{"paper":{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":13,"source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/10 (temat 2)","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"10 (temat 2)","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"10 uzduotis. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nTemat 2 (interpretacja utworu poetyckiego): Interpretuokite pateikta eilerasti. Suformuluokite teze ir ja pagriskite. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nTekst zrodlowy: Vincas Kudirka, LABORA! (1889 m.).\n\nVincas Kudirka\n\nLABORA!\n\nKol jaunas, o broli, sek paselio grudus\nIr dirvos ne'pleiski! Tuomet, kada jausi,\nKaip kuns ima stingti, dvasia jau susnudus,\nVelu juk prie darbo: nesesi - nepjausi.\n\nKol dega krutinej sventa ugnis toji,\nKur traukia prie darbo ir duoda tiek vieko,\nJog menkas ir silpnas net milziznu stoji,\nO, dirbk, idant neitu ugnis ta ant nieko!\n\nKol da idealais, brol, besigeresi,\nSiek prie idealo, tik doro ir auksto,\nO skubink! Paskui tu ju issizadesi\nDel trupinio aukso, gardaus valgio sauksto.\n\nGyvenimo knyga skaityk laps i lapa,\nNestodams, kad kartais, i tinginius kliuves,\nTu nesupelytum ir neitum i kapa\nBe likusio zenklo, kad zmogumi buves.\n\nO jeigu apilsi sunkiam darbe savo\nIr, nykstant spekoms jau, nuliusi, nerimsi,\nTai zvilgtelk ant darbo jaunu draugu tavo -\nVienoj akimirkoj is naujo atgimsi.\n\n1889 m.\n\nhttp://old.antologija.lt\n\nTemat 2 (interpretacja): Interpretuokite pateikta eilerasti. Suformuluokite teze ir ja pagriskite. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat 2 - Interpretacja wiersza: Vincas Kudirka \"LABORA!\" (1889)**\n\nPonizej wzorcowa interpretacja z teza i uzasadnieniem (min. 250 slow).\n\n**WZORCOWA INTERPRETACJA (ok. 300 slow):**\n\nTeza interpretacyjna: Wiersz Vincasa Kudirki \"Labora!\" jest wezwaniem do czynnego, twórczego zycia - poeta przekonuje, ze tylko nieustanna praca i zaangazowanie nadaja zyciu sens i pozostawiaja po czlowieku trwaly slad.\n\n\"Labora!\" (po lacinie: pracuj!) to liryik parenezyczny - gatunek zawierajacy napomnienia i rady moralne. Juz sam tytul jest rozkazem, bezposrednim apelem do czytelnika. Wiersz sklada sie z 5 strof i rozwija kolejne argumenty za aktywnym zyciem.\n\nPierwsza strofa odwoluje sie do mlodosci: \"Kol jaunas, o broli\" (Dopoki jestes mlody, bracie). Poeta uzywa metafory rolniczej: \"sek paselio grudus\" (siej ziarna na polu), \"nesesi - nepjausi\" (nie zasijesz - nie zbierzesz). Praca w mlodosci przynosi owoce pozniej.\n\nStrofa trzecia i czwarta ostrzegaja przed materializmem: \"idant neitu ugnis ta ant nieko\" (by ten ogien nie zgasl za nic) oraz przestroga przed \"nesupelytum ir neitum i kapa / Be likusio zenklo\" (zmocnieje i pojdzie do grobu bez sladu). Bez pracy nie ma trwalego sladu po czlowieku.\n\nStrofa piata przynosi consolatio: nawet gdy zmeczony, warto spojrzec na \"darba jaunu draugu\" (prace mlodych przyjaciol) i odrodzic sie: \"Vienoj akimirkoj is naujo atgimsi\" (W jednej chwili odrodzisz sie na nowo). Praca innych jest zrodlem motywacji.\n\n\"Labora!\" jest typowym dla pozytywizmu litewskiego wierszem propagujacym etyke pracy. Vincas Kudirka (1858-1899), autor slow hymnu litewskiego, sam byl przykladem czlowieka, ktory pomimo gruzlicy pracowal do konca zycia. Wiersz jest wiec autobiograficznym swiadectwem, nie tylko moralizatem.\n\nPodsumowanie: \"Labora!\" Kudirki to ponadczasowy apel o sens zycia przez prace - nie trud dla samego trudu, lecz praca dla wyzszych ideali, ktora pozostawia trwaly slad.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKlucz do interpretacji wiersza:\n1. **Koncepcja interpretacyjna (teza)** - jedno zdanie o czym jest wiersz i co poeta chce powiedziec\n2. **Uzasadnienie tezy** - analiza strof, srodkow artystycznych, motywow\n3. **Kontekst biograficzny/historyczny** - Kudirka, pozytywizm litewski\n4. **Min. 250 slow**\n\nSrodki artystyczne w wierszu:\n- **Metafora rolnicza**: \"sek paselio grudus\", \"nesesi - nepjausi\" - praca jako rolnictwo\n- **Apostrofa**: \"o broli\" (o bracie) - bezposredni zwrot do czytelnika\n- **Metafora ognia**: \"sventa ugnis\" (swiety ogien) - zapal, idealizm\n- **Alegoria zycia jako ksiazki**: \"Gyvenimo knyga skaityk laps i lapa\" (Czytaj ksiege zycia strona po stronie)\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nVincas Kudirka (1858-1899) to jeden z najwazniejszych litewskich poetow i dzialaczy narodowych. Autor slow hymnu litewskiego (\"Tautiska giesmė\"). \"Labora!\" (1889) pochodzi z okresu, gdy Litwa byla pod rosyjskim zaborem i obowiazywalo zakazanie druku litewskiego (1864-1904). W tym kontekscie \"praca\" ma podwojne znaczenie:\n1. Praca kulturalna dla odrodzenia narodu\n2. Praca moralna nad soba - ksztalcenie charakteru\n\nWiersz wpisuje sie w nurt pozytywizmu litewskiego, ktory przelozyc na praktike hasla pracy organicznej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10 temat 2, max 30 pkt):\n> Kryteria (kategorie):\n> - **A. Koncepcja interpretacyjna (0-2-4-6 pkt)** - teza interpretacyjna\n> - **B. Uzasadnienie tezy (0-4-8-12 pkt)** - analiza tekstu wiersza\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0-1-2 pkt)** - brak bledow faktograficznych\n> - **D. Zamysl kompozycyjny (0-2-4 pkt)** - wstep, rozwinięcie, zakonczenie\n> - **E. Spojnosc lokalna (0-1-2 pkt)** - logiczne przejscia\n> - **F. Styl tekstu (0-1-3 pkt)** - odpowiedni do gatunku\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0-2-4 pkt)** - gramatyka, slownictwo\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0-2-4 pkt)** - ortografia i interpunkcja\n> - **UWAGA:** 0 pkt w kat. A = 0 pkt calosciowo. A = 2 pkt i B = 0 pkt = 0 pkt. Ponizej 250 slow: tylko A, B, C.\n\nCo zapamietac? Interpretacja zaczyna sie od TEZY (co chcial powiedziec poeta?), nastepnie uzasadnia sie ja analiza tekstu. Teza do \"Labora!\": apel do pracy dla wyzszych ideali. Kontekst: Kudirka + pozytywizm litewski + zakaz druku litewskiego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/2a","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"2a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Gediminasa Kukty \"Esame ne tai, kas atrodome\" (recenzja ksiazki Vladasa Dremy \"Dinges Vilnius\") ze stron 2-3 arkusza.\n\na) Is pirmos pastraipos israsykite du jaunimo zargono zodzius.\n\n1\n2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. ciliakas\n2. kofeinas**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie mowi: \"Is pirmos pastraipos israsykite du jaunimo zargono zodzius\" - z pierwszego akapitu wypisz dwa slowa nalezace do slangu mlodziezowego.\n\nPierwszy akapit tekstu zawiera: \" steriliais Valdovu rumais ir ciliakais, kenkenais ir kofeinais ant kiekvieno kampo.\"\n\nSlowka:\n- **ciliakas** - slangowe okreslenie miejsca (modna kawiarnia/bar sieciowy)\n- **kofeinas** - slangowe okreslenie kawiarni (od slowa \"kofeina\" - kofeina)\n- **kenke** / **kenkeinas** - rowniez slang, ale mniej oczywisty\n\nKlucz CKE podaje jako przykladowe odpowiedzi: ciliakas i kofeinas.\n\n## Sposob 2 - gramatyka lub kontekst literacki\nJargon (zargonas) to odmiana jezyka uzywana przez okeslona grupe spoleczna - tutaj mlodych ludzi.\nCechy slangu mlodziezowego:\n- czesto sa to zapozyczenienia z angielskiego\n- stosowane potocznie, nieformalne\n- zwiazane z nowoczesna kultura konsumpcyjna\n\n\"Ciliakas\" i \"kofeinas\" pasuja do tego opisu - potoczne, mlodziezowe nazwy modnych lokali.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne zacytowanie dwoch slow ze slangu mlodziezowego z pierwszego akapitu\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak\n> - **Akceptowane warianty:** ciliakas + kofeinas (lub kenkeinas jako trzecia opcja)\n\nCo zapamietac? Nalezy wypisac dokladnie slowa z tekstu. Oba slowa musza byc z pierwszego akapitu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/2b","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"2b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Gediminasa Kukty \"Esame ne tai, kas atrodome\" (recenzja ksiazki Vladasa Dremy \"Dinges Vilnius\") ze stron 2-3 arkusza.\n\nb) Paaiskinkite, kokiu tikslu sie zargono zodziai yra pavartoti.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Autor uzywa slow z jargonu mlodziezowego, aby podkreslic modernizm i syntetyczny charakter wspolczesnego Wilna (miesto modernumo pabrezimas).**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Paaiskinkite, kokiu tikslu sie zargono zodziai yra pavartoti\" - wyjasni, w jakim celu te slowa slangowe sa uzyte.\n\nKontekst w tekscie: \"Vilnius virsta neatpazistamu isciustytu sintetiniu miestu su pigiomis saligatviu plytelemis, dangoraiziais, distrofikemis liepaitemis, steriliais Valdovu rumais ir ciliakais, kenkenais ir kofeinais ant kiekvieno kampo.\"\n\nAutor wylicza elementy wspolczesnego Wilna, a wsrod nich slangowe miejsca. Jargon sluzy tutaj do:\n1. **Pabrezti modernizma** - podkreslenia, ze Wilno stalo sie miastem nowoczesnym/sieciowym\n2. **Krytyki** - te wyrazy nosa ton ironiczny, wskazuja na ujednolicenie i komercjalizacje\n3. **Kontrastowania** z historycznym, wyjatkowym miastem opisywanym w ksiazce Dremy\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nUzywanie slangu w tekscie publicystycznym (recenzja to publicystyka) moze sluzyc roznym celom stylistycznym. Tutaj Kukta swiadomie wprowadza mlodziezowy zargonas, aby pokazac, jak wspolczesna kultura konsumpcyjna zmienila oblicze Wilna. To zabieg ironiczny - zestawienie historycznych wartosci z jalovymi, sieciowymi miejscami.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie funkcji jargonizmow (podkreslenie modernizmu/wspolczesnosci miasta)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** wskazanie ironicznej funkcji, kontrastu z historia, podkreslenia syntetycznosci/nowoczesnosci\n\nCo zapamietac? Jargon mlodziezowy pelni funkcje stylistyczna - podkreslenie komercjalizacji i modernizmu Wilna, jednoczesnie z odcieniem ironicznym.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/6a","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"6a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do wywiadu z Dario Martinellim o Spiewajacej rewolucji (tekst ze stron 3-5 arkusza, zrodlo: http://ktu.edu, 2015.08.21).\n\nPaaiskinkite D. Martinelli Lietuvos Dainuojancios revoliucijos apibudinima \"geriausiai saugoma lietuviu paslaptis\".\n\na) Apibudinimo paaiskinimas:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Dlatego, ze o Spiewajacej rewolucji jest bardzo malo informacji dostepnych cudzoziemcom, wytworzylo sie wrazenie, ze to najlepiej strzezony sekret Litwinow (\"geriausiai saugoma lietuviu paslaptis\").**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Apibudinimo paaiskinimas\" - wyjasnienie okreslenia \"geriausiai saugoma lietuviu paslaptis\" (najlepiej strzezony sekret Litwinow).\n\nW tekscie Martinelli mowi, ze:\n- Cudzoziemcy nie wiedza prawie nic o Spiewajacej rewolucji na Litwie\n- Powod: bardzo malo informacji po angielsku\n- Estonia napisala duzo po angielsku, przez co rewolucja kojarzy sie ze swiatu z Estonia\n- Tworzy to paradoks: tak wazne wydarzenie historyczne jest nieznane poza Litwa, jakby celowo ukrywane - stad metafora \"najlepiej strzezony sekret\"\n\nWyjasnienie: Chodzi nie o to, ze Litwini celowo cos ukrywaja, ale o to, ze przez brak publikacji angielskojezycznych swiaat nie wie o tym waznym wydarzeniu.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nDainuojanti revoliucija (Spiewajaca Rewolucja) to ruch 1987-1991, kiedy Litwini, Lotwa i Estończycy uzywali spiewania piesni patriotycznych jako formy biernego oporu. Martinelli uwaza, ze to wydarzenie zaslugiuje na miejsce w czolowce swiatowych pokojowych ruchow spolecznych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wyjasnienie, ze brak informacji po angielsku sprawil, iz rewolucja jest nieznana cudzoziemcom, jakby sekret\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** kazde wyjasnienie podkreslajace paradoks: wazne wydarzenie jest nieznane na swiecie = \"tajemnica\"\n\nCo zapamietac? Metafora \"najlepiej strzezony sekret\" opisuje PARADOKS: wazna rewolucja jest nieznana poza Litwa - nie przez celowe ukrywanie, lecz przez brak angielskojezycznych materialow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/6b","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"6b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do wywiadu z Dario Martinellim o Spiewajacej rewolucji (tekst ze stron 3-5 arkusza, zrodlo: http://ktu.edu, 2015.08.21).\n\nb) Pazymekite teisinga atsakyma. Frazeje \"geriausiai saugoma lietuviu paslaptis\" slypi\n\nA. palyginimas.\nB. ironija.\nC. alegorija.\nD. oksimoronas.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**B - ironija (ironia)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Pazymekite teisinga atsakyma. Frazeje 'geriausiai saugoma lietuviu paslaptis' slypi\"\n\nAnaliza opcji:\n- **A - palyginimas (porownanie)** - zawiera \"jak\" lub \"jakby\". Tutaj nie ma porownania.\n- **B - ironija (ironia)** - polega na mowieniu czegos, co jest sprzeczne ze stanem faktycznym. \"Najlepiej strzezony sekret\" sugeruje celowe ukrywanie, a w rzeczywistosci chodzi o zaniedbanie/ignorancje. Martinelli uzywa tej frazy z wyrazna dawka gorzkiej ironii. **To POPRAWNA odpowiedz.**\n- **C - alegorija (alegoria)** - rozbudowana metafora z ukrytym znaczeniem. Tutaj jej nie ma.\n- **D - oksimoronas (oksymoron)** - zestawienie slow o przeciwstawnych znaczeniach. Nie wystepuje w tej frazie.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nIronia jezykowa polega na tym, ze dosłowne znaczenie slowa/frazy rozni sie od zamierzonego:\n- Dosłownie: ktos celowo strzeze sekretu\n- Rzeczywiscie: nikomu nie zalezy na naglosnieniu, bo nie ma materialow po angielsku\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz B (ironija)\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** tylko B\n\nCo zapamietac? Ironia = mowimy cos, co jest sprzeczne z rzeczywistoscia. \"Najlepiej strzezony sekret\" - bo Litwini jakby nie chca sie chwalic swoim dziedzictwem = gorzka ironia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/10 (temat 1)","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"10 (temat 1)","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"10 uzduotis. Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie.\n\nTemat 1 (rozprawka): Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu? Atskleiskite tema remdamiesi pateikta Dalios Grinkeviciutes atsiminimu knygos Lietuviai prie Laptevu juros istrauka ir kitais kulturos tekstais. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nTekst zrodlowy: Dalia Grinkeviciute, Lietuviai prie Laptevu juros (fragment).\n\nDalia Grinkeviciute\nLietuviai prie Laptevu juros\n\n1950 m. spalio menesi mane suseke ir sueme. Uzdare i Kauno tardomaji kalejima ir pateike kaltinima pagal baudziamojo kodekso 82 str. - pabegimas is istremimo. Tardymo organus domino, kur slapstosi Motina, kas teike prieglobsti ir materialine pagalba.\nNe i viena is siu klausimu atsakyti negalejau neisduodama zmoniu, kurie mums padejo. Todel is karto pasakiau: teisybes sakyti negaliu, meluoti nenoriu. Uz geruma ir kilnuma taip neatsakoma. Kai del Motinos, galiu pasakyti tik tiek - mire 1950 m. geguzes 5 d. Manimi, zinoma, nepatikejo. Reikalavo pasakyti gydytoju pavardes, kokiose kapinese, kokia pavarde palaidota. Ir i siuos klausimus atsakyti as taip pat atsisakiau. Po poros dienu tardytojas triumfuodamas mane \"demaskavo\": patikrinti visi Lietuvos CBAI biurai ir nustatyta, kad ta diena tokio amziaus moteris Lietuvoj nemire. Mamytes mirties faktas buvo atmestas kaip melagingas. Na ir aciu Dievui. Pastebejau, kad jie niekada netiki teisybe. O labiausiai bijojau, kad nesuzinotu, kur Mamyte palaidota, nes tada tuoj pat darytu palaiku ekshumacija.\nKadangi tardymas visiskai nezenge i prieki, nuolat keitesi tardytojai. I tardyma kviesdavo beveik kiekviena nakti, leng pradejus miegoti. O sesta ryto jau signalas keltis. Diena net sedint prisnusti negalima - tuoj baudzia. Miego trukumas labai vargino.\nSavaitemis su tardytojais tupciojome vietoje. Galu gale, isvargine mane ir patys save, tardyma uzbaige tuo, kuo ir pradejo.\nGydytojai, gyde mano Motina, zmones, kurie mums teike prieglobsti, slepe, nenukentejo. Dauguma ju tebera gyvi ir gyvena Kaune ir Vilniuje. Saugumo isitikinimu, Mamyte tebebuvo gyva ir jie aktyviai ieskojo iki 1953 metu.\nKarta, apie 5 val. vakaro, man buvo liepta apsirengti ir iseiti is kameros. Koridoriais, laiptinemis priziuretojas mane isvede i kalejimo kiema. Nesupratau, kur mane veda. Priejome kalejimo vartus. Prie duru, vedanciu tiesiai i gatve, laukdamas manes stovejo elegantiskas ir grazus mazdaug 27-28 metu vyriskis. Maloniai sypsodamas pasisveikino ir paprase eiti su juo, bet ranku nelaikyti uz nugaros. Paprasciausiai stumtelejo duris, ir mes isejome i Mickeviciaus gatve. Buvo rudens vakaras. Zmones ejo is darbo, uzsukdavo i parduotuves. Studentu burys isbego is fakulteto rumu. Atsidureme tarp praeiviu. Grazus ir be galo brangus buvo mano gimtasis Kaunas ta rudens vakara. Ejome tyledami ir neskubedami. Karo muziejaus sodelyje prisedome ant suoliuko. Man vis atrode, kad as sapnuoju. Kas padovanojo man si paskutini pasivaiksciojima po gimtaji miesta? Paskui ijejome i patalpa Donelaicio ir Gedimino gatviu kampe. Tarnautoju nesimate, ijejome i viena is kabinetu. Atsisedome. Mano malonusis palydovas paklause, ar as nenoreciau gyventi Kaune legaliai ir mokytis? Pasirodo, tai visai paprasta. Jeigu noriu, tai artimiausiomis dienomis mane paleis is kalejimo. Bylos i Maskva nesiu. Ir i Jakutija atgal vaziuoti taip pat nereikes. As paprasciausiai eisiu i namus. O is manes reikes labai nedaug - tik nedideles pagalbos organams.\nViskas aisku. As tikriausiai turesiu jeiti i savo tevu draugu ir pazistamu namus. Jie atidarys duris draugui, o is tikruju isliaus gyvate, pasiruosus be gailescio paleisti juos Sibiro kanciu keliais. Dabar as supratau, kas mano malonusis palydovas.\nPasakiau, kad renkuosi savo 3 metus lagerio uz pabegima ir grizima i Jakutija. Jis santuriai sypteljo ir paaiskino, kad as truputi klystu del bausmes: manes laukia ne treji metai lagerio, o 20 metu katorgos, ir as pati sau nuosprendi pasirasiau. Padave man popieriaus lapa, kuriame is tikruju buvo mano parasas. Ir as prisiminiau: Jakutske visiems tremtiniams buvo pranesta, kad pagal nauja isaka pabegimas is tremties bus baudziamas iki 20 metu katorgos. Kaip ir visi, as taip pat pasirasiau, kad naujaji isaka skaiciau. Netrukus pabegome. Ir stai dokumentas cia. 20 metu katorgos O dabar man dvidesimt treji. Galas net mintim neapciuopiamas. Grazinau dokumenta. Pasaulis ima kazkur grimzti. Pasnekovas tyledamas laukia.\nTai stai kas man padovanojo si nuostabu pasivaiksciojima. Parode ir akimirka leido pajusti gyvenima, kuris is manes atimtas visiems laikams, kurio niekada nebus, bet kuri siulo mainais uz garbe ir sazine.\nPaprasiau nuvesti mane atgal i kalejima. Isbuvus pusmeti Kauno tardomajam kalejime, atejo is Maskvos ypatingosios komisijos nuosprendis.\nMane nuvede is kameros i kabineta. Jame buvo du saugumo kariskinai. Perskaite nuosprendi: uz pabegima - 3 metai lagerio. Atlikus bausme, grazinti i Jakutija.\nPo nuosprendziu pasirasyti atsisakiau. I klausima - kodel? - atsakiau, kad sis nuosprendis neturi jokio juridinio pagrindo. Istremimas yra bausme. Istremti gali tik teismas uz nusikaltima. Mane istreme vaika be jokios kaltes ir teismo, vien del to, kad gimiau toj, o ne kitoj seimoj. Todel is savo isvykimo is Jakutijos nelaikau nei pabegimu, nei nusikaltimu. Nuosprendzio nepripazistu.\n\nElektronine lietuviu kalbos ir literaturos chrestomatija 11-12 klasei. Versija 1.0., 2012, p. 1950-1952.\n\nTemat 1 (rozprawka): Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu? Atskleiskite tema remdamiesi pateikta Dalios Grinkeviciutes atsiminimu knygos Lietuviai prie Laptevu juros istrauka ir kitais kulturos tekstais. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Temat 1 - Rozprawka: \"Ar verta pasiaukoti del kitu zmoniu?\" (Czy warto poswiecic sie dla innych ludzi?)**\n\nPonizej wzorcowy plan z teza i argumentami, oparty na fragmencie ksiazki Dalii Grinkeviciute \"Lietuviai prie Laptevu juros\" oraz innych tekstach kultury.\n\n**WZORCOWA ROZPRAWKA (ok. 300 slow):**\n\nTeza: Poswiecenie sie dla innych jest wartoscia najwyzsza, bo zachowuje godnosc ludzka i pozwala zyc w zgodzie z wlasnym sumieniem.\n\nDalia Grinkeviciute w swoich wspomnieniach pokazuje, ze mozna byc silnym nawet w najtrudniejszych warunkach. Aresztowana za ucieczke z zeslania, odmowila wspolpracy z UB: \"Uz geruma ir kilnuma taip neatsakoma\" (Za dobroc i szlachetnosc tak sie nie odpowiada). Wolala 20 lat lagrów niz zdrade ludzi, ktorzy jej pomogli. To klasyczny przyklad poswiecenia - wybrala cierpienie, by ochronic innych.\n\nPoswiecenie dla innych ma sens z kilku powodow. Po pierwsze, zachowuje godnosc ludzka. Grinkeviciute rozumiala, ze zdradzajac przyjaciol, zniszczylaaby sie wewnetrznie. Po drugie, poswiecenie buduje wspolnote - dobroc jednych umozliwia przetrwanie innych. Po trzecie, historia pokazuje, ze poswiecenie nie jest daremne: lekarze i ludzie, ktorzy pomogli Dalii i jej matce, ocaleli, bo ona nie zdradzia.\n\nPodobny motyw pojawia sie w literaturze swiatowej. Antygona w dramacie Sofoklesa poswiecila zycie, by pochowac brata - bo honor i milosc bliznich sa wazniejsze niz strach przed wladca. W \"Dzyumie\" Camusa doktor Rieux zostaje w zarazanym miescie, zamiast uciekac - poswiecenie staje sie sensem zycia.\n\nMozna pytac: czy takie poswiecenie jest sensowne, jesli nie zawsze jest doceniane? Odpowiedz Grinkeviciute jest jednoznaczna: \"renkuosi savo 3 metus lagerio\" (wybieram 3 lata lagrów). To wybor sumienia, nie kalkulacji. Ona wiedziala, ze jej poswiecenie ochrania konkretnych ludzi.\n\nPodsumowujac: poswiecenie sie dla innych jest warte, bo pozwala zachowac godnosc i zyc w zgodzie ze swoimi wartosciami. Przyklad Dalii Grinkeviciute pokazuje, ze prawdziwe czlowieczenstwo mierzy sie nie tym, co robimy dla siebie, lecz tym, co jestesmy gotowi zrobic dla innych.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKlucz do napisania dobrej rozprawki:\n1. **Teza (teze)** - wyrazna odpowiedz na pytanie: TAK, warto poswiecic sie (lub NIE)\n2. **Argumenty z fragmentu Grinkeviciute** - trzeba odniesc sie do podanego tekstu\n3. **Argumenty z innych tekstow kultury** - literatura, film, historia\n4. **Spoistoc logiczna** - kazdy akapit prowadzi do wniosku\n5. **Min. 250 slow**\n\nKluczowe cytaty z fragmentu:\n- \"Uz geruma ir kilnuma taip neatsakoma\" (Za dobroc i szlachetnosc tak sie nie odpowiada)\n- \"renkuosi savo 3 metus lagerio\" (wybieram 3 lata lagrów)\n- \"mainais uz garbe ir sazine\" (w zamian za honor i sumienie)\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nDalia Grinkeviciute (1927-1987) - litewska pisarka, zeslana na Sybir jako 14-latka w 1941 roku. Jej wspomnienenia dokumentuja heroizm zwyklych Litwinow na zeslaniu. W fragmencie odmawia wspolpracy z NKWD, wolac katorg od zdrady.\n\nInne teksty kultury do uzycia:\n- Sofokles \"Antygona\" - poswiecenie dla brata i wyzszych wartosci\n- Albert Camus \"Dzuma\" - doktor Rieux zostaje w plonacym miescie\n- Henryk Sienkiewicz \"Quo vadis\" - poswiecenie pierwszych chrzescijan\n- Jonas Basanavicius - poswiecenie dla odrodzenia litewskiej kultury\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10 temat 1, max 30 pkt):\n> Kryteria (kategorie):\n> - **A. Sformulowanie stanowiska (0-3-6 pkt)** - wyrazna teza wobec problemu\n> - **B. Uzasadnienie stanowiska (0-4-6-9-12 pkt)** - argumenty z tekstu i innych zrodel\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa (0-1-2 pkt)** - brak bledow faktograficznych\n> - **D. Zamysl kompozycyjny (0-2-4 pkt)** - wstep, rozwinięcie, zakonczenie\n> - **E. Spojnosc lokalna (0-1-2 pkt)** - logiczne przejscia miedzy zdaniami\n> - **F. Styl tekstu (0-1-3 pkt)** - odpowiedni styl do gatunku\n> - **G. Poprawnosc jezykowa (0-2-4 pkt)** - gramatyka, slownictwo\n> - **H. Poprawnosc zapisu (0-2-4 pkt)** - ortografia i interpunkcja\n> - **UWAGA:** 0 pkt w kat. A = 0 pkt calosciowo. A = 3 pkt i B = 0 pkt = rowniez 0. Ponizej 250 slow: punkty tylko za A, B, C.\n\nCo zapamietac? Rozprawka wymaga WYRÁZNEJ tezy (za lub przeciw) i jej uzasadnienia cytatami z podanego tekstu + innymi przykladami z kultury. Min. 250 slow. Kategoria A jest kluczowa - bez niej nie ma punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"1","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-4.\n\nGediminas Kukta\nEsame ne tai, kas atrodome\n\nVladas Drema. \"Dinges Vilnius\". - Vilnius: \"Versus aureus\", 2013.\n\nVlado Dremos (kultinis) \"Dinges Vilnius\" yra vienas didziulis tai buvo. Naujai perleista knyga grazina smalsuma ir nora suprasti ilga ir tragiska mylimo, bet negrazinamai pasikeitusio miesto istorija. Siandien atmintis apie ji traukiasi kaip Sagrenes oda. Vilnius virsta neatpazistamu isciustytu sintetiniu miestu su pigiomis saligatviu plytelemis, dangoraiziais, distrofikemis liepaitemis, steriliais Valdovu rumais ir ciliakais, kenkenais ir kofeinais ant kiekvieno kampo.\nAtminti siandien daznai suvaidiname. Per valstybines sventes - visuomet. Tik ta atmintis, regis, siekia vos dvidesimtmeti. Todel per oficialius renginius vis dar skamba tik zodziai apie \"grizima i Europa\", \"grizima namo\". Pamirstant, jog Lietuvos (Vilniaus) istorija kur kas senesne, sudetingesne ir spalvingesne.\nDeja, siandien gausu mananciu kitaip. Tai nieko daugiau, tik proto sintetika. Nieko daugiau, tik mastymo klaida. Ko noreti - nesugebame istaisyti klaidos Kudirkos paminkle iskaltuose himno zodziuose. Ka jau kalbeti apie tokia \"nepaslankia\" medziaga kaip mastymas. Neseniai vienas pazistamas apie Vilniu pasake: visais laikais jis buvo ne tai, kas atrode. Geriausias pavyzdys, anot jo - kietai suristos ir kaspinais papuostos merginu kasos pokario Vilniaus fotografijose. Nebuvo ko valgyti, kur glaustis, uztat ilgi plaukai reprezentatyviai tvarkingai gule ant peciu. Bent jau pries objektyva. Siandien situacija nepasikeite. Kazkur po pigiu dazu sluoksniu dusta unikalios freskos, t. y. slepiasi/slepiamas kitas miestas.\nSalia konkrecios ir issamios faktines informacijos, Vladas Drema pateikia vaizdingu miesto aprasymu, yra gabus pasakotojas. Tokie intarpai gyvina teksta, zadina vaizduote. Jis kruopsciai parodo, kaip keitesi Vilniaus architektura, gatves, kaip kuresi rajonai. Niokotas karu, sukilimu ir gaisru, nethekes daugybes puosniu pastatu, baznyciu, cerkviu, sinagogu, Vilnius fenomenaliai isliko, vis atgydavo kaip tas paukstis Feniksas. Taciau ne toks, koks buvo anksciau.\nVilnius - dinges. Bet atrandamas.\n\n\"Literatura ir menas\" 2013.07.26, nr. 3437, p. 25.\n\nParaszykite teksto santrauka (40-60 zodziu).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe streszczenie (ok. 50 slow):** Tekstas yra Vlado Dremos knygos \"Dinges Vilnius\" recenzija. Autorius aprase siuolaikini Vilniu - modernizuota, sintetini miesta. Taciau, pasak autoriaus, po pigiu dazo sluoksniu slypi tikrasis, istorinis Vilnius. Bendra sio teksto mintis: Vilnius, nors ir dinges, yra vis dar galintis buti atrastas, nes jo praeitis kur kas gilasne nei dabartinis vaizdas leidzia manyti.\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAby napisac dobre streszczenie (santrauka), nalezy:\n1. **Zidentyfikowac gatunek tekstu** - to recenzja (recenzija) ksiazki Vladasa Dremy \"Dinges Vilnius\" (\"Zaginione Wilno\"), napisana przez Gediminasa Kukte.\n2. **Wskaz temat** - autor opisuje wspolczesne Wilno jako plastikowe, syntetyczne miasto: tanie plytki chodnikowe, wiezowce, sterylne Palac Wielkich Ksiazat (\"steriliais Valdovu rumais\"), kawiarnie (\"ciliakai, kenkenai, kofeinai\").\n3. **Wskaz glowna mysl** - pamiec historyczna zanika (\"traukiasi kaip Sagrenes oda\"), ale ukryte pod warstwami farby prawdziwe miasto mozna odkryc (\"Vilnius - dinges. Bet atrandamas.\").\n4. **Sprawdz liczbe slow** - streszczenie musi miec 40-60 slow.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nVladas Drema (1910-1995) byl historykiem sztuki i dokumentarzysta architektury wilenskiej. Jego ksiazka opisuje budynki, ulice i dzielnice, ktore zniknely w wyniku wojen i dewastacji. Autor recenzji Gediminas Kukta poslugiuje sie metafora \"Sagrenos oda\" (skora szagrynu - z powiesci Balzaca) symbolizujaca kurczaca sie pamiec zbiorowa.\nWazne do streszczenia:\n- gatunek: recenzja\n- temat: dawne Wilno vs. wspolczesne Wilno\n- teza: pod nowoczesna fasada kryje sie historyczna tozsamosc miasta\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - ze streszczenia wynika temat i tresc tekstu; adekwatny poziom uogolnienia, logiczna spojnosc, wlasciwa liczba slow (40-60)\n> - **2 pkt** - temat i tresc oddane poprawnie, ALE zaburzenia w poziomie uogolnienia LUB spojnosci\n> - **1 pkt** - temat i tresc oddane, ALE zaburzenia w uogolnieniu ORAZ spojnosci\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** kazde streszczenie 40-60 slow wskazujace na recenzje, temat Wilna historycznego/wspolczesnego i mysl o ukrytej tozsamosci\n\nCo zapamietac? Santrauka (streszczenie) nie cytuje zdan z tekstu, lecz uogolnia: gatunek, temat, glowna mysl. Kluczowe: 40-60 slow, logika, spojnosc.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/3","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Gediminasa Kukty \"Esame ne tai, kas atrodome\" (recenzja ksiazki Vladasa Dremy \"Dinges Vilnius\") ze stron 2-3 arkusza.\n\nNustatykite, kaip sakiniai atitinka teksta. Pazymekite A, jeigu sakinys atitinka teksta, arba N, jeigu neatitinka teksto.\n\n1. Pirmoje pastraipoje autorius cituoja V. Dremos mintis.\n2. Trecioje pastraipoje autorius reiskia savo ir kito asmens nuomone.\n3. Ketvirtoje pastraipoje autorius komentuoja knygos turini.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. A (Taip / Prawda)\n2. A (Taip / Prawda)\n3. A (Taip / Prawda)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Nustatykite, kaip sakiniai atitinka teksta. Pazymekite A, jeigu sakinys atitinka teksta, arba N, jeigu neatitinka teksto.\"\n\nSprawdzamy kazde stwierdzenie:\n\n**1. \"Pirmoje pastraipoje autorius cituoja V. Dremos mintis.\"** (W pierwszym akapicie autor cytuje mysli V. Dremy) - **A (TAK)**\nPierwszy akapit zawiera streszczenie i przytoczenie zawartosci ksiazki Dremy: \"Naujai perleista knyga grazina smalsuma \" - autor omawia ksiazke, przekazujac jej idee.\n\n**2. \"Trecioje pastraipoje autorius reiskia savo ir kito asmens nuomone.\"** (W trzecim akapicie autor wyraaza swoja i innej osoby opinie) - **A (TAK)**\nTrzeci akapit zawiera: \"Neseniai vienas pazistamas apie Vilniu pasake: visais laikais jis buvo ne tai, kas atrode.\" - autor przytacza opinie znajomego (kito asmens) i wyraaza wlasne poglady.\n\n**3. \"Ketvirtoje pastraipoje autorius komentuoja knygos turini.\"** (W czwartym akapicie autor komentuje tresc ksiazki) - **A (TAK)**\nCzwarty akapit: \"Salia konkrecios ir issamios faktines informacijos, Vladas Drema pateikia vaizdingu miesto aprasymu, yra gabus pasakotojas.\" - to bezposredni komentarz do tresci ksiazki.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nZadania typu prawda/falsz wymagaja uwaznej analizy tekstu. Kluczowe pojecia:\n- **citata** (cytat) - bezposrednie przytoczenie slow\n- **nuomone** (opinia) - wyrazenie wlasnych pogladow\n- **komentaras** (komentarz) - interpretacja lub ocena tresci\n\nWszystkie trzy stwierdzenia sa prawdziwe (A).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne zaznaczenie trzech odpowiedzi: 1. A; 2. A; 3. A\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna\n> - **Akceptowane warianty:** tylko konfiguracja A, A, A\n\nCo zapamietac? Wszystkie trzy zdania sa prawdziwe. Jedna bledna odpowiedz = 0 pkt.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/4","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Gediminasa Kukty \"Esame ne tai, kas atrodome\" (recenzja ksiazki Vladasa Dremy \"Dinges Vilnius\") ze stron 2-3 arkusza.\n\nPateikite po viena zodziu niokoti ir dingti antonima.\n\nniokoti -\ndingti -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**niokoti - kurti (niszczyc - tworzyc/budowac)\ndingti - rodytis (znikac - pojawiac sie)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Pateikite po viena zodziu niokoti ir dingti antonima\" - podaj po jednym antoniimie dla slow niokoti i dingti.\n\nAnaliza slow:\n\n**niokoti** (niszczyc, dewastowac, rabowac) - antonim to slowo oznaczajace cos przeciwnego:\n- **kurti** - tworzyc, budowac, zakkladac\n- mozna rowniez: saugoti (chronic), puosyti (ozdabiac), statyti (budowac)\n\n**dingti** (znikac, ginac, zanikac) - antonim:\n- **rodytis** - pojawiac sie, pokazywac sie\n- mozna rowniez: atsirasti (pojawic sie), rastis (znajdowac sie)\n\n## Sposob 2 - gramatyka lub kontekst literacki\nAntonimy (antonimiai) to wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym. W jezyku litewskim:\n- **niokoti** pochodzi od rdzenia zwiazanego ze zniszczeniem. Antonimy: kurti (tworzyc)\n- **dingti** - znikac, ginac (por. \"Dinges Vilnius\" - Zaginione Wilno). Antonim: rodytis (pojawiac sie)\n\nOba slowa wystepuja w tekscie recenzji: \"niokotas karu, sukilimu ir gaisru\" (zniszczony wojnami), \"Vilnius - dinges\" (Wilno - zaginione).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne podanie dwoch antonimow\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna\n> - **Akceptowane warianty:** niokoti: kurti / saugoti / statyti; dingti: rodytis / atsirasti\n\nCo zapamietac? Antonim to slowo o znaczeniu PRZECIWNYM. niokoti = niszczyc, antonim = tworzyc (kurti). dingti = znikac, antonim = pojawiac sie (rodytis).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/5","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 5.-9.\n\nKauno technologijos universiteto (KTU) Tarptautinio semiotikos instituto vadovo naujausias projektas - Dainuojancios revoliucijos Lietuvoje tyrimas. Pasak D. Martinelli, jo isleista monografija bus pirmoji rimta studija anglu kalba apie svarbu muzikos vaidmeni Lietuvos nepriklausomybes judejimo metais.\n\n- Kaip susidomejote Dainuojancia revoliucija? - paklauseme Dario Martinelli.\n- As jau kuri laika uzsiimu populiariosios muzikos ir jos panaudojimo politiniams tikslams tyrimais. Taciau apie Lietuvos Dainuojancia revoliucija - paslepta jusu istorijos brangakmeni - suzinojau faktiskai tik persikeles gyventi i Lietuva, is savo zmonos.\nNaturalu, jog man kilo klausimas: kaip gali buti, kad tiek mazai zinau apie muzikini ivyki, kuris turejo milziniska itaka salies nepriklausomybes judejimui? Pasirode, kad tiesiog lietuviai apie tai yra isleide labai mazai informacijos anglu kalba. Palyginimui - estai sugebejo sugeneruoti tiek angliska turinio sia tema, jog tarptautiniame kontekste Dainuojancia revoliucija imta laikyti Estijos, o ne Baltijos saliu fenomenu.\n[ ]\nEsu muzikologas, tad pagrindinis mano tyrimu objektas yra muzika. Pavyzdziui, tyrinejant muzika, turincia politine prasme, naturaliai kyla noras akcentuoti zodzius, nes jie perduoda prasme. Taciau man idomu tai, kad ir pati muzika gali perduoti politine zinia. Tai yra - kai kurios dainos yra svarbios ne tik del to, ka jos sako, bet ir del to, kaip jos ta daro.\n- Gal galite pateikti pavyzdzin?\n- Pavyzdziui, kai kalbame apie Dainuojancia revoliucija, turime omenyje du skirtingus repertuarus: vienas is jau egzistuojanciu dainu, kurios is naujo tapo populiarios, pavyzdziui, lietuviu liaudies, nacionalines dainos, kitas - naujos dainos, sukurtos tuo metu.\nPirmuoju atveju revoliucingumas pasireiske tuo, kad zmones drjso viesai atlikti dainas, kurios sovietu valdzios buvo uzdraustos. Tokia pat drasa paremtas ir Kaledu giesmiu giedojimas namuosear, apskritai, Kaledu sventimas religiniu draudimo laikotarpiu.\nAntruoju atveju galima arba tyrineti dainu, kuriose sarkastiskai isjuokiamas sovietinis rezimas, ivairove, arba atkreipti demesi i siu dainu zanrus. Pavyzdziui, tuo laikotarpiu vykes Roko marsas, kuriame koncertavo tokios grupes, kaip \"Katedra\" arba \"BIX\", yra muzikinis protestas zanro prasme. Rokas, pankrokas, metalas isreiskia maisto, asmenines laisves ideja, kuri buvo nepriimtina sovietu valdziai.\n- Dainuojancia revoliucija vadinate \"geriausiai saugoma lietuviu paslaptimi\". Kas del to labiau nukentejo - ar mes, ar pasaulis?\n- Manau, kad daug prarado abi puses: pasaulis nezino apie tokio masto taikaus protesto buda, kuris zenkliai prisidejo prie salies nepriklausomybes atgavimo. Tarptautineje muzikologijoje, kai kalbama apie politine muzika, kaip pavyzdys dazniausiai pasitelkiami keletas ivykiu, dazniausiai Jungtinese Amerikos Valstijose, kai kada - Vakaru Europoje. Dazniausiai minimas Vudstoko festivalis, kurio sukis \"Taika, meile ir muzika\" skamba ir siandien, taciau Baltijos saliu Dainuojanti revoliucija lieka nuosalyje. Politines muzikos tyrimai tikrai praturtetu, jei butu zinoma apie tokio svarbaus, keleta metu trukusio ivykio, kaip Baltijos saliu Dainuojanti revoliucija, egzistavima.\nTaciau, mano nuomone, neisnaudodama galimybes prisistatyti kaip salis, kurioje vyko tokio masto ivykiai, daugiausia praranda pati Lietuva. Kartais man atrodo, kad lietuviai tarsi truputi gedijasi savo nuopelnu, drovisi girtis savo paveldu.\n[ ]\nKai daugiau suzinojau apie siuos ivykius, man padare neisdildoma ispudi dvasia, kuri skatino siuos procesus. Taip supratau, kad sis ivykis padejo Baltijos saliu istorijos pamatus, todel jis turetu buti svenciamas, jo prasme deramai perteikta jaunajai kartai. Baltijos kelia laikau vertu itraukti i paciu svarbiausiu zmonijos istorijoje pacifistiniu judejimu desimtuka.\n\n2015.08.21\n\nhttp://ktu.edu\n\nKodel, D. Martinelli nuomone, apie Lietuvos Dainuojancia revoliucija reikia rasyti anglu kalba?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Apie Lietuvos Dainuojancia revoliucija reikia rasyti anglu kalba, nes apie ja yra labai mazai informacijos angliskai. Estai isleido daug turinio anglu kalba ta tema, del to pasaulyje manoma, kad Dainuojanti revoliucija yra Estijos fenomenas, o ne Baltijos saliu.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Kodel, D. Martinelli nuomone, apie Lietuvos Dainuojancia revoliucija reikia rasyti anglu kalba?\" - Dlaczego, zdaniem D. Martinelliego, trzeba pisac po angielsku?\n\nOdpowiedz wprost w tekscie: \" tiesiog lietuviai apie tai yra isleide labai mazai informacijos anglu kalba. Palyginimui - estai sugebejo sugeneruoti tiek angliska turinio sia tema, jog tarptautiniame kontekste Dainuojancia revoliucija imta laikyti Estijos, o ne Baltijos saliu fenomenu.\"\n\nDwa powody:\n1. Litwa wydala bardzo malo informacji po angielsku o Spiewajacej rewolucji\n2. Estonia nagenerowala duzo tresci po angielsku, przez co swiaat uwaza rewolucje za zjawisko estońskie, nie baltyckie\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nDario Martinelli to wloski muzykolog, profesor na Uniwersytecie Technologicznym w Kownie (KTU). Sam przyznaje, ze o Spiewajacej rewolucji dowiedzial sie dopiero po przeprowadzce na Litwe, od zony. To pokazuje, jak malo informacji dostepnych jest po angielsku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz zawierajaca informacje o braku materialow po angielsku i/lub o bledzie - swiaat uwaza rewolucje za fenomen estonski\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz wskazujaca na brak angielskojezycznych materialow lub ze swiaat uwaza rewolucje za fenomen estonski\n\nCo zapamietac? Odpowiedz zawiera DWA elementy: (1) malo informacji po angielsku, (2) Estończycy napisali duzo po angielsku i w efekcie swiaat przypisuje rewolucje Estonii.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/7","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do wywiadu z Dario Martinellim o Spiewajacej rewolucji (tekst ze stron 3-5 arkusza, zrodlo: http://ktu.edu, 2015.08.21).\n\nKuri patarle isreiskia Martinelli pastebeta lietuviu budo savybe, minima atsakyme i paskutini klausima?\n\nA. Buk girtinas, bet nesigirk.\nB. Geda uz dumus labiau akis grauzia.\nC. Girtybe malone, geda ir beda padaro.\nD. Geda zmogui kvailai kalbeti, bet ne geda nezinant tyleti.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**A - \"Buk girtinas, bet nesigirk.\" (Badz godny chwaly, ale sie nie chwal.)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Kuri patarle isreiskia Martinelli pastebeta lietuviu budo savybe, minima atsakyme i paskutini klausima?\" - Ktore przyslowie wyraaza zauwazony przez Martinelliego rys charakteru Litwinow?\n\nOdpowiedni fragment tekstu: \"Kartais man atrodo, kad lietuviai tarsi truputi gedijasi savo nuopelnu, drovisi girtis savo paveldu.\" (Czasami wydaje mi sie, ze Litwini jakby troche wstydza sie swoich zaslug, wstydza sie chwalic swoim dziedzictwem.)\n\nSprawdzamy przyslowia:\n- **A - \"Buk girtinas, bet nesigirk.\"** = Badz godny chwaly, ale sie nie chwal. - Dokladnie opisuje zauwazony rys: byc zasluznymi, ale nie chwalic sie. **POPRAWNA ODPOWIEDZ.**\n- **B - \"Geda uz dumus labiau akis grauzia.\"** = Wstyd gryzie oczy bardziej niz dym. - Mowi o wstydzie jako bolesnym uczuciu, ale nie o niecheci do chwalenia sie.\n- **C - \"Girtybe malone, geda ir beda padaro.\"** = Chwalenie sie jest przyjemne, ale powoduje wstyd i biede. - Przestroga przed chwaleniem sie - odwrotna sytuacja.\n- **D - \"Geda zmogui kvailai kalbeti, bet ne geda nezinant tyleti.\"** = Wstyd mowic glupio, ale nie wstyd milczec nie wiedzac. - Nie pasuje do kontekstu.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nPrzyslowia (patarles) to skondensowane obserwacje dotyczace ludzkiego zachowania. Litwinow charakteryzuje skromnosc/wstyd przed chwaleniem sie wlasnym dziedzictwem. Przyslowie A idealnie to opisuje: mozna byc godnym chwaly (\"girtinas\"), ale nie nalezy sie chwalic (\"nesigirk\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz A\n> - **0 pkt** - inna odpowiedz lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** tylko A\n\nCo zapamietac? Kluczowy fragment: \"drovisi girtis savo paveldu\" (wstydza sie chwalic dziedzictwem). Przyslowie A mowi: badz zaslugiujacy na chwale, ale sie nie chwali = mentalnosc skromnosci opisana przez Martinelliego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/8","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do wywiadu z Dario Martinellim o Spiewajacej rewolucji (tekst ze stron 3-5 arkusza, zrodlo: http://ktu.edu, 2015.08.21).\n\nPaaiskinkite, kaip pasireiske Dainuojancios revoliucijos revoliucingumas muzikos prasme.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Rewolucyjnosc Spiewajacej rewolucji w sensie muzycznym przejawiala sie w doborze gatunkow muzycznych: grupy wybieraly gatunki nieprzyjete przez wladze sowiecka - rock, punk rock, metal - wyrazajac przez nie idee buntu i wolnosci osobistej.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Paaiskinkite, kaip pasireiske Dainuojancios revoliucijos revoliucingumas muzikos prasme\" - Wyjasni, jak przejawila sie rewolucyjnosc Spiewajacej rewolucji w sensie muzycznym.\n\nOdpowiedz w tekscie: \"Antruoju atveju galima arba tyrineti dainu, kuriose sarkastiskai isjuokiamas sovietinis rezimas, ivairove, arba atkreipti demesi i siu dainu zanrus. Pavyzdziui, tuo laikotarpiu vykes Roko marsas, kuriame koncertavo tokios grupes, kaip 'Katedra' arba 'BIX', yra muzikinis protestas zanro prasme. Rokas, pankrokas, metalas isreiskia maisto, asmenines laisves ideja, kuri buvo nepriimtina sovietu valdziai.\"\n\nKluczowe elementy odpowiedzi:\n1. **Gatunek (zanras)** - wybor gatunkow muzycznych: rock, punk rock, metal\n2. **Te gatunki wyrazaly idee** buntu, wolnosci osobistej (\"maisto, asmenines laisves ideja\")\n3. **Byly nieprzyjete przez wladze sowiecka** (\"nepriimtina sovietu valdziai\")\n4. **Przyklad**: Roko marsas (Marsz Rockowy), grupy Katedra i BIX\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nMartinelli rozroznia DWA repertuary Spiewajacej rewolucji:\n1. Stare piesni odrodzone - ludowe, narodowe, zakazane przez Sowietow, koscielne\n2. Nowe piesni - protestowe, w tym gatunki rockowe\n\nRewolucyjnosc muzyczna dotyczy drugiego repertuaru - samym gatunkiem artysci wyrazali opor.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawna odpowiedz wskazujaca na gatunek muzyczny jako wyraz rewolucyjnosci\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz mowiaca o wyborze gatunkow (rock, punk, metal) jako formie protestu; wskazanie na wolnosc osobista jako idee\n\nCo zapamietac? Klucz: slowo **zanras** (gatunek). Rewolucyjnosc muzyczna = wybor gatunkow nieprzyjemnych dla wladzy sowieckiej (rock, punk, metal), ktore symbolizowaly bunt i wolnosc.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05/zad/9","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2017-05","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2017,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do wywiadu z Dario Martinellim o Spiewajacej rewolucji (tekst ze stron 3-5 arkusza). W zadaniu podano definicje slowa revoliucija ze slownika.\n\nDabartines lietuviu kalbos zodyne pateikiamos 2 zodzio revoliucija reiksmes:\n1) radikalus visuomenes strukturos, politines santvarkos, valstybines valdzios, ekonomines sistemos pasikeitimas, susijes su jega ir ginkluota kova;\n2) kokybinis gamtos, visuomenes, pazinimo reiskiniu raidos staigus pasikeitimas.\n\nKeinys S. (vyr. red.), Dabartines lietuviu kalbos zodynas. Kaunas, 1993.\n\nKuri is siu dvieju reiksmiu yra susijusi su Dainuojancia revoliucija? Parasykite numeri.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**2)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nPolecenie: \"Kuri is siu dvieju reiksmiu yra susijusi su Dainuojancia revoliucija? Parasykite numeri.\" - Ktore z dwoch znaczen slowa revoliucija jest zwiazane ze Spiewajaca rewolucja?\n\nDwie definicje:\n1) \"radikalus visuomenes strukturos pasikeitimas, susijes su jega ir ginkluota kova\" - radykalna zmiana zwiazana z sila i **walka zbrojna**\n2) \"kokybinis gamtos, visuomenes, pazinimo reiskiniu raidos staigus pasikeitimas\" - **nagla, jakosciowa zmiana** w naturze/spoleczenstwie/poznaniu\n\nSpiewajaca rewolucja to:\n- ruch **pokojowy** (bez walki zbrojnej)\n- opierala sie na SPIEWANIU piesni, nie na przemocy\n- Martinelli nazywa ja jednym z pokojowych ruchow\n\nWiec: definicja 1 opisuje rewolucje zbrojną (\"ginkluota kova\") - NIE pasuje.\nDefinicja 2 opisuje nagla, jakosciowa zmiane bez przemocy - **PASUJE**.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nSpiewajaca rewolucja (Dainuojanti revoliucija) byla pokojowym ruchem oporu w krajach baltyckich (1987-1991). Glowna bronia bylo spiewanie piesni narodowych i patriotycznych. Nie bylo walki zbrojnej, co wyklucza definicje 1. Zmiana nastapila poprzez kulture i jednosc spoleczna - to definicja 2.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz 2)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** tylko cyfra 2\n\nCo zapamietac? Definicja 1 zawiera \"ginkluota kova\" (walka zbrojna) - Spiewajaca rewolucja byla POKOJOEA, wiec NIE pasuje definicja 1. Poprawna odpowiedz: **2**.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2017 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"}]}