczony, òdwieczny\nWëbijóny, wëznôczóny, bezùstanny\nPònad wszëtczim i we wszëtczim\nCo fizyką i materią, i abstrakcją\nPònad redotą, miłotą, cerpienim\nZnaczącz kùńc i pòczątk\nBezdëszny méster zëmny\nSamòtnik, chòc kòżdémù towarzësz\nNa drodze do wiecznoscë bezczasu\n\nB. Ùgòwskô, Òkrëszënë żëcégò, Gdańsk 2016, s. 42.\n\nDorota Wilczewskô\nCzas\n\nPrzëpiarté do scenë rãce\nBëłë zmiarté òd swòjégò zatraceniégò\nI cãżkò zgrëbiałé òd nieùżëti złoscë\n\nBëło żëcé i nie bëło gò wcale\nÙmôłkł dobri dzéń\nCemné mroczi dôwałë krzëwi wid\nÙcekło żëcé òd żëcégò\n\nI znôwù cos co ùcékô, znôwù czas\n\nDlô te wszëtczégò czas mô sã nôlepi\nCzłowiek je tim co tracy i zabôcziwô,\nŻe zdobéł, że dostôł czas\nPrzë kùńcu colemało tracy, wiedno tracy\nCzłowiek i czas co jidą pò nierównëch drogach.\nWcyg jidą.\n\nD. Wilczewskô, Pòd pierznã Dobrégò, Banino - Kartuzy 2010, s. 21.\n\n(We wszystkich tekstach pisownię dostosowano do współczesnych zasad ortograficznych)\n\nWëbierzë jeden témat i napiszë wëprôcowanié.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie wypracowania - wskazowki do obu tematow (min. 300 slow po kaszubsku)**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1: Wypowiedz argumentacyjna\n\n**Temat:** Co moze wspierac zachowanie i rozwoj tozsamosci kaszubskiej? Rozwaz problem na podstawie tekstu E. Przczkówsczi i innych tekstow kultury.\n\n**Glowna teza tekstu Przczkówsczégò:** Zywotnose kaszubskich zwyczajow (obrzedowosc roczna - \"òbrzãdowi rok\") jest scisle zwiazana z zachowaniem kaszubskiej tozsamosci. Jedne zwyczaje zamieraja, inne odradza sie lub przeksztalcaja - to normalny proces, ale wymaga swiadomego podejscia Kaszubow.\n\n**Jak zbudowac wypowiedz argumentacyjna (Temat 1):**\n\nWSTEP (A - okreslenie problemu, max 6 pkt):\nNalezy sformułowac, o czym jest tekst i jaki problem podejmuje autor. Przyklad: tekst Przczkówsczégò analizuje stan kaszubskich obyczajow w krotce i stawia pytanie o przyszlosc kaszubskiej tozsamosci kulturowej.\n\nROZWINIECIE - STANOWISKO I ARGUMENTY (B - max 6 pkt):\nNalezy sformułowac wlasne stanowisko wobec tez autora i poprzec je argumentami z:\n- tekstu Przczkówsczégò (np. sobotki, palmë, Trzej Krolowie = zywe zwyczaje)\n- innych tekstow kultury (np. literatura kaszubska, muzyka, szkola kaszubska)\n\nPrzykladowe argumenty:\n1. Szkola i edukacja regionalna - nauka jez. kaszubskiego i historii Kaszub\n2. Organizacje kaszubskie (ZKP) i festiwale kulturalne\n3. Nowoczesne media kaszubskie (karaoke, strony internetowe, radio)\n4. Rodzina jako przekaznik zwyczajow\n5. Kościol - msze po kaszubsku, koledy\n\nZAKONCZENIE: Synteza stanowiska.\n\n**Kryteria formalne Tematu 1:**\n- Min. 300 slow (inaczej tylko A+B+C)\n- Tekst po kaszubsku\n- Kompozycja: wstep + argumenty + zakonczenie (D - max 4 pkt)\n- Spojnosc zdanion i akapitow (E - max 2 pkt)\n- Poprawnosc stylowa - jezyk publicystyczny, nie potoczny (F - max 3 pkt)\n- Poprawnosc jezykowa kaszubska (G - max 4 pkt)\n- Poprawnosc ortograficzna i interpunkcyjna (H - max 3 pkt)\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2: Interpretacja porownawcza\n\n**Temat:** Porownawcza interpretacja wierszy B. Ùgòwsczi [Czas] i D. Wilczewsczi Czas.\n\n**Analiza wiersza Bozeny Ugowsczi [Czas]:**\nWiersz to lista epitetow opisujacych czas: \"mierzony, liczony, wieczny, nieuchronny\". Czas jest tu bezosobowy, zimny, wszechogarniajacy. Ostatnia strofa wskazuje na droge do wiecznosci, ktora jest \"bez czasu\". Obraz czasu: abstrakcyjny, kosmiczny, filozoficzny. Czas jako meister - \"bezdëszny méster zëmny\" - to personifikacja.\n\n**Analiza wiersza Dorotë Wilczewsczi Czas:**\nWiersz bardziej liryczny i osobisty. Czas jest doswiadczany przez człowieka: \"Bëło żëcé i nie bëło gò wcale\". Człowiek traci i zapomina - traci czas, ktorego mu bylo dane. Ostatnie wersy: \"Człowiek i czas co jidą pò nierównëch drogach. Wcyg jidą.\" - sugeruje niekonca droge człowieka i czasu, rozne tempa.\n\n**Punkt styczny (teza porownawcza - A - max 4 pkt):**\nOba wiersze podejmuja temat czasu jako sily nadrzednej wobec człowieka, ale robia to z roznymi perspektywami: Ugowskô - perspektywa kosmiczno-filozoficzna (czas ponad wszystkim), Wilczewskô - perspektywa egzystencjalna (człowiek gubi sie w czasie).\n\n**Uzasadnienie tezy (B - max 9 pkt):**\nNalezy cytowac oba wiersze i wskazywac konkretne srodki stylistyczne: epitety, personifikacje, paradoksy, powtorzenia. Pokazac podobienstwa i roznice. Sformułowac wniosek interpretacyjny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 30 pkt):\n>\n> **Temat 1 - wypowiedz argumentacyjna:**\n> - A. Okreslenie problemu: 0/2/4/6 pkt\n> - B. Stanowisko wobec autora: 0/2/4/6 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0/2 pkt\n> - D. Kompozycja: 0/1/2/3/4 pkt\n> - E. Spojnosc lokalna: 0/1/2 pkt\n> - F. Styl: 0/2/3 pkt\n> - G. Poprawnosc jezyk.: 0/2/4 pkt\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0/2/3 pkt\n> - UWAGA: A=0 → cała praca = 0 pkt; A=2 i B=0 → reszta = 0 pkt; <300 slow → tylko A+B+C\n>\n> **Temat 2 - interpretacja porownawcza:**\n> - A. Koncepcja porownania: 0/1/2/4 pkt\n> - B. Uzasadnienie tezy: 0/3/6/9 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0/2 pkt\n> - D. Kompozycja: 0/1/2/3 pkt\n> - E. Spojnosc: 0/1/2 pkt\n> - F. Styl: 0/2/3 pkt\n> - G. Poprawnosc jezyk.: 0/2/4 pkt\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0/2/3 pkt\n> - UWAGA: A=0 → cała praca = 0 pkt; A=1 i B=0 → reszta = 0 pkt; <300 slow → tylko A+B+C\n\nCo zapamietac? Zadanie 11 to 30 punktow - najwiecej z calego arkusza. KRYTYCZNE: jesli w kryterium A (Temat 1: okreslenie problemu / Temat 2: koncepcja porownania) zdajacy zdobedzie 0 punktow, egzaminator nie przyznaje punktow za nic innego. Koniecznie min. 300 slow, bo inaczej oceniane sa tylko 3 kategorie (A, B, C). Pisac po kaszubsku z poprawna ortografia kaszubska.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"}]}