{"paper":{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":2,"source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05/zad/1","paper_id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05","number":"1","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nТема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы авторкы і однес ся до інчых текстів культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nOлена Дуць-Файфер\n\nВлияня подій І світовой войны на формуваня ся лемківской достоменности - при спілучасти літературных текстів\n\nПамят бо, як знаме, хоцбы за Альбваксом, хоц приналежыт до осібного чловека, не єст індивідуальным твором, остала уформувана през збірніст/громаду. „Ум прикликує своі спомины під влияньом соспільности”1, підкрислят Альбвакс. Тоты соспільны рамы памяти рішают, же бесідує ся про збірну, спільнотову ци соспільну памят, котрій приписує ся дві основны, тісно зо собом повязаны функциі - односячу ся до достоменности і леґітимізуючу. Очывидны однесіня медже памятю а достоменністю берут ся з концептуалізуваня достоменности в стислым повязаню зо собом тырваня підмету в часі2. Барбара Шацка3 підкрислят, же збірна памят діє в однесіню до соспільной достоменности на три способы:\n- перший то творіня спільного минулого як візиі спільного вельопоколіньового тырваня в часі,\n- другій розуміє ся як передаваня вартости і взорів поступуваня,\n- третій односит ся до переформуваня в збірній памяти подій і осіб з минулого в загальны груповы подіі, котры творят своєрідний „язык групы”.\nА леґітимізуюча функция то не лем леґітимізуваня самого істнуваня групы, але тіж єй громадскых структур, єрархіі, норм ітп.\nФормуваня, утырваляня і переказ громадской памяти проходит згідно з деякыма культуровыма механізмами, котры ближе окрислили знаны німецкы дослідникы Алейда і Іоан Ассманнове. Предо вшыткым взяли до увагы в своіх концепциях што і з якым ефектом єст запамятуване. Іоан Ассманн высловил тото лаконічні „Лем значуче минуле єст споминане і лем споминане минуле стає ся значуче”4. Конкретызуючы тото узагальніня вартат припомнути знану формулу, же спільнота будує ся, як правило, на памяти або о славных, або траґічных чынах, а подіі І світовой войны дали Лемкам конструкцийну материю до обох тых катеґорий чынів.\nЯк проходит процес семіотызациі, тзн. станя ся подій значучыма для цілой спільноты, вказує Алейда Ассманн:\nПроблем памяти містит ся в переходжыню од „мягкых”, то єст розсіяных і барз ріжнородных біоґрафичных споминів, до форм памяти „твердой”, тзн. зорґанізуваной, спільні поділяной і споюючой, або - бесідуючы словами Нітгаммера - од „індивідуального перепрацуваня досвідчыня” до „формы культуровой”5.\n\n1 M. Halbwachs, Społeczne ramy pamięci, пер. M. Król, Warszawa 1969, c. 125.\n2 Ph. Schlesinger, On national identity: Some conceptions and misconceptions criticized, „Social Science Information” 1987, ч. 26 (2), с. 236.\n3 B. Szacka, Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa 2008, c. 47-54.\n4 J. Assmann, Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, пер. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2008, c. 91.\n5 A. Assmann, 1998 - Między historią a pamięcią, в: Pamięć zbiorowa і kulturowa…, c. 143-173, гев: с. 152.\n\nО. Дуць-Файфер, Влияня подій І світовой войны на формуваня ся лемківской достоменности - при спілучасти літературных текстів, в: ред. О. Дуць-Файфер, Річник Руской Бурсы 2014, Ґорлиці 2014, с. 49-50.\n\nТема 1. На основі даного урывка тексту передстав проблем і порозважай над ним. Выкорыстай тезу і думкы авторкы і однес ся до інчых текстів культуры. Твоя працa повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Wypracowanie argumentacyjne (Tema 1) - rozwiazanie modelowe**\n\nTo zadanie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi - zdajacy pisze wlasne wypracowanie argumentacyjne po lemkowsku (minimum 300 slow). Ponizej przedstawiony jest wzorcowy plan i wskazowki, jak uzyskac maksymalna liczbe punktow.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu i budowanie argumentacji\n\n**Krok 1: Okreslenie problemu z tekstu (Kategoria A)**\n\nTekst Oleny Duc-Fajfer dotyczy zwiazku miedzy zbiorowa pamiecia a tozsamoscia grupowa (достоменністю) spolecznosci lemkowskiej. Autorka, powolujac sie na Halbwachsa i Assmannow, wskazuje, ze:\n- Pamiec jest zawsze spoleczna, nie indywidualna: „Ум прикликує своі спомины під влияньом соспільности\"\n- Zbiorowa pamiec spelnia dwie glowne funkcje: tozsamosciowa i legitymizujaca\n- Tylko to, co znaczace, jest zapamietywane - i odwrotnie: tylko to, co jest pamieci, staje sie znaczace (formuła Assmannа: „Лем значуче минуле єст споминане і лем споминане минуле стає ся значуче\")\n- Wydarzenia I wojny swiatowej dostarczyly Lemkom materialu do zbudowania tozsamosci - poprzez pamiec o czynach slawnych i tragicznych\n- Proces semiotyzacji (stanowienia sie wydarzen znaczacymi dla wspolnoty) przebiega od miekkich, rozproszonych wspomnien biograficznych do „twardych\" form pamieci: zorganizowanej, wspolnie podzialanej\n\n**Krok 2: Sformulowanie wlasnego stanowiska (Kategoria B)**\n\nZdajacy powinien odniesc sie do tezy autorki - moze sie z nia zgadzac, polemizowac lub rozwijac. Przykladowe stanowisko:\n\n\"Zgadzam sie z autorka, ze zbiorowa pamiec jest fundamentem tozsamosci grupowej. Bez wspolnie przechowywanych wspomnien - przekazywanych przez literatura, piesjni, obrzedy - spolecznosc traci poczucie ciagloski i wyjatkowosci. Historia Lemkow potwierdza te prawidlowosc: trauma wysiedlen (Akcja Wisla 1947) i heroizm obrony ojcowskiej ziemi staly sie osnowa lemkowskiej tozsamosci kulturowej, utrwalonej wlasnie w tekstach literackich.\"\n\n**Krok 3: Odniesienie do innych tekstow kultury (wymagane!)**\n\nPrzykladowe teksty kultury do wykorzystania:\n1. Literatura lemkowska - wiersze Pavla Stefanovskogo, Jakova Dudry (dostepne w zbiorze \"Ци то лем туга, ци надія\") - ukazuja jak pisarze lemkowscy przepracowywali doswiadczenia historyczne w forme artystyczna\n2. \"Pamiec zbiorowa\" Maurice'a Halbwachsa (wspomniana w tekście) - filozoficzne podstawy spolecznej natury pamieci\n3. Lemkowskie koledy, piesni, podania - jako forma niepisanej pamieci kulturowej\n4. Muzeum Kultury Lemkowskiej w Zyndranowej - instytucja petryfikujaca zbiorowa pamiec\n5. Opowiadania i wspomnienia o wysiedleniach - np. Florian Czajkowski \"Lemkowie\"\n\n**Krok 4: Kompozycja wypracowania**\n\n- Wstep: okreslenie problemu tekstu + sformulowanie wlasnej tezy\n- Rozwinięcie (min. 2-3 argumenty poparte przykladami z tekstu i innych zrodel)\n- Zakonczenie: podsumowanie stanowiska\n\n## Sposob 2 - kontekst kulturowy i literacki\n\nKontekst historyczny kluczowy dla zrozumienia tekstu:\n- I wojna swiatowa (1914-1918) dramatycznie dotknaWydawnictwo Lemkow: walki na froncie karpackim, obozy internowania (Talerhof dla Lemkow podejrzanych o sympatie prorosyjskie - okolo 20 000 wiezniow)\n- Te doswiadczenia staly sie - wedlug Duc-Fajfer - materialem do budowy lemkowskiej tozsamosci: pamiec o heroizmie ofiar i cierpieniu\n- Terminologia kluczowa: достоменністю (tozsamosc), збірна памят (pamiec zbiorowa), семіотызация (semiotyzacja - nadawanie znaczenia), леґітимізация (legitymizacja)\n- Koncepcja Halbwachsa: pamiec jest konstruktem spolecznym - nie mozemy pamietac sami, bez spoleczenstwa\n- Koncepcja Assmannow: rozroznienie miedzy pamiecia \"mieka\" (prywatna, biograficzna) a \"twarda\" (kulturowa, zinstytucjonalizowana)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 1, max 40 pkt) - Wypowiedz argumentacyjna:\n> - **A. Okreslenie problemu (0/3/6/9 pkt):** 9 pkt - okreslenie pelne i zgodne z tekstem; 6 pkt - zgodne, ale niepelne; 3 pkt - czesciowo zgodne; 0 pkt - brak lub niezgodne\n> - **B. Stanowisko wobec autora (0/3/6/9 pkt):** 9 pkt - adekwatne i pelne; 6 pkt - adekwatne, niepelne; 3 pkt - czesciowo adekwatne; 0 pkt - brak lub nieadekwatne\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0/2 pkt):** 2 pkt - brak bledow; 0 pkt - jeden blad lub wiecej\n> - **D. Zamysl kompozycyjny (0/3/6 pkt):** 6 pkt - kompozycja funkcjonalna; 3 pkt - zaburzenia; 0 pkt - brak zamyslu\n> - **E. Spojnosc lokalna (0/1/2 pkt):** 2 pkt - pelna spojnosc lub niewielkie zaburzenia; 1 pkt - znaczne zaburzenia; 0 pkt - niespojnosc\n> - **F. Styl tekstu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - stosowny; 2 pkt - czesciowo stosowny; 0 pkt - niestosowny\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0/2/4 pkt):** 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - zapis poprawny lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **UWAGA:** Jesli A = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych kategoriach. Jesli A = 3 pkt i B = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych. Praca < 300 slow - punkty tylko za A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.\n\nCo zapamietac? Uzyj terminologii z tekstu (достоменністю, збірна памят, семіотызация). Przytocz dosłownie cytat z tekstu (np. formule Assmanna). Odnies sie do co najmniej jednego innego tekstu kultury. Zadbaj o wyrazna trojdzielna kompozycje. Pisz po lemkowsku - egzaminator ocenia takze poprawnosc jezykowa w jezyku mniejszosci.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05/zad/2","paper_id":"maturazai-lemkowski-lem-pr-2017-05","number":"2","points":40,"ptype":"open","subject":"jezyk-lemkowski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Тема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.\n\nПавел Стефановскій\n\nКолиси\n\nКолиси\nто ся жыло\nне было стресів\nі судів\nне было\nвыстарчыла сокыра\nі зліст\nхлопска щыра\nі жыло ся\nяк в небі\nвшытко векше\nбыло\nден был\nвекший\nрадіст\nвекша\nа юж клопотів\nто жадных\nне было\nкоса\nсмерт\nпорядкы правила\nтовды была\nсила\nтого доброго\nсвітили свічкы\nяк глядали\nзлого\nа як латво\nбыло\nнайти\nскарбы\nі пригоду\nі смерт\nдля гонору\nколиси\nбыл єден\nвыбір\nне было\nінчого выбору\n\nП. Стефановскій, Колиси, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 174\n\nЯков Дудра\n\nТак было давно\n\nПовідали моі дідо,\nЯк то давно было,\nЖе ся Лемкам в нашых горах\nНе найгірше жыло.\n\nХоц был часом неуроджай,\nТо не бідували,\nБо в сусіках старий запас\nВсе притримували.\n\nПравда, же не каждий ґазда\nМал стары запасы,\nАле были добры люде\nІщы в тоты часы.\n\nІ хто мал, тот допожычыл,\nЗратувал бідного,\nМали люде добры серця\nДля свого близнього.\n\nЯ. Дудра, Так было давно, в: ред. О. Дуць-Файфер, Ци то лем туга, ци надія, Ліґниця 2002, с. 69 - 70.\n\nТема 2. Зроб порівнуючу аналізу і інтерпретацию вершів. Твоя праца повинна чыслити не менше як 300 слів.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Analiza porownawcza wierszy (Tema 2) - rozwiazanie modelowe**\n\nTo zadanie nie ma jednej poprawnej odpowiedzi - zdajacy pisze wlasna analize porownawcza dwoch wierszy lemkowskich (minimum 300 slow). Ponizej wzorcowy plan i wskazowki do uzyskania maksymalnej liczby punktow.\n\n## Sposob 1 - analiza i porownanie wierszy krok po kroku\n\n**Krok 1: Koncepcja porownywania - wspolny temat i roznice (Kategoria A)**\n\nOba wiersze dotycza tego samego motywu: idealizacji przeszlosci lemkowskiej (arkadyjskiego „dawniej\"). Jest to motyw nostalgii za minionym swiatem.\n\nWiersz 1: Pavlo Stefanovskij - \"Колиси\" (Kiedys)\n- Tytul \"Колиси\" = \"kiedys\", dawno temu - bezposrednie wskazanie perspektywy czasowej\n- Wiersz ukazuje dawny swiat jako wolny od stresu i sadow: „не было стресів / і судів\"\n- Paradoks: smierc (\"коса / смерт\") i zlo istnialy, ale zycie bylo prostsze, byl tylko \"єден выбір / не было / інчого выбору\"\n- Poetyka: bardzo krotkie, urnowane wersy (wiersz wolny), kontrastowe zestawienia, prostota jezyka imituje prostote opisywanego zycia\n- Ton: melancholijno-refleksyjny, gorzki - bo wyboru nie bylo, ale byl porzadek\n\nWiersz 2: Jakov Dudra - \"Так было давно\" (Tak bylo dawno)\n- Przekaz tradycji: „Повідали моі дідо / Як то давно было\" - to co powiadali dziadkowie, nie wlasne wspomnienie\n- Akcent na solidarnosc spoleczna: nieurodziaj, ale sie nie biedzono, bo byli dobrzy ludzie\n- Obraz idealny i jednoznacznie pozytywny: „Мали люде добры серця / Для свого близнього\"\n- Poetyka: regularny rytm (4 strofy czterowierszowe), niemal piesniowy, folklorystyczny charakter\n- Ton: cieplo-nostalgiczny, idylliczny, brak goryczy\n\n**Krok 2: Teza interpretacyjna i jej uzasadnienie (Kategoria B)**\n\nProponowana teza: \"Obydwa wiersze wyrazaja lemkowska nostalgie za utraconym swiatem, ale robia to w rozny sposob - Stefanovskij pokazuje swiat ambiwalentny, w ktorym prostota oznaczala brak wyboru, a Dudra idealizuje wspolnote pomagajaca sobie w trudziе.\"\n\nUzasadnienie:\n1. Podobienstwo w temacie: obydwa odwoluja sie do \"dawnych czasow\" jako lepszych od terazniejszosci\n2. Roznica w perspektywie nadawcy: Stefanovskij mowi w 3. os. ogolnie (\"ся жыло\"), Dudra cytuje dziadkow - dwa rodzaje pamieci zbiorowej\n3. Roznica w obrazowaniu smierci i zla: u Stefanovskiego smierc i zlo sa neutralne, naturalne czesci porzadku; u Dudry nie ma miejsca na zlo - sa tylko dobrzy ludzie\n4. Roznica w konkluzji: Stefanovskij ironicznie zaznacza, ze kiedys byl \"єден выбір\" i zadnego innego - brak wolnosci mozna interpretowac dwuznacznie; Dudra nie dostrzega cienia\n5. Wspolna rola tekstow: sa czescia lemkowskiej pamieci kulturowej - utrwalaja obraz wspolnoty solidarnej, zakorzenionej w ziemi i tradycji\n\n**Krok 3: Elementy analizy formalnej**\n\nWiersz Stefanovskiego:\n- Gatunek: liryke refleksyjna\n- Srodki artystyczne: anafora (\"не было\"), gradacja, paralelizm\n- Motyw kostuchy (\"коса / смерт / порядкы правила\") - smierc jako porzadkujaca sila natury\n- Klucz: slowo \"колиси\" powraca na poczatku i koncu - ramy kompozycyjne\n\nWiersz Dudry:\n- Gatunek: liryke narracyjna (prawie ballada)\n- Forma piesjniowa, rytm trojstopowy trocheiczny\n- Kontrast: \"неуроджай\" vs. \"не бідували\" - trudne warunki, ale solidarnosc\n- Animizacja serca: \"добры серця\" - serce jako metafora empatii spolecznej\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki i kulturowy\n\nArkadia lemkowska w literaturze:\n- Motyw \"dawnego dobrego czasu\" (золоты часы) jest charakterystyczny dla literatury mniejszosciowej - szczegolnie po traumie deportacji (Akcja Wisla 1947, ktora wypedozila wiekszosc Lemkow z Beskidow). Idealizacja przeszlosci jest mechanizmem ochrony tozsamosci zagrozanej spolecznosci.\n- Zbior \"Ци то лем туга, ци надія\" (2002, red. Olena Duc-Fajfer), z ktorego pochodza oba wiersze, jest programowym projektem: tytul oznacza \"Czy to tylko tesknota, czy nadzieja\" - oba wiersze odpowiadaja na to pytanie pokazujac, ze nostalgia Lemkow jest zakorzeniona w konkretnym sposobie zycia, nie tylko w senttymencie\n- Pavlo Stefanovskij - wspolczesny poeta lemkowski, piszacy w dialekcie lemkowskim, czesto siegajacy po forme miniaturystyczna\n- Jakov Dudra - takze wspolczesny pisarz lemkowski, jego styl jest bardziej tradycyjny, nawiazujacy do form ludowych\n\nKonteksty porownawcze spoza literatury lemkowskiej:\n- Jan Kochanowski, \"Piesn swietojanska o sobotce\" - idealizacja wiejskiego zycia\n- Leopold Staff, \"Przedspiew\" - pamiec o prostszym zycie jako fundament tozsamosci\n- Szopka i obrzedy lemkowskie - zyw tradycja przekazu miedzypokoleniowego\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Klucz CKE (zad. 2, max 40 pkt) - Interpretacja porownawcza:\n> - **A. Koncepcja porownywania (0/2/4/6 pkt):** 6 pkt - koncepcja niesprzeczna z utworami i spojna; 4 pkt - niesprzeczna, czesciowo spojna; 2 pkt - czesciowo sprzeczna; 0 pkt - sprzeczna z utworami lub brak koncepcji\n> - **B. Uzasadnienie tezy interpretacyjnej (0/4/8/12 pkt):** 12 pkt - trafne i poglebnione; 8 pkt - trafne, niepoglebione; 4 pkt - czesciowo trafne; 0 pkt - brak trafnych argumentow\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0/2 pkt):** 2 pkt - brak bledow; 0 pkt - jeden blad lub wiecej\n> - **D. Zamysl kompozycyjny (0/3/6 pkt):** 6 pkt - kompozycja funkcjonalna; 3 pkt - zaburzenia; 0 pkt - brak zamyslu\n> - **E. Spojnosc lokalna (0/1/2 pkt):** 2 pkt - pelna spojnosc lub niewielkie zaburzenia; 1 pkt - znaczne zaburzenia; 0 pkt - niespojnosc\n> - **F. Styl tekstu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - stosowny; 2 pkt - czesciowo stosowny; 0 pkt - niestosowny\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0/2/4 pkt):** 4 pkt - brak bledow lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0/2/4 pkt):** 4 pkt - zapis poprawny lub nieliczne nierazace; 2 pkt - liczne nierazace lub nieliczne razace; 0 pkt - liczne razace\n> - **UWAGA:** Jesli A = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych kategoriach. Jesli A = 2 pkt i B = 0 pkt - nie przyznaje sie punktow w pozostalych. Praca < 300 slow - punkty tylko za A, B, C. Blad kardynalny rzeczowy - 0 pkt za cala prace.\n\nCo zapamietac? Buduj analize porownawcza - nie opisuj wierszy osobno jeden po drugim, lecz zestawiaj je tematycznie. Sformuluj wyrazna teze (co obie liryki robia razem / jak sie uzupelniaja / gdzie sie roznia). Odwoluj sie do konkretnych cytatow z obu wierszy lemkowskich. Zadbaj o terminy literackie po lemkowsku lub polsku. Pamietaj: 300 slow minimum - liczys slowa, nie zdania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk lemkowski · Matura · maj 2017 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-lemkowski","category_label":"Matura"}]}