{"paper":{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":13,"source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/5a","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"5a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.).\n\na) Wëbierzë pasowną òdpòwiédz.\n\nZwrot to szmakô za wicy, ùżëti w slédnym akapice, je\n\nA. zapòżëczenim.\nB. frazeòlogizną.\nC. żargònizmã.\nD. wùlgarizmã.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B** - frazeologizną (frazeologizmem)\n\n## Sposob 1 - analiza leksykalna zwrotu\nZwrot *\"to szmakô za wicy\"* wystepuje w ostatnim akapicie recenzji i oznacza w jezyku polskim: \"to smakuje na wiecej\" = \"chcialoby sie wiecej / chce sie czytac wiecej\".\n\nSprawdzamy kazda opcje:\n- **A zapozyczenie** - zapozyczenie to wyraz przejety z innego jezyka. Ten zwrot jest rodzimym kaszubskim wyrazeniem, nie jest zapozyczeniem.\n- **B frazeologizm** - TAK. Frazeologizm to utrwalone polaczenie wyrazow, ktorego znaczenie nie wynika z poszczegolnych slow. \"Szmakac za wicy\" (dosł. smakowac na wiecej) to idiom, przeniesienie z dziedziny kulinarnej na ogolne pragnienie czegos; znaczenie caloscite, nie sumowanie slow.\n- **C zargonizm** - zargonizm to wyraz z jezyka srodowiskowego (slang). Ten zwrot nie jest slangiem.\n- **D wulgaryzm** - wulgaryzm to wyraz obsceniczny/obelzywy. Zwrot jest neutralny.\n\n## Sposob 2 - definicja frazeologizmu\nFrazeologizm (po kaszubsku: \"frazeologizma\") to utrwalony wielowyrazowy zwiazek, ktorego znaczenie jest metaforyczne lub przeniesione. Przykladowo \"brac nogi za pas\", \"miec glowe na karku\" - podobnie \"szmakac za wicy\" to przeniesienie smakowego doswiadczenia na ogolne pragnienie kontynuacji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie odpowiedzi B (frazeologizm)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Frazeologizm to stalowy zwiazek wyrazowy z przeniosnym znaczeniem - *\"to szmakô za wicy\"* to idiom kaszubski, ktorego nie mozna zrozumiec dosłownie (\"smakowac na wiecej\"), ale metaforycznie jako chec kontynuacji.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/5b","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"5b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.). Zwrot to szmakô za wicy ùżëti je w slédnym akapice tekstu.\n\nb) W kónteksce slédnégò akapitu tekstu przełożë ten zwrot na pòlsci jãzëk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Chcialoby sie wiecej.**\n\n## Sposob 1 - tlumaczenie w kontekscie akapitu\nOstatni akapit tekstu: *\"Leno to szmakô za wicy. Chcemë bëc dobri mëslé, że to zôczątk całi serie kaszëbsczich fòtokòmiksów.\"*\n\nAnaliza krok po kroku:\n- **szmakac** = smakowac, smakuje\n- **za wicy** = na wiecej (za + wicy = dosł. za/na wiecej)\n- Dosłownie: \"to smakuje na wiecej\"\n- W kontekscie akapitu autorka mowi, ze komiks jest tak dobry, ze chciałoby sie czytac wiecej - dlatego wyrazone tlumaczenie to: **\"Chcialoby sie wiecej\"**\n\nKontekst potwierdza: zdanie nastepne wyraża nadzieje, ze to poczatek serii - wiec frazeologizm wyraża apetyt/pragnienie kontynuacji.\n\n## Sposob 2 - analiza semantyczna frazeologizmu\nFrazeologizm *\"szmakac za wicy\"* jest analogiczny do polskiego:\n- \"smakowac na wiecej\" = miec ochote na wiecej\n- \"apetyt rosnie w miare jedzenia\"\n\nW kontekscie slowa kluczowego klucza: \"Chcialoby sie wiecej\" - to naturalne tlumaczenie frazeologizmu w kontekscie calego akapitu, gdzie autorka wyraznie chce, zeby byl nastepny komiks.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawny przeklad: \"Chcialoby sie wiecej\" lub rownowartosc znaczeniowa\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Chce sie wiecej\", \"Mamy ochote na wiecej\", \"Smakuje na wiecej\" - kazde tlumaczenie oddajace pragnienie kontynuacji\n\nCo zapamietac? Tlumaczac frazeologizm, nalezy oddac jego przeniesione znaczenie, a nie tlumaczyc dosłownie kazde słowo. Kontekst ostatniego akapitu jednoznacznie wskazuje na znaczenie: chec (apetyt) na wiecej komiksow kaszubskich.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/1","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 1.-6. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nAna Gliszczińskô\nPrze arbace (òkã szkólny)\n\nJón Natrzecy, tim razą wespół z Kazmierzã Rolbieczim, jidze zôs kąsk dali. I mòże rzec, że znôwù mdze \"cos do pòczëtaniégò\" i \"cos do òbezdrzeniô\". Prze arbace, bò wejle prawie 40 strón kòmiksu sygnie, cobë blós jednã taską dopic.\nÒ nã arbatã prawie w tim wszëtczim jidze i taczi je téż titel nônowszégò kaszëbsczégò fòtokòmiksu. Trzeba nadczidnąc - pierszégò na Kaszëbach. Ùtwórcą scenarika je Jón Natrzecy - bëlno znóny ju z pôrã ùdónëch ksążkòwëch pòdjimiznów, w chternëch miôł starã wenc z kaszëbizną na kąsk jinszi jak donëchczas lëteraczé stegnë. Bëła ju kònwencjã science fiction w dokazu Nalazlé w Bëtowie (2008), kriminalnégò romana w Kòmùdze (2011) cze ùczba historie w kòmiksu Szczeniã Swiãców (2010), w chternym Natrzecy bél aùtorã tekstu.\nArbata parlãczi w se kąsk fantasy i kriminalną kònwencjã, a wszëtkò to je zamkłé w fòrmie fòtokòmiksu. I tu je widzec prawie to nowé, czegò w naji lëteraturze jesz ne bëło. Òdjimniãca - kaszëbizna te z ksążkòwëch pòdjimiznów do letmégò czëtnika, kaszëbsczi fòtokòmiks parlãczi w se kąsk fantasy i kriminalną kònwencjã [ ].\nÒkróm tegò jãzëk bòhaterów nie je wëmëszlną, cëzo brzëmiącą, słoarzową kaszëbizną, le taką domòcą, codniową. [ ]\nJón Natrzecy i Kazmiérz Rolbiecczi wëchòdają procëm najim pòtrzébnotom. Ùdba baro dobrô. Leno to szmakô za wicy. Chcemë bëc dobri mëslé, że to zôczątk całi serie kaszëbsczich fòtokòmiksów. Tegò aùtoróm i czëtińcóm żëczã.\n\nNa spòdlim: A. Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57.\n\nWëbierzë pasowną òdpòwiédz.\n\nKòmiks Arbata wôrt je przeczëtac, bò\n\nA. je zapisóny w sztandarizowóny kaszëbizne, to dokôz z òbrëmiô wësoci kùlturë.\nB. parlãczi znanci rozmajitëch òrtów kùnsztu, pòsługiwô sa swójno brzmiącą kaszëbizną.\nC. mô w se znanci jednégò òrtu kùlturë, je drãdzi w òdbiérze.\nD. wëchôdô z òbrëmiô masowi kùlturë, je napisóny prze ùżëcym słoarzowi kaszëbizne.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B** - parlãczi znanci rozmajitëch òrtów kùnsztu, pòsługiwô sa swójno brzmiącą kaszëbizną.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu recenzji\nRecenzentka Ana Gliszczinska omawia fotokomiksowe dzielo Jona Natrzecego i Kazmierza Rolbieczego pt. \"Arbata\".\n\nSprawdzamy kazda odpowiedz:\n- **A** - falsz: autorka pisze, ze jezyk bohaterow NIE jest \"wymyszona, czuzo brzmiaca, slowarzowa kaszubizna\", lecz \"domoca, codnowa\" - czyli potoczna, a nie sztandaryzowana wysoka kultura.\n- **B** - prawda: komiks laczy (\"parlaczi\") cechy roznych gatunkow (fantasy + kryminalna konwencja) ORAZ fotokomiksowa forme, a jezyk jest autentycznie kaszubski (\"swojno brzmiaca kaszubizna\") - to nowatorskie polaczenie elementow kultury.\n- **C** - falsz: tekst wskazuje na lekkosc odbioru (\"letmi czytnik\"), nie trudnosc.\n- **D** - falsz: autorka NIE pisze o slowniku kaszubskim (\"slowarzowej kaszubizny\"), wrecz ja chwali za brak sztywnego jezyka.\n\n## Sposob 2 - analiza slownictwa kluczowego\nKluczowy fragment: *\"Arbata parlãczi w se kąsk fantasy i kriminalną kònwencjã, a wszëtkò to je zamkłé w fòrmie fòtokòmiksu\"* - czyli LACZY (parlaczi) rozne gatunki/formy.\nDrugi fragment: *\"jãzëk bòhaterów nie je wëmëszlną, cëzo brzëmiącą, słoarzową kaszëbizną, le taką domòcą, codniową\"* - czyli jezyk brzmi SWOJSKO, autentycznie.\nOdpowiedz B idealnie oddaje obie te cechy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie odpowiedzi B\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? \"Parlaczi\" = laczy; \"swojno brzmiaca kaszubizna\" = autentyczny, potoczny jezyk kaszubski (nie sztuczny slownikowy). Komiks jest nowatorski, bo laczy fantasy, kryminalna konwencje i fotokomiksowa forme.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/2","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.).\n\nJaką fónkcjã pełni pëtanié zawiarté w trzecym akapice?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Pytanie podkresluje/uwydatnia poglad (pozdrzatk) autora na tresci zawarte we wczesniejszym tekscie.**\n\n## Sposob 1 - analiza funkcji pytania retorycznego\nTrzeci akapit tekstu zawiera zdanie: *\"I tu je widzec prawie to nowé, czegò w naji lëteraturze jesz ne bëło.\"*\n\nPytanie, o ktorym mowa w zadaniu, pelni funkcje **retoryczna** - autorka nie pyta, bo oczekuje odpowiedzi, lecz po to, by mocniej podkreslic i zaakcentowac swoj poglad (\"pozdrzatk\") wyrazony wczesniej w tekscie. To zabieg stylistyczny wzmacniajacy przekaz.\n\nCzynnosci krok po kroku:\n1. Zlokalizuj pytanie w trzecim akapicie.\n2. Sprawdz, czy jest to pytanie informacyjne czy retoryczne - autor sam udziela odpowiedzi lub odpowiedz wynika z kontekstu.\n3. Nazwij funkcje: uwydatnienie/podkreslenie pogladow autora.\n\n## Sposob 2 - kontekst gatunkowy (recenzja)\nTekst jest recenzja (\"oka szkólny\" = oko nauczyciela, czyli recenzja). W recenzji pytania retoryczne sa czestym srodkiem stylistycznym sluzacym:\n- uwydatnieniu oceny dziela,\n- nawiazaniu kontaktu z czytelnikiem,\n- wzmocnieniu argumentacji.\n\nZdajacy moze tez napisac, ze pytanie pełni funkcje **perswazyjna** lub **impresywna** - sklania czytelnika do refleksji nad oryginalscia dziela.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz wskazujaca, ze pytanie podkresluje poglad/stanowisko autora wobec tresci tekstu\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz wskazujaca na retoryczny/perswazyjna/uwydatniajaca funkcje pytania\n\nCo zapamietac? \"Petanié\" (pytanie) w kaszubszczyznie moze byc retoryczne - jego funkcja nie jest szukanie informacji, lecz podkreslenie (\"podczorchiwanié\") stanowiska autora.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/3","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.).\n\nWëbierzë znanci gatunkòwé analizowónégò tekstu. Pòdsztrëchnij JO - jeżlë ta znanka je w teksce, NIÉ - żlë ji ni ma.\n\n1. Wëstãpòwanié kôrbiónczi midzë bòhaterama.\n2. Òbtaksowanié jaczégòs dokazu abò zdarzenia.\n3. Wëstãpòwanié nôùkòwi terminologie.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. NIE, 2. JO, 3. NIE**\n\n(JO = TAK, NIE = NIE w kaszubskim systemie oceny cechy gatunkowej)\n\n## Sposob 1 - analiza cech gatunkowych recenzji\nZadanie pyta o cechy gatunkowe tekstu Anny Gliszczynskiej \"Prze arbace (oka szkólny)\" - jest to recenzja.\n\nOceniamy kazda cече:\n\n**1. Wystepowanie dialogu (korbionki/rozmowy) miedzy bohaterami - NIE**\nRecenzja to tekst krytycznoliteracki, a nie narracja fabularna. Autorka opisuje dzielo, nie przytacza dialogow miedzy postaciami. Brak bezposrednich dialogow w tekscie.\n\n**2. Ocena (obtaksowanie) jakiegos dziela lub zdarzenia - JO**\nTo wlasnie istota recenzji! Autorka ocenia komiks \"Arbata\" - chwali innowacyjnosc, polaczenie gatunkow, autentycznosc jezyka. Zdanie: *\"Ùdba baro dobrô\"* to wprost wyrazona ocena.\n\n**3. Wystepowanie terminologii naukowej - NIE**\nJezyk tekstu jest potoczny, publicystyczny. Autorka nie uzywa naukowych terminow jezykoznawczych ani literaturoznawczych w scislym sensie. Takie terminy jak \"fotokòmiks\" czy \"kriminalną kònwencjã\" to slowa potoczne/gatunkowe, a nie terminologia naukowa.\n\n## Sposob 2 - cechy gatunkowe recenzji\nRecenzja (po kaszubsku: tekst oceniajacy dzielo) charakteryzuje sie:\n- ocena dziela (JO - to cecha istotna)\n- subiektywnym stanowiskiem autora\n- brakiem dialogow fabularnych (NIE)\n- jezykiem publicystycznym, nie naukowym (NIE)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie wszystkich trzech poprawnych odpowiedzi: 1. NIE, 2. JO, 3. NIE\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (chociaz jeden blad) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Punkt jest przyznawany TYLKO za wszystkie trzy odpowiedzi jednoczesnie. Recenzja OCENIA dzielo (= JO dla 2.), ale NIE zawiera dialogow postaci ani terminologii naukowej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/4","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.).\n\nDo kòżdégò słowa dopiszë antonim.\n\ndaleczi -\ncëzy -\n\ndaleczi -\ncëzy -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**daleczi - bliszczi** (blizki / bliski)\n**cëzy - swój** (swoj / własny)\n\n## Sposob 1 - semantyczna analiza antonimow\nAntonim to wyraz o znaczeniu przeciwnym.\n\n**daleczi** (daleki, odlegly) - antonim to:\n- po kaszubsku: **bliszczi** (blizki) lub **doma** (w domu/blisko)\n- klucz CKE podaje: **bliszczi**\n\n**cëzy** (cudzy, obcy) - pochodzi z kontekstu tekstu: *\"jãzëk bòhaterów nie je wëmëszlną, cëzo brzëmiącą\"* = brzmiaca obco/cudzo. Antonim to:\n- po kaszubsku: **swój** (swoj, wlasny, rodzimy)\n- klucz CKE podaje: **swój**\n\n## Sposob 2 - kontekst tekstu\nOba slowa wystepuja w tekscie recenzji:\n- *\"cëzo brzëmiącą\"* = brzmiacym obco - wiec antonim to \"swojsko brzmiacy\" = **swój**\n- \"daleczi\" jako przymiotnik oznacza odleglosc - przeciwienstwo to bliski = **bliszczi**\n\nW jezyku kaszubskim pary antonimiczne:\n- daleczi ↔ bliszczi\n- cëzy ↔ swój / domôcy\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - podanie obu antonimow: daleczi - bliszczi; cëzy - swój\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko jeden antonim) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne poprawne antonimy kaszubskie o tym samym znaczeniu\n\nCo zapamietac? W kaszubszczyznie \"cëzy\" = obcy/cudzy (zob. polskie \"cudzy\"), a jego antonim \"swój\" jest taki sam jak w polszczyznie. \"daleczi\" - \"bliszczi\" to regularna para, podobna do polskiej daleki - bliski.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/6","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Ana Gliszczińskô, Prze arbace (òkã szkólny), \"Pomerania\", nr 1, 2013, s. 56-57 (tekst przed zadaniã 1.).\n\nNapiszë, jaczé je nastawienié aùtorci do dokazu Arbata.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Autorka uwaza, ze dzielo \"Arbata\" jest warte uwagi (polecenia), poniewaz graficzne i tekstowe elementy sa dobrze poloczone i czyta sie ja latwo i przyjemnie.**\n\n## Sposob 1 - analiza nastawienia autorki (analiza recenzji)\nNastawienie autorki do dziela mozna odczytac z kilku fragmentow tekstu:\n\n1. *\"Ùdba baro dobrô.\"* - pomysl/koncepcja jest bardzo dobra (pozytywna ocena)\n2. *\"to szmakô za wicy\"* - chcialoby sie wiecej (entuzjazm)\n3. *\"Chcemë bëc dobri mëslé, że to zôczątk całi serie\"* - nadzieja na kontynuacje\n4. *\"Jón Natrzecy i Kazmiérz Rolbiecczi wëchòdają procëm najim pòtrzébnotom.\"* - dzielo odpowiada na potrzeby czytelnikow\n5. *\"jãzëk bòhaterów nie je wëmëszlną, cëzo brzëmiącą, słoarzową kaszëbizną, le taką domòcą, codniową\"* - docenia autentycznosc jezyka\n\nNastawienie: **pozytywne, entuzjastyczne, pochlebne** (pòzytiwné, przëchëlné).\n\n## Sposob 2 - gatunek tekstu jako wskazowka\nRecenzja z definicji zawiera ocene dziela. Skoro tekst jest pozytywna recenzja (bez powaznych zastrzezen, z entuzjastycznym zakonczeniem), nastawienie autorki jest **przyche** (przychylne, pozytywne). Autorka poleca komiks czytelnikom.\n\nUzasadnienie: elementy graficzne i tekstowe sa dobrze polaczone (\"parlacza\"), co sprawia ze czyta sie ja latwo i przyjemnie (\"letko i przejemno\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowe odczytanie stosunku autorki do dziela (nastawienie pozytywne/pochlebne z uzasadnieniem)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz wskazujaca na pozytywne, entuzjastyczne nastawienie autorki poparte argumentami z tekstu\n\nCo zapamietac? \"Nastawienié\" = nastawienie/postawa/stosunek. W recenzji nastawienie identyfikujemy przez zbieranie ocen i srodkow wartosciujacych (przymiotniki, zwroty oceniajace). Tutaj wszystkie wskazuja na entuzjazm i pozytywna ocene.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/7","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczëtôj tekst i wëkònôj zadania 7.-10. Òdpòwiescë dôwôj blós pò kaszëbskù.\n\nMichôł Bùllmann\nÒ przezwach\n\nMôli Bùllmann - kùli razy jem ju czuł to przezwëskò. Ë chòc jem w naszi familie dëcht wërosłi, to we wsë, a ju òsoblëwie westrzód starszich Kaszëbów, wiedno mie tak zwelë. Gwësno przez to, że długò bél jem nômłodszim przedstôwcą ti dosc wiôldżi familie. Na zôczątkù drãgò mie to bëło zrozmiec, ale nie bëło co sã ò to sztridowac, bò wnetka kòżdi miôł jakąs swòjã przezwã. Dzysô ju to rozmieją i mëszlã, że to je taczi nordowi zwëk.\nDzysdnia to są zmieniwô, ale jesz nié tak dôwno na wiele kaszëbsczich wsach mieszka colemało leno czile familiów. Za to składôjącëch sã z dosc wiele lëdzy. Mòże jesz ùzdrzec na Hélsczim Półòstrowie. Stôri szpòrt gôdô, że jak brifka w Jastarni zarëknie: \"Móm lëst do Kònkôla\", to òtëmknie sã co drëdzé òkno. Do tegò chcemë téż pamiãtac, że Kaszëbi ùlubilë so niechtërne miona. Mòże tu wskazac taczé, jak: Józef, Tóna, Jón, Staszk, Michôł cze Gùst dlô chłopów, a dlô biôłk midze jinyma: Łucjô, Agnes cze Éwa.\nNa pierszé są, mëszlã, nôcekawszé. Jak ju wiéta, pisze na waji Môli Bùllmann, a wspòmniony brifka mòże sã zwac Pawłã Pòcztowim. [ ]\nZ taczima przezwëskama bëło mni drãgò dunc, ò kògò jidze [ ], ale doch jistnieją òne téż dzysô. Ë że są téż dosc szpòrtowné, mëszlã, że Kaszëbóm sã widzą. Téż ni ma sã co òbrażac, a jak sã jaczés kòmùs nie widzy, tej wiedno mòże wërëchtowac cos, òd czegò dóstónie nowé. Mie mòje czãsto pasëje.\n\nNa spòdlim: M. Bùllmann, Ò przezwach, \"Pomerania\", nr 3, 2013, s. 18.\n\nÒkreslë trzë zdrzódła, z jaczich mògą brac sã przezwë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\nTrzy zrodla/zrodla przydomkow (przezwisek) wedlug tekstu:\n1. **wark** (zawod, zajecie)\n2. **cecha wezdrzatku** (cecha wygladu/wygladowe)\n3. **plac zamieszkanio** (miejsce zamieszkania)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Michała Bulmanna \"O przezwach\"\nTekst omawia skad biorą się przydomki na Kaszubach. Szukamy konkretnych zrodel podanych przez autora.\n\nFragment kluczowy: autor opisuje rozne rodzaje przezwisek:\n- **\"Pawle Pocztowy\"** - od zawodu: brifka (listonosz) dostaje przydomek od pracy (warku). To dowod na zrodlo: **zawod (wark)**.\n- Autor wspomina cechy fizyczne (\"cecha wezdrzatku\" = cecha wygladu), ktore rowniez dają podstawe do przydomkow.\n- **Miejsce zamieszkania** (\"plac zamieszkanio\") - na Kaszubach malo rodzin mieszka w jednej wsi, wiec miejsce bylo waznym wyroznikiem.\n\nPonadto z tekstu wynika tez: **pozycja w rodzinie** (\"Moli Bullmann\" = Maly Bullmann - od pozycji w rodzinie), imie (wiele Kaszubow mialo te same imiona), **cechy charakteru**.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nSystemy przydomkow/przezwisek w społecznosciach wiejskich wynikaja z potrzeby rozroznienia ludzi o tym samym nazwisku/imieniu. Klucz CKE wskazuje trzy podstawowe: zawod, cechy wygladu, miejsce zamieszkania - wszystkie poparte przyklady z tekstu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - podanie trzech poprawnych zrodel: wark (zawod), cecha wezdrzatku (cecha wygladu), plac zamieszkanio (miejsce zamieszkania)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (mniej niz trzy) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne zrodla wprost wymienione lub wskazane w tekscie (np. pozycja w rodzinie, cechy charakteru)\n\nCo zapamietac? \"Wark\" = zawod/zajecie; \"wezdrzatk\" = wyglad (por. polskie \"zdrzec\" = patrzec); \"plac zamieszkanio\" = miejsce zamieszkania. Trzy klasyczne zrodla przydomkow w kulturze kaszubskiej to zawod, wyglad i miejsce zamieszkania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/8","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Michôł Bùllmann, Ò przezwach, \"Pomerania\", nr 3, 2013, s. 18 (tekst przed zadaniã 7.).\n\nDo kòżdégò słowa dopiszë synonim.\n\ndrãgò -\nsztridowac -\n\ndrãgò -\nsztridowac -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**drãgò - cazko** (ciezko / trudno)\n**sztridowac - wadzec sa** (klócic sie / sprzeczac sie)\n\n## Sposob 1 - analiza znaczenia slow w kontekscie tekstu\nSynonimy to wyrazy o podobnym lub tym samym znaczeniu.\n\n**drãgò** - wystepuje w tekscie: *\"Na zôczątkù drãgò mie to bëło zrozmiec\"* = na poczatku trudno mi bylo to zrozumiec.\n- Znaczenie: trudno, ciezko\n- Synonim kaszubski: **cazko** (ciezko) lub **cisko**\n- Klucz CKE podaje: **cazko**\n\n**sztridowac** - wystepuje w tekscie: *\"nie bëło co sã ò to sztridowac\"* = nie bylo powodu sie o to klocic/sprzeczac.\n- Znaczenie: klocic sie, sprzeczac sie, wadlic sie\n- Synonim kaszubski: **wadzec sa** (klocic sie, sprzeczac sie)\n- Klucz CKE podaje: **wadzec sa**\n\n## Sposob 2 - analiza etymologiczna\n- **drãgò** - pochodzi od pnia slow. \"drag-\" (ciagnac, ciezki); synonim to \"cazko\" od \"caz\" (ciezar)\n- **sztridowac** - germanizm, od niem. \"streiten\" (klocic sie, walczyc); kaszubski synonim rodzimy: **wadzec sa** (por. polskie \"wadzic sie\")\n\nOba słowa maja bogate kaszubskie odpowiedniki - w zadaniu wystarczy podac jeden synonim dla kazdego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - podanie obu synonimow: drãgò - cazko; sztridowac - wadzec sa\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (tylko jeden synonim) lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne poprawne synonimy kaszubskie o tym samym znaczeniu\n\nCo zapamietac? \"Sztridowac\" to germanizm (ze str. niem. streiten), w kaszubszczyznie wystepuje obok rodzimego \"wadzec sa\". \"Drãgo\" = trudno/ciezko, synonim to \"cazko\" (od ciezar). Punkt tylko za OBA synonimy jednoczesnie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/9","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Michôł Bùllmann, Ò przezwach, \"Pomerania\", nr 3, 2013, s. 18 (tekst przed zadaniã 7.).\n\nW kónteksce 3. akapitu òszacuj prôwdzëwòsc pòdónëch niżi scwierdzeniów. Pòdsztrëchnij P - jeżlë zdanié je zgòdné, F - jeżlë je niezgódné.\n\n1. Co drëdżi mieszkańc Kaszëb mô swòjã przezwã.\n2. Przëzwa nie zanôlégô òd wëzdrzatkù.\n3. Są rozmajité przëczënë nadôwaniô przezwów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. F, 2. F, 3. P**\n\n(P = prawda, F = falsz; w kaszubskim oryginale P/F odpowiada P/F)\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego zdania w kontekscie 3. akapitu\nTrzeci akapit tekstu zaczyna sie od slow: *\"Na pierszé są, mëszlã, nôcekawszé. Jak ju wiéta, pisze na waji Môli Bùllmann, a wspòmniony brifka mòże sã zwac Pawłã Pòcztowim.\"*\n\n**1. Co drëdżi mieszkaniec Kaszub ma swoja przydomke - F (FALSZ)**\n- Trzeci akapit mowi o tym, ze ze wzgledu na podobienstwo imion i ograniczona liczbe rodzin na wsi, przydomki byly potrzebne dla rozroznienia.\n- Tekst nie twierdzi, ze KAZDY DRUGI mieszkaniec ma przydomek. To zbytnie uogolnienie i hyperbola nie potwierdzona w tekscie. Klucz: FALSZ.\n\n**2. Przydomek nie zalezny od wygladu - F (FALSZ)**\n- W poprzednich fragmentach (i w kluczu zad. 7) wymieniono \"ceche wezdrzatku\" (ceche wygladu) jako jedno ze zrodel przydomkow.\n- Stwierdzenie, ze przydomek NIE zalezy od wygladu, jest falszywe - zalezy!\n\n**3. Sa rozne przyczyny nadawania przydomkow - P (PRAWDA)**\n- Tekst wymienia wielorakie zrodla przydomkow: zawod, wygladowe, miejsce zamieszkania, pozycja w rodzinie itd.\n- To stwierdzenie jest prawdziwe.\n\n## Sposob 2 - skrot analizy\n- 1.F: Tekst nie mowi \"co drugi\" - hiperbola spoza tekstu\n- 2.F: Wygladowe (cecha wezdrzatku) TO jedno ze zrodel przydomkow\n- 3.P: Rozne zrodla = rozne przyczyny - wprost w tekscie\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie wszystkich trzech: 1. F, 2. F, 3. P\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Punkt za WSZYSTKIE TRZy jednoczesnie. Dwa falszywe i jedno prawdziwe - uklada sie w schemat F-F-P.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/10","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"10","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié do tekstu: Michôł Bùllmann, Ò przezwach, \"Pomerania\", nr 3, 2013, s. 18 (tekst przed zadaniã 7.).\n\nNapiszë scygnienié tekstu skłôdającé sã z 40 - 60 słów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Streszczenie 40-60 slow w jezyku kaszubskim:**\n\n*Michol Bullmann pisze o kaszubsczi zwëczaji nadawaniô przezwësk. Bò na Kaszëbach mieszkało dosc wiele familiów z tima samima mionama, to bëło trzeba jich jakosc òdrozniac. Robiło sã to przez dodowanié przezwësk, jaczé mògłë brac sã z warku, wezdrzatkù abò placu zamieszkanio. Aùtor ùwôżô, że taczi nordowi zwëk je szpòrtowny i wôrt zachowaniô.*\n\n(ok. 50 slow)\n\n## Sposob 1 - jak pisac streszczenie (scygnienié)\nDobre streszczenie musi zawierac:\n1. **Temat tekstu**: Kim jest autor i o czym pisze - Michol Bullmann pisze o przydomkach kaszubskich\n2. **Glowne informacje**: skad biora sie przydomki (mało rodzin, te same imiona), jak sie tworza (od zawodu, wygladu, miejsca), jaka jest postawa autora (pozytywna, zwyczaj warty zachowania)\n3. **Adekwatny poziom uogolnienia**: nie cytujemy, tylko streszczamy\n4. **Spojna narracja**: logiczne nastepstwo mysli\n5. **40-60 slow** - sprawdzic liczbe\n\nKrok po kroku:\n- Akapit 1: przydomek \"Moli Bullmann\" - temat przydomkow kaszubskich\n- Akapit 2: malo rodzin na wsiach + te same imiona = potrzeba przydomkow\n- Akapit 3: najciekawsze sa przydomki od zawodu, miejsca, wygladu\n- Akapit 4: przydomki istnieja do dzis, sa czesto komiczne, sa czescia kultury\n\n## Sposob 2 - przykladowa realizacja z klucza CKE (tlumaczenie)\nKlucz CKE podaje przykladowe streszczenie: \"Autor tekstu pisze o tym, ze bedac malym chlopcem czul swoje przydomki z roznych stron. Dawniej na Kaszubach mieszkalo mało rodzin, ale skladaly sie z wielu ludzi i trzeba bylo ich jakos odroznic. Dobrym na to sposobem bylo nadawanie przydomkow, zdrobnieii i dodatkow. Zdaniem autora najciekawsze sa te pierwsze, ktore mogly brac sie z zawodu, wygladu, miejsca zamieszkania lub pochodzenia.\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - temat + tresc + adekwatne uogolnienie + spojnosc + wlasciwa liczba slow (40-60)\n> - **2 pkt** - temat + tresc, ALE zaburzenia uogolnienia LUB spojnosci\n> - **1 pkt** - temat + tresc, ALE zaburzenia uogolnienia ORAZ spojnosci\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? \"Scygnienié\" (streszczenie) musi miec wlasna liczbe slow (40-60), byc napisane po kaszubsku, nie moze byc zbiorem cytatow - tylko ogolne mysli wlasnym stylem.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/11","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"11","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Tekst do przekłôdu:\n\n\"Chtëż z nas, bãdącë môłim dzeckã, nie lëdôł słëchac rozmajitëch historiów z ùszłëch czasów, starkòwëch òpòwiôstków, bez znaczeniô jak wiele bëło w nich prôwdë abò straszeniô zmiérzającégò do ùdostaniô pòsłësznotë. A rozmielë starkòwie taczé snëc kôrbiónczi, że do sklepù abò na górã, nawet prze zapôlonym widze cze swiécë ze strachù nie chcało sã jic, a céż dopiérkù bùten ò cemnicą. [ ] A pózni samémù przëchôdałë do głowë rozmajité rojitwë, z jaczich bëła abò pësznô dzecnô zabawa, abò górz starszich i wënëkiwanié fifów i wëpków dobrze starszim znónyma metodama [ ]. I tak pòmału młodi człowiek gùbił z wiekã [ ] swój szczestlëwi swiat dzecnëch ùmëslënków i stwòrów, chtërnégò nie ògraniczała niżôdnô nimòżnota \"\n\nB. Ùgòwskô, Fantasy, \"Stegna\", nr 2, 2008, s. 2-3.\n\n\"Chtëż z nas, bãdącë môłim dzeckã, nie lëdôł słëchac rozmajitëch historiów z ùszłëch czasów, starkòwëch òpòwiôstków, bez znaczeniô jak wiele bëło w nich prôwdë abò straszeniô zmiérzającégò do ùdostaniô pòsłësznotë. A rozmielë starkòwie taczé snëc kôrbiónczi, że do sklepù abò na górã, nawet prze zapôlonym widze cze swiécë ze strachù nie chcało sã jic, a céż dopiérkù bùten ò cemnicą. [ ] A pózni samémù przëchôdałë do głowë rozmajité rojitwë, z jaczich bëła abò pësznô dzecnô zabawa, abò górz starszich i wënëkiwanié fifów i wëpków dobrze starszim znónyma metodama [ ]. I tak pòmału młodi człowiek gùbił z wiekã [ ] swój szczestlëwi swiat dzecnëch ùmëslënków i stwòrów, chtërnégò nie ògraniczała niżôdnô nimòżnota \"\n\nPrzełożë tekst na pòlsci jãzëk.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Pełne tlumaczenie tekstu na jezyk polski (przykladowa realizacja):**\n\nKtoz z nas jako male dziecko nie lubil sluchac roznych historii z minionych czasow, dziadkowych opowiesci, nie zastanawiajac sie, ile bylo w nich prawdy, a ile straszenia zmierzajacego do wymusenia posluszenstwa. A dziadkowie potrafili snuc takie opowiesci, ze do piwnicy albo na strychu, nawet przy wlaczonym swietle lub przy zapalonej swiecy, ze strachu nie chcialo sie isc, a coz dopiero wychodzic na zewnatrz w ciemnosc. [ ] A pozniej samemu przychodziły do glowy rozne pomysly, z ktorych bywala albo swietna dziecieca zabawa, albo gniew rodzicow i wybijanie zartow oraz figli dobrze im znaniymi metodami [ ]. I tak powoli mlody czlowiek tracil z wiekiem [ ] swoj szczesliwy swiat dzieciecych wyobrazen i tworow, ktorego nie ograniczala zadna niemozliwosc\n\n## Sposob 1 - kluczowe słowa do przetlumaczenia (czastki semantyczne CKE)\nCzesc 1 (*\"Chtëż z nas pòsłësznotë\"*) - 4 pkt:\n- **nie lëdôł** = nie lubil (nie chcial, nie lüdal)\n- **starkòwëch** = dziadkowych (starkov = dziadkow)\n- **zmiérzającégò do ùdostaniô pòsłësznotë** = zmierzajacego do wymusenia posluszenstwa (udostac = wymusic/dobrac; posłesznosc = poslusznostwo)\n- + zrozumienie calosci\n\nCzesc 2 (*\"A rozmielë ò cemnicą\"*) - 6 pkt:\n- **kôrbiónczi** = opowiesci, gadki (korbioc = gadac, rozmawiac)\n- **sklepù** = piwnicy (sklep na Kaszubach = piwnica!)\n- **widze** = swiecy (wid = swiatlo, widza = swieca/swiatlo)\n- **bùten** = na zewnatrz, na dworze\n- **ò cemnicą** = w ciemnosc, w ciemnosci (cemnota = ciemnosc)\n- + zrozumienie calosci\n\nCzesc 3 (*\"A pózni samémù metodama\"*) - 7 pkt:\n- **rojitwë** = pomysly, marzenia (rojic = marzyc, wymyslac)\n- **pësznô** = swietna, wspaniala (pyszna w sensie piekna)\n- **górz** = gniew, zlost starszych (gorz = gorycz/gniew)\n- **wënëkiwanié** = wybijanie (z glowy), wypedzanie\n- **fifów** = zartow, kawałow (fify = dowcipy/psoty)\n- **wëpków** = figli, psot (wepk = figiel/psota)\n- + zrozumienie calosci\n\nCzesc 4 (*\"I tak pòmału nimòżnota\"*) - 3 pkt:\n- **ùmëslënków** = wyobrazen, wytworow wyobrazni (umyslency = wyobrazone twory)\n- **nimòżnota** = niemozliwosc (nimos = niemoze; nimoznota = niemozliwosc)\n- + zrozumienie calosci\n\n## Sposob 2 - pułapki tłumaczeniowe\nUwaga na typowe błedy:\n1. **sklepù** NIE = sklep (pol.), lecz PIWNICA - fałszywy przyjaciel!\n2. **widze/swiéca** - swiatlo/swieca, nie monitor\n3. **górz** - gorz = gorycz/gniew/zal, nie gora\n4. **ùmëslënków** - od umysl/myslic = wytwory wyobrazni/pomysly\n5. **nimòżnota** - od nim(a)+mozna = niemozliwosc, brak ograniczen\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 20 pkt - czastki semantyczne):\n> - **Czesc 1** (Chtez z nas poslesznote): nie ledol + starkowech + zmierzajacego do poslesznote + calosci = 4 pkt\n> - **Czesc 2** (A rozmiele o cemnica): korbionczi + sklepu + widze + buten + o cemnica + calosci = 6 pkt\n> - **Czesc 3** (A pozni metodama): rojitwe + peszno + gorz + wenekiwanie + fifow + wepkow + calosci = 7 pkt\n> - **Czesc 4** (I tak nimoznota): umeslenkow + nimoznota + calosci = 3 pkt\n\nCo zapamietac? \"Sklep\" po kaszubsku to PIWNICA (nie sklep handlowy) - to klasyczny falszywy przyjaciel. \"Korbionczi\" to opowiesci/gadki (od korbic = gadac). \"Nimoznota\" to niemozliwosc - swiecie wyobrazen dziecka, w ktorym wszystko jest mozliwe.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05/zad/12","paper_id":"maturazai-kaszubski-kas-pr-2019-05","number":"12","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wëbierzë jeden temat i napiszë wëpracowanié.\n\nTÉMAT 1. Czë zgôdzôsz sã ze scwierdzenim, że procëmnotë sã przëcygają? Òmów zagadnienié w nawё̃zenim do pòdónégò tekstu i jinëch tekstów kùlturë. Twòja prôca mùszi miec bёnômni 300 słów.\n\nRoman Robaczewsczi\nWiérzta dlô drëcha\n\nFéliks Czôrlińsczi, pòchôdający ze znóny kaszëbsczi rodzëznë, w bankù prowadził rechùnkòwé ksãdżi. Robił òn na stanowiszczu rechméstra, gôdającë prosto: kalkùlatora. Dlô Derdowsczégò Féliks bél bliską personą. [ ] Bëlë òni gwësno atrakcją dlô rãkòdzejarzów, wisłowëch rëbôków, malarzów, mùrowników i jich pòmòcników, tej-sej òpòwiôdającë jima historijczi, colemało wёmëszloné. Czãsto pòtikelë sã. [ ] Òpòwiôdelë òni sobie znóné z rodzëznowёch strónów legendë i lëdowé òpòwiednie. [ ] To òb czas nёch kôrbiónków Derdowsczi dozdrzôł w Czôrlińsczim przidnégò herojã swòji epòpeji Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò sécé jachôł.\nÒbadwaji òni mielë za wiele wólnégò czasu, a parlãczёła jich pòspólnota stôrokawalérsczégò stanu, bёlë òni aktiwnyma nôleżnikama Związkù Pòlsczich Kawalérów, chtёrnégò przédnikã przez dłudżé lata bél Derdowsczi. Parlãczёłё jich téż mòcniészé wiãzё, taczé jak: pòchôdanié z Kaszub i kaszëbsczi jãzёk, corôz wikszô pòlskô nôrodnô swiãda, stara ò pòlską kùlturã i zepsёtô germanizmana pòlaszёzna.\nDerdowsczi, mającё dёższã artistã, w Czôrlińsczim pòdzёwiôł sёmiennosc, akùratnosc, terminowòsc, a wiãc te znanci, jaczé wёmùszëwô i ùcwierdzёwô robòta w bankù. Dlô Derdowsczégò niezgarającégò na lёczbã, rechùnci i finanse, bél to swiat, chtёrnégò do kùńca żёcô òn sã nie naùczёł i nie rozmiôł. Czôrlińsczégò òdbiérôł òn jakno czarzёlca, chtёren letkò rozmieje pòsёłёgiwac sã nié leno zwielёcą, co jesz bёło do pòjimniãcô dlô Derdowsczégò, ale nawetka taczim kùńsztã, jak òbrechòwiwanié procentów i ùkôzёwanié wôrtnotё dёtka w czasu. Czôrlińsczégò, człowieka ùłożónégò, pòcёgała nonszalancjã i beztroska Derdowsczégò. Bél òn zadzёwòwóny jegò letkòscą pisaniô, òsoblëwie spòsobnoscą zapisёwaniô wrażeniów w rimòwónёch wiérztach. Miôł òn ò ùwôżanim téż jiné spòsobnosce Derdowsczégò, np. wёchwёtiwaniô dobrёch strónów i słabòtów drёchów, a téż wёmёszlaniô (natёchstopach!) i farwnégò òpòwiôdaniô hùmòresków i nieszlachùjącёch za prôwdą historijków. Z zôzdroscą wzёrôł òn, jak nen letkò przёjimôł swòje żёcowé niedarzёnci i w kòżdim jiwrze rozmiôł dozdrzec cos szpòrtownégò i wôrtnégò. Ùwôżôł òn spòsób, w jaczi Derdowsczi wёpòwiôdôł sã kriticzno, a równoczasno żёczno ò swòjim chlebòdôwcё.\n\nR. Robaczewsczi, Wiérzta dlô drëcha, \"Pomerania\", nr 4, 2014, s. 46.\n\nTÉMAT 2. Dokònôj przёrównawczi interpretacji pòdónёch wiérztów. Twòja robòta miałabё miec co nômni 300 słóów.\n\nAleksander Labùda\nJeséń\n\nLato szło ё jeséń zôs\nDo nas przёszła i sã błądzё\nI tak pò swòjémù rządzё,\nÒbnażiwô krój nasz z krôs.\n\nSmùtnô jeséń wszãdze je.\nDozdrzeniałé w sadach brzadё\nCzidô deszcz, czidają gradё,\nA z drёw lёstё wicher rwie.\n\nBrace, mё ju sódmi wiek\nJesmё do snu wcyg zybóny\nCopiemё sã tak jak rek.\n\nLe czej drёcha môsz ju w se;\nTej nasz krój pòniewieróny\nWstónie - żёc na wieczi mdze.\n\nA. Labùda, Jeséń, [w:] Dzëczé gãsё - antologiô kaszëbsczi pòezji (do 1990 r.), wёb. R. Drzёżdżón, G. Schramke, Gdiniô 2004, s. 100.\n\nLéón Heyke\nW jeséń\n\nSzarodny wicher pòdmùchô\nNa pòlu, przez bór i pò mòrzu,\nW pòwiéwnёch ruchenkach rowarzą,\nPòrené chmùrё w przestwòrzu;\nKòmùdnosc kùrzi sã szarô\nI brzedżi lata pòdmiwô\nJak òstrów dżinie w pòtokù,\nTak dzéń sã nocą pòkriwô.\n\nJu czas nadchôdô spòczinkù\nZwierzãta do spikù sã kłôdą\nI głãbòk w zemi zagrużdżã\nZa wieczny ùdbã dorôdą;\nDrzéwiãta w gùniach różewёch\nDo slédny brawãdё sã tùlą\nI wkrótce ze stroju wёzgloné\nDo Matczi Rodё przёczulą.\n\nBùrgòce wicher, szёmòce\nI chce òczennice wёbic,\nDaremné są jegò zôlotё,\nZôkriw ni mòżё wёzёbic;\nPrzё pierszim słuńca promiszkù,\nCzej zymkù zaswitô swòbòda,\nTej w przesny krôsё wёstąpi\nDo przesnégò żёcô przёroda.\n\nL. Heyke, W jeséń, [w:] Swiat Kaszёbsczi. Kaszёbsczé pòezje i pòdania, wst. D. Kalinowsczi, Gdiniô 2015, s. 135.\n\nWëbierzë jeden temat i napiszë wëpracowanié.\n\nTÉMAT 1. Czë zgôdzôsz sã ze scwierdzenim, że procëmnotë sã przëcygają? Òmów zagadnienié w nawё̃zenim do pòdónégò tekstu (Roman Robaczewsczi, Wiérzta dlô drëcha) i jinëch tekstów kùlturë. Twòja prôca mùszi miec bёnômni 300 słów. [wëpòwiédz argùmentacyjnô]\n\nTÉMAT 2. Dokònôj przёrównawczi interpretacji pòdónёch wiérztów (Aleksander Labùda, Jeséń; Léón Heyke, W jeséń). Twòja robòta miałabё miec co nômni 300 słóów. [interpretacjô przёrównawczô]","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\nZadanie wypracowania - do wyboru jeden z dwoch tematow. Ponizej wskazowki i schemat dla obu tematow.\n\n## Temat 1 - Wypowiedz argumentacyjna: \"Czy przeciwnosci sie przyciagaja?\"\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu Robaczewskiego + budowa wypowiedzi argumentacyjnej\n\n**Problem:** Czy ludzie rozni od siebie (\"procemnoti\") naturalnie sie przyciagaja? Tekst R. Robaczewskiego \"Wierta dla drucha\" opisuje przyjazen Hieronima Derdowskiego (artysty, pisarza, humorzysty) i Feliksa Czarlinskiego (solidnego urzednika bankowego). Autor pokazuje, ze dwoje ludzi rozniocych sie osobowoscia, temperamentem i stylem zycia moglo byc bliskimi przyjaciolmi.\n\n**Stanowisko (teza):** Tak, przeciwnosci sie przyciagaja - rozniostosc moze budowac glebsze wiezi niz podobienstwo.\n\n**Argumenty z tekstu:**\n1. Derdowski podziwial w Czarlinskim dokladnosc, terminowosc i umiejetnosc liczenia - cechy, ktorych sam nie mial: *\"Derdowsczi, mającё dёższã artistã, w Czôrlińsczim pòdzёwiôł sёmiennosc, akùratnosc, terminowòsc\"*\n2. Czarlinski z kolei zazdroscil Derdowskiemu lekkosci pisania, humoru i umiejetnosci przyjmowania zyciowych niepowodzen: *\"Z zôzdroscą wzёrôł òn, jak nen letkò przёjimôł swòje żёcowé niedarzёnci\"*\n3. Obu laczyla tez wspolna tozsamosc kaszubska i troska o kulture polska.\n\n**Argumenty spoza tekstu (inne teksty kultury):**\n- W powiesci Tadeusza Reymonta (lub innej lekturze) mozna wskazac pary kontrastowych postaci\n- Przykladem z kultury swiatowej moga byc Don Kichot i Sanczo Pansa (kontrast marzyciela i realisty)\n- Powiedzenia i przysłowia: \"krazki sie przyciagaja\" (magnes)\n\n**Budowa wypracowania (min. 300 slow, po kaszubsku):**\n1. Wstep: sformulowanie problemu i tezy\n2. Rozwiniecje: argumenty z tekstu Robaczewskiego + argumenty z innych tekstow kultury\n3. Zakonczenie: podsumowanie stanowiska\n\n## Temat 2 - Interpretacja porownawcza: wiersze \"Jeseń\" (Labuda) i \"W jeseń\" (Heyke)\n\n## Sposob 2 - analiza porownawcza dwoch wierszy kaszubskich o jesieni\n\n**Koncepcja porownywania:**\nOba wiersze wykorzystuja jesien jako symbol - ale w rozny sposob. Punkt wspolny: natura jesienia = zmiana, przemijanie. Roznica: w wierszu Labudy jesien jest metafora smutku historycznego i narodowego, w wierszu Heykego - cyklu przyrody i nadziei na odrodzenie.\n\n**Aleksander Labuda \"Jeseń\":**\n- Jesien jako pora odzierajaca kraj z piekna (*\"Òbnażiwô krój nasz z krôs\"*)\n- Smutna, wszelobecna: *\"Smùtnô jeséń wszãdze je\"*\n- Wymiar spoleczno-historyczny: odniesienie do losow Kaszub, narodu snu (\"Brace, me ju sodmi wiek / Jesmë do snu wcyg zybony\")\n- Ale zakonczenie: nadzieja - gdy znajdziesz druba (przyjaciel), kraj podniesie sie: *\"Wstónie - żёc na wieczi mdze\"*\n- Gatunek: liryk, sonet lub wiersz stroficzny ze struktura refleksyjno-apelacyjna\n\n**Leon Heyke \"W jeseń\":**\n- Jesien jako pora przyrody wiatr, chmury, zwierzeta idace spac\n- Natura podlegajaca cyclicznemu rytmowi: *\"Ju czas nadchôdô spòczinkù / Zwierzãta do spikù sã kłôdą\"*\n- Bardziej opisowa, zmysłowa, obrazowa\n- Zakonczenie optymistyczne: wiosna wrooci (*\"Tëj w przesny krôsё wёstąpi / Do przesnégò żёcô przёroda\"*)\n- Metafory: drzewa w rozowej peleryni (\"gùniach różewёch\"), natura jako matka (\"Matczi Rodё\")\n\n**Podobienstwa:**\n- Obaj autorzy uzywaja jesieni jako tematu i symbolu\n- Obaj widza w jesieni przemijanie\n- Obaj koncza optymistycznie (nadzieja)\n- Obaj pisza po kaszubsku, wyrazaja przywiazyzmie do ziemi kaszubskiej\n\n**Roznice:**\n- Labuda: wymiar historyczno-narodowy, apel do Kaszubow\n- Heyke: wymiar przyrodniczy, cykl natury\n- Styl: Labuda - bardziej symboliczny; Heyke - bardziej obrazowy, opisowy\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 12, max 30 pkt):\n\n**TEMAT 1 - Wypowiedz argumentacyjna (kategorie A-H):**\n> - **A. Okreslenie problemu** 0-2-4-6 pkt (naczelna kategoria - 0 pkt blokuje reszte)\n> - **B. Stanowisko i argumenty** 0-2-4-6 pkt (0 pkt przy A=2 blokuje reszte)\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa** 0-2 pkt\n> - **D. Kompozycja** 0-1-2-3-4 pkt\n> - **E. Spojnosc lokalna** 0-1-2 pkt\n> - **F. Styl** 0-2-3 pkt\n> - **G. Poprawnosc jezykowa** 0-2-4 pkt\n> - **H. Poprawnosc zapisu** 0-2-3 pkt\n> - Mniej niz 300 slow = punkty tylko w A, B, C!\n\n**TEMAT 2 - Interpretacja porownawcza (kategorie A-H):**\n> - **A. Koncepcja porownywania** 0-1-2-4 pkt\n> - **B. Uzasadnienie tezy** 0-3-6-9 pkt\n> - **C-H** analogicznie jak w Temacie 1\n\nCo zapamietac? W Temacie 1 KLUCZOWE jest okreslenie problemu (kategoria A) - bez tego 0 za reszte. W Temacie 2 KLUCZOWE jest wyrazna koncepcja porownywania - co i po co porownujemy. Wypracowanie MUSI byc po kaszubsku i miec min. 300 slow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"}]}