{"paper":{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":11,"source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.1","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis\nLietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje\n\nzrodlo: http://www.president.lt\n\nGerbiami Tevynes gynejai, mieli sventes dalyviai, siandien mes vel susirinkome pademonstruoti galingiausia Lietuvos ginkla - vienybe. Kariuomenes ir visuomenes, visu Lietuvoje gyvenanciu tautu, visu kartu vienybe. Lietuvos ir jos sajungininku bendryste.\nNuo Lietuvos Didziosios Kunigaikstystes iki pokario partizanu, nuo Baltijos kelio iki musu narystes NATO ir Europos Sajungoje, esame nepriklausomi, gerbiami ir stiprus, nes esame vieningi.\nEsame tvirti zmones. Musu meiles Lietuvai neiskirto kryziuociai, neisveze gyviniai vagonai ir nesunaikins priesisku jegu propaganda, nes mes nemokame gyventi be Lietuvos.\nEsame laisvi zmones. Per knygnesius, per partizanus ir rezistentus mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve, nes netikime, kad buna laimingu vergu.\nEsame ismintingi zmones. Per tukstantmete istorija prisijaukinome pagarba zmogaus teisems, demokratijai ir teises virsenybei, darbstumui ir verslumui. Todel esame svarbus euroatlantines bendruomenes nariai. Kiekvienas is musu, nuo kariu iki valstybes vadovu, nuo trispalve piesianciu darzelinuku iki dorai dirbanciu verslininku, esame Lietuvos gynejai.\nSaziningai dirbdami Lietuvos labui ir susitelke, esame isdidi ir nepalauziama Lietuva.\nAs tikiu musu zmonemis, tikiu musu kariuomene, tikiu Lietuva!\n\nIsrasykite du perkeltines reiksmes zodziu junginius, pavartotus itikinejimo, persvazijos tikslu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa zwiazki wyrazowe w znaczeniu przenosnym uzyte w celu przekonania sluchaczy:**\n1. \"is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" (z kazdego slepe uliczki znajdujemy droge do wolnosci)\n2. \"netikime, kad buna laimingu vergu\" (nie wierzymy, ze istnieja szczesliwi niewolnicy)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nZadanie polega na znalezieniu zwiazku wyrazowego (pary lub grupy slow) uzywajacych znaczenia przenosnego (metaforycznego), ktore sluza perswazji - czyli maja przekonac sluchaczy do pogladu mowczyni.\n\nKrok 1: Szukamy frazeologizmow i metafor, nie znaczenia dosłownego.\n- \"aklaviet\" (slepa uliczka) - metafora trudnej sytuacji, impasu historycznego\n- \"keli i laisve\" (droga do wolnosci) - metafora wyjscia z opresji\n- Caly zwiazek: \"is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" - przenosnie wyrazone przekonanie o sile narodu\n\nKrok 2: \"netikime, kad buna laimingu vergu\" - \"szczesliwi niewolnicy\" to oksymoron i metafora jednoczesnie. Stwierdzenie, ze nie wierzy sie w szczesliwe poddanstwo, to argument perswazyjny na rzecz wolnosci i niepodleglosci.\n\nKrok 3: Oba zwiazki sa w partii retorycznej o Litwinach jako ludziach wolnych (\"Esame laisvi zmones\"), co potwierdza ich funkcje perswazyjna.\n\n## Sposob 2 - kontekst retoryczny\nPrzemowienie prezydent jest przykladem gatunku mowy uroczystej (epideictic). Jezyk przenosny w retoryce politycznej pelni kilka funkcji:\n- **pathos** - odwolanie do emocji, budowanie wiezci ze sluchaczami\n- **ethos** - wzmacnianie autorytetu mowcy poprzez poetyckie sformulowania\n- Metafora \"slepa uliczka\" to figura zaliczona do tzw. metafor orientacyjnych - nadaje przestrzenny wymiar politycznej walce o wolnosc\n- Oksymoron \"szczesliwi niewolnicy\" podkreslaja absurdalnosc poddanstwa, co wzmacnia wezwanie do jednosci\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne wskazanie dwoch sformulowan w znaczeniu przenosnym\n> - **1 pkt** - za poprawne wskazanie jednego sformulowania\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** Przykladowe rozwiazanie z klucza: 1. \"mes visada is kiekvienos aklavietes randame keli i laisve\" 2. \"netikime, kad buna laimingu vergu\"\n\nCo zapamietac? Zwiazek wyrazowy w znaczeniu przenosnym (litewski: \"perkeltines reiksmes zodziu junginys\") to taki, ktory nie opisuje rzeczywistosci dosłownie, lecz przez obrazowe porownanie lub metafore. W retoryce uroczystej takie sformulowania maja sluzyc naklonienie sluchaczy do przyjecia pogladow mowcy - to ich funkcja perswazyjna.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.2","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis - Lietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje (zrodlo: http://www.president.lt). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 1.1.\n\nAtsizvelgdami i kalbos tema ir paskirti, paaiskinkite, kodel Lietuvos Respublikos prezidentes Dalios Grybauskaites pasisakyme vyrauja ivardziu ir veiksmazodziu daugiskaitos formos.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Formy liczby mnogiej zaimkow i czasownikow podkreslaja, ze prezydent mowi jako przedstawicielka calego narodu i wyraża idee wspolnoty wszystkich obywateli Litwy.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: W przemowieniu dominuja formy liczby mnogiej: \"esame\" (jestesmy), \"musu\" (nasz/nasze), \"mes\" (my) - powtarzane wielokrotnie.\n\nKrok 2: Prezydent jest glowa panstwa, wiec mowiac \"mes\" (my), nie mowi tylko o sobie, lecz przemawia w imieniu calego narodu litewskiego. To typowa dla stylu oficjalnych przemowien panstwowych forma \"my majestatyczne\" lub \"my solidaryzujace\".\n\nKrok 3: Uzywajac liczby mnogiej, Grybauskaite podkreslaja jednosc narodu - temat centralny przemowienia (\"vienybe\" - jednosc). Formy mnogie buduja poczucie wspolnoty miedzy mowczynia a sluchaczami.\n\n## Sposob 2 - styl przemowien panstwowych\nW retoryce politycznej i dyplomatycznej formy pierwszej osoby liczby mnogiej sa elementem stylu charakterystycznego dla szefow panstw. Sluza one:\n- identyfikacji lidera z wspolnota, ktora reprezentuje\n- wzmocnieniu przekazu o solidarnosci i wspolnym losie\n- perswazji przez wlaczenie sluchaczy w kreowana wizje (\"my - Litwini\")\nW tej mowie funkcja jest szczegolnie silna, bo temat (Dzien Jednosci Armii i Spoleczenstwa) wymaga jezyka jednosci, nie podzialow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za uzasadnienie uzycia zaimkow i czasownikow w liczbie mnogiej (wskazanie funkcji perswazyjnej lub reprezentatywnej)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Formy mnogie podkreslaja, ze prezydent reprezentuje stanowisko szefa panstwa i wyraza idee wspolnoty obywateli\" / \"Formy mnogie sa charakterystyczne dla stylu przemowien przywodcow panstwowych\"\n\nCo zapamietac? Litewski \"daugiskaita\" to liczba mnoga. Gdy prezydent mowi \"mes esame stiprus\" (jestesmy silni) zamiast \"as esu stipri\" (jestem silna), gramatycznie wlacza sluchaczy do swojej wypowiedzi i buduje poczucie wspolnoty - to klasyczny chwyt retoryczny w oratorstwie politycznym.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.3","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis - Lietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje (zrodlo: http://www.president.lt). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 1.1.\n\nPateikite dvi iskilmingos prakalbos zanrui budingas ypatybes.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwie cechy charakterystyczne gatunku uroczystej przemowy (iskilminga prakalba):**\n1. Uzywanie zwrotow do adresatow (kreipiniai) oraz porownan (palyginimai).\n2. Przywolyanie faktow historycznych i politycznych, ocenianych z perspektywy wspolnotowej (jednosci i zgody).\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Uroczysta przemowa (iskilminga prakalba) to gatunek oratorski wygłaszany podczas oficjalnych uroczystosci. Ma wyraznie retoryczny charakter.\n\nKrok 2: W tekscie znajdujemy kreipiniai (zwroty do adresatow): \"Gerbiami Tevynes gynejai, mieli sventes dalyviai\" (Szanowni Obroncowie Ojczyzny, drodzy uczestnicy uroczystosci). To charakterystyczny poczatek mowy uroczystej.\n\nKrok 3: Pojawia sie porownanie: \"Matrosovas, uzdenges savo kunu ambrazura - pigmejas pries tavo sirdi\" - ale ten fragment jest w innym tekscie (zadanie 3). W przemowieniu Grybauskaite mamy porownanie implicytne przez metafory.\n\nKrok 4: Mowczyni odwoluje sie do konkretnych faktow historycznych: Wielkie Ksiestwo Litewskie, kronikownicy ksiazek, partyzanci, Baltycka Droga, czlonkostwo w NATO i UE - to cechy iskilminga prakalba.\n\n## Sposob 2 - teoria gatunku\nIskilminga prakalba (uroczysta przemowa) nalega do mow epideiktycznych (pochwalnych/uroczystych). Jej cechy gatunkowe:\n- Adresaci sa bezposrednio wymieniani i honorowani (kreipiniai)\n- Jezyk poetycki: metafory, porownania, paralelizm skladniowy (\"Esame tvirti Esame laisvi Esame ismintingi\")\n- Odwolanie do wspolnej pamieci historycznej i wartosci narodowych\n- Cel: wzmocnienie jednosci wspolnoty, nie przekonanie do zmiany pogladow\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne podanie dwoch cech przemowienia uroczystego\n> - **1 pkt** - za poprawne podanie jednej cechy\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** 1. \"Uzywane sa zwroty do adresatow i porownania\" 2. \"Przywolyywane sa fakty historyczne i polityczne, oceniane z perspektywy jednosci spolecznej\"\n\nCo zapamietac? Litewski termin \"kreipinys\" (lm: kreipiniai) oznacza zwrot do adresata, odpowiednik polskiego wolacza/apostrofy. \"Palyginimas\" to porownanie. W mowach uroczystych paralelizm skladniowy (powtorzenie tej samej struktury zdania) jest rowniez bardzo charakterystyczna cecha - w tym tekscie: trzy kolejne zdania zaczynajace sie od \"Esame \" (Jestesmy ).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.4","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis - Lietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje (zrodlo: http://www.president.lt). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 1.1.\n\nParasykite zodziu propaganda ir pademonstruoti reiksmes.\npropaganda -\npademonstruoti -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**propaganda** - ksztaltowanie opinii spolecznej przez narzucanie okreslonych tresci; manipulowanie; szerzenie falszywy lub tendencyjnych informacji w celu wplywania na postawy ludzi.\n**pademonstruoti** - wyraznie, wyraziście pokazac, zaprezentowac.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Slowko \"propaganda\" pochodzi z laciny (propagare - szerzyc). W kontekscie przemowienia pojawia sie w zdaniu: \"nesunaikins priesisku jegu propaganda\" (nie zniszczy propaganda wrogich sil). Tu ma znaczenie negatywne - celowe manipulowanie informacja przez wrogow Litwy.\n\nKrok 2: Pelna definicja: propaganda to systematyczne szerzenie idei, informacji lub pogladow (czesto falszywy lub jednostronnych) w celu wplywania na opinie i zachowania zbiorowosci. Na Litwie termin ten jest silnie kojarzony z sowiecka manipulacja informacyjna.\n\nKrok 3: Slowko \"pademonstruoti\" pochodzi od \"demonstruoti\" (demonstrowac) z przyrostkiem \"pa-\" wzmacniajacym znaczenie. W przemowieniu: \"pademonstruoti galingiausia Lietuvos ginkla\" (pokazac/zademonstrować najsilniejsza bron Litwy, czyli jednosc). Znaczenie: wyraznie, dobitnie pokazac, zaprezentowac.\n\n## Sposob 2 - etymologia i kontekst\n- \"propaganda\" - internacjonalizm leksykalny obecny w wielu jezykach europejskich, w tym w litewskim bez zmiany formy. W epoce sowieckiej nabylo w jezykach krajow Europy Wschodniej jednoznacznie negatywnych konotacji.\n- \"pademonstruoti\" - czasownik ze slowotworczym przedrostkiem \"pa-\" (litewskim odpowiednikiem polskiego \"po-\"/\"za-\" w funkcji perfektywizujacej): demonstruoti (demonstrowac, pokazywac) → pademonstruoti (pokazac wyraznie, zademonstrować).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne wyjasnienie obu slow\n> - **0 pkt** - za odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** propaganda: \"ksztaltowanie opinii publicznej przez narzucanie tresci; manipulacja; falszywe lub tendencyjne informacje\" / pademonstruoti: \"wyraznie, dobitnie pokazac\"\n\nCo zapamietac? W litewskich zadaniach maturalnych z rozumienia tekstu czesto pojawia sie polecenie \"parasykite reiksme\" (napisz znaczenie slowa). Odpowiedz powinna byc sformulowana jako krotka definicja opisowa, nie cytat z tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/1.5","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"1.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"1 uzduotis - Lietuvos Respublikos Prezidentes Dalios Grybauskaites kalba Partizanu pagerbimo, kariuomenes ir visuomenes vienybes dienos sventeje (zrodlo: http://www.president.lt). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 1.1.\n\nPaaiskinkite savais zodziais sakini: Musu meiles Lietuvai neiskirto kryziuociai, neisveze gyviniai vagonai.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Milosc Litwinow do ojczyzny nie zostala zniszczona przez bolesne doswiadczenia historyczne: ani walki z Krzyzakami, ani deportacje w wagonach bydlecych (system totalitarny).**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Zdanie oryginalne: \"Musu meiles Lietuvai neiskirto kryziuociai, neisveze gyviniai vagonai.\"\n- \"musu meilei Lietuvai\" - naszej milosci do Litwy\n- \"neiskirto kryziuociai\" - nie zniszczyli/nie rozdzielili Krzyzacy\n- \"neisveze gyviniai vagonai\" - nie wywiezly wagony bydlece\n\nKrok 2: Dwa aluzyjne obrazy historyczne:\n1. \"Krzyzacy\" (kryziuociai) - odniesienie do sredniowiecznych wojen z Zakonem Krzyzackim (XIII-XV w.), gdy Litwa broniła swojej niezaleznosci i poganskiej tozsamosci przed chrystianizacja silami zbrojnymi.\n2. \"Wagony bydlece\" (gyviniai vagonai) - aluzja do deportacji Litwinow przez ZSRR (szczegolnie 1941 i 1949 roku), gdy dziesiatki tysiecy Litwinow bylo wywozonych w wagonach towarowych na Syberie.\n\nKrok 3: Sens zdania: zadne historyczne proby zniszczenia narodu litewskiego - ani sredniowieczne najazdy, ani sowieckie deportacje - nie zdolaly unicestwic milosci Litwinow do ojczyzny.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nOdwolanie do Krzyzakow symbolizuje zagrozenie zewnetrzne z okresu Wielkiego Ksiestwa Litewskiego. Wagony bydlece to jeden z najdramatyczniejszych obrazow litewskiej pamieci zbiorowej - Dalia Grinkeviciute, ktorej teksty sa w zadaniu 3, sama byla deportowana jako dziecko na Syberie w 1941 roku i opisala te doswiadczenia w swojej apysaka. Przemowienie Grybauskaite nawiazuje wiec do tej samej traumatycznej pamieci narodowej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna odpowiedz wyjasniajaca sens zdania\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Milosci do Litwy nie zniszczylo bolesne doswiadczenie historyczne: ani walki z Krzyzakami, ani totalitarny system (deportacje sowieckie)\"\n\nCo zapamietac? \"Gyviniai vagonai\" (dosłownie: wagony bydlece) to kluczowe pojecie w litewskiej pamieci historycznej, oznaczajace sowieckie deportacje Litwinow na Syberie. Rozumienie tych aluzji kulturowo-historycznych jest niezbedne do interpretacji litewskiej literatury i tekstow oficjalnych.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/2.1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"2 uzduotis\nTarp redagavimo ir vertimo\nSu Roma Zagorskiene kalbasi Diana Buciute\n\nzrodlo: Literatura ir menas, 2008-09-19, nr. 2304.\n\nKaip atsidurete Vagoje, tuo metu dar vadintoje Valstybine grozines literaturos leidykla?\nNusivylusi chemijos studijomis, istojau i Vilniaus universiteta studijuoti anglu kalbos ir literaturos. Iskart po universiteto baigimo [ ] kuri laika neturejau darbo, bet norejau dirbti tik leidykloje: jau universitete darydavome grozines literaturos vertimelius, ir man tai buvo prie sirdies. Matyt, turejau kalbos jausma - ne tiek literaturos, kiek kalbos [ ]. Kai tik Vagoje atsirado vieta, mane prieme i vaiku ir jaunimo literaturos redakcija. [ ]\nIs salies sunku isivaizduoti, kad tokia nenuorama, net, atleiskite, vejavaike galetu kantriai sedeti prie redaktoriaus stalo. Kaip pavyko suderinti toki komunikabiluma, judruma su redaktoriui reikalingu kruopstumu ir gebejimu susikaupti?\nTai man didele paslaptis! Mokydamasi mokykloje namu darbus ruosdavau Dievui ant garbes, universitete iki galo nepasirengdavau ne vienam egzaminui, bet turejau laime - net medaliu gimnazija baigiau ir egzaminu gaudavau penketus. O kai pradejau dirbti leidykloje, nezinia kaip tapau baisiausia pedante ir knibciuviene. Net kablelis pasidare svarbus.\nO kaip pradejote vertejos karjera? [ ] Ar sovietmetis netrukde atsiskleisti Jums kaip vertejai?\nVerciau tai, ka siule. Pati, kaip sakiau, niekada neprasydavau vertimu, bet ir neimdavau versti to, ko norejau. Blogiausia buvo tai, kad i leidyklos planus reikejo itraukti daug sovietiniu respubliku ir socialistiniu saliu kuriniu, mazokai budavo Vakaru literaturos, anglu, vokieciu, prancuzu. Daug kolegu redaktoriu, nemokanciu kitu kalbu, versdavo is rusu kalbos, - ne tik rusu literatura, bet ir sovietiniu respubliku, tadziku, kazachu ir taip toliau. Pati is rusu kalbos isverciau tik pora plonu iliustruotu knygeliu. [ ]\nKokiu savybiu reikia geram vertejui?\nPirmiausia kurybingumo ir nepaprasto darbstumo. Meninis vertimas yra kuryba. Zmones mano, kad jei moki kalba, tai ir versti gali. O is tiesu, jei neturi kurybingumo ir fantazijos, niekada nebusi geras vertejas. Taciau reikia ir be galo daug dirbti. Vertejo darbas - ir dziaugsmas, ir skausmas. Kaip meile.\nReikia tureti vertejo klausa. O gal vertejo siela.\nAciu uz pokalbi.\n\nSuformuluokite pagrindine atsakymo i 1 klausima minti.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Glowna mysl pierwszej odpowiedzi: droga Romos Zagorskiene do wydawnictwa Vaga.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Pierwsze pytanie w wywiadzie brzmi: \"Kaip atsidurete Vagoje ?\" (Jak znalazla sie pani w Vadze ?). Roma Zagorskiene odpowiada na to pytanie dluzszym fragmentem.\n\nKrok 2: W pierwszej odpowiedzi bohaterka opowiada:\n- studiowala chemi, ale rozczarowala sie nia\n- podjela studia anglistyczne na Uniwersytecie Wilenskim\n- po studiach chciala pracowac wylacznie w wydawnictwie, bo juz na studiach robili przeklady literatury pieknej\n- miala \"wyczucie jezyka\"\n- gdy pojawilo sie miejsce w Vadze, przyjeto ja do redakcji literatury dla dzieci i mlodziezy\n\nKrok 3: Klucz CKE wskazuje na proste podsumowanie: \"Romos Zagorskienes kelias i Vagos leidykla\" (Droga Romos Zagorskiene do wydawnictwa Vaga).\n\n## Sposob 2 - struktura wywiadu\nW gatunku wywiadu (interviu/pokalbis) kazda odpowiedz ma jedna wiodaca mysl tematyczna. Zadanie polega na sformulowaniu tej mysli zwiezle, w jednym zdaniu lub frazie. Nie chodzi o streszczenie wszystkich szczegolow, lecz o wskazanie, czego ta odpowiedz dotyczy - jej tematu nadrzednego.\n\nTechnika: pytanie (klausimas) czesto podpowiada, jakie beda glowna mysl odpowiedzi. Pytanie dotyczy tego, jak bohaterka znalazla sie w Vadze - wiec odpowiedz musi mowic o jej drodze do tego wydawnictwa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za sformulowanie glownej mysli (droga bohaterki do wydawnictwa Vaga)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Droga Romos Zagorskiene do wydawnictwa Vaga\" / \"Jak Roma Zagorskiene trafila do pracy w Vadze\"\n\nCo zapamietac? Vaga (dosłownie: bruzda) to znane litewskie wydawnictwo literackie zalozone w 1945 roku, jedno z najwazniejszych w historii litewskiej kultury wydawniczej. Pytanie \"suformuluokite pagrindine minti\" (sformuluj glowna mysl) wymaga zwiezlego ujecia tematu odpowiedzi, nie pelnego streszczenia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/2.2","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"2 uzduotis - Tarp redagavimo ir vertimo. Su Roma Zagorskiene kalbasi Diana Buciute (zrodlo: Literatura ir menas, 2008-09-19, nr. 2304). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 2.1.\n\nRemdamiesi atsakymo i 2 klausima turiniu paaiskinkite, kaip supratote Romos Zagorskienes zodzius: mokykloje namu darbus ruosdavau Dievui ant garbes.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Roma Zagorskiene chciala powiedziec, ze jako uczennica odrabiala lekcje pospieszenie, nieuwaznie, bez skupienia.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: Wyrazenie \"ruosydavau Dievui ant garbes\" (dosłownie: przygotowywalam ku chwale Bogu) jest litewskim idiomem/frazeologizmem oznaczajacym: robic cos pobieznie, niedbale, na odczepnego, byle jak - dla samego pozoru, formalnie.\n\nKrok 2: Kontekst w odpowiedzi (klausimas 2) jest kluczowy: bohaterka porownuje swoje niedbalstwo w szkole (zadania domowe byle jak, niepelne przygotowanie do egzaminow na uczelni) z pozniejsza skrupulatnoscia w pracy wydawniczej. Ten kontrast jest glowna mysl drugiej odpowiedzi.\n\nKrok 3: Klucz CKE precyzuje: \"chciala powiedziec, ze odrabiala zadania domowe szybko, nieuwaznie, bez skupienia\" (greitomis, neatidziai, nesusikaupusi).\n\n## Sposob 2 - analiza frazeologizmu\nFrazeologizm \"Dievui ant garbes\" (Bogu na chwale) to litewski zwiazek frazeologiczny, ktorego dosłowne znaczenie roznii sie od przenosnego:\n- Dosłownie: dla chwaly Boga, ku czci Bozej\n- Przeniesnie: na odczepnego, pobieznie, bez zaangazowania, po lba - cos formalne zrobionego bez prawdziwego starania\n\nMozna porownac z polskim wyrazeniem \"byle jak\" lub \"odfajkowac\". Sens ironiczny: \"przygotowywalam zadania dla Boga\" = tak pobieznie, ze tylko dla pozoru, bez prawdziwego trudu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne wyjasnienie sensu wyrazenia\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"Roma Zagorskiene chciala powiedziec, ze odrabiala zadania domowe pospieszenie, nieuwaznie, bez skupienia\" / \"robila lekcje byle jak, na szybko\"\n\nCo zapamietac? Litewskie frazeologizmy (frazeologizmai, idiomy) czesto maja znaczenie przenosne calkowicie rozniacce sie od dosłownego. \"Ruosydavau Dievui ant garbes\" to typowy przyklad - slowo \"Dievas\" (Bog) nadaje mu pozorne wzniosle brzmienie, ale znaczenie jest potoczne i ironiczne: robic cos niedbale, byle zaliczyc.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/2.3","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"2.3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"2 uzduotis - Tarp redagavimo ir vertimo. Su Roma Zagorskiene kalbasi Diana Buciute (zrodlo: Literatura ir menas, 2008-09-19, nr. 2304). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 2.1.\n\nPaaiskinkite savais zodziais, kodel verteja neigiamai vertina darbo salygas sovietmeciu. Nurodykite du argumentus.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dwa argumenty, dlaczego tlumaczka negatywnie oceniala warunki pracy w czasach sowieckich:**\n1. Trzeba bylo tlumaczac glownie dziela z republik sowieckich.\n2. Bylo malo przekladow z jezykow zachodnioeuropejskich.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: W odpowiedzi na pytanie o czasy sowieckie Roma Zagorskiene mowi:\n\"Blogiausia buvo tai, kad i leidyklos planus reikejo itraukti daug sovietiniu respubliku ir socialistiniu saliu kuriniu\" (Najgorsze bylo to, ze do planow wydawnictwa trzeba bylo wlaczac wiele dziel z republik sowieckich i panstw socjalistycznych).\n\nArgument 1: przymus wlaczania do planow wydawniczych licznych dziel z republik sowieckich i krajow socjalistycznych - nie tych, ktore chcialoby sie tlumaczac.\n\nKrok 2: Dalej mowi: \"mazokai budavo Vakaru literaturos, anglu, vokieciu, prancuzu\" (bylo malo literatury zachodniej, angielskiej, niemieckiej, francuskiej).\n\nArgument 2: niedobor przekladow z literatur zachodnioeuropejskich, ktore bohaterka chciala tlumaczac (studiowala anglistyke).\n\nKrok 3: Dodatkowy kontekst: kolezanki tlumaczyli z rosyjskiego nie tylko literature rosyjska, ale tez tadzyska, kazachska itp. - co bylo odejsciem od rzetelnego przekładu z jezyka oryginalnego.\n\n## Sposob 2 - kontekst historyczny\nW Litewskiej SRR (1940-1990) plany wydawnicze byl dyktowane przez wladze centralne ZSRR. Literatura radziecka miala pierwszenstwo - zarowno rosyjska, jak i z innych republik: Azji Srodkowej, Kaukazu itd. Literatura zachodnioeuropejska (angielska, francuska, niemiecka) podlegala cenzurze ideologicznej i jej wydawanie bylo ograniczone. Dla tłumaczki z wyksztalceniem anglistycznym bylo to szczegolnie frustrujace ograniczenie tworcze.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - za poprawne podanie dwoch argumentow\n> - **1 pkt** - za poprawne podanie jednego argumentu\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** 1. \"Trzeba bylo tlumaczac glownie dziela z republik sowieckich\" 2. \"Malo bylo przekladow z literatur zachodniej Europy\"\n\nCo zapamietac? Polecenie \"nurodykite du argumentus\" (podaj dwa argumenty) wymaga wskazania dwoch odrebnych przyczyn lub uzasadnien - nie jednej rozbudowanej. Kazdy argument powinien odnosic sie do innego aspektu opisanego w tekscie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/2.4","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"2.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"2 uzduotis - Tarp redagavimo ir vertimo. Su Roma Zagorskiene kalbasi Diana Buciute (zrodlo: Literatura ir menas, 2008-09-19, nr. 2304). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 2.1.\n\nRomos Zagorskienes nuomone, geras vertejas turi pasizymeti (pasirink viena atsakyma)\n\nA. vien kalbos mokejimu.\nB. vien kurybiskumu.\nC. dziaugsmingumu ir kurybiskumu.\nD. darbstumu ir kurybisku mastymu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**D - darbstumu ir kurybisku mastymu (pracowitoscia i kreatywnym mysleniem).**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok 1: W wywiadzie Roma Zagorskiene wymienia cechy dobrego tlumacza:\n\"Pirmiausia kurybingumo ir nepaprasto darbstumo.\" (Przede wszystkim kreatywnnosci i niezwyklej pracowitosci.)\n\nKrok 2: Wyklucza sam znajomosc jezyka: \"Zmones mano, kad jei moki kalba, tai ir versti gali.\" (Ludzie myslą, ze jesli znasz jezyk, to mozesz tlumaczyc.) - to jest obalenie blednego pogladu.\n\nKrok 3: Sprawdzamy odpowiedzi:\n- A: \"vien kalbos mokejimu\" (wylacznie znajomoscia jezyka) - NIE, tekst wprost to wyklucza\n- B: \"vien kurybiskumu\" (wylacznie kreatywnnoscia) - NIE, potrzeba tez pracowitosci\n- C: \"dziaugsmingumu ir kurybiskumu\" (radosnoscia i kreatywnnoscia) - NIE, \"dziaugsmas\" (radosc) wymieniona jest jako skutek pracy (\"Vertejo darbas - ir dziaugsmas, ir skausmas\"), nie jako wymagana cecha\n- D: \"darbstumu ir kurybisku mastymu\" (pracowitoscia i kreatywnym mysleniem) - TAK, to odpowiada \"kurybingumo ir nepaprasto darbstumo\"\n\n## Sposob 2 - analiza distraktcow\nKlucz do pytania wielokrotnego wyboru jest eliminacja:\n- Odpowiedz A jest bledna - text wprost mowi, ze sama znajomosc jezyka nie wystarczy\n- Odpowiedz B jest niepelna - brakuje pracowitosci\n- Odpowiedz C jest bledna - \"dziaugsmingumas\" (radosc/radosnosc) to nie to samo co \"dziaugsmas\" (radosc jako element pracy)\n- Odpowiedz D laczy oba wymienione przez Zagorskiene elementy: krewtywnosc i pracowitoss\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz D\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? \"Kurybingumas\" (kreatywnnosc, tworczosc) i \"darbstumas\" (pracowitosc, pilnosc) to dwa podstawowe pojecia w tekscie o warsztacie tlumacza. Zagorskiene podkreslala, ze przekład artystyczny (meninis vertimas) jest forma tworzenia - nie mechanicznym przeniesieniem slow, lecz aktem kreatywnym wymagajacym talentu I ogromnej pracy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/2.5","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"2.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"2 uzduotis - Tarp redagavimo ir vertimo. Su Roma Zagorskiene kalbasi Diana Buciute (zrodlo: Literatura ir menas, 2008-09-19, nr. 2304). Tekst zrodlowy jak w zadaniu 2.1.\n\nPateikite apibrezimo pedante sinonima.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Synonim slowa \"pedantas\": kruopstus (skrupulatny, dokladny, staraniny).**\n\n## Sposob 1 - analiza slownikowa\nKrok 1: \"Pedantas\" (pedant) w litewskim oznacza osobe, ktora jest nadmiernie skrupulatna, przywlazuje waga do kazdego szczegozu, dziala bardzo dokladnie i metodycznie, czasem az do przesady.\n\nKrok 2: Kontekst w tekscie: \"nezinia kaip tapau baisiausia pedante ir knibciuviene\" (nie wiadomo jak stalam sie najgorsza pedantka i dokladniusia). Wskazuje to na cechy zwiazane z dokladnosccia, skrupulatnoscia i skupieniem na detalach.\n\nKrok 3: Klucz CKE podaje synonim: \"kruopsti\" (zen. od \"kruopstus\" - skrupulatny, dokladny, szczegolowy). Inne mozliwe synonimy: \"tikslusis\" (dokladny), \"atidus\" (uwazny).\n\n## Sposob 2 - pole semantyczne\nGrupa znaczeniowa slow opisujacych skrupulatnosc w litewskim:\n- \"pedantas\" - pedant (internacjonalizm, z gr. paidagogos)\n- \"kruopstus\" - skrupulatny, dokladny (rdzen litewski)\n- \"knibciuvas\" - grzebiacy w detalach, drobiazgowy\n- \"atidus\" - uwazny, skupiony\n- \"tikslusis\" - precyzyjny, dokladny\n\nNajblizsszy synonim to \"kruopstus\" - oba slowa opisuja osobe, ktora zwraca uwage na kazdy szczegoł i pracuje dokladnie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowo dobrany synonim (np. \"kruopsti\")\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** \"kruopsti\" / \"kruopstus\" (lub inne synonimy oznaczajace skrupulatnosc, dokladnosc)\n\nCo zapamietac? Zadanie \"pateikite sinonima\" (podaj synonim) w litewskich maturach wymaga podania slowa o podobnym znaczeniu, nie definicji. Klucz CKE akceptuje \"kruopsti\" - zeiska forma przymiotnika \"kruopstus\" (skrupulatny), poniewaz w tekscie mowa o kobiecie (Roma Zagorskiene). W jezyku litewskim przymiotniki odmieniaja sie przez rodzaj.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05/zad/3","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2016-05","number":"3","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2016,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"3 uzduotis - WYPRACOWANIE. Zdajacy wybiera jeden z dwoch tematow. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\n1 tema: Ar zmogus visada gali rinktis ir likti istikimas sau artimiems idealams? Svarstykite remdamiesi pateiktomis istraukomis is Dalios Grinkeviciutes apysakos Lietuviai prie Laptevu juros ir kitu kulturos tekstu. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nDalia Grinkeviciute, Lietuviai prie Laptevu juros (Istraukos):\n\nMama susirgo. Uztino veidas, visa galva, ji sveria ne daugiau kaip 30 kg, atrodo kaip kokia mergaite: sonkauliai styro, kojos plonytes, viena oda. Rodos, pakelus ant ranku isnestum i ora. Ji dega kaip ugnis. Temperatura. Nieko nemato, nes ir akys uztino. Mes su Juozu ziurim i ja, ir klaiki baime suartina mus, tada apsikabinam ir verkiam.\n- Dalia, jeigu mama mirs, as nusidursiu su situo peiliu, - sako brolis guledamas kniubscias, ir as jauciu, kaip jo ilgas, liesas, nusilpes kunas trukcioja kaip smaugiamas.\nMama jau be samones. Pirma karta as meldziuosi per siuos kosmaro menesius.\n- Dieve, palik man motina, palik man motina, - sakau apsikabines bejausmi jos kuna, griaucius ir baisu beformi, istinusi raudona veida.\nKazkas megina kastis i musu urva. Isliauzia ir garsiai susunka, kad prasidejo teismas, laukia manes. Islendu kartu su Zukiene, kuri eina kaip liudytoja.\n- Sudiev, mama, sudiev, mamule, - buciuoju jos bejausmi kuna, veida, rankas, kojas.\nMes su Juozu zinom ir suprantam, kas yra. Ji pasmerke save bado mirciai ir visa savo davini padalijus nezymiai pakisdavo mums, o mes, alkani zverys, susale ir iskankinti kilpos su rastu kalnu, griebdavom duona nepaklause: motin, ar tu jau valgei? Mes nuzudem savo motina, mes gyvuliai su tavim, Juozai. Motin, pasaulio didvyriai nyksta mano vaizduotej pries tavo jega, pries tavo meile, pries tavo herojiskuma. Matrosovas, uzdenges savo kunu ambrazura - pigmejas pries tavo sirdi, kuria save pasmerki letai, kankinanciai mirciai. Stai kas yra motinos sirdis! Sudiev, mama, kai grisiu po teismo, tu jau busi atsalus. Tu busi laiminga, nematysi, kaip tavo dukteri varys i kalejima. Sudiev, mama! Zukiene atplese mane nuo dar silto motinos kuno.\n[ ]\nSunki eiline kankinancio darbo diena baigesi. Sedziu prie krosneles. Po senovei pleska vogtos lentos. Teismas teismu, o vogti reikia, tad ir vagiam is eiles, tik einam dviese, kad vienas saugotu. Tik Nausediene niekad neina, ji negali, jos visa esybe tam priestarauja, ji nera ir valdisko skuduro paemus. Tokia ji ir pasiliko. Mes is pradziu stebejomes ir ziurejom i ja kaip i balta varna, paskui tas jos saziningumas eme nervinti - mes gatavos buvom stoga nuo Sventickio namu nuplesti. Ji nesipiktina, bet principingai sako: Patikekit, as negaliu to daryti. Tad paliekam ja ramybeje, jau vien del to, kad ji yra nepaprastas zmogus.\n\n1949-1950 m. (D. Grinkeviciute, Lietuviai prie Laptevu juros. Pratarme A. Iesmantaite, Vilnius, Zaltvyksle, 2006, p. 43; 57-58.)\n\n2 tema: Interpretuokite pateikta eilerasti. Suformuluokite teze ir ja pagriskite. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nBernardas Brazdzionis - Mano proteviu zeme:\n\nTu viena mano laimes ir dziaugsmo sapnuos,\nTu viena mano kryzkeliu vingiuos liudnuos,\nTu viena mano saule rytojaus dienos,\nMano proteviu zeme.\n\nAtminimuose lankos ramuniu baltu,\nSenos pilys prie Nemuno seno krantu,\nBaltija ir aukstaiciu pagojai - tai tu,\nMano proteviu zeme.\n\nIr biteliu duzgimas baltam avily,\nIr piliakalniu, alku ramybe tyli,\nIr ziema, kaip mirties baltas takas, gili,\nMano proteviu zemej.\n\nNenumirus po piktojo gruodo ledais,\nNesukniubus po sielvarto upes krantais,\nPuoskis, puoskis pavasario jauno ziedais,\nLietuva, mano proteviu zeme!\n\n1944.XI.27 (B. Brazdzionis, Poezijos pilnatis. Lietuvos kulturos fondas. Vilnius, 1989, p. 326.)\n\nNapisz wypracowanie (nie mniej niz 250 slow), wybierajac jeden z dwoch tematow. 1 tema: Ar zmogus visada gali rinktis ir likti istikimas sau artimiems idealams? Svarstykite remdamiesi pateiktomis istraukomis is Dalios Grinkeviciutes apysakos Lietuviai prie Laptevu juros ir kitu kulturos tekstu (rozprawka). 2 tema: Interpretuokite pateikta eilerasti (Bernardas Brazdzionis, Mano proteviu zeme). Suformuluokite teze ir ja pagriskite (interpretacja utworu poetyckiego).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie (ne maziau 250 zodziu). Zdajacy wybiera 1 TEMA lub 2 TEMA. Ponizej przedstawiono rozwiazanie modelowe dla obu tematow.**\n\n## TEMA 1 - Rozwiazanie modelowe (rozprawka)\n\n**Teza:** Zmogus ne visada gali rinktis ir likti istikimas idealams, taciau net ir ekstremaliomis salygomis imanoma issaugoti vidines vertybes.\n\n**Wskazowki do rozwinecia:**\n\n**Argumentas 1 - tikrovinis pasirinkimas ekstremaliu salygomis:**\nDalios Grinkeviciutes apysakoje \"Lietuviai prie Laptevu juros\" pavaizduota ekstremalaus pasirinkimo situacija. Motina nusprendzia pasiaukoti - badauja, kad issaugotu vaiku gyvybes. Ji liko istikima motinybes idealui netgi mirties akivaizdoje: \"Mes nuzudem savo motina\" - tai skausminga pasakotojo ivoka, kad idealai buvo issaugoti, taciau tragiskai.\n\n**Argumentas 2 - issaugojimas savimonybos:**\nNausediene fragmentas atskleidzia kita aspekta: ji atsisako vogti, nors kiti tai daro. \"Ji nera ir valdisko skuduro paemus\" - tai vidinio idealo issaugojimas net tada, kai aplinka spaudzia kitaip. Jos pozicija rodoma kaip \"nepaprastas zmogus\" bruozas.\n\n**Kontrklausiams:** Ar visada galima rinktis? Kai kuriuose kontekstuose (koncentracijos stovyklos, gulagas) pasirinkimas buvo stipriai ribotas.\n\n**Isvada:** Zmogus ne visada turi laisva pasirinkima, taciau vidinis isstikimumas savo vertybems yra imanomas netgi tada, kai isorine laisve atimta.\n\n## TEMA 2 - Rozwiazanie modelowe (interpretacja wiersza)\n\n**Teza:** Bernardas Brazdzionis eilerascio \"Mano proteviu zeme\" pagrindine tema - gimtosios zemes kaip ontologinio pagrindo, suteikiancio tapatybe ir prasminga egzistencijai, vaizdavimas.\n\n**Wskazowki do interpretacji:**\n\n**Strofa 1 - absoliutinis buties centras:**\n\"Tu viena mano laimes ir dziaugsmo sapnuos / Tu viena mano kryzkeliu vingiuos liudnuos\" - anaforizmas (Tu viena / Tu viena / Tu viena) pabrezia uzdaruma ir absoliutuma: Lietuva yra VIENINTELIS centras tiek laimes, tiek liudnesio momentais. Triskirtinis \"Tu viena\" sukuria litanijai budingas strukturas.\n\n**Strofa 2 - istorines ir gamtines konkretizacijos:**\nEileirastis konkreteja: Nemunas, Baltija, auktaiciu pagojai - tai rysys su geografine ir istorine tikrove. \"Senos pilys\" simbolizuoja istoriniu atminties gyli.\n\n**Strofa 3 - cikliskumo motivas:**\n\"Ir ziema, kaip mirties baltas takas, gili\" - mirtis ir ziema susiejamos, bet tai nepakankama isvarginti prieraistuma zemei. Kontrastas su gyvybe.\n\n**Strofa 4 - apostrofa ir viltis:**\n\"Puoskis, puoskis pavasario jauno ziedais\" - tiesioginis kreipinys i Lietuva, pavasario metafora atgimimo ir nepriklausomybes simbolis. Data 1944.XI.27 - emigracijos kontekstas, eis was parasytas tremtyje arba emigracijoje, tai suteikia eileirasciui tragedijos matmeni.\n\n## Sposob 1 - strategia pisania (tema 1 - rozprawka)\nKrok 1: Sformuluj wyrazna teze (teze) - odpowiedz na pytanie postawione w temacie.\nKrok 2: Przywolaj co najmniej 2 argumenty z tekstu Grinkeviciute (konkretne cytaty lub sytuacje).\nKrok 3: Mozesz odniesc sie do innego tekstu kulturowego (literatura, film, historia).\nKrok 4: Napisz wyrazna konkluzje (isvada) podsumowujaca argumenty.\nKrok 5: Minimum 250 slow - liczyc uwaznie.\n\n## Sposob 2 - strategia pisania (tema 2 - interpretacja)\nKrok 1: Sformuluj teze interpretacyjna (kluczowy sens wiersza).\nKrok 2: Interpretuj kolejne strofy, zwracajac uwage na srodki artystyczne: anafore, apostrofe, metafory.\nKrok 3: Uwzgledij kontekst historyczny - wiersz z 1944 r. (emigracja, II wojna swiatowa).\nKrok 4: Powolaj do konkluzji lazcacej forme z trescia.\nKrok 5: Minimum 250 slow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 30 pkt):\n> - **A. Sformulowanie stanowiska / Koncepcja interpretacyjna:** 0-3-6 (rozprawka) / 0-2-4-6 (interpretacja)\n> - **B. Uzasadnienie stanowiska / Uzasadnienie tezy:** 0-4-6-9-12 (rozprawka) / 0-4-8-12 (interpretacja)\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa:** 0-1-2\n> - **D. Zamysl kompozycyjny:** 0-2-4\n> - **E. Spojnosc lokalna:** 0-1-2\n> - **F. Styl tekstu:** 0-1-3\n> - **G. Poprawnosc jezykowa:** 0-2-4\n> - **H. Poprawnosc zapisu:** 0-2-4\n> - **UWAGA:** Jesli w kategorii A uzyska sie 0 pkt - egzaminator nie przyznaje punktow w pozostalych kategoriach. Jesli praca ma mniej niz 250 slow - punkty tylko w kategoriach A, B, C.\n> - **Akceptowane warianty:** Dowolna sprecyzowana teza poparta argumentami z tekstow\n\nCo zapamietac? Wybor tematu 1 (rozprawka) wymaga odwolania sie do tekstow Grinkeviciute I innych tekstow kultury. Wybor tematu 2 (interpretacja) wymaga analizy srodkow artystycznych wiersza Brazdzionisa i osadzenia go w kontekscie historycznym. W obu przypadkach kluczowe jest sformulowanie wyraznej tezy (teze) - bez niej kategorii A dostaje sie 0 pkt, co blokuje reszte punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2016 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"}]}