{"paper":{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":12,"source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/6a","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"6a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 6.-10.\n\nRegina Kozeniauskiene\nZodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\n\nKomunikacines kalbos kulturos samprata\nKalbant reikia islaikyti savigarba ir kitu zmoniu pagarba, takta, isitikinima, kad tai, kas pasakyta, yra tiesa. Kalba vadinama neetiska, jei kalbetojas tvirtina tai, kuo pats nera isitikines, ko negali pagristi, o remiasi spelionemis. Kalba taip pat neetiska, jei kalbetojas imasi nesaziningu budu ir irodymus megina pakeisti jausmu poveikiu: pradeda zeminti pokalbio dalyvi kaip asmenybe, pasisaipo is jo fiziniu trukumu, niekina religinius ar politinius isitikinimus, tautinius jausmus. [ ]\nKalbetojo etine kultura - tai bendru elgesio taisykliu (normu) sistema, isreiskianti visuomenes poziuras i geri, blogi, pareiga, teisinguma, garbe ir pan.\n\nEtikos ir kalbos etiketo vienove\nKalbos etiketas yra bendrojo etiketo norma. Kulturingas kalbetojas gerbia adresata, yra demesingas, palankiai nusiteikes jo atzvilgiu, mandagus, palaikantis gera nuotaika. Dorovine elgesio kultura sietina su kalbos etiketu, kurio turini sudaro mandagumas ir taktiskumas. Kalbos etiketo laikymasis yra grandis, dorovinio elgesio kultura siejanti su kalbos kultura.\nKalbos etiketas kalbininku daugiausia aiskinamas kaip kalbine mandagumo raiska, formalios ceremonialo tvarkos laikymasis, tam tikru kasdienio kulturingo elgesio ir kalbesenos normu (pasisveikinimo, kreipimosi, kalbinimo, atsiprasymo, padekos, uzuojautos, atsisveikinimo) paisymas (Kucinskaite 1990). Sakytines kalbos etiketas dar reikalauja paisyti manieru, gestu, laikysenos, aprangos reikalavimu, bet vis delto tai neatspindi viso etiketo turinio. \"Intuityviai jauciame, kad etiketas apima ne vien isorini elgesi\" (Cepaitiene 1996: 6). [ ]\nTaigi etiketas glaudziai susijes su dorovine elgesio kultura arba etinemis kalbetojo vertybemis, kurios, skirtingai nuo etiketo, ne tiek matomos ar girdimos, kiek jauciamos. Regis, panasiai etiketa sieja su etika ir estetika, suvokia ji kaip vidines dorovines asmens kulturos dali ir stilistas Kazimieras Zuperka (2005: 27), siurksciu, vulgariu ar zargonisku zodziu vartosena laikydamas nusizengimu etikai. Reklamos tyreja Dalia Blazinskaite taip pat labiau pabrezia etikos ir etiketo savoka, o ne brezia riba tarp ju: \"Paprastai tariant, meluoti irgi galima kulturingai, mandagiai, bet del to melas is esmes niekada netaps moralus ir etiskas\" (Blazinskaite 2005: 144).\n\nStilinga kalba ir jausmo kultura\nZygimantas Liauksminas pabreze estetinio jausmo kulturos svarba. Nuosaikaus stiliaus propaguotojas, gausiu epitetu ir pagrazinimu priesininkas kalbai kele tokius tris reikalavimus: pirmiausia kalboje turi vyrauti logika, blaivus protas ir nuoseklumas; antra, kalba turi buti paprasta ir aiski; trecia, kalba turi buti grazi, taciau tas kalbos grozis turi plaukti ne tik is zodziu, bet ir is turinio, nes jeigu truksta turinio, zodziai tarytum netenka pamato (Liauksminas 1666).\n\nR. Kozeniauskiene, Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme, \"Kalbos kultura\", 2006, nr. 79, p. 240-248.\n\na) Parasykite, kuriai funkciniu stiliu grupei priklauso pateiktas tekstas.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Sis tekstas priklauso oficialiuju funkciniu stiliu grupei.**\n(Ten tekst nalezy do grupy oficjalnych stylow funkcjonalnych.)\n\n## Sposob 1 - analiza cech tekstu i przypisanie do grupy stylistycznej\n\nTekst R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" pochodzi z pisma naukowego \"Kalbos kultura\" (2006). Cechy wskazujace na oficjalna grupe stylow funkcjonalnych:\n\n1. **Tematyka naukowa**: omawia pojecia z jezykoznawstwa (etyka, etiketas, estetika, kalbos kultura)\n2. **Cytowania naukowe**: liczne odwolania do badaczy z podaniem roku i strony: \"(Kucinskaite 1990)\", \"(Cepaitiene 1996: 6)\", \"(Zuperka 2005: 27)\", \"(Blazinskaite 2005: 144)\"\n3. **Terminologia specjalistyczna**: etiketas, komunikacine kalbos kultura, dorovine elgesio kultura, funkciniai stiliai\n4. **Tresc podzielona na podrozdzialy z tytulem** (Etikos ir kalbos etiketo vienove, Stilinga kalba ir jausmo kultura)\n5. **Styl bezosobowy, argumentacyjny** - brak emocji, logiczne wywody\n\nWnioski: tekst nalezy do **grupy stylow oficjalnych** (oficialiuju stiliu grupe), konkretnie do **stylu naukowego** (mokslinis stilius).\n\n## Sposob 2 - klasyfikacja litewskich stylow funkcjonalnych\nLitewski system stylow funkcjonalnych dzieli sie na dwie glowne grupy:\n- **Oficjalne style funkcjonalne** (oficialiuju funkciniu stiliu grupe): styl naukowy (mokslinis), publicystyczny (publicistinis), administracyjno-oficjalny (dalykinis), artystyczny (meninis)\n- **Nieoficjalne style**: potoczny (snekamasis)\n\nTekst z naukowego pisma jezykoznawczego to jednoznacznie styl NAUKOWY nalezacy do grupy oficjalnych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne nazwanie grupy: \"oficialiuju funkciniu stiliu grupe\" lub rownowazne\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna (np. samo \"mokslinis stilius\" bez wskazania grupy) albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Pytanie dotyczy GRUPY stylow (ne konkretnego stylu). Odpowiedz: oficialiuju funkciniu stiliu grupe. Tekst naukowy z cytowaniami, terminologia i podrozdzialami to nieomylne cechy stylu oficjalnego.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/6b","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"6b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" (zadania 6.-10.).\n\nb) Parasykite viena stiliaus ypatybe, budinga sio teksto kalbai.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Straipsnyje remiamasi mokslininku tyrimais.**\n(W artykule powoluje sie na badania naukowcow.)\n\n## Sposob 1 - wskazanie konkretnej cechy stylistycznej artykulu naukowego\n\nZadanie pyta o jedna ceche stylu (stiliaus ypatybe) charakterystyczna dla jezyka tego tekstu.\n\nNajbardziej oczywista i latwa do wskazania cecha to **odwolyanie sie do badan innych naukowcow z podaniem zrodla**:\n- \"(Kucinskaite 1990)\" - odwolanie do badan Kucinskie z 1990 roku\n- \"(Cepaitiene 1996: 6)\" - cytat z Cepaitiene\n- \"(Kazimieras Zuperka 2005: 27)\" - powolanie na Zuperke\n- \"(Blazinskaite 2005: 144)\" - cytat z Blazinskaite\n\nTo jest wyrozniajaca cecha stylu **naukowego/akademickiego**: argumentacja oparta na pracach innych badaczy.\n\n**Inne akceptowane cechy:**\n- Uzycie terminologii specjalistycznej: etiketas, estetika, komunikacines kalbos kultura itd.\n- Bezosobowa, obiektywna forma wypowiedzi\n- Tekst podzielony na tematyczne podrozdzialy z naglowkami\n- Logiczna, argumentacyjna struktura wywodu\n- Stosowanie cytatow z podaniem autora i roku\n\n## Sposob 2 - jak rozpoznac ceche stylistyczna artykulu naukowego?\nStyl naukowy charakteryzuje sie: (1) terminologia, (2) systemem cytowan i przypisow, (3) logiczna struktura, (4) bezosobowym tonem, (5) odwolywanem sie do autorytetow. Wystarczy podac JEDNA z tych cech z przykladem z tekstu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne podanie jednej cechy stylistycznej artykulu naukowego (np. odwolyowanie do badan naukowcow, uzycie terminologii, system cytowan)\n> - **0 pkt** - odpowiedz bledna lub zbyt ogolna albo brak odpowiedzi\n> - **Przykladowa odpowiedz CKE:** \"straipsnyje remiamasi mokslininku tyrimais\"\n\nCo zapamietac? Najlepsza odpowiedz to konkretna, weryfikowalna cecha z przykladem: odwolyowanie do badan innych naukowcow z podaniem nazwiska i roku (np. Kucinskaite 1990, Zuperka 2005).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"1","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-5.\n\nPoezija - tai pastanga uzmegzti rysius su kazkuo\nMarcelijaus Martinaicio atsakymai i zurnalo \"Naujasis Zidinys-Aidai\" pateiktus klausimus\n\n\"Naujasis Zidinys-Aidai\". A. J. Greimas yra pastebejes Jusu kuryboje tikejimo reiksme ir kartu sunkuma ji apibudinti. Rimvydas Silbajoris pavadines Kukuti \"graudziu Rupintojeliu\". Kiek is tikruju Jusu poezija yra lemusi religine dvasia ir kaip ji pasireiskia?\n\nMarcelijus Martinaitis. Man labai netiketa buvo A. J. Greimo gana plati tokio trumpo mano eilerascio \"Asara \" studija. Ja skaitydamas patyriau, kaip analizes budu galima prisikasti ligi giliausiu, net paties autoriaus neisisamonintu, tik poezija intuityviai perteikiamu patirciu. Skaiciau sia studija ir buts sau nuolat kartojau: taip, tikrai taip Jis atskleide, kaip tame nedideliame kurinyje uzsifruota tai, ka jau sakiau - vaikystes krikscioniskas tikejimas, jo reiskimasis etnokulturiniais vaizdiniais, litaniju ir maldu intonacijomis.\nBeje, sis eilerastukas sukurtas dar \"anais laikais\", ir atrodo keista, kad buvo spausdinamas, deklamuojamas, nedare kliuciu jokia cenzura, nes tikriausiai niekas neizvelge jo religinio turinio, ko negalejau pasakyti apie skaitanciuosius, kurie tikriausiai ji jaute taip pat intuityviai.\nDabar galvoju - kodel taip buvo narsomasi po tekstus? Tikriausiai del to, kad literaturos reguliuotojams buvo nejkandama, nesuvokiama, jau nezinoma ir nesuprantama tai, kas sujudina, pazadina jautriausius ir paslaptingiausius samones ir pasamones klodus, kas islieka net ir tada, kada zmogus nuolat slopinamas, uzgniauziamas.\nApie tai kalbu, turedamas mintyse ne vien si savo eilerasti. Daug ka praleido tie idemus skaitytojai, patys jau neturedami panasiu patirciu, kurios perteikiamos ne vien zodziais. Panasiu \"meniskai islaptintu\" dalyku atrandu daugelyje to meto poezijos ir prozos kuriniu, i kuriu gilumas nepajege prasiskverbti jokia, net ir pikciausia cenzura.\nVilniaus universitete per literaturos seminarus bei pratybas su studentais bandome suvokti tuos giliuosius turinius lietuviu poetu ir prozininku kuriniuose, atrasdami juose ir \"islaptinta\" krikscionybe. Taigi atsiveria nepaprastai idomios prasmines atodangos, religine patirtis, kuria nesenei denge storas komunistinio rezimo ledo klodas. O juk po ledu islieka tai, kas buna giliai isisaknije. Tokia ir yra religija, ypac atsinesta is namu, is folklorines aplinkos, is seimos svenciu su didziuliu asmeniniu isijautimu ir patyrimu turiniu.\nTaip, ir Kukutis yra siek tiek nekanoniskas \"rupintojelis\", kuris visus prisileidzia, visus isklauso ir atsako taip, kaip kiekvienas supranta pagal savo buda, nuotaika bei sugebejima.\n\nPagal: M. Martinaitis, Lietuviskos utopijos, Vilnius, 2003, p. 173-175.\n\nKurie lenteleje pateikti teiginiai atitinka teksto autoriaus teiginius? Pabraukite TAIP, jeigu teiginys atitinka autoriaus teiginius, NE - jeigu neatitinka autoriaus teiginiu.\n\n1. Poetas savo kuryboje gali perteikti ir tai, ko nera isisamonines.\n2. A. J. Greimas neistenge issifruoti M. Martinaicio eilerastyje perteiktu krikscioniskojo tikejimo patirciu.\n3. Cenzoriai praleisdavo kai kuriuos lietuviu religine patirti perteikiancius kurinius, nes neistengdavo suvokti ju gelmiu.\n4. Komunizmo laikotarpio lietuviu kuriniuose neisliko jokia krikscionybes patirtis.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. TAIP, 2. NE, 3. TAIP, 4. NE**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu (weryfikacja twierdzen)\n\n**Twierdzenie 1: Poetas savo kuryboje gali perteikti ir tai, ko nera isisamonines.**\nW tekscie Martinaitis pisze, ze analiza Greimasa ujawnila w jego wierszu tresci \"net paties autoriaus neisisamonintu, tik poezija intuityviai perteikiamu patirciu\" (nawet przez samego autora nieuswiadomionych, tylko intuicyjnie przez poezje przekazanych doswiadczen). To POTWIERDZA twierdzenie - TAIP.\n\n**Twierdzenie 2: A. J. Greimas neistenge issifruoti M. Martinaicio eilerastyje perteiktu krikscioniskojo tikejimo patirciu.**\nWrecz przeciwnie: Greimas w swojej analizie wiersza \"Asara \" DOSKONALE odszyfrował religijne tresci - \"Jis atskleide, kaip tame nedideliame kurinyje uzsifruota vaikystes krikscioniskas tikejimas\". Twierdzenie jest FALSZYWE - NE.\n\n**Twierdzenie 3: Cenzoriai praleisdavo kai kuriuos lietuviu religine patirti perteikiancius kurinius, nes neistengdavo suvokti ju gelmiu.**\nAutor wprost stwierdza: \"tikriausiai niekas neizvelge jo religinio turinio\" oraz \"literaturos reguliuotojams buvo nejkandama, nesuvokiama\" (dla kontrolerow literatury bylo to niechwytliwe, niezrozumiale). Cenzorzy przepuszczali dziela, bo nie rozumieli ich glebokosci - TAIP.\n\n**Twierdzenie 4: Komunizmo laikotarpio lietuviu kuriniuose neisliko jokia krikscionybes patirtis.**\nAuto zaprzecza temu wprost: \"po ledu islieka tai, kas buna giliai isisaknije\" (pod lodem zostaje to, co jest gleboko zakorzenione), a taka jest religia. Twierdzenie jest FALSZYWE - NE.\n\n## Sposob 2 - kontekst: struktura odpowiedzi TAIP/NE\nPrzy zadaniach typu prawda/falsz nalezy kazde twierdzenie zestawic z konkretnym cytatem z tekstu. Wazne: odpowiedz jest kompletna tylko gdy wszystkie 4 odpowiedzi sa poprawne (2 pkt) lub co najmniej 3 (1 pkt).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - poprawne wskazanie wszystkich czterech odpowiedzi: 1-TAIP, 2-NE, 3-TAIP, 4-NE\n> - **1 pkt** - poprawne wskazanie trzech odpowiedzi\n> - **0 pkt** - dwie lub mniej poprawnych odpowiedzi albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Slowo kluczowe do zad. 1 to \"isisamonintu\" (nieuswiadomionych) - Martinaitis wyraza podziw, ze analiza Greimasa odszyfonwala to, czego sam poeta sobie nie uwiadamial. Cenzura sowiecka nie rozumiala glebszych tresci religijnych w poezji litewskiej - dlatego ja przepuszczala.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/2","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"2","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu M. Martinaicio \"Poezija - tai pastanga uzmegzti rysius su kazkuo\" (zadania 1.-5.).\n\nRemdamiesi tekstu papildykite lentele. Irasykite zodzius, atitinkancius lenteleje pateiktas reiksmes ir pateiktu zodziu reiksmes.\n\nEil. nr. | Reiksme | Zodis\n1. | Vaizdas samoneje |\n2. | | cenzura\n3. | Vieta, kurioje zemes sluoksniai iseina i pavirsiu |\n4. | | rezimas","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. vaizdinys, 2. Valstybes valdymo forma / nustatyta tvarka (cenzura = kontrola panstwa nad informacja), 3. atodanga, 4. Valdzios organu atliekama spaudos ir kitokios viesosios informacijos kontrole (rezimas)**\n\n## Sposob 1 - analiza slownictwa z tekstu\n\nZadanie polega na dopasowaniu slow z tekstu do podanych definicji (lub odwrotnie).\n\n**Pozycja 1: Znaczenie \"Vaizdas samoneje\" (obraz w swiadomosci)**\nW tekscie Martinaitis uzywa slowa \"etnokulturiniais vaizdiniais\" - \"vaizdinys\" to po litewsku 'wyobrazenie, obraz umyslowy'. Odpowiedz: **vaizdinys**.\n\n**Pozycja 2: Znaczenie slowa \"cenzura\"**\nCenzura = kontrola wykonywana przez organy wladzy nad prasa i innymi informacjami publicznymi. Klucz CKE podaje dwie dopuszczalne odpowiedzi: \"Valstybes valdymo forma\" (forma rzadzenia panstwa) lub \"nustatyta tvarka\" (ustalony porzadek). Szerzej: jest to system kontroli informacji.\n\n**Pozycja 3: Znaczenie \"Vieta, kurioje zemes sluoksniai iseina i pavirsiu\" (miejsce, gdzie warstwy ziemi wychodzaja na powierzchnie)**\nW tekscie pojawia sie slowo \"atodangos\" - 'odkrycie, odslonienie' (geol. odkrywka). Martinaitis uzywa tego slowa metaforycznie: \"atsiveria nepaprastai idomios prasmines atodangos\". Odpowiedz: **atodanga**.\n\n**Pozycja 4: Znaczenie slowa \"rezimas\"**\nRezimas = kontrola sprawowana przez organy wladzy nad prasa i innymi informacjami publicznymi (\"Valdzios organu atliekama spaudos ir kitokios viesosios informacijos kontrole\"). W tekscie: \"komunistinio rezimo ledo klodas\".\n\n## Sposob 2 - strategia uzupelniania tabel slownikowych\nPrzy takich zadaniach nalezy: (a) szukac slow w samym tekscie, (b) korzystac z kontekstu zdania, (c) pamietac o formach odmiennych (np. atodangos to dopelniacz od atodanga). Klucz CKE akceptuje rozne sformulowania definicji, o ile sa merytorycznie poprawne.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - cztery poprawne uzupelnienia\n> - **1 pkt** - trzy poprawne uzupelnienia\n> - **0 pkt** - dwa lub mniej poprawnych uzupelnien albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dla poz. 2 i 4 dopuszczalne rozne sformulowania znaczeniowo zgodne\n\nCo zapamietac? Slowa vaizdinys (wyobrazenie), atodanga (odslonienie/odkrywka) oraz pojecia cenzura i rezimas sa kluczowe dla litewskiego slownictwa spoleczno-politycznego i czesto pojawiaja sie w tekstach publicystycznych.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/3","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu M. Martinaicio \"Poezija - tai pastanga uzmegzti rysius su kazkuo\" (zadania 1.-5.).\n\nApie kokius skaitytojus kalbama 2-oje ir 4-oje pastraipose? Uzbaikite sakinius.\n1. M. Martinaicio atsakymo 2-oje pastraipoje minimi skaitantieji - tai\n2. M. Martinaicio atsakymo 4-oje pastraipoje minimi skaitytojai - tai","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. skaitantieji (z 2. akapitu) = prawdziwi czytelnicy poezji, jej milosnicy (tikrieji poezijos skaitytojai, myletojai)\n2. skaitytojai (z 4. akapitu) = cenzorzy (cenzoriai)**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu: kim sa czytelnicy z poszczegolnych akapitow?\n\n**2. akapit tekstu Martinaitisa:**\nAutor pisze o wierszu \"Asara \": \"nedaré kliuciu jokia cenzura, nes tikriausiai niekas neizvelge jo religinio turinio, ko negalejau pasakyti apie skaitanciuosius, kurie tikriausiai ji jaute taip pat intuityviai.\" (zadna cenzura nie robila przeszkod, bo nikt nie dosrzegal tresci religijnych, czego nie moge powiedziec o czytajacych, ktorzy to pewnie czuli intuicyjnie).\nCzytelnicy z 2. akapitu (\"skaitantieji\") to PRAWDZIWI milosnicy poezji - odbierali religijne tresci intuicyjnie, w przeciwienstwie do cenzury.\n\n**4. akapit tekstu Martinaitisa:**\nAutor pisze: \"kodel taip buvo narsomasi po tekstus? Tikriausiai del to, kad literaturos reguliuotojams buvo nejkandama, nesuvokiama\" (dlaczego tak przetrzsasano teksty? Bo dla regulatorow literatury bylo to niedostepne, niezrozumiale).\nCzytelnicy z 4. akapitu (\"skaitytojai\") to CENZORZY / regulatorzy literatury - przegladali teksty, ale nie potrafili zrozumiec ich glebszych tresci.\n\n## Sposob 2 - kontrast kompozycyjny w tekscie\nMartinaiitis buduje swiadomy kontrast: (a) prawdziwi czytelnicy-milosnicy, ktorzy czuli poezje intuicyjnie, vs. (b) cenzorzy-\"czytelnicy\", ktorzy fizycznie czytali teksty, ale nie rozumieli ich sensu. Ten kontrast jest kluczem do pytania.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne okreslenie obu grup czytelnikow: poz. 1 = prawdziwi milosnicy poezji, poz. 2 = cenzorzy\n> - **0 pkt** - okreslenie tylko jednej grupy lub odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolne sformulowania merytorycznie poprawne\n\nCo zapamietac? W 2. akapicie \"skaitantieji\" to emocjonalni, intuicyjni odbiorcy poezji; w 4. akapicie \"skaitytojai\" to cenzorzy/regulatorzy literatury sowieckiej - Martinaitis celowo uzywa podobnych form, by podkreslic paradoks: cenzorzy tez \"czytali\", ale nie rozumieli.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/4","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu M. Martinaicio \"Poezija - tai pastanga uzmegzti rysius su kazkuo\" (zadania 1.-5.).\n\nIs priespaskutines pastraipos israsykite du moteriskosios gimines daiktavardzius, padarytus is priesdeliniu veiksmazodziu.\n1\n2","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. atodangos\n2. patirtis**\n\n## Sposob 1 - analiza gramatyczna: rzeczowniki zenskie od czasownikow przedrostkowych\n\nZadanie dotyczy przedostatniego akapitu tekstu (\"priespaskutine paragrafa\"), ktory zaczyna sie od: \"Vilniaus universitete per literaturos seminarus \"\n\nNalezy znalezc rzeczowniki rodzaju zenskiego (mot. gimine) utworzone od czasownikow z przedrostkami (priesdeliniai veiksmazodziai).\n\n**1. atodangos** (forma dopelniacza liczby pojedynczej od: atodanga)\n- Podstawa: czasownik \"atidengti\" (odkryc, odslon?) lub \"atsidengti\" z przedrostkiem \"ato-/at-\"\n- Rodzaj: zenski (konczy sie na -a w mianowniku: atodanga)\n- W tekscie: \"atsiveria nepaprastai idomios prasmines atodangos\" (otwieraja sie niezwykle interesujace odkrycia znaczeniowe)\n- Budowa: przedrostek \"ato-\" + rdzen od czasownika\n\n**2. patirtis** (mianownik liczby pojedynczej)\n- Podstawa: czasownik \"patirti\" (doswiadczyc) z przedrostkiem \"pa-\"\n- Rodzaj: zenski (odmiena na -is, typ zenski w litewskim)\n- W tekscie: \"religine patirtis\" (doswiadczenie religijne)\n- Budowa: przedrostek \"pa-\" + rdzen \"tirt-\" + sufiks rzeczownikowy -tis\n\n## Sposob 2 - jak rozpoznac rzeczowniki od czasownikow z przedrostkami w litewskim?\nLitewskie czasowniki z przedrostkami: at-, pa-, ap-, iS-, nu-, su-, pri-, per-, uz-, pre- itd. Rzeczowniki od nich tworzone moga konczyc sie na: -tis, -imas, -ymas, -imas, -a, -e. Rodzaj zenski w litewskim: koncowki -a, -e, -is (typ IV) lub -yte.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne podanie obu wyrazow: atodangos i patirtis (lub ich formy fleksyjne z tekstu)\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednego wyrazu lub odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Litewskie rzeczowniki zenskie od czasownikow z przedrostkami sa bardzo produktywna klasa: patirtis (doswiadczenie) od patirti, atodanga (odkrywka/odslonienie) od atidengti. Forma w tekscie to dopelniacz atodangos i mianownik patirtis.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/5","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu M. Martinaicio \"Poezija - tai pastanga uzmegzti rysius su kazkuo\" (zadania 1.-5.).\n\nM. Martinaicio atsakymo 4-oje pastraipoje raskite antonimus siems zodziams:\nneatidus -\npaviesintas -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. neatidus (nieuważny) - antonim: idemus (uwazny, dociekliwy)\n2. paviesintas (ujawniony, upubliczniony) - antonim: islaptintas (ukryty, zaszyfrowany)**\n\n## Sposob 1 - szukanie antonimow w 4. akapicie tekstu\n\n4. akapit zaczyna sie od: \"Dabar galvoju - kodel taip buvo narsomasi po tekstus? Tikriausiai del to, kad literaturos reguliuotojams buvo nejkandama \"\n\n**1. neatidus (nieuważny) → antonim: idemus**\nW 4. akapicie Martinaitis pisze o cenzorach: \"Daug ka praleido tie idemus skaitytojai\" (wiele przeoczyly te uwazne/dociekliwe czytania - ironia: byli dociekliwi, ale nie rozumieli). Wyraz \"idemus\" (uwazny, dociekliwy, wnikliwy) jest antonimem do \"neatidus\" (nieuważny, niedbaly).\n\n**2. paviesintas (ujawniony/publiczny) → antonim: islaptintas**\nW tym samym akapicie: \"Panasiu 'meniskai islaptintu' dalyku atrandu daugelyje to meto poezijos\" (podobne 'artystycznie ukryte' rzeczy znajduje w wielu owczesnych dziellach poetyckich i prozatorskich). Wyraz \"islaptintas\" (ukryty, zaszyfrowany, zataiony) jest antonimem do \"paviesintas\" (ujawniony, upubliczniony, dostepny).\n\n## Sposob 2 - analiza semantyczna antonimow litewskich\n- **idemus** (uwazny): rdzen od \"ideti\" (obserwowac, dostrzegac) - pozytywna cecha czytelnika\n- **islaptintas**: od \"slaptinti\" (ukrywac, tajnic) z przedrostkiem \"is-\" - przymiotnik imieslow bierny \"ukryty artystycznie\"\n- Antonimia tutaj jest kontekstowa: obu slow szukamy NIE w slowniku antonimow, lecz dokladnie w 4. akapicie tekstu\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne podanie obu antonimow: idemus i islaptintas\n> - **0 pkt** - podanie tylko jednego lub odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n> - **UWAGA:** Odpowiedzi musza byc zaczerpniete z 4. akapitu tekstu, nie z wlasnych skojarzen\n\nCo zapamietac? Zadania na antonimy z tekstu wymagaja dokladnego zlokalizowania podanego slowa w odpowiednim akapicie, a potem poszukania jego przeciwienstwa w TYM SAMYM akapicie. Tu: idemus (= uwazny, dociekliwy) i islaptintas (= ukryty artystycznie).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/7","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" (zadania 6.-10.).\n\nKokia kompozicine funkcija atlieka teksto daliu pavadinimai?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Teksto daliu pavadinimuose nurodomos temos, kurios aptariamos tolesnese teksto dalyse.**\n(W tytulach czesci tekstu wskazywane sa tematy omawiane w nastepujacych po nich czesciach tekstu.)\n\n## Sposob 1 - analiza kompozycyjna: funkcja naglowkow w artykule\n\nTekst R. Kozeniauskiene podzielony jest na trzy czesci z tytulem:\n1. **\"Komunikacines kalbos kulturos samprata\"** (Pojecie komunikacyjnej kultury jezyka) - naglowek zapowiada, ze w tej czesci omowione zostanie pojecie kultury jezykowej\n2. **\"Etikos ir kalbos etiketo vienove\"** (Jednosc etyki i etykiety jezykowej) - naglowek zapowiada omowienie zwiazku miedzy etyka a etykieta\n3. **\"Stilinga kalba ir jausmo kultura\"** (Elegancki jezyk a kultura uczucia) - naglowek zapowiada dyskusje o stylu i estetyce\n\n**Funkcja kompozycyjna naglowkow** (pavadinimai):\n- Sa \"drogowskazami\" (orientyrais) dla czytelnika - informuja, o czym bedzie dana czesc\n- Organizuja tekst tematycznie\n- Ulatwiaja nawigacje i rozumienie struktury artykulu\n\nNaglowki pelnia funkcje **tematyczno-organizacyjna** (teminizavimo ir organizavimo).\n\n## Sposob 2 - koncepcja kompozycji tekstu\nW artykule naukowym naglowki czesci nie sa ozdobnikami, lecz sluza konkretnej funkcji kompozycyjnej: dzieleniu tekstu na logiczne bloki i zapowiadaniu ich tresci. To \"metatekstowe\" elementy struktury - pisza o tym, o czym bedzie mowa, zanim to padnie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne okreslenie funkcji: naglowki wskazuja tematy omawiane w kolejnych czesciach tekstu\n> - **0 pkt** - odpowiedz zbyt ogolna (\"dziela tekst\") lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Naglowki czesci artykulu naukowego pelnia funkcje **tematyczna i orientacyjna**: informuja czytelnika, o czym bedzie mowa w nastepujacym fragmencie - nie sa tylko ozdobnikami, lecz czescia kompozycji tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/8","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" (zadania 6.-10.).\n\nIrasykite tekste pavartotus terminus, kuriuos atitinka sie \"Tarptautiniu zodziu zodyno\" apibrezimai.\n1 - grozio kriteriju taikymas ir laikymasis; mokslas, tiriantis grozi ir mena.\n2 - zmoniu elgesio normu visuma; mokslas, tiriantis dorove.\n3 - nustatyta formali ceremoniju tvarka; kurios nors visuomenes ar jos dalies tinkamo elgesio normos.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. estetika\n2. etika\n3. etiketas**\n\n## Sposob 1 - dopasowanie definicji do terminow z tekstu\n\nZadanie polega na znalezieniu w tekscie terminow odpowiadajacych definicjom ze slownika wyrazow obcych.\n\n**1. \"grozio kriteriju taikymas ir laikymasis; mokslas, tiriantis grozi ir mena\"**\n= stosowanie i przestrzeganie kryteriow piekna; nauka badajaca piekno i sztuke\nTo definicja **estetyki** (estetika). W tekscie: \"siurksciu, vulgariu ar zargonisku zodziu vartosena laikydamas nusizengimu etikai\" - Zuperka wiaze estetike z etyka jezyka.\n\n**2. \"zmoniu elgesio normu visuma; mokslas, tiriantis dorove\"**\n= ogol norm zachowania ludzi; nauka badajaca moralnosc\nTo definicja **etyki** (etika). W tekscie pojawia sie wielokrotnie: \"Kalbetojo etine kultura\", \"kalba vadinama neetiska\", \"etika ir etiketa\".\n\n**3. \"nustatyta formali ceremoniju tvarka; kurios nors visuomenes ar jos dalies tinkamo elgesio normos\"**\n= ustalony formalny porzadek ceremonii; normy wlasciwego zachowania danego spoleczenstwa\nTo definicja **etykiety** (etiketas). W tekscie: \"Kalbos etiketas kalbininku daugiausia aiskinamas kaip kalbine mandagumo raiska, formalios ceremonialo tvarkos laikymasis\".\n\n## Sposob 2 - rozroznienie trzech podobnych terminow\n- **Estetika** (estetyka): dotyczy PIEKNA i sztuki - jak cos wyglada, brzmi, jest skonstruowane\n- **Etika** (etyka): dotyczy MORALNOSCI - co jest dobre/zle, prawe/nieprawe\n- **Etiketas** (etykieta): dotyczy FORM zachowania - konwenanse, dobre maniery, ceremonialy\nWszystkie trzy sa ze soba powazane, ale maja rozne zakresy: etykieta to zewnetrzna forma, etyka to wewnetrzna wartosc, estetyka to zmyslowe piekno.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - poprawne podanie wszystkich trzech wyrazow: estetika, etika, etiketas\n> - **0 pkt** - podanie mniej niz trzech lub odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Kluczowe wyrazy rozrozniajace: GROZI (piekno) → estetika; DOROVE (moralnosc) → etika; CEREMONIJU TVARKA (porzadek ceremonii) → etiketas. Wszystkie trzy sa uzywane w tekscie Kozeniauskiene w kontekscie kultury jezykowej.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/9","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" (zadania 6.-10.).\n\nIvertinkite, ar teisingi teiginiai. Pabraukite T, jeigu sakinys teisingas, o N - jeigu neteisingas.\n\n1. Lietuviu mokslininkai teigia, kad kalbos etiketo negalima atskirti nuo kalbetojo etikos.\n2. Etiska kalba laikoma tokia kalba, kai kalbetojas islaiko savigarba ir pagarba kitam.\n3. Z. Liauksminas yra pabrezes, kad svarbiausia kalbeti graziai: su gausiais epitetais ir pagrazinimais.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. T, 2. T, 3. N**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego twierdzenia na podstawie tekstu\n\n**Twierdzenie 1: Lietuviu mokslininkai teigia, kad kalbos etiketo negalima atskirti nuo kalbetojo etikos.**\n(Litewscy naukowcy twierdza, ze etykiety jezykowej nie mozna oddzielic od etyki mowcy.)\nTekst potwierdza: \"etiketas glaudziai susijes su dorovine elgesio kultura arba etinemis kalbetojo vertybemis\" (etykieta jest scisle zwiazana z moralnoscia zachowania lub etycznymi wartosciami mowcy). Ponadto autor cytuje Zuperke i Blazinskaite, ktorzy rownież to potwierdzaja. → **T (Tiesa/Prawda)**\n\n**Twierdzenie 2: Etiska kalba laikoma tokia kalba, kai kalbetojas islaiko savigarba ir pagarba kitam.**\n(Za etyczn jezykowa uwaza sie takim, gdy mowca zachowuje godnosc wlasna i szacunek dla innych.)\nTekst w pierwszym akapicie wprost stwierdza: \"Kalbant reikia islaikyti savigarba ir kitu zmoniu pagarba\" (Mowiac, nalezy zachowac godnosc wlasna i szacunek do innych ludzi). → **T (Tiesa/Prawda)**\n\n**Twierdzenie 3: Z. Liauksminas yra pabrezes, kad svarbiausia kalbeti graziai: su gausiais epitetais ir pagrazinimais.**\n(Z. Liauksminas podkresla, ze najwazniejsze jest mowic pieknie: z licznymi epitetami i ozdobnikami.)\nTekst mowi ODWROTNIE: Liauksminas byl propagatorem UMIARKOWANEGO stylu i PRZECIWNIKIEM licznych epitetow i ozdobnikow - \"gausiu epitetu ir pagrazinimu priesininkas\" (przeciwnik licznych epitetow i ozdobnikow). Wedlug niego jezyk musi byc logiczny, prosty i jasny. → **N (Netiesa/Falsz)**\n\n## Sposob 2 - pulapka w zad. 3: czytaj uwazanie!\nTwierdzenie 3 celowo odwraca tesc tekstu. Liauksminas byl PRZECIWNIKIEM (priesininkas) licznych epitetow - twierdzenie mowi, ze byl za nimi. To typowa pulapka egzaminacyjna: zle zrozumienie negacji lub imieslow \"priesininkas\" prowadzi do bledu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wszystkie trzy poprawne: 1-T, 2-T, 3-N\n> - **0 pkt** - chociaz jedna odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Zygimanas Liauksminas (XVII w., litewski retor) byl zwolennikiem prostego, jasnego stylu i KRYTYKIEM nadmiernych ozdobnikow jezykowych. Trzy wymogi dobrej mowy wg Liauksmina: logika i porzadek, prostota i jasnosc, piekno plynace z tresci a nie z ozdobnikow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/10","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"10","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie dotyczy tekstu R. Kozeniauskiene \"Zodzio, elgesio ir jausmo kulturos derme\" (zadania 6.-10.).\n\nSakinys: Kalbos etiketas kalbininku daugiausia aiskinamas kaip kalbine mandagumo raiska, formalios ceremonialo tvarkos laikymasis, tam tikru kasdienio kulturingo elgesio ir kalbesenos normu (pasisveikinimo, kreipimosi, kalbinimo, atsiprasymo, padekos, uzuojautos, atsisveikinimo) paisymas (Kucinskaite 1990).\n\nTaisykles:\n1. Skliaustuose rasomos citatu, iliustraciju, minciu saltiniu nuorodos.\n2. Skliaustais isskiriami iterptiniai sakiniai ar zodziai, kurie reiskia pasalines, tarsi papildomai pasakytas pastabas.\n3. Skliaustuose rasomi atskiru teksto vietu ar zodziu paaiskinimai, patikslinimai.\n\nKurios is skliaustu vartojimo taisykliu taikomos siame sakinyje? Taisykles pateikiamos po sakiniu.\n\nSkliaustai | Taisykles nr.\nPirmieji skliaustai |\nAntrieji skliaustai |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Pierwsze nawiasy (pirmieji skliaustai) - zasada nr 3\nDrugie nawiasy (antrieji skliaustai) - zasada nr 1**\n\n## Sposob 1 - analiza zdania z tekstem i dopasowanie zasad uzywania nawiasow\n\nAnalizowane zdanie:\n\"Kalbos etiketas kalbininku daugiausia aiskinamas kaip kalbine mandagumo raiska, formalios ceremonialo tvarkos laikymasis, tam tikru kasdienio kulturingo elgesio ir kalbesenos normu **(pasisveikinimo, kreipimosi, kalbinimo, atsiprasymo, padekos, uzuojautos, atsisveikinimo)** paisymas **(Kucinskaite 1990)**.\"\n\n**PIERWSZE nawiasy** zawieraja: \"(pasisveikinimo, kreipimosi, kalbinimo, atsiprasymo, padekos, uzuojautos, atsisveikinimo)\"\n- Tresc: wyliczenie przykladowych norm (przywitanie, zwracanie sie, rozmowa, przepraszanie, dziekowanie, wspolczucie, pozegnanie)\n- To **wyjasnienie i uszczegolowienie** (paaiškinimas, patikslinimas) wyrazenia \"kasdienio kulturingo elgesio ir kalbesenos normu\" (norm codziennego kulturalnego zachowania i mowienia)\n- Odpowiada to **zasadzie nr 3**: \"Skliaustuose rasomi atskiru teksto vietu ar zodziu paaiskinimai, patikslinimai\" (W nawiasach zapisuje sie wyjasnienia, doprecyzowania poszczegolnych miejsc lub slow tekstu)\n\n**DRUGIE nawiasy** zawieraja: \"(Kucinskaite 1990)\"\n- Tresc: odwolanie do zrodla/autora i roku publikacji\n- To **przypis do zrodla** (saltinio nuoroda)\n- Odpowiada **zasadzie nr 1**: \"Skliaustuose rasomos citatu, iliustraciju, minciu saltiniu nuorodos\" (W nawiasach zapisuje sie odwolania do zrodel cytatow, ilustracji, mysli)\n\n## Sposob 2 - skrot analizy\n| Nawiasy | Tresc | Funkcja | Zasada |\n| Pierwsze | lista norm (pasisveikinimo ) | wyjasnienie pojeciowe | 3 |\n| Drugie | (Kucinskaite 1990) | zrodlo/odwolanie | 1 |\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - obie odpowiedzi poprawne: pierwsze nawiasy = zasada 3, drugie nawiasy = zasada 1\n> - **0 pkt** - chociaz jedna odpowiedz bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? W litewskich zasadach interpunkcji nawiasy maja trzy funkcje: (1) zrodla i odwolania, (2) wstawione zdania/komentarze, (3) wyjasnienia i doprecyzowania. Najczesciej mylone sa zasady 1 i 3: klucz rozroznienia - jesli to nazwisko z rokiem to zasada 1, jesli to rozwinieciepojeciowe - zasada 3.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05/zad/11","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2018-05","number":"11","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Wybierz jeden temat i napisz wypracowanie. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\n=== 1 tema (rozprawka): Ar zmogaus likimas yra jo paties, ar kitu rankose? Svarstykite remdamiesi pateiktomis Vinco Kreves-Mickeviciaus kurinio Skirgaila istraukomis, visu kuriniu ir kitu kulturos tekstu. ===\n\nVincas Kreve-Mickevicius\nSkirgaila\nI istrauka\n\nSKIRGAILA [ ] (Skarbekas nusilenkia kunigaikstytei ir Skirgailai ir iseina. Skirgaila eina i skobnis, sedasi kitame ju kampe ir galva rankom paremia; jis niaurus; Ona Duonute sedasi pas verpsti. I ja pazvelges.) Atejau suzinoti, kaip jautiesi mano pily.\n\nONA DUONUTE (stengdamasi ramiai kalbeti). Aciu tau, Lietuvos valdove. As pasiilgau gimtojo namo ir savo artimu zmoniu. As laukiau, kad man leisi vykti Lydon.\n\nSKIRGAILA. Kam tau Lydon vykti? Tu ten busi viena. Negera moteriai gyventi vienai: ja gali nuskriausti, kas panori.\n\nONA DUONUTE. As nieko nebijau, kunigaiksti. As turiu daugel draugu, kurie mane myli.\n\nSKIRGAILA (niauriai, tarsydamas kairiaja ranka barzda). Tavo draugai - ne mano draugai: as jais nepasitikiu. Gyvenk cia. Lietuvos valdovu pilis Vilniuje - puikiausia visoje Lietuvoje pilis. Kiekvienam garbinga joje viesnageti.\n\nONA DUONUTE (pazvelgdama i ji). Taip, jei si pilis nera sveciui kalejimu.\n\nSKIRGAILA (is paniuru i ja pazvelgdamas, isiremdamas kairiaja ranka sonan). Kas nenori joje gyventi kaipo svecias, tas gali pasilikti cia kaliniu.\n\nONA DUONUTE (liovusi verpti ir sudejus rankas ant keliu). Kunigaiksti, nejaugi tu nori prievarta mane cia laikyti?\n\nSKIRGAILA. Ne, bet tu pati pasiliksi cia, kol as to noriu.\n\nONA DUONUTE (atsistojusi, drasiai). Tu uzmirsti, Lietuvos valdove, kad as turiu galingus uztarejus! Jie neleis tau manes skriausti. Brolis tavo, lenku karalius Jogaila, galingas! Jis ir Mozuru zemes kunigaikstis - sugebes mane apginti nuo tavo prievartos.\n\nSKIRGAILA (irgi atsistodamas). Gerai, kad tu nesisieloji ir drasiai kalbi. As megstu drasius, ir todel tu man dar labiau patinki. (atsiremes rankom i skobnis) Kadangi savuju tarpe nesuradai sau tinkamo vyro, o svetimajam as taves neatiduosiu, tai mano zmona busi.\n\nONA DUONUTE. Tavo zmona? (isdidziai) As ne verge tavo, nors kaline. Busiu to, kam esu pasizadejusi. Bet tavo zmona (neigiamai kraipydama galva, tvirtai) niekados!\n\nII istrauka\n\nONA DUONUTE (nusigrezusi i ji, neapykantos kupinu balsu). Nejaugi manai, kad, taip su manim pasielgdamas, galejai mano meile igyti? Buvo laikas, kada man buvo gaila tavo neramios sielos, bet (nusigrezusi) Zinoma, tu gali mane uzdaryti keturiose pilies sienose, (neigiamai kraipydama galva), bet tuo nepriversi pamilti tave.\n\nSKIRGAILA. Mano zmona esi, turi manes klausyti. Argi tavo dievas nepaliepe to, ar gal as tau kaipo zmonai pikta esu padares, ar prievarta pries tave panaudojes?\n\nONA DUONUTE. Patsai Viespats Dievas leme mergeles sirdziai pamilti vyra, o vyrui mergele, ir sventoji Baznycia laimina ta meile amziuju rysiu. Bet ne is meiles vedei mane, ne meile vadovavaisi tu, per prievarta imdamas mane sau zmona. Nera ir negali buti Auksciausiojo Dievo ir sventosios Mergeles, krikscioniu seimu globejos, musu jungtuvems palaimos. Skaudzia prievarta isgautas Baznycios palaiminimas yra tik is Dievo pasitycioojimas. Taip kalba sventasis vyras ir mano sazines vadovas dvasininkas Jonas Skarbekas.\n\nSKIRGAILA (i ja is paniuru zvairuodamas, is leto). Uz tokius zodzius jam reiketu liezuvis istraukti; jei as to neliepsiu padaryti, tai vien tik kad tau nebutu skaudu. Bet susilauks jisai to, nors tariasi esas savo dievo ir mano brolio Jogailos ypatingoje globoje.\n\nONA DUONUTE. Kam skriausti turi sventa zmogu? Jei tavo rusti sirdis kersto reikalauja, nubausk, o dar geriau, liepk nudeti mane: vis tiek as tau ne zmona ir ja niekuomet nebusiu.\n\nSKIRGAILA (is paniuru i ja pazvelges). Busi, kai as panoresiu. Bet dabar ne rusciai barti - su geru zodziu atejau as pas tave. Tik, matyti, tu vis dar pasitiki savo draugais, ju pagalba ir todel taip su manim kalbi.\n\nV. Kreve-Mickevicius, Skirgaila, http://antologija.lt\n\n=== 2 tema (interpretacja): Interpretuokite pateikta eilerasti. Suformuluokite teze ir ja pagriskite. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu. ===\n\nMaironis\nNepriklausomybe atgavus\n\nNejaugi tai ne sapnas? Ne svajone,\nViliojusi dar vakar be vilties?!\nNejau vergijoj slegusi dejone\nDabar tik sapnas? Smekla praeities?\n\nJauna, laisva, pati saves valdove\nTautu eilen istojo Lietuva,\nSavu krauju vergijos nusiplove,\nSutraukius pancius istverme sava!\n\nLyg butu grizes amzius Gedimino\nIr pilkalniu sukile milzinai!\nEuropos velei viespaciai suzino\nLietuviu varda, skambanti sauniai.\n\nUz ka, uz ka, Dievuliau, ta malone,\nJog leidai mums sulaukti tos dienos?\nO kiek kitu i amzina kelione\nNuejo skurdus, laukdami anos!\n\nUz juos karsciau tevyne gal mylejom?\nAr jai auku gal nesem brangesniu?\nO ne, o ne! Tiktai daugiau kentejom,\nPer didus nesti junga kaliniu!\n\nLikima auksta, Viespatie, mums skyrei:\nPirmiesiems dziaugtis laisves spinduliais!\nGarbe jums, budrus siu dienu didvyriai,\nLaisvais isvede sali vieskeliais!\n\nGarbe, garbe, kad is Maskvos griuvesiu\nDrasiais peciais ja isneset kilniai!\nNors jusu as vardu nebeminesiu,\nBet jus mines su pagarba ainiai.\n\nMaironis, Nepriklausomybe atgavus, http://antologija.lt\n\nWybierz jeden z dwoch tematow i napisz wypracowanie (min. 250 slow).\n\n1 tema (rozprawka): Ar zmogaus likimas yra jo paties, ar kitu rankose? Svarstykite remdamiesi pateiktomis Vinco Kreves-Mickeviciaus kurinio Skirgaila istraukomis, visu kuriniu ir kitu kulturos tekstu.\n\n2 tema (interpretacja): Interpretuokite pateikta eilerasti (Maironis, Nepriklausomybe atgavus). Suformuluokite teze ir ja pagriskite.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie wypracowania (esej min. 250 slow) - dwa tematy do wyboru. Ponizej plan modelowy dla kazdego tematu.**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1 (rozprawka): Ar zmogaus likimas yra jo paties, ar kitu rankose?\n(Czy los czlowieka jest w jego wlasnych, czy w cudzych rekach? - na podstawie fragmentow Skirgaily V. Kreve-Mickeviciusa)\n\n**Teza / stanowisko:**\nLos czlowieka ksztaltuje sie w napiеciu miedzy wola zewnetrznych sil (wladzy, okolicznosci) a sila wewnetrzna jednostki - jak pokazuje Skirgaila, zaden z tych czynnikow nie dziala w izolacji.\n\n**Argumenty z fragmentow Skirgaily:**\n1. **Skirgaila - reprezentant losu narzuconego innym:** Ksiaze probuje przymusem decydowac o losie Ony Duonute - zamknac ja w zamku, pojac za zone wbrew jej woli. Jego wladza jest zewnetrzna sila, ktora probuje uformowac los kobiety.\n2. **Ona Duonute - walka o wlasny los:** Pomimo przymusu, bohaterka nie poddaje sie wewnetrznie. Jej slynne \"niekados!\" (nigdy!) pokazuje, ze czlowiek moze zachowac duchowa wolnosc nawet w fizycznym wiezieniu. Powoluje sie na Boga i swoje sumienie jako wyzszy autorytet.\n3. **Paradoks losu Skirgaily:** Sam ksiaze jest tez ofiana swojego losu - nie jest szczesliwy, jest \"niaurus\" (posepny), nie potrafi zdobyc uczucia. Jego wladza nad innymi nie daje mu wladzy nad wlasnym losem.\n\n**Argumenty z innych dziel litewskich:**\n- Maironisa wiersz \"Nepriklausomybe atgavus\" - los narodu litewskiego jako wynik zarownо historycznych sil (\"Maskvos griuvesiai\" - ruiny Moskwy) jak i woli ludzi (\"Garbe jums, budrus siu dienu didvyriai\" - chwala wam, dzielni bohaterowie dnia dzisiejszego).\n- Mozna powolac sie na Biblie, mitologie, inne dziela omawiane w szkole.\n\n**Wniosek:** Los czlowieka ksztaltuje sie na pograniczu: sily zewnetrzne moga ograniczac swobode dzialania, ale wewnetrzna postawa - wiernosc wartosciom, odwaga moralna - pozwala czlowiekowi pozostac panem swojego wewnetrznego zycia.\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2 (interpretacja wiersza): Maironis, Nepriklausomybe atgavus\n\n**Koncepcja interpretacyjna / teza:**\nWiersz Maironisa \"Nepriklausomybe atgavus\" (\"Po odzyskaniu niepodleglosci\") jest lirycznym wyrazem zbiorowego przezycia wolnosci - zdumienia, wdziecznosci i refleksji nad cena, jaka zaplacily wczesniejsze pokolenia.\n\n**Uzasadnienie tezy (analiza wiersza):**\n\n1. **Kompozycja:** Wiersz sklada sie z 7 zwrotek (28 wersow). Rym: abab. Intonacja przechodzi od niedowierzajacego pytania do uroczystej chwaly.\n\n2. **Motyw cudu wolnosci:** Pierwsze dwie zwrotki sa zbudowane na retorycznych pytaniach: \"Nejaugi tai ne sapnas? Ne svajone \" (Czyto naprawde nie sen? Nie marzenie ) - poeta nie moze uwierzyc w spelnienie tego, co wydawalo sie niemozliwe.\n\n3. **Metafory historyczne:** \"Lyg butu grizes amzius Gedimino / Ir pilkalniu sukile milzinai\" (Jakby wroicil wiek Giedymina / I olbrzymi wzeszli z kurhanov) - nawolywanie do legendy zalozycielskiej Litwy jako wyraz ciaglosci historycznej.\n\n4. **Refleksja nad poprzednimi pokoleniami:** Strofy 5-6 zawieraja gorzka refleksje - ci, ktorzy walczyli o wolnosc i umarli w oczekiwaniu, moze kochali ojczyzne mocniej lub cierpieli bardziej. Poeta zastanawia sie, czy jego pokolenie zasluzylo na to szczescie.\n\n5. **Apoteoza bohaterow:** Ostatnie zwrotki oddaja chwale tym, ktorzy wywalczyli wolnosc, nawet anonimowo: \"Nors jusu as vardu nebeminesiu, / Bet jus mins su pagarba ainiai\" (Choc ja waszych imion juz nie wymienie, / Ale potomni beda was wspominac z szacunkiem).\n\n**Kontekst literacki:** Maironis (Jonas Maciulis, 1862-1932) to ojciec nowoczesnej poezji litewskiej, symbol odrodzenia narodowego. Wiersz powstal po proklamacji niepodleglosci Litwy w 1918 r.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 11, max 30 pkt):\n>\n> **ROZPRAWKA (temat 1):**\n> - A. Sformulowanie stanowiska: 0 / 3 / 6 pkt\n> - B. Uzasadnienie stanowiska: 0 / 4 / 6 / 9 / 12 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0 / 1 / 2 pkt\n> - D. Zamysl kompozycyjny: 0 / 2 / 4 pkt\n> - E. Spojnosc lokalna: 0 / 1 / 2 pkt\n> - F. Styl tekstu: 0 / 1 / 3 pkt\n> - G. Poprawnosc jezykowa: 0 / 2 / 4 pkt\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0 / 2 / 4 pkt\n>\n> **INTERPRETACJA (temat 2):**\n> - A. Koncepcja interpretacyjna: 0 / 2 / 4 / 6 pkt\n> - B. Uzasadnienie tezy: 0 / 4 / 8 / 12 pkt\n> - C-H: jak w rozprawce\n>\n> **UWAGI KLUCZOWE:**\n> - Min. 250 slow - inaczej punktowane sa tylko A, B, C\n> - Jesli A = 0 → cala praca 0 pkt\n> - Jesli B = 0 → punkty tylko za A\n> - Praca musi powolywac sie na przeznaczone do tego fragmenty (Skirgaila lub wiersz Maironisa) oraz inne dziela kultury\n\nCo zapamietac? Temat 1 (Skirgaila): kluczowe jest zestawienie dwoch postaw - przymusu Skirgaily i oporu Ony - jako przykladu konfliktu \"los narzucony vs. wola wewnetrzna\". Temat 2 (Maironis): teza musi byc sprecyzowana (np. wiersz = wyraz zbiorowego cudu wolnosci i refleksji nad cena wolnosci). Oba eseje wymagaja min. 250 slow i cytatow z tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2018 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"}]}