{"paper":{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":12,"source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/1.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 1.\nTatiana Slowi\n\nStolëca gôdô pò kaszëbskù\n\nZaczãło sã òd witôczów na rogatkach Gduńska, terôzkù kaszëbizna z ùbrzegów gardu wanożi do jegò céntra. Miast z górë nadôwac so miono stolëcë Kaszëb, gard nad Mòtławą mô ùdbóné so na nen nitel zasłużec, pòdsztrëchiwającë sparłãczenié z Kaszëbama w pùbliczny òbéńdze [ ].\nÒd pierszégò czerwińca kòżden, chto miôł leżnotã zwëskac z gardowi kòmùnikacji we Gduńskù, a przez to kùpic mùszôł pasowny biliet, mógł pòczëc sã milëczno zaskôkniony. Na rewersu cédelka przeczëtac jidze krótëchny kòmùnikat pò kaszëbskù: \"Kasowac òd razu pò wéńdzenim do pòjazdu\". To leno czile słowów, równak ceszą òkò. Pò prôwdze kaszëbscé tłomaczenié nie je jedurné, ale to, że ono midze wersją niemiecką, anielską a ruską, pòdsztrëchiwô jãzëkòwi status rodny mòwë.\nJak pòinfòrmòwa Alicjô Kraska, zastãpiôczka direktora Zarządzëniô Gardowégò Transpòrtu (Zarząd Transportu Miejskiego, ZTM) we Gduńskù, pòdwëżka prizów za przejôzd gardową kòmùnikacją sprawia, że mùszebné bëło wëdrëkòwanié nowëch bilietów z aktualnyma cenama. ZTM pòstanowił tej wëzwëskac nã leżnotã i ùmieszczëc na rewersu nowëch egzemplarzów kòmùnikat w rozmajitëch jãzëkach. Taczich \"kaszëbsczich bilietów\" wëszło piãc milionów, le jak zagwësniwô ZTM, je szansa, że czedës bãdze jich wicy.\nWôrté dlô kaszëbsczi spòlëznë je to, że wëjątkòwé bilietë pòkôzałë sã w sztóce, czej do gardu przëjeżdżiwô nôwicy turistów. Gduńsk je tej parłãczony jakò gard kaszëbsczi i na Kaszëbach nié leno przez mieszkańców, le téż przez tëch, co są z bùtna.\nTi Kaszëbi, jaczi nie zwëskiwają z gardowi kòmùnikacji, téż mògą pòczëc, że Gduńsk gôdô jich jãzëką. Sygnie, że mają swòje aùto. Ò szoferów zadbało Bióro Prezydenta ds. Promòcji Gardu, jaczé wëpùscëło na rënk 5 tësący pòdkłôdków pòd rejestracyjné tôblëce z hasłã: \"Jô jem z Gduńska\". [ ]\nKaszëbi pitóny przeze mie ò wrażenia, jaczé wëwòłiwò w nich takô promòcjô kaszëbiznë, bëlë baro rôd z tëch ùdbów. Westrzód mieszkańców Gduńska, jaczi Kaszëbama nie są, zdania bëłë pòdzeloné, le nawetka òni rzadëchno wëpòwiôdelë negatiwné òpinie. [ ]\n\nT. Slowi, Stolëca gôdô pò kaszëbskù, \"Pomerania\" 2012, nr 7-8, s. 32.\n\nAùtor pisze ò rozmajitëch ôrtach bëtnoscë jãzëka kaszëbsczégò we Gduńskù. Wëmieni 3 informacje.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trzy formy obecnosci jezyka kaszubskiego w Gdansku wedlug tekstu:**\na) witocze na rogatkach Gdanska (powitania na rogatkach miasta),\nb) biliety ZTM z komunikatem po kaszubsku: \"Kasowac od razu po wejsciu do pojazdu\",\nc) podkladki pod tablice rejestracyjne z haslem: \"Jo jem z Gdanska\".\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAutorka Tatiana Slowi wymienia kolejno kilka przykladow kaszubskiego w przestrzeni publicznej Gdanska:\n1. **Rogaczki (witacze)** - \"Zaczalo sie od witoczow na rogatkach Gdanska\" - sa to tablice/napisy powitalne na wjazdach do miasta.\n2. **Bilety komunikacji miejskiej** - od 1 czerwca pojawil sie kaszubski komunikat na rewersie biletu ZTM: \"Kasowac od razu po wejsciu do pojazdu\". Wydano 5 milionow takich biletow.\n3. **Podkladki pod tablice rejestracyjne** - Biuro Prezydenta ds. Promocji Miasta wypuscilo 5 tysiecy podkladek z haslem \"Jo jem z Gdanska\".\n\nWszystkie trzy przyklady nalezalo wymienic, by uzyskac 1 punkt.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nTekst pochodzi z miesiegnika \"Pomerania\" (2012) i opisuje realne dzialania promocyjne Gdanska jako stolicy Kaszub. Kluczowe slowa kaszubskie, ktore warto zapamietac:\n- **witôcze** = powitania, tablice powitalne\n- **biliet** = bilet\n- **pòdkłôdczi pòd rejestracyjné tôblëce** = podkladki pod tablice rejestracyjne\n- **hasło** = haslo\n\nNalezy wymienic TRZY informacje - odpowiedz niepelna (np. tylko dwie) daje 0 punktow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie trzech informacji (witacze / biliety ZTM / podkladki pod tablice rejestracyjne)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (mniej niz 3 informacje), bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna kolejnosc, mozna przytoczyc fragmenty kaszubskie lub podac wlasne sformulowanie po polsku lub kaszubsku\n\nCo zapamietac? Pytanie \"wymien 3 informacje\" wymaga DOKLADNIE trzech punktow - nie wystarczy jeden czy dwa. Zawsze czytaj tekst uwazanie, szukajac wszystkich wymienionych przez autora elementow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/1.2","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu T. Slowi, Stolëca gôdô pò kaszëbskù.\n\nAùtorka tekstu pisze, że kaszëbskòjãzëczny kòmùnikat na biliece ùprôwniającym do przejazdu strzódkama gardowi kòmùnikacji, pòkôzëje sã kòl kòmùnikatów w jinëch jãzëkach. Co kaszëbizna mòże przez to zwëskac i jaczi je twój pòzdrzatk na nã sprawã?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kaszubszczyzna zyskuje na umieszczeniu komunikatu na bilecie poprzez podniesienie swojego statusu jezykowego i dotarcie do szerokiego grona odbiorcow. Wlasna opinia: jest to skuteczna forma promocji jezyka kaszubskiego w zyciu codziennym.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAutorka wskazuje w tekscie, ze komunikat kaszubski na bilecie:\n1. **Pojawia sie obok komunikatow w jezykach: niemieckim, angielskim i rosyjskim** - \"pòdsztrëchiwô jãzëkòwi status rodny mòwë\" (podkreslony jest status jezyka ojczystego). Dzieki towarzystwu miedzynarodowych jezykow, kaszubski jest traktowany na rowni z nimi.\n2. **Dotrze do milionow ludzi** - wydano 5 milionow biletow, wiec potencjalnie ogromna liczba osob zetknie sie z kaszubskim.\n\nKaszubszczyzna zyskuje zatem: **wyzszy status (prestiz jezykowy)** oraz **publiczna widocznosc i promocje**.\n\nWlasna opinia powinna byc spójna z argumentacja. Przyklad z klucza CKE (po kaszubsku): \"Wedle mie pojawienie sie na bilecie komunikatu w jezyku kaszubskim podnosi status tego jezyka. Zapis ten jest publiczna promocja kaszubszczyzny i bedzie dostepny dla wielu ludzi.\"\n\n## Sposob 2 - kontekst językowy i społeczny\nKaszubski jest jedynym jezykiem regionalnym w Polsce uznanym prawnie (ustawa z 2005 r.). Pojawienie sie kaszubskiego na materialach publicznych, takich jak bilety komunikacji miejskiej, wzmacnia jego pozycje spoleczna i edukacyjna. Warto odwolac sie do tego kontekstu przy pisaniu wlasnej opinii.\n\nKluczowe slowo z tekstu:\n- **pòdsztrëchiwô jãzëkòwi status** = podkreslony jest status jezykowy\n- **rodny mòwë** = jezyk ojczysty/rodowy\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna argumentacje: wskazanie, ze kaszubski zyskuje na statusie / widocznosci / promocji ORAZ wyrazenie wlasnego pogladu\n> - **0 pkt** - odpowiedz bez argumentacji, niepelna, bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** odpowiedz moze byc w jezyku polskim lub kaszubskim; wazne jest, by zawierala powod (co kaszubski zyskuje) i wlasny poglad zdajacego\n\nCo zapamietac? Pytanie ma dwie czesci: (1) co kaszubski zyskuje - na podstawie tekstu, i (2) twoja opinia - musisz wyrazic wlasne stanowisko. Brak ktoregokolwiek elementu moze skutkowac 0 punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/1.3","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"1.3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu T. Slowi, Stolëca gôdô pò kaszëbskù.\n\nJak widzą sprawã \"Gduńsk a Kaszëbë\" lëdze z bùtna? Zapiszë to swòjima słowama na spòdlim tekstu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Turysci (ludzie z zewnatrz) uwazaja, ze Gdansk lezy na Kaszubach / jest miastem kaszubskim.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAutorka pisze w tekscie:\n\"Gduńsk je tej parłãczony jakò gard kaszëbsczi i na Kaszëbach nié leno przez mieszkańców, le téż przez tëch, co są z bùtna.\"\n\nPrzekad: \"Gdansk jest wtedy postrzegany jako miasto kaszubskie i na Kaszubach nie tylko przez mieszkancow, ale takze przez tych, ktorzy sa z zewnatrz.\"\n\nKluczowy zwrot: **\"lëdze z bùtna\"** = ludzie z zewnatrz, przyjezdni, turysci.\n\nWniosek z tekstu: osoby z zewnatrz (turysci) traktuja Gdansk jako miasto kaszubskie / jako czesc Kaszub - identyfikuja miasto z regionem kaszubskim.\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nPytanie dotyczy postrzegania relacji Gdansk-Kaszuby przez turystow. Kontekst: bilety z kaszubskim komunikatem sa szczegolnie wazne, bo pojawiaja sie w szczycie sezonu turystycznego, kiedy w miescie jest najwiecej odwiedzajacych z innych czesci Polski i swiata. Dzieki temu **turysci sa swiadkami kaszubskosci Gdanska** i wynosza to przekonanie poza miasto.\n\nWarte zapamietania kaszubskie slowa z tego fragmentu:\n- **bùtna** = zewnatrz\n- **gard** = miasto\n- **parłãczony** = laczony, kojarzony\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa informacje: turysci/ludzie z zewnatrz uwazaja/postrzegaja Gdansk jako miasto kaszubskie / lezace na Kaszubach\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna, bledna (np. opisanie opinii mieszkancow zamiast turystow) lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** mozna odpowiedziec po polsku lub po kaszubsku; wazne, by wskazac, ze chodzi o spojrzenie ludzi z zewnatrz\n\nCo zapamietac? Pytanie pyta o konkretna perspektywe - \"lëdze z bùtna\" (ludzie z zewnatrz). Nie chodzi o opinii samych mieszkancow Gdanska czy Kaszubow, lecz o to, jak miasto jest postrzegane przez przyjezdnych/turystow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/1.4","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"1.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu T. Slowi, Stolëca gôdô pò kaszëbskù.\n\nNa spòdlim tekstu napiszë, z jaczi leżnoscë Zarządzëna Gardowégò Transpòrtu wprowadzëła bilietë z kòmùnikatã pò kaszëbskù.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Bilety z komunikatem kaszubskim zostaly wydrukowane przy okazji podwyzki cen przejazdu - konieczne bylo wydrukowanie nowych biletow z aktualnymi cenami, a ZTM postanowil wykorzystac te okazje i dodac komunikaty w roznych jezykach, m.in. po kaszubsku.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKlucz do odpowiedzi tkwi w akapicie trzecim tekstu:\n\"pòdwëżka prizów za przejôzd gardową kòmùnikacją sprawia, że mùszebné bëło wëdrëkòwanié nowëch bilietów z aktualnyma cenama. ZTM pòstanowił tej wëzwëskac nã leżnotã i ùmieszczëc na rewersu nowëch egzemplarzów kòmùnikat w rozmajitëch jãzëkach.\"\n\nPrzekad: \"podwyzka cen przejazdu komunikacja miejska sprawila, ze konieczne bylo wydrukowanie nowych biletow z aktualnymi cenami. ZTM postanowil wiec wykorzystac te okazje i umiescic na rewersie nowych egzemplarzy komunikat w roznych jezykach.\"\n\nKolej zdarzen:\n1. Podwyzka cen biletow komunikacji miejskiej.\n2. Koniecznosc wydrukowania nowych biletow z nowymi cenami.\n3. ZTM wykorzystal te okazje - dodat komunikaty wielojezyczne, w tym kaszubski.\n\n## Sposob 2 - slownictwo kluczowe\nWazne slowa kaszubskie:\n- **pòdwëżka prizów** = podwyzka cen\n- **przejôzd** = przejazd\n- **mùszebné** = konieczne, niezbedne\n- **leżnosc** = okazja, okolicznosc\n- **wëzwëskac** = wykorzystac\n- **rewersu** = rewers (tylna strona biletu)\n\nOdpowiedz musi wskazac PRZYCZYNE (podwyzka cen = koniecznosc wydruku nowych biletow) - to jest okolicznosc, przy ktorej ZTM dodal kaszubski.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa informacje: bilety wydrukowano przy okazji podwyzki cen / koniecznosci wydruku nowych biletow z aktualnymi cenami\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (np. tylko \"ZTM chcial promowac kaszubski\" bez wskazania okolicznosci), bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** mozna podac odpowiedz po polsku lub po kaszubsku\n\nCo zapamietac? Pytanie brzmi \"z jakiej okazji\" - nalezy wskazac konkretna okolicznosc (podwyzka cen = nowe bilety), a nie ogolna chec promowania kaszubszczyzny.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/1.5","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"1.5","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu T. Slowi, Stolëca gôdô pò kaszëbskù.\n\nDo pòdónëch słów:\nwôrtné -\nwëjątkòwé -\naktualny -\nwicy -\ndopiszë pò jednym antonimie pasëjącym do kòżdégò z nich, wëbrónym z pòdónëch niżi: mni, apartné, przestarzałi, bòkadno, wôrtoscowé, dzysdniowi, zwëczajné, bezwôrtné.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Antonimy (wyrazy przeciwstawne):**\n- wôrtné - **bezwôrtné**\n- wëjątkòwé - **zwëczajné**\n- aktualny - **przestarzałi**\n- wicy - **mni**\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna\nZadanie polega na dopasowaniu antonimow z podanej listy: mni, apartné, przestarzałi, bòkadno, wôrtoscowé, dzysdniowi, zwëczajné, bezwôrtné.\n\nAnalizujemy kazda pare:\n\n1. **wôrtné** (wartosciowe, warte czegos) - antonim to **bezwôrtné** (bezwartosciowe, nic nie warte). Odrzucamy: wôrtoscowé (bliskoznaczne, nie antonim!), bòkadno (obfite - nie pasuje).\n\n2. **wëjątkòwé** (wyjatkowe, niezwykle) - antonim to **zwëczajné** (zwyczajne, pospolite). Odrzucamy: apartné (wyjatkowe, eleganckie - to bliskoznaczne, nie antonim!).\n\n3. **aktualny** (aktualny, wspolczesny, obecny) - antonim to **przestarzałi** (przestarzaly, nieaktualny). Odrzucamy: dzysdniowi (dzisiejszy - to bliskoznaczne do \"aktualny\", nie antonim!).\n\n4. **wicy** (wiecej) - antonim to **mni** (mniej). To oczywista para ilosci.\n\nWyrazy nieuzyte z listy: apartné, bòkadno, wôrtoscowé, dzysdniowi - sa albo bliskoznaczne do slow w lewej kolumnie, albo nie tworza logicznej pary.\n\n## Sposob 2 - bledy do unikniecia\nNajczestsze pulapki:\n- **dzysdniowi** NIE jest antonimem slowa \"aktualny\" - oba znacza \"wspolczesny/dzisiejszy\", wiec sa bliskoznaczne.\n- **apartné** NIE jest antonimem \"wëjątkòwé\" - oba sa bliskoznaczne (wyjatkowy, elegancki).\n- **wôrtoscowé** NIE jest antonimem \"wôrtné\" - sa bliskoznaczne.\n\nSlowniczek kaszubski:\n- **wôrtné** = wartosciowe, warte\n- **bezwôrtné** = bezwartosciowe\n- **wëjątkòwé** = wyjatkowe\n- **zwëczajné** = zwyczajne\n- **aktualny** = aktualny, obecny\n- **przestarzałi** = przestarzaly\n- **wicy** = wiecej\n- **mni** = mniej\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.5, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za podanie czterech poprawnych antonimow\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch lub trzech poprawnych antonimow\n> - **0 pkt** - za podanie jednego lub zadnego antonimu, odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko slowa z podanej listy sa dopuszczalne\n\nCo zapamietac? Antonim to wyraz o PRZECIWSTAWNYM znaczeniu - nie mylmy go z synonimem (bliskoznacznym). Przy wybieraniu z listy sprawdzaj, czy dany wyraz naprawde jest przeciwny, a nie podobny znaczeniowo.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.1","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.1","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 2.\nAgnes Bradtke\n\nScynanié kani\n\nScynanié kani to zwëk swiãtojańsczi, jaczi znóny ë dozérony je na Kaszëbach òd 19. stalatégò. Zrzeszony béł z czarzëną, a w dalszi ùszłoce téż z kùltã.\nZgrôwą zwëkù bëło ë je zagwësnienié wegetacji ë lëgnotë. Historiô nie bëła za łaskawô dlô tegò zwëkù - òsoblëwie w zôczątkù 20. lat. Dzãka dzejaniémù Szczepana Tarnowsczégò, przedwòjnowégò szkólnégò z Pùcka, w latach 30. scynanié kani òdżiwało na nowò.\nPrzede wszëtczim zwëk ten przedërchôł dzãka òbrobienióm lëteracczim, jaczé ùrôbióné bëłë przez [ ] fòlklorystów. Scynanié kani zrzeszoné je z ternoscą, jiwrama żëwima ë aktualnyma. Ë temù zwëk nen je tak blëszczi lëdzóm, bò nie je òderwóny òd jawernotë.\nZwëk ten, jak wiémë òd jinszich pòszétników (infòrmatorów - przëp. red.), béł czedës òbrzãdã, a w strzédnëch stalatach stôł sã widowiszczã teatrowim. Dzãka swòjim znankóm teatralnym, grôwce teatrowników, bëcémù zdrzadnią (binã - przëp. red.) na òdpòwiôdnym môlu ë sposobnym czasu, zwëk przedërchôł.\nNadchòdzy czas, żebë wëjasnic, cëż to je ta kania. Je to ptôch. Je to dosc dzywny ptôch, bò jegò òpiórzenié przëbôcziwô jakbë ùkłôd dakówków, leczi òbzéróné z górë są czôrné, a òd dołu biôłé. Swòją wialgòscą przëbôcziwô wiolã, rozcygłoscą lëcadła wiolonczelã. Kania je rabùszny ptôch, jachtëje za młodima ptôchama ë téż jé padłé zwiérzata, jak mëszë czë żabë. Kania lubi snãpòrzëc we wiôldżich lasach, òbeszłëch jezorama abò rzékama. Kanie wanożą na zëmã do północ Eùropë.\nTej-sej kania je zastãpòwónô jinszim ptôchã - wróblã, kòtélnikã, gòłąbkã, kùrą, figùrką z glënë, drzéwã abò prosto kwiatama.\nNa widowiszczu - jak w jawernoce - na kaniã jachtëje sã w lasach, pòsobno pò schwôtanim sã jã scynô. Pózni zawijô sã ptôcha w biôłą płôchtã ë jidze z pògrzéba ë spiéwie piesnie do sw. Jana. To przestoji ò głãbszim kùltowò-czarzëznowim znaczenim tegò òbrzãdkù.\nWe wierzeniach najégò lëdu trafienié kani òznôczało na gwës léché niespòdzajnoscë, a czedë chtos czuł ji przirodné piszczenié - to wróżëło deszcz.\n\nA. Bradtke, Scynanié kani, \"Òdroda\" 2002, nr 5.\n(W tekscie dostosowano pisownię do współczesnych zasad ortograficznych).\n\nPòdôj pò jednym słowie bliskòznacznym do słów:\nA. dozéróny -\nB. zrzeszony -\nC. zagwësniony -\nD. ternosc -\n\nA. dozéróny -\nB. zrzeszony -\nC. zagwësniony -\nD. ternosc -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Synonimy (wyrazy bliskoznaczne) do podanych slow:**\nA. dozéróny - **pielãgnowóny** (kultywowany, pielegnowany)\nB. zrzeszony - **sparłãczony** (polaczony, zwiazany)\nC. zagwësniony - **ùcwierdzony** (potwierdzony, upewniony)\nD. ternosc - **dzysdniowòsc** (wspolczesnosc, aktualnosc)\n\n## Sposob 1 - analiza semantyczna\nZadanie wymaga podania slowa bliskoznacznego (synonimu) do kazdego z czterech wyrazow kaszubskich.\n\n1. **dozéróny** - pochodzi od \"dozérowac\" = pilnowac, dbac, pielegnowac. Synonim: **pielãgnowóny** (pielegnowany). Mozna tez uzyc: strzeżony, zachowany.\n\n2. **zrzeszony** - pochodzi od \"zrzeszac\" = laczyc, wiazac ze soba. Synonim: **sparłãczony** (polaczony). Inny akceptowalny synonim: zwiazóny (zwiazany).\n\n3. **zagwësniony** - pochodzi od \"zagwësniac\" = upewnic, zatwierdzic, zagwarantowac. Synonim: **ùcwierdzony** (potwierdzony, utwierdzony). Mozna tez: potwierdzony.\n\n4. **ternosc** - to rzeczownik od \"terni\" (dzisiejszy, aktualny, wspolczesny). Synonim: **dzysdniowòsc** (dzisiejszosc, wspolczesnosc). Mozna tez: aktualnota.\n\n## Sposob 2 - slownictwo i etymologia\nWazne slowa kaszubskie z tekstu:\n- **dozéróny** = pilnowany, pielegnowany, kultywowany\n- **pielãgnowóny** = pielegnowany\n- **zrzeszony** = laczony, powiazany\n- **sparłãczony** = polaczony (od \"parlac\" = laczyc)\n- **zagwësniony** = zatwierdzony, zagwarantowany\n- **ùcwierdzony** = potwierdzony, utwierdzony\n- **ternosc** = wspolczesnosc, aktualnosc\n- **dzysdniowòsc** = dzisiejszosc (od \"dzysô\" = dzisiaj)\n\nSynonimy moga byc podane po kaszubsku lub po polsku - klucz CKE akceptuje oba warianty.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za podanie czterech wyrazow bliskoznacznych (po jednym do kazdego)\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch lub trzech wyrazow bliskoznacznych\n> - **0 pkt** - za podanie jednego lub zadnego, odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** inne synonimy o tym samym znaczeniu sa rowniez akceptowane (np. do \"dozéróny\": strzeżony, zachowany; do \"zrzeszony\": zwiazóny)\n\nCo zapamietac? Synonim (wyraz bliskoznaczny) to wyraz o podobnym znaczeniu - nie mylmy z antonimem (przeciwstawnym). Warto znac rdzen kaszubskich slow: pielãgnowac, parlac, ucwierdzone, dzysdniowi - to podstawa kaszubskiego slownictwa kulturowego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.2","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu A. Bradtke, Scynanié kani.\n\nCo sprawiło, że zwëk scynaniô kani przëtrzimôł do dzysdnia? Wëmieni dwie przëczënë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwie przyczyny przetrwania zwyczaju scynania kani do dzis:**\na) literackie opracowania (teksty folklorystyczne opisujace ten zwyczaj),\nb) teatralnosc / widowiskowosc zwyczaju (inscenizacja, wystawianie na scenie).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAutorka Agnes Bradtke wskazuje w tekscie dwa kluczowe czynniki przetrwania zwyczaju:\n\n1. **Opracowania literackie** - \"Przede wszëtczim zwëk ten przedërchôł dzãka òbrobienióm lëteracczim, jaczé ùrôbióné bëłë przez [ ] fòlklorystów.\"\nPrzekad: \"Przede wszystkim zwyczaj ten przetrwal dzieki opracowaniom literackim, ktore tworzyli folklorysci.\"\n\n2. **Teatralnosc / widowiskowosc** - \"Dzãka swòjim znankóm teatralnym, grôwce teatrowników, bëcémù zdrzadnią (bina) na òdpòwiôdnym môlu ë sposobnym czasu, zwëk przedërchôł.\"\nPrzekad: \"Dzieki swoim cechom teatralnym, grze aktorow, scenie (binie) w odpowiednim miejscu i stosownym czasie, zwyczaj przetrwal.\"\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy\nScyananie kani to swietojanski zwyczaj kaszubski znany od XIX wieku. Jego przetrwanie mozna rozpatrywac na dwoch poziomach:\n- **Pisemnym** - zapisanie i opisanie zwyczaju przez folklorystow utrwalilo go w pamieci kulturowej.\n- **Widowiskowym** - inscenizacja teatralna sprawia, ze zwyczaj jest atrakcyjny dla widza, zywy i przekazywany pokoleniom.\n\nKluczowe slowa kaszubskie:\n- **przedërchôł** = przetrwal (od \"dërchnac\" = trwac)\n- **òbrobienia** = opracowania\n- **lëteracczé** = literackie\n- **fòlklorystów** = folklorystow\n- **znanczi teatralné** = cechy teatralne\n- **zdrzadnia / bina** = scena\n\nNalezy podac DWIE przyczyny - odpowiedz z jedna przyczyna daje 0 punktow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie dwoch przyczyn: (a) literackie/folklorystyczne opracowania i (b) teatralnosc / inscenizacja na scenie\n> - **0 pkt** - odpowiedz z jedna przyczyna, niepelna, bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** mozna odpowiedziec po polsku lub po kaszubsku; wazne sa oba elementy (pisemny i teatralny)\n\nCo zapamietac? Pytanie \"wymien dwie przyczyny\" wymaga dokladnie dwoch odpowiedzi. Jedna nie wystarczy. Szukaj w tekscie slow kluczowych: \"dzieki opracowaniom\" i \"dzieki cechom teatralnym\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.3","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu A. Bradtke, Scynanié kani.\n\nDokùńczë zdanié i wëbierzë pasowną òdpòwiesc.\nKania je rabùsznym ptôchã bò\n\nA. żëje w wiôldżich lasach.\nB. żëwi sã jinyma zwierza tama.\nC. żëje zgódno z młodima pt chama.\nD. wanożi zëmą do północi Eùropë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B. zywi sie innymi zwierzetami (zyje z drapieznictwa / rabunku)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAutorka pisze: \"Kania je rabùszny ptôch, jachtëje za młodima ptôchama ë téż jé padłé zwiérzata, jak mëszë czë żabë.\"\n\nPrzekad: \"Kania jest drapieznym ptakiem, poluje na mlode ptaki i tez zjada padlych zwierzat, jak myszy czy zaby.\"\n\nAnaliza opcji:\n- **A. zyje w wielkich lasach** - to cecha siedliska, a nie powod, dla ktorego kania jest drapieznikiem. \"Kania lubi sneporzic we wioldżich lasach\" to opis miejsca zycia, nie cecha drapieznika.\n- **B. zywi sie innymi zwierzetami** - POPRAWNE. Kania poluje na mlode ptaki i zjada padlych zwierzat = jest drapieznikiem/rabusnikiem.\n- **C. zyje zgodnie z mlodymi ptakami** - BLEDNE. Tekst mowi odwrotnie: kania POLUJE na mlode ptaki (\"jachtuje za mlodima ptochama\").\n- **D. wedruje zima do polnocy Europy** - to cecha migracji, nie cecha drapieznika.\n\n## Sposob 2 - slownictwo\nKluczowe slowo: **rabùszny** = drapiezny, rabunkowy, dopuszczajacy sie rabunku.\n- **jachtëje** = poluje (od \"jachtowac\" = lowic, polowac)\n- **padłé zwiérzata** = padlina, martwe zwierzeta\n- **mëszë** = myszy\n- **żabë** = zaby\n\nRabùszny = ktos, kto kradnie, zyje z rabunku - stad kania jako ptak drapiezny, ktory poluje i zjada inne zwierzeta.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz B\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz, brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko B\n\nCo zapamietac? Slowo \"rabùszny\" jest kluczem - oznacza drapiezny, zywiacy sie kosztem innych. Pytanie jest o PRZYCZYNE (bò = bo), wiec szukamy uzasadnienia, a nie tylko cechy ptaka. Kania jest drapieznikiem, bo poluje na inne zwierzeta = zyje z rabunku.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.4","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu A. Bradtke, Scynanié kani.\n\nZamieni zdanié pòjedinczé na złożoné pòdrzãdno: Kanie wanożą na zëmã do północi Eùropë.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kanie to są ptôchë, co wanożą na zëmã do północi Eùropë.**\n(Kanie to sa ptaki, ktore wedruja zima do polnocy Europy.)\n\n## Sposob 1 - gramatyka: zdanie zlozone podrzednie\nZdanie proste (pojedyncze): **Kanie wanożą na zëmã do północi Eùropë.**\n(Kanie wedruja zima do polnocy Europy.)\n\nAby przeksztalcic je w zdanie zlozone podrzednie, musimy dodac zdanie podrz edne wzgledne (relatywne), ktore opisuje podmiot:\n\nStruktura zdania zlozonego podrzednie wzglednego:\n- Zdanie nadrzedne: **Kanie to są ptôchë** (Kanie to sa ptaki)\n- Spojnik wzgledny: **co** (ktore / co)\n- Zdanie podrzedne: **wanożą na zëmã do północi Eùropë** (wedruja zima do polnocy Europy)\n\nWynik: **Kanie to są ptôchë, co wanożą na zëmã do północi Eùropë.**\n\nW jezyku kaszubskim spojnik wzgledny \"co\" odpowiada polskiemu \"ktore/ktory\". Jest to typowy sposob tworzenia zdan wzglednych w kaszubskim.\n\n## Sposob 2 - inne mozliwe konstrukcje\nMozna tez uzyc:\n- **Kanie to ptôchë, chtërné wanożą na zëmã do północi Eùropë.** (z zaimkiem wzglednym \"chtërné\" = ktore)\n- **Kanie to ptôchë, jaczé wanożą na zëmã do północi Eùropë.** (z zaimkiem \"jaczé\" = ktore)\n\nWszystkie trzy formy sa poprawne gramatycznie. Klucz CKE podaje forme z \"co\" jako przykladowa.\n\nKluczowe slowa kaszubskie:\n- **ptôchë** = ptaki (lm od \"ptôch\")\n- **wanożą** = wedruja\n- **zëmã** = zima (Biernik czasu)\n- **północ** = polnoc\n- **co / chtërné / jaczé** = ktore (spojniki wzgledne)\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne zdanie zlozone podrzedne (wzgledne) ze zdaniem podrzednym opisujacym podmiot\n> - **0 pkt** - zdanie nie jest podrzednie (np. wspolrzedne laczone), bledna konstrukcja lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Kanie to są ptôchë, co \", \"Kanie to ptôchë, chtërné \", \"Kanie to ptôchë, jaczé \"\n\nCo zapamietac? Zdanie zlozone podrzednie wzgledne tworzymy przez: (1) rozbicie podmiotu na \"rzeczownik + zdanie wzgledne\" z uzyciem spojnika \"co\"/\"chtëren\"/\"jaczé\". W kaszubskim najczesciej uzywamy \"co\" lub \"chtëren\" jako odpowiednika polskiego \"ktory\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/2.5","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"2.5","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié na spòdlim tekstu A. Bradtke, Scynanié kani.\n\nÒkreslë emòcjonalné nastawienié aùtorczi do òpisónégò zagadnieniô. Ùzasadnij swòją wëpòwiesc.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Autorka Agnes Bradtke prezentuje temat bez emocji, w sposob obiektywny i informacyjny. Opisuje fakty zwiazane z obrzedem scynania kani, nie wyrazajac wlasnych uczuc ani ocen.**\n\n## Sposob 1 - analiza stylu i nastawienia autorki\nTekst Bradtke ma charakter naukowy / popularnonaukowy, co wskazuja:\n\n1. **Bezosobowos c jezykowa** - autorka poslugujesie glownie zdaniami oznajmujacymi, opisowymi: \"Scynanié kani to zwëk swiãtojańsczi\" (Scyananie kani to zwyczaj swietojanski), \"Je to ptôch\" (To jest ptak). Brak ekspresywnych sformulowac.\n\n2. **Opis faktow historycznych** - autorka podaje daty (\"w 19. stalatégò\", \"w latach 30.\", \"1979 r.\"), nazwiska badaczy (Szczepan Tarnowski), lokalizacje. To cechy tekstu dokumentujacego, a nie emocjonalnego.\n\n3. **Obiektywny opis ptaka** - opis kani jest zoologiczny i precyzyjny: wielkosci, barwy, siedliska, migracje. Brak wartosciowania.\n\n4. **Brak slow nacechowanych emocjonalnie** - autorka nie uzywa przymiotnikow wyrazajacych entuzjazm, zachwyt ani potepienie.\n\n## Sposob 2 - uzasadnienie na podstawie tekstu\nPrzykladowe uzasadnienie: \"Autorka uzywa precyzyjnego, informacyjnego jezyka. Przytacza fakty historyczne i etnograficzne (daty, nazwiska, lokalizacje) bez wyrazania wlasnych emocji. Celem tekstu jest udokumentowanie zwyczaju, a nie wywolanie przezyc czytelnika.\"\n\nKluczowe slowa kaszubskie:\n- **bez emòcji** = bez emocji\n- **òpisywô faktë** = opisuje fakty\n- **sparłãczoné z òbrzãdã** = zwiazane z obrzedem\n- **zagadnienié** = zagadnienie, temat\n\nUwaga: klucz CKE podaje maksimum 1 pkt za prawidlowa odpowiedz (mimo zapisu \"0-2\" w naglowku zadania - to blad w kluczu lub punktacja za dwa elementy: okreslenie + uzasadnienie).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.5, max 2 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa odpowiedz: stwierdzenie, ze autorka prezentuje temat bez emocji / obiektywnie, z uzasadnieniem odwolujacym sie do tekstu\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (np. \"autorka jest entuzjastyczna\"), niepelna (bez uzasadnienia) lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** odpowiedz po polsku lub po kaszubsku; wazne jest prawidlowe okreslenie nastawienia (obiektywne/informacyjne/pozbawione emocji) ORAZ uzasadnienie\n\nCo zapamietac? Przy analizie nastawienia autora/autorki zawsze szukaj w tekscie konkretnych sygnalow: jezyk emocjonalny (wykrzykniki, przymiotniki oceniajace, osobiste wyznania) = nastawienie emocjonalne; jezyk informacyjny, faktograficzny = nastawienie obiektywne/pozbawione emocji.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/3","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"3","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 3.\nPrzetłumacz tekst na język polski.\n\nSztudérowôł wszëtczé, jaczé nalôzł, pismiona na témã nëch nôdlëdzczich bëtnosców, zaczinającë òd Swiãtëch Pismionów, z chtërnëch hôlôł pòdskôcënk.\nJózef Chełmòwsczi béł zarzekłi aniołama òd zôczątkù ùrobiznë. Dobrze wdôrzają, że pòkôzałë sã ju na wëstôwkù, chtëren mù zrëchtowało Zrzeszenié w Chònicach w 1979 r. Béł to jegò pierszi òsóbny wëstôwk dali jak w rodzynnëch Brusach i wiele razy gôdôł mie, że robił za przełómny sztërk na jegò artisticzny drodze. Òdtądka zaczãłë prizowac jegò ùrobnotã, chtërny bëlny dzél pòswiãcył anielsczi tematice. Jem pòprosył czedës Józefa, bë mie namalowôł na szkle Matkã Bòską Czãstochòwską. Chãtno to zrobił, bò më bëlë jesmë w leteczny drészbie, leno zjiscył nó zadanié wedle swòji ùdbë: namalowôł kòscół w Brusach z apartną rozdwòjoną wieżą, westrzód drzéwiãtów, jaczé jesz tedë kòl niego rosłé, a wëżi dakù swiãtnicë Madónną z Dzecątkã, kòl chtërny w lëfce zôstałé wiszącé dwa aniołë nakłôdającé Ji kòrunã na głowã. Kò ni mògło jich felowac!\n\nK. Ostrowski, Aniołë Chełmòwsczégò, tłom. I. Czajinô, \"Pomerania\" 2013, nr 9, s. 48-49.\n\nSztudérowôł wszëtczé, jaczé nalôzł, pismiona na témã nëch nôdlëdzczich bëtnosców, zaczinającë òd Swiãtëch Pismionów, z chtërnëch hôlôł pòdskôcënk.\nJózef Chełmòwsczi béł zarzekłi aniołama òd zôczątkù ùrobiznë. Dobrze wdôrzają, że pòkôzałë sã ju na wëstôwkù, chtëren mù zrëchtowało Zrzeszenié w Chònicach w 1979 r. Béł to jegò pierszi òsóbny wëstôwk dali jak w rodzynnëch Brusach i wiele razy gôdôł mie, że robił za przełómny sztërk na jegò artisticzny drodze. Òdtądka zaczãłë prizowac jegò ùrobnotã, chtërny bëlny dzél pòswiãcył anielsczi tematice. Jem pòprosył czedës Józefa, bë mie namalowôł na szkle Matkã Bòską Czãstochòwską. Chãtno to zrobił, bò më bëlë jesmë w leteczny drészbie, leno zjiscył nó zadanié wedle swòji ùdbë: namalowôł kòscół w Brusach z apartną rozdwòjoną wieżą, westrzód drzéwiãtów, jaczé jesz tedë kòl niego rosłé, a wëżi dakù swiãtnicë Madónną z Dzecątkã, kòl chtërny w lëfce zôstałé wiszącé dwa aniołë nakłôdającé Ji kòrunã na głowã. Kò ni mògło jich felowac!\n\nPrzetłumacz tekst na język polski.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe tlumaczenie na jezyk polski (zgodne z kluczem CKE):**\n\nStudiowal wszystkie dostepne mu pisma na temat tych bytow nadludzkich, zaczynajac od Pisma Swietego, z ktorego czerpal inspiracje.\n\nJozef Chelmowski byl zafascynowany aniolami od poczatku tworczosci. Dobrze pamietam, ze pojawily sie juz na wystawie, ktora mu przygotowalo Zrzeszenie w Chojnicach w 1979 r. Byla to jego pierwsza indywidualna wystawa poza rodzinnymi Brusami i wiele razy mowil mi, ze stanowila przelomowy moment na jego artystycznej drodze. Odtad zaczeto cenic jego tworczosc, ktorej znaczaca czesc poswiecil anielskiej tematyce. Kiedys poprosilem Jozefa, by mi namalowal na szkle Matke Boska Czestochowska. Chetnie to zrobil, bo bylismy w dlugoletniej przyjazni, lecz zrealizowal to zadanie zgodnie ze swoim pomyslem: namalowal kosciol w Brusach z charakterystyczna rozdwojona wieza, wsrod drzew, jakie jeszcze wtedy przy nim rosly, a ponad dachem swiatyni Madonne z Dzieciatkiem, obok ktorej w powietrzu zawisly dwa anioly nakladajace Jej korone na glowe. Nie moglo ich przeciez zabraknac!\n\n## Sposob 1 - przetlumaczenie trudnych slow (czastki semantyczne punktowane przez CKE)\n\nCZASTKA 1 (2 pkt): \"Sztudérowôł wszëtczé, jaczé nalôzł, pismiona na témã nëch nôdlëdzczich bëtnosców, zaczinającë òd Swiãtëch Pismionów, z chtërnëch hôlôł pòdskôcënk.\"\n- **pòdskôcënk** (1 pkt) = inspiracja, bodziec, impuls (dosł. podniet)\n- zrozumienie calosci (1 pkt): \"Studiowal pisma o bytach nadludzkich, z Pisma Swietego czerpiac inspiracje.\"\n\nCZASTKA 2 (5 pkt): \"Józef Chełmòwsczi béł zarzekłi aniołama òd zôczątkù ùrobiznë. Dobrze wdôrzają, że pòkôzałë sã ju na wëstôwkù, chtëren mù zrëchtowało Zrzeszenié w Chònicach w 1979 r.\"\n- **zarzekłi** (1 pkt) = zafascynowany, zaczarowany, opetany (dosł. zaklety)\n- **ùrobiznë** (1 pkt) = tworczosci (od \"robizna\" = praca tworcza)\n- **wdôrzają** (1 pkt) = pamietam (od \"wdarzac\" = pamietac, wspominac)\n- **zrëchtowało** (1 pkt) = przygotowalo, zorganizowalo (od \"rëchtowac\" = przygotowywac)\n- zrozumienie calosci (1 pkt)\n\nCZASTKA 3 (2 pkt): \"Béł to jegò pierszi òsóbny wëstôwk dali jak w rodzynnëch Brusach i wiele razy gôdôł mie, że robił za przełómny sztërk na jegò artisticzny drodze.\"\n- **przełómny sztërk** (1 pkt) = przelomowy moment/czas (szterk = chwila, moment, czas)\n- zrozumienie calosci (1 pkt)\n\nCZASTKA 4 (2 pkt): \"Òdtądka zaczãłë prizowac jegò ùrobnotã, chtërny bëlny dzél pòswiãcył anielsczi tematice. Jem pòprosył czedës Józefa, bë mie namalowôł na szkle Matkã Bòską Czãstochòwską.\"\n- **bëlny** (1 pkt) = znaczacy, dobry, duzy, wazny (bëlny = dobry, poriadny)\n- zrozumienie calosci (1 pkt)\n\nCZASTKA 5 (6 pkt): \"Chãtno to zrobił, bò më bëlë jesmë w leteczny drészbie, leno zjiscył nó zadanié wedle swòji ùdbë: namalowôł kòscół w Brusach z apartną rozdwòjoną wieżą, westrzód drzéwiãtów, jaczé jesz tedë kòl niego rosłé, a wëżi dakù swiãtnicë Madónną z Dzecątkã, kòl chtërny w lëfce zôstałé wiszącé dwa aniołë nakłôdającé Ji kòrunã na głowã.\"\n- **drészbie** (1 pkt) = przyjazni, znajomosci (dresba = przyjazn)\n- **zjiscył** (1 pkt) = zrealizowal, spelnił (ziscic = spelnic, zrealizowac)\n- **ùdbë** (1 pkt) = pomyslu, koncepcji (udba = pomysl, zamysl)\n- **apartną** (1 pkt) = charakterystyczna, wyjatkowa (apartny = szczegolny, wyjatkowy)\n- **lëfce** (1 pkt) = w powietrzu (lëft = powietrze, od niem. Luft)\n- zrozumienie calosci (1 pkt)\n\nCZASTKA 6 (3 pkt): \"Kò ni mògło jich felowac!\"\n- **kò** (1 pkt) = przeciez, wszak (partykula wzmacniajaca)\n- **felowac** (1 pkt) = brakowac (od niem. fehlen = brakujace)\n- zrozumienie calosci (1 pkt)\n\n## Sposob 2 - strategia tlumaczenia kaszubskiego tekstu\nPodczas tlumaczenia tekstu kaszubskiego na jezyk polski:\n1. Czytaj caly zdanie i staraj sie zrozumiec ogolny sens.\n2. Trudne slowa rozkladaj na elementy: czesto sa zapozyczeniami z niemiec kiego (felowac, lëft, rëchtowac) lub maja zwiazek z polskim rdzeniem (wdarzac - pamietac, ùrobiznë - robizna, udba - pomysl).\n3. Zachowaj sens gramatyczny: kaszubski i polski maja podobna skladnie, ale rozna fonetike.\n4. Slowa kluczowe oceniane przez CKE: pòdskôcënk, zarzekłi, ùrobiznë, wdôrzajã, zrëchtowało, przełómny sztërk, bëlny, drészbie, zjiscył, ùdbë, apartną, lëfce, kò, felowac.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 20 pkt):\n> - Czastka 1 (2 pkt): pòdskôcënk (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - Czastka 2 (5 pkt): zarzekłi (1) + ùrobiznë (1) + wdôrzajã (1) + zrëchtowało (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - Czastka 3 (2 pkt): przełómny sztërk (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - Czastka 4 (2 pkt): bëlny (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - Czastka 5 (6 pkt): drészbie (1) + zjiscył (1) + ùdbë (1) + apartną (1) + lëfce (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - Czastka 6 (3 pkt): kò (1) + felowac (1) + zrozumienie calosci (1)\n> - **Razem: 20 pkt**\n\nCo zapamietac? Tlumaczenie oceniane jest czastkami semantycznymi - liczy sie KAZDE trudne slowo z osobna ORAZ ogolne zrozumienie calosci fragmentu. Nie mozna zatem \"odfarbowac\" trudnych slow - kluczowe slowa musza byc dobrze przetlumaczone.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152/zad/4","paper_id":"maturazai-kaszubski-mok-r1-1p-152","number":"4","points":20,"ptype":"open","subject":"jezyk-kaszubski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanié 4.\nWëbierz jeden temat i napisz wëpracowanié.\n\nTemat 1. Czë zgôdzôsz sã ze scwierdzenim, że młodzëzna je przińdnotą kaszëbiznë? Rozwôżë problem na spòdlim pòdónégò tekstu i jinégò tekstu kùlturë. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.\n\nTomasz Urbański\n\nJaczich Kaszëb chcą młodi lëdze?\n\nGôdają, że młodzëzna je przińdnotą swiata, a òsoblëwie nôrodów.\nA znóné ù bracynów z Pòlsczi prësłowié gôdô, że czim skòrëpka za młodégò namikniã, tim na starosc czidnie. Czim tej namikô młodé, kaszëbscé pòkòlenié? Są to mòże mantrowé grzmòtniãca mùzyczi techno czë sòczësté zwãczi elektriczny gitarë? Je to redota z lôtaniô za balã czë ùbëtk gòdzënów zdostónëch w cëchëch nôrtach bibliotéków? [ ]\nPrzedstôwnym karną mògłabë béc młodzëzna, chtërna zetkała sã na latosy Remùsowi Karze, regionalny warkòwni òrganizowóny przez Karno Sztudérów Pòmòraniô. Latosé zéńdzenié òdbëło sã w dniach 19-22 maja w Pilëcach. Kanãło na nim colemało pół setczi młodëch lëdzy z różnëch nôrtów Kaszëb. [ ]\nJednym z tematów warkòwni bëłë Kaszëbi żëjący w Kanadze. Òpòwiôdôł ò tim Karol Róda, chtëren najich bracynów z Kanadë przez pół rokù ùcził jãzëka kaszëbsczégò. Wniosk je jeden: kaszëbizna sã rozkòscérzô. Czë móma do dzejaniô z ôrtã kaszëbsczi kòlonialëznë? Mëszlã, że aż tak dalek sprawë nie zaszłë. Równak fakt, że Kaszëbi nié leno na Kaszëbach żëją, mòże stac sã dokłôdką do rozkòscérzeniô wiédzë ò kaszëbiznie w Pòlsce, a mòże na swiece. Stolëmną zôwdzãką mògą w tim rozkòscérzaniu miec kaszëbsczé media, chtërne mielë jesma òrãdz zwiedzëc. Jesma bëlë w sedzbie Radia Kaszëbë i Telewizjë CSB w Rëmi. Jesma sã zajimelë bëtnoscą Kaszëb w internece. Kaszëbizna wchòdô w pòsobné môle codniowégò żëcô. Drãgò bãdze wszëlejaczégò ôrtu kaszëbòbójcóm zniknic swiąd kaszëbiznë, skòrno je òna lëdzóm tak blëskô.\nGłównym nadôwką warkòwni bëło zdjãcié reklamë radiowi i telewizyjny, promùjący kaszëbiznã (nagrani òdbëło sã òb czas wizytë w sedzbie kaszëbsczich mediów). Widzec pò tim je rozwij kaszëbsczégò ùswiądnioniô. Sto lat przódë Młodokaszëbi piselë wiérztë i pòwiescë. Piãcdzesąt lat przódë ùtwórcë ZKP piselë artikle do gazétów. Dzysô krącymë reklamë i programë regionalné. Co bãdze za piãcdzesąt lat?\nJak jem rzekł na zôczątkù, rozwij kaszëbiznë zanôlégò òd te, w chtërną stronã sczerëją jã dzys młodi lëdze, a witro dejôrze kaszëbsczi rësznotë. Mòże nié kòżdi z tëch, co w ne sztërë dni bëlë w Pilëcach, òstónie apartnym dejôrzã kaszëbsczim. Nié o to jidze. Jidze ò to, żebë jak nôwicy lëdzy miało pòjãcé ò tim, że cos taczégò, jak Kaszëbë wcyg je, i pòkąd dérają taczé ùmësleńcy, jak Remùsowô Kara, wcyg dérowac bãdze. Apartnizną Remùsowi Karë je to, że do głosu dopùszczô sã lëdzy młodëch, czerëjąc jich na snôżé stegnë kaszëbsczégò dzejaniô.\n\nT. Ùrbańsczi, Jaczich Kaszëb chcą młodi lëdze?, \"Pomerania\" 2011, nr 9, s. 35-36.\n\nTemat 2. Dokònôj przërównawczi interpretacji pòdónëch dokazów. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.\n\nMichał Pieper\n\nWanoga\n\nTak wstawac cobë le renëchnëch parmieni nie zrenic.\nTak słëchac cobë le cëchòsc ùczëc,\nSłunôszkò òbezdrzec, zemią pòczëc,\nLëftu nabrac ë jic na niedozdrzóną wanogã.\nChòdzëc jak dzeckò ë czëc - bë bôczëc\nJak briza mùjkô skarń,\nJak stalatné bómë szëmią pò naszémù\nCénią ùrôczając,\nJak słuńce dôwô chwat, bë móc do przódkù,\nWiedno do przódkù sã piąc,\nNodżi mòczëc w rzéce, midze brzãcznyma mëgama\nË wicy nie darwô bëc nick, blós òddëchac.\n\nM. Piéper, Wanoga pò mëslach, Banino-Rëmiô 2002, s. 36.\n\nEwa Warmowska\n\nDzéń za dniã\n\nDzéń za dniã przemijô na wiedno.\nKąsk szkòda.\nŻëcé niejednémù przecékô przez pôlce.\nJak wòda.\nKòżdi szukô môla.\nDlô sebie.\nTe wszëtczé dnie i noce\nto nasze lëdzczé sprawë.\nKùliż to drogów mùszi człowiek przewãdrowac\nżebë wszëtkò co wôrtné\nnalezc i na wiedno w sercu zachòwac\n\nE. Warmowska, Dzéń za dniã, Bącka Huta 2008, s. 7.\n\nWëbierz jeden temat i napisz wëpracowanié. Twòja robòta miałabë miec co nômni 300 słowów.\nTemat 1. Czë zgôdzôsz sã ze scwierdzenim, że młodzëzna je przińdnotą kaszëbiznë? Rozwôżë problem na spòdlim pòdónégò tekstu (T. Ùrbańsczi, Jaczich Kaszëb chcą młodi lëdze?) i jinégò tekstu kùlturë.\nTemat 2. Dokònôj przërównawczi interpretacji pòdónëch dokazów (M. Piéper, Wanoga; E. Warmowska, Dzéń za dniã).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie (min. 300 slow). Mozesz wybrac Temat 1 lub Temat 2.**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1 (wypowiedz argumentacyjna): Czy mlodzyz jest przyszloscia kaszubszczyzny?\n\n**Teza:** Tak, zgadzam sie ze stwierdzeniem, ze mlodzyz jest przyszloscia kaszubszczyzny, gdyz to od zaangazowania mlodego pokolenia zaleza zywosc i rozwoj jezyka oraz kultury kaszubskiej.\n\n**Argument 1 - z tekstu T. Urbanskiego:**\nAutor opisuje Remuszowa Kara (Remùsowô Kara) - letni oboz mlodych, podczas ktorego okolo 50 mlodych Kaszubow spotyka sie, by dyskutowac, uczyc sie, tworzyc. Uczestnicy nagrali reklame radiowa i telewizyjny spot promujacy kaszubszczyzne. To konkretny dowod na zaangazowanie mlodych. Urbanskicze zauwaza: \"Apartnizną Remùsowi Karë je to, że do głosu dopùszczô sã lëdzy młodëch\" (Wyjatkowoscia Remuszowej Kary jest to, ze mlodym ludziom daje sie glos).\n\n**Argument 2 - z innego tekstu kultury:**\nMozna odwolac sie do kaszubskich piesni ludowych przekazywanych przez pokolenia, np. tworczosc Jana Trepczyka czy Aleksandra Labudy - ich wiersze i slowniki sa dzis nauczane w szkolach kaszubskojezycznych. Gdyby nie mlode pokolenie, ktore te dziedzictwo przyswaja, kaszubszczyzna bylaby tylko jezykiem starszych ludzi i w ciagu kilku pokolen wymarla.\n\n**Argument 3 - kaszubski w mediach i internecie:**\nUrbansczi wspomina, ze mlodzi korzystaja z kaszubskich mediow (Radio Kaszeby, Telewizja CSB) i internetu po kaszubsku. Jezyk wchodzi w nowe obszary codziennego zycia. Jak stwierdza autor: \"Kaszëbizna wchòdô w pòsobné môle codniowégò żëcô\" (kaszubszczyzna wchodzi w kolejne sfery codziennego zycia).\n\n**Wnioski:** Mlodzyz jest niezbedna, by kaszubszczyzna przetrwala. Bez mlodego pokolenia jezyk zamiera. Dlatego tak wazne sa inicjatywy takie jak Remuszowa Kara, kaszubskie szkoly, media i internet po kaszubsku.\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2 (interpretacja porownawcza): Wanoga (Pieper) i Dzien za dniem (Warmowska)\n\n**Teza porownawcza:** Oba wiersze podejmuja temat przemijania czasu i wartosci chwili obecnej, jednak czynią to z roznych perspektyw: Pieper koncentruje sie na zjednoczeniu z natura i swiadomym przezyciu chwili, Warmowska na melancholijnej refleksji nad uplywem dni i poszukiwaniu sensu zycia.\n\n**Podobienstwa:**\n- Obaj autorzy pisza po kaszubsku, co wzmacnia zakorzeniony w lokalnosci charakter refleksji.\n- Oba wiersze maja charakter liryczny i medytacyjny.\n- Temat: czas, przemijanie, wdrowanie przez zycie (wanoga = wedrowanie).\n\n**Roznice:**\n- **Pieper (Wanoga):** aktywny podmiot liryczny - ktos wstaje o swicie, slucha ciszy, dotyka ziemi, moczy nogi w rzece. Wiersz jest afirmacyjny, pelen zachwytu. \"Lëftu nabrac ë jic na niedozdrzóną wanogã\" (nabrac powietrza i isc w niedostrzezone wedrowanie) - to wezwanie do swiadomego przezycia.\n- **Warmowska (Dzen za dniem):** bierny podmiot liryczny obserwuje, jak czas uplywa. \"Zëcé niejednémù przecékô przez pôlce. Jak wòda.\" (Zycie niejednemu przecieka przez palce. Jak woda.) - melancholia, utrata, poszukiwanie tego, co wartosciowe.\n\n**Wspolny sens:** oboje autorzy zwracaja uwage na ulotnosc zycia i potrzebe zachowania w sercu tego, co wazne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 20 pkt):\n\n**TEMAT 1 - wypowiedz argumentacyjna:**\n> - **A. Okreslenie problemu** (0-6): czy trafnie zidentyfikowales problem z tekstu?\n> - **B. Stanowisko i argumentacja** (0-6): czy wyráziles i uzasadnilas wlasne stanowisko?\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa** (0-2): brak bledow merytorycznych\n> - **D. Kompozycja** (0-4): wstep, rozwinięcie, zakonczenie\n> - **E. Spojnosc** (0-2): logiczne przejscia miedzy akapitami\n> - **F. Styl** (0-3): odpowiedni do gatunku\n> - **G. Poprawnosc jezykowa** (0-4): gramatyka kaszubska\n> - **H. Poprawnosc zapisu** (0-3): ortografia, interpunkcja\n> - **UWAGA:** 0 pkt w kategorii A = 0 pkt lacznie; praca ponizej 300 slow = punkty tylko za A, B, C\n\n**TEMAT 2 - interpretacja porownawcza:**\n> - **A. Koncepcja porownywania** (0-4): czy uchwyciles wspolny mianownik obu utworow?\n> - **B. Uzasadnienie tezy** (0-9): szczegolowa analiza i interpretacja\n> - **C-H:** jak w Temacie 1 (analogiczne kryteria)\n> - **UWAGA:** 0 pkt w A = 0 pkt lacznie; 1 pkt w A i 0 pkt w B = 0 pkt w pozostalych\n\nCo zapamietac? Wypracowanie musi miec CO NAJMNIEJ 300 slow - ponizej tej granicy punkty przyznawane sa tylko za A, B, C. Wybierz temat, w ktorym masz wiecej do powiedzenia i do ktorego mozesz odniesc sie do innego tekstu kultury. Zawsze pisz po kaszubsku, zgodnie z ortografia kaszubska.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk kaszubski · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-kaszubski","category_label":"Matura"}]}