{"paper":{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":11,"source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/3a","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"3a","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu S. Eidrigeviciusa Tarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis? (zadania 1.-5.), a konkretnie do trzeciego akapitu tekstu.\n\na) Kurio zanro bruozu trecioji pastraipa turi daugiausia? Pazymekite teisinga atsakyma.\n\nA. Apzvalgos.\nB. Reportazo.\nC. Recenzijos.\nD. Interviu.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**C. Recenzijos** (recenzja)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nTrzeci akapit tekstu zawiera cytowany tekst dwoch krytyczek sztuki: Wieslawa Wierzchowskiej i Danuty Wroblewskiej, napisany na zolkiejacym papierze katalogowym z wystawy (21.11-27.11.1979). Cechy tego fragmentu:\n- ocena tworczosc artysty: \"labai lietuviskas\", \"nepakartojama\", \"universalus\"\n- analiza stylu i metod artystycznych: \"metaforine plastika\", \"siurrealistiniu savoku srautas\"\n- odniesienia do innych tworcow: porownanie z Ciurlionisem\n- ocenianie artysty jako osoby: \"ramus, tylus zmogus\"\n\nTo sa cechy charakterystyczne recenzji (recenzija) - gatunku literackiego, ktory ocenia dzielo artystyczne lub tworczoscartysty.\n\n## Sposob 2 - eliminacja innych gatunkow\n- **A. Apzvalga** (przeglad/omowienie) - omawia wiele elementow bez glebokiej oceny, bardziej opisowo\n- **B. Reportazas** (reportaz) - relacja z wydarzen, skupia sie na faktach, nie ocenia\n- **D. Interviu** (wywiad) - zapis rozmowy w formie pytan i odpowiedzi\n- **C. Recenzija** - zawiera ocene tworczosci, analize stylu, porownanie z innymi tworcy, sady wartosciujace. To wlasnie dominuje w trzecim akapicie.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3a, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - odpowiedz C (Recenzijos)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna (A, B lub D) albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko C\n\nCo zapamietac? Recenzja (recenzija) roznia sie od przegladu (apzvalga) tym, ze zawiera wartosciowanie i ocene. Kluczowe slowa sygnalizujace recenzje: oceny wartosciujace (\"labai\", \"savotiskas\"), analiza stylu i porownania z innymi tworcy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/3b","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"3b","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu S. Eidrigeviciusa Tarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis? (zadania 1.-5.), a konkretnie do trzeciego akapitu tekstu. Nawiazuje do gatunku wybranego w czesci a) (recenzja).\n\nb) Pateikite viena teisingai pasirinkto zanro bruoza.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kurybos vertinimas** (ocena tworczosci) - lub inna cecha recenzji, np. krzytyczne omowienie, analiza stylu artysty, porownanie z innymi dzielami.\n\n## Sposob 1 - analiza gatunkowa\nRecenzja (recenzija) jako gatunek dziennikarski i krytyczny posiada nastepujace cechy charakterystyczne:\n1. **Kurybos vertinimas** - ocena/wartosciowanie tworczosci artysty (kluczowa cecha)\n2. **Stiliaus analize** - analiza stylu i techniki\n3. **Kitu kurybos palyginimai** - porownanie z innymi tworcy (w tekscie: porownanie z Ciurlionisem)\n4. **Autoriaus nuomone** - subiektywna opinia krytyka\n5. **Argumentavimas** - uzasadnienie oceny konkretnymi przykladami\n\nW trzecim akapicie tekstu widac typowe cechy recenzji: krytyczki oceniaja artyte slowami \"labai lietuviskas\", analizuja jego styl (\"siurrealistiniu savoku srautas\"), i porownuja z Ciurlionisem.\n\n## Sposob 2 - rozroznienie gatunkow\nRecenzja rozni sie od innych gatunkow tym, ze:\n- **Od reportazu**: zawiera ocene, nie tylko relacje z faktow\n- **Od wywiadu**: to monolog krytyka, nie dialog\n- **Od przegladul (apzvalga)**: glebsza analiza konkretnego dziela/artysty, nie pobiezny przeglad\n\nNajwazniejszy element odroznajacy recenzje to ocena wartosciujaca (vertinimas).\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3b, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie dowolnej jednej cechy recenzji, np. kurybos vertinimas, stiliaus analize, autoriaus nuomone\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna (np. podanie cechy reportazu lub wywiadu) albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolna poprawna cecha recenzji\n\nCo zapamietac? Kluczowa cecha recenzji to **wartosciowanie/ocena** (vertinimas). To odroznia recenzje od reportazu (fakty) i wywiadu (dialog). Wystarczy podac JEDNA cecha - nie trzeba wymieniac wszystkich.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/1","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 1.-5.\n\nStasys Eidrigevicius\nTarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis?\n\nTai buvo laikotarpis, kai ejau tarsi dviem keliais - tapiau tempera ir iliustravau knygas. Tiesa, viena ir kita buvo gana artima - paveiksleliuose laisvai skleidesi mano vaizduote, o iliustraciju vaizdai mezge pasnekesius su pasaku tekstais. Tie pasnekesiai buvo ir laisvi, ir ne. Cia reikejo galvoti ir apie abstraktu vaika, ir apie suaugusiji - jie abu, skaitydami knyga, matys mano fantazijos vaisius. Kad skaitytojai neliktu abejingi, norejau sukelti jiems emociju audras. Galima sakyti, pavyko. Su knygu, kurias iliustravau, paveiksleliais, kelianciais dziaugsma, juoka, nerima, net baime, suzadinanciais svajones, augo kelios skaitytoju kartos. Per parodu atidarymus arba siaip kur nors sutikti zmones kartais vis dar pasakoja, kokiais ispudziais praturtino ju vaikyste mano sukurti vaizdiniai.\n1975-1980 m. dazniai lankydavausi ir po keli menesius praleisdavau Varsuvoje, ten prie mazo maziu teptukais tapydavau mazo formato paveiksleliu. Varsuvos Galeria Krytykow nutare surengti mano tapybos miniatiuru paroda. Meno kritikes Wieslawa Wierzchowska ir Danuta Wroblewska parase keleta zodziu pageltusio popieriaus lape, kuris atstojo kataloga:\n21.11-27.11.1979 m. To ramaus, tylaus zmogaus savotiskas budas isiklausyti i save yra labai lietuviskas. Gal sis ir gyvas jo susidomejimas pasakomis. Kilni pasaku metaforika daro poveiki metaforinei jo plastikai, kuri teka tarsi sraunus siurrealistiniu savoku srautas. Taciau tamsios, tylios guasines miniatiuros skirtos ne vaikams. Jos tiems, kurie moka issifruoti uzmirsta simboliu kalba Savo kompozicijomis-zenklais dailininkas kuria pasauli, is pirmo zvilgsnio labai asmeniska, vis delto atidesni tyrinejimai rodo, koks universalus yra jo imago mundi, kokios gilios prasmes atskleidziamos. Panasu ispudi daro ir kito lietuvio - Ciurlionio - kuryba.\nNedidele galerijos sale miniatiuroms labai tiko. Eksponavo jas paprastai, viena salia kitos - akiu lygyje. Atsitiktinai uzejes Vroclavo Nacionalinio muziejaus direktorius Mariuszas Hermansdorferis, susizavejes tais darbeliais, net 14 ju nupirko muziejui. Po desimties metu ten surenge mano paroda. Veliau Katovicu Nacionalinis muziejus, rengdamas issamesne miniatiuru ekspozicija, pasiskolino ir ta cikla is Vroclavo. Buvo isleistas katalogas. Parasyti izangini teksta paprasiau Piotro Nowickio. Nowickis tekste aprase, kaip as pirma karta uzejau i jo galerija. Sake nujautes, kad esu dailininkas ir turbut atnesiau kazka parodyti, todel mintyse svarste, kaip manes isvengti. Na, o as, aisku, apziurejes galerijos ekspozicija, silpna lenku kalba prisistaciau, kas esas. Galerijoje tuo metu daugiau lankytoju nebuvo, issisukti Nowickis neturejo kaip. Is voko isemiau miniatiuras. Jis raso patyres, kad cia kazkas neiprasta, buvo tiesiog uzkeretas. O man pasake: gerai, ireminkite ir atneskite. Isejau, bet grizti neskubejau. Pasak Nowickio, jis kankinami ilgai laukes, ar sugrisiu su iremintais darbeliais. Kai atnesiau, dali ciklo iskart nusipirko savo kolekcijai.\nMenininko asmenybe sulipdyta is tokiu dalyku, kuriuos turi tik jis. Tai nepakartojama. O ar busi ivertintas ir kada tai atsitiks - gyvam esant ar po mirties, yra laimes, gal net atsitiktinumo dalykas. Mano fantazija atsivere ir issiliejo miniatiurose. Kiekvienoje is ju - vis kitokia istorija, demesys sutelktas i centra, kur dedasi kazkas itin svarbaus.\n\nS. Eidrigevicius, Tarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis?, Kulturos barai, 2014, Nr. 4, p. 30-34.\n\n[Przypis: imago mundi - lot. pasaulio paveikslas.]\n\nPaaiskinkite savais zodziais sakini ,,[ ] paveiksleliuose laisvai skleidesi mano vaizduote, o iliustraciju vaizdai mezge pasnekesius su pasaku tekstais.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Stasys Eidrigevicius opisuje swoj proces tworczy, w ktorym rownoczesnie istnialy wolnosc i harmonia. Jego wyobraznia wyrazala sie w obrazkach, ktore odpowiadaly tresci bajkowych tekstow.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nAnalizowane zdanie pochodzi z pierwszego akapitu tekstu. Autor pisze o dwoch rownolegly dzialaniach:\n1. \"paveiksleliuose laisvai skleidesi mano vaizduote\" - w obrazkach swobodnie rozwijala sie jego wyobraznia (wolnosc artystyczna)\n2. \"iliustraciju vaizdai mezge pasnekesius su pasaku tekstais\" - obrazy ilustracji tworzyly dialog z tekstami bajek (harmonia miedzy obrazem a slowem)\n\nAutor malujac ilustracje do ksiazek mial jednoczesnie swobode tworcza (vaizduote = wyobraznia, laisvai = swobodnie), ale tez odpowiedzialnosc wobec literackiego tekstu. Ilustracje \"rozmawialy\" z bajkami - nie tylko ukazywaly doslosnie tresc, lecz takze pozostawaly w dialogu z ni.\n\n## Sposob 2 - kontekst literacki\nEidrigevicius byl zarowno malarzem jak i ilustratorem ksiazek dla dzieci. Metafora \"pasnekesiai\" (rozmowy/dialogi) miedzy obrazem a tekstem jest waznym elementem estetyki ilustracji literackiej. Dobry ilustrator nie kopiuje tekstu, ale \"rozmawia\" z nim - tworzy wlasna interpretacje artystyczna, ktora uzupelnia i wzbogaca slowo pisane. Zdanie wyjasnia istote jego pracy: wolnosc wyobrazni nie byla calkowita - byla ukierunkowana przez tekst literacki.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne wyjasnienie wlasnymi slowami: ze ilustracje oddawaly wyobraznje autora i harmonizowaly z tekstami bajek\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz oddajaca sens obu czlonow zdania: wolnosc wyobrazni w ilustracjach + dialog obrazu z tekstem bajki\n\nCo zapamietac? W pytaniach typu \"paaiskinkite savais zodziais\" (wyjasni wlasnymi slowami) nalezy sparafrazowac OBYDWA czlony zdania, nie tylko jeden. Oceniajacy sprawdza czy uczen rozumie cale zdanie, nie tylko jego fragment.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/2","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Dabartines lietuviu kalbos zodyne pateikiamos keturios zodzio ,,miniatiura reiksmes:\n1. Rankrastines knygos iliustracija.\n2. Nedidelis kruopstaus darbo paveikslelis.\n3. Nedidelis literaturos, muzikos ar scenos kurinys.\n4. Kas nors sumazinta ar smulku.\n\nDLKZ, IV leidimas, red. S. Keinys, J. Klimavicius, J. Paulauskas ir kt., Vilnius: Mokslo ir enciklopediju leidybos institutas, 2000.\n\nDabartines lietuviu kalbos zodyne pateikiamos keturios zodzio ,,miniatiura reiksmes. Nurodykite, kuria zodyno reiksme atitinka kiekvienas lenteleje pateiktas sakinys, - i lentele irasykite atitinkama reiksmes numeri (1-4).\n\nZodzio reiksmes numeris | Sakinys\n| Mokiniai graziai pagrojo M. K. Ciurlionio miniatiuras.\n| Muziejuje yra rankrasciu su miniatiuromis.\n| Miniatiuroje aiskiai matyti kiekvienas medzio lapas.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Tabela powinna byc wypelniona nastepujaco:**\n- \"Mokiniai graziai pagrojo M. K. Ciurlionio miniatiuras.\" - znaczenie **3** (maly utwor muzyczny, literacki lub sceniczny)\n- \"Muziejuje yra rankrasciu su miniatiuromis.\" - znaczenie **1** (ilustracja w rekopisie)\n- \"Miniatiuroje aiskiai matyti kiekvienas medzio lapas.\" - znaczenie **2** (maly, starannie wykonany obrazek)\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nSlovnik litewski (DLKZ) podaje 4 znaczenia slowa \"miniatiura\":\n1. Ilustracja w rekopisie ksiegi\n2. Maly, starannie wykonany obrazek\n3. Maly utwor literacki, muzyczny lub sceniczny\n4. Cos pomniejszonego lub drobnego\n\nTeraz dopasowujemy kazde zdanie:\n- \"Mokiniai graziai pagrojo M. K. Ciurlionio miniatiuras\" - uczniowie zagrali miniaturki Ciurlionisa. Ciurlionisa to litewski kompozytor - chodzi o krotkie utwory muzyczne. Pasuje znaczenie **3**.\n- \"Muziejuje yra rankrasciu su miniatiuromis\" - w muzeum sa rekopisy z miniaturami. Rekopisy (rankrasciai) to recznie pisane ksiegi - tu chodzi o iluminacje/ilustracje. Pasuje znaczenie **1**.\n- \"Miniatiuroje aiskiai matyti kiekvienas medzio lapas\" - na miniaturze wyraznie widac kazdy listek drzewa. Chodzi o maly, szczegolowy obrazek malarski. Pasuje znaczenie **2**.\n\n## Sposob 2 - kontekst leksykalny\nSlowo \"miniatiura\" pochodzi z laciny (miniare - malowac na czerwono) i po litewsku ma te same wieloznacznosci co po polsku. Klucz do zadania to kontekst zdania:\n- jezeli mowa o muzyce lub literaturze -> znaczenie 3\n- jezeli mowa o rekopisach/starych ksiegach -> znaczenie 1\n- jezeli mowa o szczegolowym malarstwie -> znaczenie 2\n- jezeli cos jest pomniejszone -> znaczenie 4\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za wszystkie trzy poprawne odpowiedzi: 3, 1, 2\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna (chocby jedno zle dopasowanie) lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko komplet trzech poprawnych\n\nCo zapamietac? W zadaniach dopasowania ze slownikiem nalezy uwazac na kontekst zdania. Znaczenie slowa \"miniatiura\" wyznacza dziedzina (muzyka, rzekopisman, malarstwo). Punkt otrzymuje sie TYLKO za komplet trzech poprawnych dopasowania.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/4","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"4","points":2,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu S. Eidrigeviciusa Tarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis? (zadania 1.-5.).\n\nKurie lenteleje pateikti sakiniai atitinka teksto autoriaus teiginius? Pabraukite TAIP, jeigu sakinys atitinka autoriaus teiginiu, NE - jeigu neatitinka autoriaus teiginiu.\n\nAutoriaus knygu iliustracijose atsiskleidzia keliu skaitytoju kartu vaizduote.\nVarsuvoje dailininkas tapydavo paveiksliukus ant pageltusio popieriaus lapu.\nKatovicu Nacionaliniame muziejuje buvo eksponuojama 14 autoriaus darbu.\nMenininko gyvenime svarbu laime ir atsitiktinumas.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1. NE / 2. NE / 3. NE / 4. TAIP**\n\n## Sposob 1 - weryfikacja kazdego twierdzenia w tekscie\n**Twierdzenie 1: \"Autoriaus knygu iliustracijose atsiskleidzia keliu skaitytoju kartu vaizduote.\"**\n(W ilustracjach autora ujawnia sie wyobraznia kilku pokolen czytelnikow.)\n-> **NE**. Tekst mowi: \"skleidesi MANO vaizduote\" (rozwijala sie MOJA wyobraznia). To wyobraznia AUTORA, nie czytelnikow. Kilka pokolen czytelnikow DORASTALO przy jego ilustracjach, ale to nie to samo co ich wyobraznia.\n\n**Twierdzenie 2: \"Varsuvoje dailininkas tapydavo paveiksliukus ant pageltusio popieriaus lapu.\"**\n(W Warszawie artysta malowal obrazki na zolkniejacym papierze.)\n-> **NE**. Tekst mowi, ze malowal miniaturki malymi pedzelkami (\"teptukais\"). Zolkiejacy papier (\"pageltusio popieriaus lapas\") byl uzyty jako katalog do wystawy, nie jako podrloze malarskie.\n\n**Twierdzenie 3: \"Katovicu Nacionaliniame muziejuje buvo eksponuojama 14 autoriaus darbu.\"**\n(W Muzeum Narodowym w Katowicach bylo eksponowanych 14 prac autora.)\n-> **NE**. 14 prac kupil dyrektor Muzeum Narodowego we WROCLAWIU (Mariuszas Hermansdorferis). Muzeum w Katowicach wypozyczalo prace z Wroclawia na wystawe, ale liczba 14 dotyczy Wroclawia.\n\n**Twierdzenie 4: \"Menininko gyvenime svarbu laime ir atsitiktinumas.\"**\n(W zyciu artysty wazne sa szczescie i przypadek.)\n-> **TAIP**. Tekst expressis verbis: \"ar busi ivertintas ir kada tai atsitiks - gyvam esant ar po mirties, yra **laimes, gal net atsitiktinumo** dalykas.\"\n\n## Sposob 2 - technika weryfikacji zdan PRAWDA/FALSZ\nPrzy zadaniach TAIP/NE nalezy:\n1. Znalezc konkretne zdanie w tekscie dotyczace danego twierdzenia\n2. Porownac szczegoly: czy podmiot, obiekt i orzeczenie sie zgadzaja\n3. Unikac pulapek: falszywe twierdzenia czesto zawieraja elementy z tekstu, ale w blednym polaczeniu\n\nPulapki w tym zadaniu:\n- Twierdzenie 1: vaizduote (wyobraznia) jest w tekscie, ale czyja? AUTORA, nie czytelnikow\n- Twierdzenie 2: pageltusio popieriaus lapas jest w tekscie, ale jako katalog, nie podloze\n- Twierdzenie 3: 14 dziel i Katowice sa w tekscie, ale dotycza roznych muzejow\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 4, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - wszystkie cztery poprawne: NE, NE, NE, TAIP\n> - **1 pkt** - dokladnie trzy poprawne odpowiedzi\n> - **0 pkt** - dwie lub mniej poprawnych odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** brak (tylko te odpowiedzi sa poprawne)\n\nCo zapamietac? W zadaniach TAIP/NE uważaj na \"pulapki kontekstowe\" - elementy z tekstu sa prawdziwe, ale polaczone inaczej niz w oryginale. Zawsze wracaj do tekstu i sprawdzaj DOKLADNE zdanie, a nie tylko ze dany element sie w tekscie pojawia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/5","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"5","points":3,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu S. Eidrigeviciusa Tarp fotografijos ir metaforos, arba 1974-2014: koks cia keturiasdesimtmetis? (zadania 1.-5.).\n\nParasykite 40-60 zodziu teksto santrauka.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przykladowe streszczenie (ok. 50 slow):**\n1974-2014 m. Eidrigevicius ejo dviem keliais - tape tempera ir iliustravo knygas. 1975-1980 m. lankydavosi Varsuvoje, kur 1979 m. atidaryta jo darbu paroda. Veliau parodas suorganizavo Vroclavo ir Katovicu Nacionaliniai muziejai. Eidrigeviciaus miniatiuras nusipirko Mariuszas Hermansdorferis ir Piotras Nowickis.\n\n## Sposob 1 - jak pisac streszczenie (santrauka)\nStreszczenie musi zawierac nastepujace elementy z tekstu:\n1. **Temat ogolny**: Eidrigevicius opisuje swoja tworczosci w latach 1974-2014 - malowal i ilustrowal ksiazki\n2. **Pobyt w Warszawie**: 1975-1980, malowal miniaturki, wystawa w Galeria Krytykow 1979\n3. **Kontakty z polskimi muzeami**: Muzeum Narodowe we Wroclawiu (Hermansdorferis kupil 14 prac), potem Muzeum w Katowicach\n4. **Galeria Nowickiego**: Nowickis zakupil czesc cyklu do swojej kolekcji\n5. **Refleksja filozoficzna**: bycie docenionym to kwestia szczescia i przypadku\n\n**Zasady pisania santrauky (streszczenia po litewsku):**\n- Pisz w trzeciej osobie (nie pierwszej jak autor)\n- Uzyj czasu przeszlego\n- 40-60 slow (licz dokladnie)\n- Wlasne slowa, bez cytowan\n- Logiczna kolejnosc chronologiczna\n- Poziom uogolnienia: nie szczegoly, ale glowne watki\n\n## Sposob 2 - struktura dobrego streszczenia\nStreszczenie powinno odpowiadac na pytania:\n- **Kto?** Stasys Eidrigevicius, litewski malarz i ilustrator\n- **Co robil?** Malowal miniaturki i ilustrowal ksiazki dla dzieci\n- **Kiedy i gdzie?** 1974-2014, glownie Litwa, wizyty w Polsce (Warszawa, Wroclaw, Katowice)\n- **Z jakim skutkiem?** Wystawy, zakup prac przez polskie muzea i kolekcjonerzy\n- **Jaka refleksja?** Docenienie artysty to kwestia szczescia\n\nBLEDY DO UNIKNIECIA:\n- Nie przepisuj zdan z tekstu (to nie jest streszczenie)\n- Nie dodawaj wlasnej oceny\n- Nie pomijaj zadnego glownego watku\n- Nie przekracz 60 slow\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 5, max 3 pkt):\n> - **3 pkt** - wynika temat i zawartosc tekstu, adekwatny poziom uogolnienia, logiczna spojnosc, wlasciwa liczba slow (40-60)\n> - **2 pkt** - wynika temat i zawartosc, ALE zaburzenia poziomu uogolnienia LUB logicznej spojnosci\n> - **1 pkt** - wynika temat i zawartosc, ALE zaburzenia uogolnienia ORAZ spojnosci\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** rozne wlasne sformulowania oddajace glowne watki tekstu\n\nCo zapamietac? Trzy kryteria oceny streszczenia: (1) czy wynika temat i zawartosc, (2) poziom uogolnienia (nie za szczegolowe, nie za ogolne), (3) logiczna spojnosc i wlasciwa liczba slow. Tracisz punkty za brak jednego lub obu ostatnich kryteriow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/6","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Przeczytaj tekst i wykonaj zadania 6.-9.\n\nJonas Sukys\nAr visada snekame tik zodziais?\n\nKai sakome ,,kalba, pirmiausia turime galvoje prasminga garsu srauta: zodzius, sakinius, ju grupes Kalbos be garsu ir is ju sudarytu zodziu tiesiog neisivaizduojame. Bet ar kartais nesusimastete, kad is bedos galima apsieiti ir be zodziu?\nIsiziurekite - argi nesneka zmogaus akys? Veidas - rustus, abejingas ar besisypsantis? Kuno poza? Taciau prireikus daugiausia mums padeda ranku judesiai. Stai toli nuo namu, kazkur pievoje, begioja vaikelis, o tevas nori ji pavadinti namo. Ka daryti? Sauksi balsu - tikriausiai negirdes; jei ir girdes, tai zodziu nesupras. Todel tevas moja i save ranka. Suprask: eik cia, taves laukiu. Jei motu ranka nuo saves, reikstu: ,,Bek tolyn, nesiartink. Pridetas prie lupu pirstas ar gudriai mirktelta akis sakytu: ,,Tylek, neprasitark. Ispedami ,,Nedaryk to!, pagrasom pirstu. Nustebe ar abejodami vietoj atsakymo dazniai guztelime peciais. O jei, isgirde kieno zodzius, parodom pirstu i smilkini ir ten dar pasukiojam, vadinasi - ,,Kazin ar tau visi namie, kad taip sneki? Yra ir labai nemandagiu, izeidzianciu zenklu, kuriu isauklatas zmogus niekada nevartos: tai parodyti kam nors liezuvi arba vadinamaja spyga, reiskiancia pasityciojima, paniekinima. Taigi gestai (kurtieji vien jais susisneka) ne vienu atveju turi sutartine reiksme.\nKai kam gali kilti mintis: sukurkime is gestu lengvai suprantama tarptautine pasaulio kalba! Kam cia mokytis tokiu sunkiu angli, prancuzi, vokieciu kalbu? Kam cia kurti ne per daug populiarias esperanto ar kitas dirbtines kalbas? Tokia ,,vargo kalba - gestu kalba - imanoma sukurti, tik, blogiausia, ji butu skurdi, neperteiktume ju niuansu, subtilybiu, daugelio abstrakciu savoku. Be to, dar reiketu pasirupinti suvienodinti ivairiu tautu vartojamas gestu formas ir ju reiksmes. Juk jeigu lietuvis, rusas, lenkas, latvis linkteli galva, tai reiskia ,,taip; jei galva purto - ,,ne. O bulgarui sie zenklai reiskia visai priesingus dalykus: galvos linktelejimas - nesutikima, papurtymas - pritarima. Taigi kai bendraujame su svetimtauciu, gestu kalba per daug nepasikliaukime: galime buti klaidingai suprasti ir patekti i komiska ar net keblia situacija.\nBe gestu, svarbu ir mimika - veido raumenu judesiai, reiskiantys jausmus, nuotaikas. Kilstelejome antakius - vadinasi, nustebom. Suraukem kakta - mums nepatiko ar kuo smarkiai abejojame. Syptelejome - smagu, malonu, pasnekovo zodziai patiko. Isputem zandus ir pro lupas leidziam ora - parodom, jog sunku, pavargom su kuo nors tusciai gincydamiesi\nGestai, mimika, sypsena, juokas, ivairus samoningi sukrenkstimai, kostelejimai ir kitkas yra nekalbiniai (kaip mokslininkai sako - ekstralingvistiniai) elementai. Jie dazniausiai kalba tik paryskina, papildo.\nNekalbinius elementus vartodami, venkime dvieju krastutinumu. Nepamirskime, kad zodziai vis delto yra svarbiausi. Vaikysteje turejau labai judru, gyvo budo drauga. Jis be galo mego ziureti karo ir nuotykiu filmus, o paskui apie juos pasakoti. Tik pasakodavo beveik nesuprantamai - kone vien ivardziais, suktelejimais, gestais ir veido mimika - mazdaug taip: ,,Tada tas (neaisku, kas ,,tas; toliau mano drauguzis kazka energingai rodo rankomis - galbut kad ,,tas saudo). Tada anas (neaisku, kas ,,anas ir kodel ratu sukamos rankos). Oi, mirk! (juokas, bet nezinia del ko). Tie pasakojimai budavo malonus nebent tuo, kad negaledavau atsigereti draugo gestu ir mimikos isradingumu ir, pats budamas santuris, pavydejau to neapsakomo verzlumo. Taciau ne itin zaviai butu atrodes mano biciulis isauklatoje draugijoje, kur neiprasta be perstojo skerciotis lyg vejo malunui. Kita vertus, nera malonus tie, kurie visai nevartoja gestu, kalba tarsi mediniai, sustingusia veido israiska. Taigi snekedami nebijokime savo kalba paryskinti gestais, veido mimika. Tik - saikingai\n\nJ. Sukys, Ar visada snekame tik zodziais?, Kalbos margumynai, 1997, Kaunas, p. 42-45.\n\nTeksto pavadinima pakeiskite ir parasykite taip, kad jis butu ne klausimas, o teiginys.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Ne tik zodziais kalbame.**\n(Nie tylko slowami rozmawiamy.)\n\n## Sposob 1 - przeksztalcenie pytania w twierdzenie\nOryginalny tytul: **\"Ar visada snekame tik zodziais?\"** (Czy zawsze rozmawiamy tylko slowami?)\n\nTo zdanie pytajace (klausiamasis sakinys) nalezy zamienic na twierdzace (teigiamasis arba neigamasis sakinys).\n\nKroki przeksztalcenia:\n1. Usun partykule pytajna \"Ar\" (Czy) z poczatku zdania\n2. Zmien intonacje - zamiast pytajnej, twierdzaca\n3. Zachowaj sens pytania retorycznego - skoro pytanie sugeruje \"nie tylko slowami\", twierdzenie mowi wlasnie to\n4. Wynik: **\"Ne tik zodziais kalbame.\"** (Nie tylko slowami rozmawiamy.)\n\nInne akceptowalne warianty:\n- \"Visada snekame ne tik zodziais.\" (Zawsze rozmawiamy nie tylko slowami.)\n- \"Ne visada snekame tik zodziais.\" (Nie zawsze rozmawiamy tylko slowami.)\n- \"Snekame ne tik zodziais.\" (Rozmawiamy nie tylko slowami.)\n\n## Sposob 2 - gramatyka litewska (zdania twierdzace i pytajce)\nW jezyku litewskim zdania pytajce (klausiamieji sakiniai) mozna tworzyc na dwa sposoby:\n1. **Z partykula \"ar\"** na poczatku: \"Ar tu eini?\" (Czy ty idziesz?)\n2. **Z intonacja pytajna** bez partykuly: \"Tu eini?\" (Ty idziesz?)\n\nZeby zamienic pytanie na twierdzenie:\n- Usun \"ar\"\n- Zmien szyk lub dodaj przeczenie stosownie do sensu\n\nTytul tekstu jest pytaniem retorycznym (retoriniais klausimas) - sugeruje wlasna odpowiedz: \"Nie, nie tylko slowami rozmawiamy.\" Dlatego twierdzenie powinno byc przeczace: **\"Ne tik zodziais kalbame.\"**\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 6, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne przeksztalcenie na zdanie twierdzace/stwierdzajace, np. \"Ne tik zodziais kalbame.\"\n> - **0 pkt** - przeksztalcenie niepoprawne gramatycznie lub zmieniony sens zdania\n> - **Akceptowane warianty:** kazda poprawna gramatycznie wersja twierdzaca oddajaca sens tytulu\n\nCo zapamietac? Zamieniajac pytanie retoryczne w twierdzenie, zachowaj sens implikowany przez pytanie. \"Ar visada snekame TIK zodziais?\" implikuje, ze NIE tylko slowami - dlatego twierdzenie powinno to wprost wyrazic: \"Ne tik zodziais kalbame.\"","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/7","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"7","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu J. Sukysa Ar visada snekame tik zodziais? (zadania 6.-9.).\n\nAiskinamieji teiginiai:\n1. kalbeti be emociju\n2. idomu, ar tu psichiskai sveikas\n3. smarkiai mosikuoti rankomis\n\nPosakiai:\nA. kazin ar tau visi namie\nB. skerciotis lyg vejo malunas\nC. kalba tarsi mediniai\nD. sedi it muse kandes\nE. stovi kaip mieta prarijes\n\nAiskinamiesiems teiginiams (1, 2 ir 3) parinkite po viena posaki (A-E). Atsakymus (atitinkama raide) irasykite tam skirtoje vietoje.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1 - C / 2 - A / 3 - B**\n- 1. kalbeti be emociju -> **C. kalba tarsi mediniai**\n- 2. idomu, ar tu psichiskai sveikas -> **A. kazin ar tau visi namie**\n- 3. smarkiai mosikuoti rankomis -> **B. skerciotis lyg vejo malunas**\n\n## Sposob 1 - analiza frazeologizmow litewskich\n**1. kalbeti be emociju** (mowic bez emocji)\n-> **C. kalba tarsi mediniai** (mowi jak drewniane/jak drewno)\nFrazeologizm \"mediniai\" (drewniani) oznacza kogokolwiek, kto jest sztywny, bez ekspresji, bez emocji. Porownanie do drewna sugeruje brak zycia i emocji w mowie. W tekscie: \"nera malonus tie, kurie kalba tarsi mediniai, sustingusia veido israiska.\"\n\n**2. idomu, ar tu psichiskai sveikas** (ciekawe, czy jestes psychicznie zdrowy)\n-> **A. kazin ar tau visi namie** (nie wiem, czy wszystkie sa u ciebie w domu / czy masz wszystkie w domu)\nTo litewski frazeologizm rownolegly do polskiego \"nie wszystkie klepki\" lub \"czy mu/jej w glowie odbija\". \"Kazin ar tau visi namie\" dosownie: \"czy masz wszystkich w domu\" = czy jestes normalny, czy nie brakuje ci rozumu. W tekscie: \"parodom pirstu i smilkini ir ten dar pasukiojam, vadinasi: Kazin ar tau visi namie, kad taip sneki?\"\n\n**3. smarkiai mosikuoti rankomis** (mocno machac rekami)\n-> **B. skerciotis lyg vejo malunas** (gestykulowac jak wiatrak)\nFrazeologizm \"lyg vejo malunas\" (jak wiatrak) opisuje kogos, kto energicznie i bezustannie rusza rekami. Mlyny wietrzne (vejo malunas) maja skrzydla ktore obracaja sie bez przerwy - idealny obraz dla kogosc nadmiernie gestykulujacego. W tekscie: \"neiprasta be perstojo skerciotis lyg vejo malunui.\"\n\n**Dlaczego D i E nie zostaly dopasowane:**\n- **D. sedi it muse kandes** (siedzi jakby ukasila go mucha) = siedzi w bezruchu, smutny/zdrazany - nie pasuje do zadnego opisu\n- **E. stovi kaip mieta prarijes** (stoi jakby polknal pale) = stoi bardzo sztywno - bliskie znaczeniu \"mediniai\", ale w kluczu CKE przypisane jest C do 1\n\n## Sposob 2 - metoda eliminacji\nPrzy dopasowywaniu frazeologizmow:\n1. Szukaj glownego obrazu metaforycznego: drewno = brak emocji, wiatrak = intensywne ruchy, \"wszyscy w domu\" = rozum\n2. Sprawdz kontekst w tekscie zrodlowym - klucz CKE oparty jest na oryginalnym tekscie\n3. Eliminuj opcje ktore zostaly juz uzyty\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 7, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - WSZYSTKIE trzy poprawne: 1-C, 2-A, 3-B\n> - **0 pkt** - chocby jedno zle dopasowanie lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko ta kombinacja\n\nCo zapamietac? Frazeologizmy litewskie sa czesto tworzone przez porownania do przyrody lub przedmiotow codziennych. \"Vejo malunas\" (wiatrak) = intensywne ruchy, \"medinis\" (drewniany) = brak emocji/sztywnosc, \"visi namie\" (wszyscy w domu) = rozum/zdrowie psychiczne.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/8","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"8","points":1,"ptype":"closed","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu J. Sukysa Ar visada snekame tik zodziais? (zadania 6.-9.).\n\nKlausimai:\nA. Kokius jausmus ir nuotaikas galima isreiksti mimika?\nB. Ar kalbiniai elementai yra vienintelis budas perteikti savo mintis?\nC. Ar verta kurti universalias gestu kalbas?\nD. Kodel, J. Sukio nuomone, gestu kalba yra universali?\nE. Ar visi gestai yra mandagus?\n\nKuris is A-E klausimu atitinka 3, 4 ir 5 pastraipa? Atsakymus (atitinkama raide) irasykite i lentele.\n\nPastraipa | Klausimas\n3 |\n4 |\n5 |","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Pastraipa 3 -> C / Pastraipa 4 -> A / Pastraipa 5 -> B**\n- Akapit 3 -> **C. Ar verta kurti universalias gestu kalbas?** (Czy warto tworzyc uniwersalne jezyki gestow?)\n- Akapit 4 -> **A. Kokius jausmus ir nuotaikas galima isreiksti mimika?** (Jakie uczucia i nastroje mozna wyrazic mimika?)\n- Akapit 5 -> **B. Ar kalbiniai elementai yra vienintelis budas perteikti savo mintis?** (Czy elementy jezykowe sa jedynym sposobem przekazania mysli?)\n\n## Sposob 1 - analiza tresci kazdego akapitu\n**Akapit 3 tekstu J. Sukysa:**\nAkapit zaczyna sie od pomyslu stworzenia miedzynarodowego jezyka gestow (\"Sukurkime is gestu lengvai suprantama tarptautine pasaulio kalba!\") i nastepnie omawia trudnosci: taki jezyk bylby ubogi, nie oddawalby niuansow, gestach roznia sie znaczeniem w roznych kulturach (np. Bulgarzy kiwaja glowa odwrotnie niz inne narody). Temat: czy warto/mozna tworzyc jezyk gestow? -> **C**\n\n**Akapit 4 tekstu:**\nAkapit opisuje konkretne gesty mimiczne i co oznaczaja: uniesione brwi = zdziwienie, zmarszczone czolo = niezadowolenie, usmiech = przyjemnosc, nadete policzki = zmeczenie. Temat: jakie uczucia wyraza mimika? -> **A**\n\n**Akapit 5 tekstu:**\nAkapit stwierdza, ze gesty i mimika to elementy niejezykowe (ekstralingwistyczne) i ze \"zazwyczaj tylko podkreslaja lub uzupelniaja mowe\". Temat: czy same elementy jezykowe wystarczaja, czy niejezykowe sa tez wazne? -> **B**\n\n**Dlaczego D i E nie pasuja:**\n- **D. Kodel, J. Sukio nuomone, gestu kalba yra universali?** - Autor twierdzi, ze gestu jezyk NIE jest uniwersalny (przyklad Bulgarow), wiec to pytanie jest sprzeczne z trescia tekstu\n- **E. Ar visi gestai yra mandagus?** - Kwestia uprzejmosci gestow jest omawiana w akapicie 2 (spyga, pokazywanie jezyka), nie w 3., 4. ani 5.\n\n## Sposob 2 - metoda kluczowyh slow\nSzukaj w kazdym akapicie slowa kluczowego:\n- Akapit 3: \"tarptautine gestu kalba\", \"universali\" -> pasuje do pytania o tworzenie uniwersalnego jezyka -> **C**\n- Akapit 4: \"mimika\", \"antakiai\", \"kakta\", \"sypsena\", \"jausmai\" -> pytanie o uczucia wyrazzane mimika -> **A**\n- Akapit 5: \"nekalbiniai elementai\", \"ekstralingvistiniai\" -> pytanie o role elementow jezykowych vs niejezykowych -> **B**\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 8, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - WSZYSTKIE trzy poprawne: 3-C, 4-A, 5-B\n> - **0 pkt** - chocby jedno zle dopasowanie lub brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** tylko ta kombinacja\n\nCo zapamietac? W zadaniach dopasowania akapitow do pytan szukaj glownego TEMATU akapitu, nie tylko slow kluczowych. Akapit moze zawierac slowo z pytania, ale dotyczyc innego tematu (np. akapit 3 omawia gestowy, ale jego TEMAT to pytanie: czy tworzyc jezyk gestow?).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/9","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"9","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu J. Sukysa Ar visada snekame tik zodziais? (zadania 6.-9.). Trzy pierwsze zdania 2. akapitu to: ,,Isiziurekite - argi nesneka zmogaus akys? Veidas - rustus, abejingas ar besisypsantis? Kuno poza?\n\nPaaiskinkite, kokia funkcija atlieka trys pirmieji 2 pastraipos sakiniai.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Trys pirmieji antros pastraipos sakiniai atlieka kompozicine funkcija. Jie signalizuoja, apie ka toliau kalbes autorius.**\n(Trzy pierwsze zdania drugiego akapitu pelnia funkcje kompozycyjna. Sygnalizuja one, o czym bedzie dalej mowil autor.)\n\n## Sposob 1 - analiza funkcji stylistycznej pytan retorycznych\nTrzy pierwsze zdania drugiego akapitu to:\n1. **\"Isiziurekite - argi nesneka zmogaus akys?\"** (Przyjrzyjcie sie - czy oczy czlowieka nie mowia?)\n2. **\"Veidas - rustus, abejingas ar besisypsantis?\"** (Twarz - surowa, obojetna czy usmiecnieta?)\n3. **\"Kuno poza?\"** (Poza ciala?)\n\nFunkcja tych zdan:\n- Sa to **pytania retoryczne** (retoriniai klausimai) - nie wymagaja odpowiedzi, sluza do wywolania refleksji\n- Pelnia **funkcje kompozycyjna** (kompozicine funkcija) - sa wstepem do dalszej czesci akapitu\n- **Zapowiadaja temat**: cale zdania wskazuja na rozne formy komunikacji niewerbalnej (oczy, twarz, cialo), o ktorych autor bedzie pisac dalej\n- Sa **skrotowe** - to eliptyczne zdania (\"Veidas?\", \"Kuno poza?\") tworzace napieice i ciekawose czytelnika\n\n## Sposob 2 - kontekst retoryczny\nTe trzy zdania to klasyczny **retoryczny zabieg wyliczenia pytan** (anaforyczne pytania retoryczne). Autor:\n1. Zwraca uwage czytelnika przez pytania\n2. Sugeruje, ze jest wiecej form komunikacji niz slowa\n3. Wprowadza temat akapitu: komunikacja niewerbalna przez oczy, wyraz twarzy i poze ciala\n\nPodobna funkcje pelnia w literaturze: \"captatio benevolentiae\" (zachecenie czytelnika do refleksji) i \"propositio\" (zapowiedz tematu).\n\nJednym slowem: to wstep kompozycyjny ktory \"otwiera\" temat niewerbalnej komunikacji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 9, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - za stwierdzenie, ze zdania pelnia funkcje kompozycyjna i/lub signalizuja/zapowiadaja temat dalszej czesci tekstu\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepoprawna (np. tylko opis tresci bez funkcji) lub brak\n> - **Akceptowane warianty:** kazda odpowiedz stwierdzajaca, ze zdania sa wstepem/zapowiedzia tematu\n\nCo zapamietac? Pytanie o \"funkcje\" zdania wymaga odpowiedzi dotyczacej ROLI tych zdan w tekscie, nie ich TRESCI. Funkcja kompozycyjna = rola strukturalna w budowie tekstu (wstep, srodek, zakonczenie, zapowiedz tematu, podsumowanie).","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05/zad/10","paper_id":"maturazai-litewski-lit-pr-2019-05","number":"10","points":37,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Wypracowanie (0-37 pkt). Wybierz jeden z dwoch tematow.\n\nTEMAT 1 (rozprawka): Ka reiskia buti individualistu tradicineje bendruomeneje? Svarstykite, remdamiesi pateikta istrauka is Vinco Kreves apsakymo Bedievis ir kitais kulturos tekstais. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nFragment tekstu (Vincas Kreve, Bedievis):\n- O kokis gi yra dievas? - pasidomejau as.\n- As anksciau vis maniau, kad jisai gyvena danguje, galingas, visa zinas, senas, truputi rustus, truputi geras, daznai susiraukes, nes ji zmones nuolat piktina, sedi aukstame soste ir is auksto niauriai ziuri i visa, kas dedasi cia zemej.\n- Tokis juk jisai ir yra, - pritare Kudris.\n- As manau, kad ne, - uzgyne Karpis. - Kam gi knygose pasakyta, kad jisai yra visur, danguje ir ant zemes. Zinote - nusigreze jisai i mane, - as daznai to nesuprantu, kaip tai: - visur. Bet stai kada as vienas kur dirbu tokiu stai metu, graziu ir ramiu kaip dabar, man rodosi, kad suprantu. Man vis rodosi, kad jisai, svenciausias, kaip vejelis kokis, kaip oras. Del to taip lengva ir ramu, kai jisai, zeme apglobes, turi ja ir turi. Viskas tada nutyla (fragment kontynuowany w arkuszu, strony 7-8).\n\nV. Kreve, Bedievis, Skerdzius, 1974, Vilnius, p. 24-27.\n\nTEMAT 2 (interpretacja utworu poetyckiego): Interpretuokite pateikta eilerasti. Suformuluokite teze ir ja pagriskite. Jusu rasinio apimtis turi buti ne mazesne negu 250 zodziu.\n\nVincas Kudirka, Lietuvos sviesuoliams (eilerastis, Laisvos valandos, 1989, Vilnius, p. 326): Ko tvirtinot mums nuolat: mokslas reikalingas, / Mokslas jus sunkiam vargui vaistas stebuklingas? ( ) Zadejot vadais buti, tai grizkit ir veskit!\n\nTEMAT 2 - Vincas Kudirka, LIETUVOS SVIESUOLIAMS\n\nKo tvirtinot mums nuolat: mokslas reikalingas,\nMokslas jus sunkiam vargui vaistas stebuklingas?\nKo zodeliais graziausiais mus gundet kas sykis:\nTamsuoli, eik prie knygos, tamsuoli, mokykis?\nKo siuletes jus patys parodyt mums keli,\nKuris nakti prasalins, duos giedria dienele?\nNusidirbe, nuilse ir da prakaituoti,\nSkubinome igyti, ka zadejot duoti.\nIr istiese prie jusu mus rankas puiletas,\nTareme: ,,Kur tas mokslas, jusu pazadetas?\nDuokite mums ji, broliai, mes trokstame jojo!\nTasysk jus garsus klyksmas staiga apsistojo,\nKaszin kur issislapstet tartum niekadejai\nIr zadejimus jusu isnesiojo vejai\n\nKam jus eme suardet mus sirdziu ramuma,\nPrimine mums Lietuva, pareigu sventuma,\nKur Lietuva tevyne uzdeda ant musu?\n,,O! del Lietuvos, - sauket, - negailekim triusu,\nAuku, pasisventimo! Nesiduokim skriausti\nRijikams tautos musu! Verskim juos pajausti,\nKad mes gyventi norim! I kova! Nezusim!\nTik eikite su mumis, mes jums vadais busim!\nTada uzsiliepsnojo mus saltos krutines\nIr stojome pries skriauda zemeles gimtines.\nKada gi pries stvere draskyt mus apnike,\nJus kaip nieksai pabegot mus vienus palike!\nMus is teviskes tremia, kalejiman ima,\nO jus? kaszin, ar matot mus pasisventima\n\nArba jus numalsinkit sujudinta prota,\nUzgesinkit is naujo mus sirdi liepsnota,\nArba, stoje i eile, kaip tikri vadovai\nSvieskit mus ir neduokit gest pradetai kovai!\nBet mus syki sukurste, vienus nepameskit -\nZadejot vadais buti, tai grizkit ir veskit!\n\nV. Kudirka, Lietuvos sviesuoliams, Laisvos valandos, 1989, Vilnius, p. 326.\n\nNapisz wypracowanie na jeden z dwoch tematow do wyboru (objetosc nie mniejsza niz 250 slow).","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie otwarte - wypracowanie na jeden z dwoch tematow (min. 250 slow). Ponizej omowienie obu tematow z wytycznymi i przykladowymi argumentami.**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1: Rozprawka (Ka reiskia buti individualistu tradicineje bendruomeneje?)\n\n**Teza przykladowa:**\nButi individualistu tradicineje bendruomeneje reiskia drysumu gyventi pagal savo vidines isvaizdu, net kai ji skiriasi nuo bendruomenes normiu.\n(Bycie indywidualistka w tradycyjnej spolecznosci oznacza odwage zycia zgodnie z wlasna wewnetrzna wizja, nawet jesli rozni sie ona od norm spolecznosci.)\n\n**Argumenty z istrauki Vinco Kreves \"Bedievis\":**\n- Postac Karpiusa myslacy samodzielnie o Bogu: \"as manau, kad ne\" - kwestionuje tradycyjny obraz Boga\n- Jego rozumienie boskosci jest osobiste, metaforyczne (\"kaip vejelis kokis, kaip oras\") - to indywidualna interpretacja, nie ortodoksja\n- Mimo ze Kudris sie z nim nie zgadza, Karpius wyjasnia spokojnie - indywidualizm bez agresji wobec spolecznosci\n\n**Dodatkowe argumenty kulturowe:**\n- Salomeja Nerys, Maironis - poeci litewscy ktorzy wyrazali indywidualny glos wobec tradycji\n- Konflikty miedzy jednostka a spoleczenstwem w dziellach Vinco Kreves\n- Wspolczesny przyklad: artysta Eidrigevicius z tekstu 1. - tworzy wlasna droge, nie podaza za konwencjami\n\n**Struktura rozprawki (200-300 slow):**\n1. **Wstep**: Sformulowanie tezy - co oznacza byc indywidualistka\n2. **Argument 1**: Karpius z \"Bedievisa\" - indywidualna wizja duchowosci vs tradycja religijna\n3. **Argument 2**: Kontrapunkt - spolecznosc moze byc zrodlem tozsamosci (nie tylko wieznieniem)\n4. **Argument 3**: Prawdziwy indywidualizm nie niszczy wspolnoty, lecz ja ubogaca\n5. **Zakonczenie**: Podsumowanie tezy - balans miedzy indywidualizmem a przynaleznoscia\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2: Interpretacja wiersza Vincasa Kudirki \"Lietuvos sviesuoliams\"\n\n**Teza interpretacyjna przykladowa:**\nEilestyje Vincas Kudirka prikaistu lietuviu inteligentams, kad jie palike tautini judejima ir is kovotoju tapo bailiais - tai kvietimas grizti prie pareigos Lietuvai.\n(W wierszu Vincas Kudirka wyrzuca litewskim intelektualistom, ze opuscili ruch narodowy i z bojownikow stali sie tchorzami - to wezwanie do powrotu do obowiazku wobec Litwy.)\n\n**Analiza wiersza - kluczowe watki:**\n1. **Temat**: Autor zwraca sie do \"sviesuoliai\" (oswieconych/inteligentow litewskich) z wyrzutem i wezwaniem\n2. **Sytuacja liryczna**: Podmiot liryczny jest czlonkiem ludu, ktory uwierzyl obietnicom inteligentow, a teraz czuje sie zdradzony\n3. **Kompozycja trzyczesciowal**:\n- Czesc 1 (strofa 1-3): Zarzut - inteligenci namawiali lud do oswiecenia, a sami znikneli\n- Czesc 2 (strofa 4-7): Wspomnienie - lud stal do walki, ale inteligenci uciekli\n- Czesc 3 (strofa 8-10): Wezwanie - albo uspokoic lud, albo stanac na czele walki\n4. **Motyw przewodni**: \"Zadejot vadais buti, tai grizkit ir veskit!\" - refren-wezwanie\n5. **Konteksty**: Wiersz pochodzi z 1895 roku, czasu litewskiej walki o jezyk i kultur pod zaborem rosyjskim; \"sviesuoliai\" to litewska inteligencja, od ktorej lud oczekiwal przywodztwa\n\n**Srodki artystyczne:**\n- Apostrofa: wiersz adresowany bezposrednio do inteligentow\n- Pytania retoryczne: \"Ko tvirtinot mums nuolat ?\"\n- Powtorzenia: \"Zadejot vadais buti, tai grizkit ir veskit!\"\n- Kontrast: waleczny lud vs tchorzliwi inteligenci\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 10, max 37 pkt) - TEMAT 1 (rozprawka):\n> - **A. Sformulowanie stanowiska** (0-3-6): 6 pkt za jasna teze i jej rozwiniecin\n> - **B. Uzasadnienie stanowiska** (0-4-6-9-12): 12 pkt za co najmniej 3 dobrze rozbudowane argumenty z tekstow kultury\n> - **C. Poprawnosc rzeczowa** (0-1-2): 2 pkt\n> - **D. Zamysl kompozycyjny** (0-2-4): 4 pkt za wyraznie wyodrebniony wstep, rozwiniecnie, zakonczenie\n> - **E. Spojnosc lokalna** (0-1-2): 2 pkt\n> - **F. Styl tekstu** (0-1-3): 3 pkt za wlasciwy styl oficjalny\n> - **G. Poprawnosc jezykowa** (0-2-4): 4 pkt\n> - **H. Poprawnosc zapisu** (0-2-4): 4 pkt\n> UWAGA: 0 pkt w kat. A -> 0 pkt za cala prace; 0 pkt w kat. B -> punkty tylko za A, B, C\n\n> - **TEMAT 2 (interpretacja):**\n> - **A. Koncepcja interpretacyjna** (0-4-8-12): max 12 pkt za oryginalna, udokumentowana teze\n> - Pozostale kryteria B-H identyczne jak w temacie 1\n\nCo zapamietac? Wypracowanie musi miec minimum 250 slow - ponizej tej granicy otrzymujesz punkty tylko za A, B, C. Najwazniejsza kategoria to A (stanowisko/koncepcja) - 0 pkt w tej kategorii = 0 za cale wypracowanie. Przy temacie 2 kluczowe jest sformulowanie **tezy interpretacyjnej** i uzasadnienie jej konkretnymi cytatami z tekstu.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"}]}