{"paper":{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","variant":null,"exam_pdf":null,"key_pdf":null,"question_count":11,"source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.1","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"1 uzduotis\n\nRegina Koženiauskienė, Nijolė Linkevičienė\n\nSINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS\n\nTekst stanowi zapis rozmowy (pokalbis) dwoch jezykoznawczyn na temat synonimii i frazeologii jako bogactwa stylu jezyka litewskiego. Zrodlo: \"Gimtasis žodis\", 1997 m. Nr. 6, p. 2-3, 6.\n\nNijolė L.: Pokalbį apie vieną svarbiausių stiliaus turtingumo priemonių - sinonimiją ir frazeologiją - gal tiktų pradėti nuo daug kam girdėtų, bet vis naujai skambančių, labai gerai nusakančių lietuvių kalbos sinonimijos turtingumą, Antano Maceinos žodžių: „Jei atsietai klaustume, kiek lietuvių kalba turi žodžių nusakyti rudai spalvai, turbūt tik suglumtume, nerasdami atsakymo. Nes ruda spalva, atsajai mąstoma, yra visur ir visada ruda, tamsiau ar šviesiau ruda, tačiau vis ruda. Bet štai kai ši spalva lietuvio esti siejama su tam tikrais objektais, ji gauna vis kitokį vardą: tos pačios spalvos šuo lietuviškai yra rudas, karvė - žala, o arklys - sartas. Niekas betgi nenešioja „žalų\" kelnių ir nedėvi „sartos\" skrybėlės. Tas pats yra ir su pilka spalva. Šviesėdama ji lietuvių kalboje irgi siejasi su įvairiais objektais, keisdama savo vardą: tos pačios plaukų spalvos žmogus yra žilas, karvė palša, o arklys šyvas. Tačiau niekas nedėvi „šyvų\" batų \"\nRegina K.: Kaip įdomu! Klausiausi šių eilučių tarsi lietuviškų žodžių himno [ ]. Tikrai nesinori šaukti: ach, kokie mes turtingi, ach, kiek mes turime įvairiausių sinonimų, gražių žodžių Nes, atvirai sakant, gal ir nebeturime, o teisingiau, vis mažiau jų vartojame, nebemokame pasisemti iš šnekamosios kalbos versmių, nebesugebame atsirinkti. Vartojame tik bendriausios reikšmės žodžius, nebepajėgiame atskleisti antrinių, subtilių, prasminių daiktų ar reiškinių bruožų ar ypatybių.\nNijolė L.: Iš tiesų daromės tartum svetimkalbiai: temokame vos keliasdešimt tūkstančių žodžių ir visiškai nejaučiame jų bado. Tad nieko keisto, kai atsivertę vienatomį „Dabartinės lietuvių kalbos žodyną\", kuriame apie 50 tūkstančių žodžių (su tarptautiniais), ne vieno jų reikšmės jau nebežinome, mat žodis, teikiamas bendrinei kalbai, yra atėjęs iš kitos tarmės, pvz., klingsėti („žvangėti\"), krapinti („eiti netvirtu žingsniu\"), [ ] nokabrazda („galvotrūkčiais, labai greitai\") ir t.t.\nDabartinės jaunosios kartos retas kuris gerai moka tėvų tarmę - kitų tarmių žodžiai yra pažįstami beveik tik iš knygų ir, tarkim, pradinukų „Šaltinyje\" spausdinami Antano Vaičiulaičio, Vinco Krėvės, Liudo Dovydėno tekstai jau ir pateikiami su kai kurių žodžių paaiškinimais. Tik vargu ar vaikai kada nors vartos tuos žodžius. Vis dėlto kalba ilgainiui keičiasi.\nRegina K.: Nemanau, kad mūsų šiandieninis pokalbis galėtų ką nors pakeisti, mes ir pačios jau daug ko nebemokame, o Tavo minėtoji labai spalvinga tarmybė nokabrazda skamba taip egzotiškai, kad jaunimui turbūt tik šypseną kelia. Bet gal būtų pravartu prisiminti mūsų sinonimiką ir frazeologiją, prisiliesti prie brangiausių žodžių tarsi prie muziejinių eksponatų, kad kontrastas labiau išryškintų mūsų žodžių skurdybę.\n[ ]\nIš tiesų sinonimus vartojame ne tik tam, kad išvengtume monotonijos, nuobodaus kartojimosi, suteiktume žodžiui ekspresijos ir emocinių spalvų, bet pirmiausia tam, kad kuo tiksliau pavadintume daiktus ir reiškinius. Labai svarbu, kad pasirinktasis sinonimas [ ] geriausiai atitiktų tą daiktą, reiškinį, detalę ar ypatybę, kuriuos mums reikia nusakyti.\n\n„Gimtasis žodis\", 1997 m. Nr. 6, p. 2-3, 6.\n\n1.1 uzduotis (0-1)\nKas kalbasi? Pasirinkite vieną teisingą atsakymą iš pateiktų. Atsakykite viso teksto pagrindu.\n\nA. statybų inžinierės,\nB. valstybės įstaigos valdininkės,\nC. mokslininkės kalbininkės,\nD. anglų kalbos vertėjos.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**C) mokslininkės kalbininkės**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok po kroku:\n1. Pytanie brzmi: \"Kas kalbasi?\" - kto rozmawia? Odpowiada na to caly tekst (\"viso teksto pagrindu\").\n2. Rozmowe prowadza dwie osoby: Regina Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė. Obie wymienione sa z imienia i nazwiska.\n3. Temat rozmowy to synonimia i frazeologia - \"sinonimiją ir frazeologiją\" - jako bogactwo jezyka litewskiego. Jest to temat jezykoznawczy.\n4. Jedna z respondentek odwoluje sie do \"Dabartinės lietuvių kalbos žodynas\" (Slownik wspolczesnego jezyka litewskiego) i do badan nad gwara, co wskazuje na naukowy charakter ich pracy.\n5. Odpowiedz C - mokslininkės kalbininkės (naukowczynie jezykoznawczynie) - idealnie pasuje.\n\n## Sposob 2 - eliminacja blednych odpowiedzi\n- A) statybų inžinierės (inzynierki budowlane) - temat rozmowy jest jezykoznawczy, nie budowlany.\n- B) valstybės įstaigos valdininkės (urzedniczki panstwowe) - brak cech charakterystycznych dla urzednikow.\n- D) anglų kalbos vertėjos (tlumaczki jezyka angielskiego) - rozmowa dotyczy jezyka litewskiego, nie angielskiego.\n- C) mokslininkės kalbininkės - potwierdzaja to: specjalistyczna terminologia, odwolania do slownikow naukowych, cytaty z Antanasa Maceiny.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie poprawnej odpowiedzi: c) mokslininkės kalbininkės\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Przy pytaniach \"Kas kalbasi?\" zawsze szukaj w tekscie tematyki rozmowy oraz wskazowek na temat zawodu/roli rozmawiajacych - nie tylko ich imion.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.2","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Reginy Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė SINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS (zad. 1), w szczegolnosci do cytatu z Antano Maceiny w 1. akapicie.\n\n1.2 uzduotis (0-1)\nKas, pasak Antano Maceinos, nulemia tai, kad lietuvių kalboje būtina pavartoti sinonimą nusakyti rudai spalvai? Pateikite pavyzdžius.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Kolor (barwa) okreslana jest przez obiekt, z jakim jest zwiazana - to on decyduje, jakiego synonimu uzyc; np. pies jest \"rudas\", krowa \"žala\", a kon \"sartas\" dla tego samego koloru braz.**\n\n## Sposob 1 - analiza tekstu\nKrok po kroku:\n1. Maceinowskie zdanie kluczowe: \"kai ši spalva lietuvio esti siejama su tam tikrais objektais, ji gauna vis kitokį vardą\" - kiedy dana barwa wiazana jest z konkretnymi obiektami, otrzymuje rozna nazwe.\n2. Przykladami dla barwy brazowej (ruda) sa:\n- \"šuo lietuviškai yra rudas\" (pies jest rudy)\n- \"karvė - žala\" (krowa jest zala)\n- \"arklys - sartas\" (kon jest sarty)\n3. Wszystkie trzy slowa opisuja te sama barwe, ale sa uzywane wylacznie z konkretnymi zwierzetami.\n4. Zatem to OBIEKT (zwierze, rzecz) determinuje wybor synonimu barwy - to jest clou odpowiedzi.\n\n## Sposob 2 - kontekst jezykoznawczy\nZjawisko to w jezykoznawstwie nazywa sie leksykalizacja barw (koloronimia). Jezyk litewski rozbudowal synonimike barw w polach semantycznych zwiazanych z przyrodą i rolnictwem. Wyrazy: \"rudas\", \"žalas\", \"sartas\" sa synonimami jednej barwy bazowej, ale kazdy z nich jest \"przypisany\" do konkretnego rekwizytu swiata - nie mozna ich swobodnie wymieniac (\"nikt nie nosi 'žalų' spodni\").\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowo sformulowana teza: wybor synonimu zalezy od obiektu, do ktorego odnosi sie dana barwa; z przykladami (szuo rudas, karve zala, arklys sartas)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolne prawidlowe sformulowanie tresci tezy + przyklad\n\nCo zapamietac? Kluczowe sforumulowanie z tekstu: \"siejama su tam tikrais objektais\" (zwiazana z konkretnymi obiektami) - to jest odpowiedz na pytanie.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.3","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Reginy Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė SINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS (zad. 1), w szczegolnosci do 2. akapitu (wypowiedz Reginy K. o ubozeniu jezyka).\n\n1.3 uzduotis (0-2)\nKokia yra svarbiausia 2 pastraipos mintis? Suformuluokite ją savais žodžiais, necituokite teksto.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Coraz rzadziej siegamy do bogactwa naszego jezyka - nie potrafimy wyrazac subtelnych znaczen i uzywamy coraz mniej synonimow.**\n\n## Sposob 1 - analiza 2. akapitu\nKrok po kroku:\n1. W 2. akapicie Regina K. mowi: \"vis mažiau jų vartojame\" (uzywamy ich coraz mniej), \"nebemokame pasisemti iš šnekamosios kalbos versmių\" (nie umiemy juz czerpac ze zrodel jezyka mowionego), \"nebesugebame atsirinkti\" (nie umiemy wybierac).\n2. Nastepnie dodaje: \"Vartojame tik bendriausios reikšmės žodžius\" (uzywamy tylko slow o najogolniejszym znaczeniu) i \"nebepajėgiame atskleisti antrinių, subtilių, prasminių daiktų ar reiškinių bruožų\" (nie jestesmy w stanie ujawnic drugorzednych, subtelnych, znaczeniowych cech rzeczy i zjawisk).\n3. Mysl przewodnia tego akapitu zawiera zatem DWA elementy:\n- ubostwo uzywanych synonimow (coraz mniej ich stosujemy),\n- niemoznosc/niezdolnosc do przekazywania subtelnych znaczen.\n4. Odpowiedz wlasna (nie cytujac tekstu) powinna wskazac oba elementy, np.: \"Jestesmy coraz mniej zdolni do korzystania z bogatego zasobu synonimow jezyka litewskiego i nie potrafimy wyrazac subtelnych znaczen slow i zjawisk.\"\n\n## Sposob 2 - rekonstrukcja tezy akapitu\nAkapit Reginy K. zaczyna sie od ironicznego odwolania do hymnu litewskich slow (\"šių eilučių tarsi lietuviškų žodžių himno\"), a nastepnie kontrastuje to piekno z rzeczywistoscia: \"gal ir nebeturime\" (moze juz ich nie mamy) i \"vis mažiau jų vartojame\" (uzywamy ich coraz mniej). To strukturalne przejscie od admiracji do krytyki wskazuje na glowna mysl: bogactwo synonimow jest zagrozone przez nasze wlasne zanizanie jego uzycia i niezdolnosc do wyrazania niuansow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - dwie prawidlowe informacje: (1) uzywamy coraz mniej synonimow / nie potrafimy czerpac z zasobow jezyka; (2) nie umiemy przekazywac subtelnych znaczen\n> - **1 pkt** - jedna prawidlowa informacja\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolne wlasne sformulowanie obejmujace oba elementy; cytowanie tekstu nie jest akceptowane\n\nCo zapamietac? Przy pytaniach o glowna mysl akapitu (\"svarbiausia mintis\") nalezy sformulowac odpowiedz WLASNYMI SLOWAMI (\"savais žodžiais\") i zawrzec wszystkie kluczowe watki - tu: ubostwo uzycia synonimow + niezdolnosc wyrazania subtelnosci.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.4","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Reginy Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė SINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS (zad. 1), w szczegolnosci do 3. akapitu (wypowiedz Nijolė Linkevičienė).\n\n1.4 uzduotis (0-1)\nTrečioje pastraipoje Nijolė Linkevičienė kalba, dėl ko lietuvių bendrinės kalbos vartotojai nežino visų į Lietuvių kalbos žodyną surašytų žodžių reikšmių. Kaip ji tai argumentuoja?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nijolė Linkevičienė argumentuje tak: w Słowniku języka litewskiego zapisano rowniez slowa gwarowe (tarminiai žodžiai), ktorych nie uzywaja wszyscy uzzytkownicy jezyka, a ponadto sam jezyk z biegiem czasu sie zmienia.**\n\n## Sposob 1 - analiza 3. akapitu\nKrok po kroku:\n1. Nijolė L. mowi, ze slownicy \"Dabartinės lietuvių kalbos žodynas\" (Słownik wspolczesnego jezyka litewskiego) ma ok. 50 tys. slow.\n2. Kluczowe zdanie: \"žodis, teikiamas bendrinei kalbai, yra atėjęs iš kitos tarmės\" - slow oferowanych w jezyku standardowym pochodzi z innej gwary, np. \"klingsėti\" (dzwoniec), \"krapinti\" (chodzic niepewnym krokiem), \"nokabrazda\" (lotem blyskawicy, bardzo szybko).\n3. Uzyytkownicy wspolczesnego jezyka standardowego nie znaja tych slow, bo nie rozmawiaja juz w gwarach swoich rodzicow.\n4. Rowniez: \"kalba ilgainiui keičiasi\" (jezyk z czasem sie zmienia) - to drugie wyjasnienie.\n5. Podsumowujac argumeny Nijolė:\n- Argument 1: W slowniku sa slowa gwarowe (tarmybės), nieznane wspolczesnym uzyytkownikom jezyka standardowego.\n- Argument 2: Jezyk sie zmienia, wiec dawne slowa znikaja ze swiadomosci uzytkownikow.\n\n## Sposob 2 - kontekst socjolingwistyczny\nZjawisko to nazywa sie dialectal gap - przepasc miedzy jezykiem standardowym a gwarami. Mlode pokolenie na Litwie nie zna gwar rodzicow, a slowniki zawieraja historyczne i gwarowe slowa jako dziedzictwo. Stad paradoks: im bogatszy slownik, tym wiecej nieznanych slow dla przecietnego uzytkownika.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowe wymienienie argumentow N. Linkevičienė: slownik zawiera slowa gwarowe, ktorych nie znaja wszyscy; jezyk sie zmienia\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** dowolne sformulowanie uwzgledniajace co najmniej jeden z argumentow\n\nCo zapamietac? Szukajac argumentacji autora, nalezy wskazac KONKRETNE uzasadnienia - tu sa dwa: gwary w slowniku + zmiennosc jezyka. Cytaty z tekstu (np. przyklady gwarowych slow) moga wzmocnic odpowiedz.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.5","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.5","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Reginy Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė SINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS (zad. 1), w szczegolnosci do 4. akapitu (wypowiedz Nijolė Linkevičienė o tym, ze jezyk sie zmienia).\n\n1.5 uzduotis (0-1)\nKokia yra Nijolės Linkevičienės intencija, kai ketvirtoje pastraipoje kalba apie tai, kad kalba keičiasi: ar ji tai sako su ironija, ar vien konstatuoja?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Nijolė Linkevičienė jedynie konstatuje fakt - stwierdza, ze jezyk sie zmienia; nie uzywa ironii.**\n\n## Sposob 1 - analiza intencji autora\nKrok po kroku:\n1. Zdanie kluczowe w 4. akapicie: \"Vis dėlto kalba ilgainiui keičiasi.\" (Mimo wszystko jezyk z biegiem czasu sie zmienia.)\n2. Zdanie to jest krotkie, rzeczowe i nie zawiera zadnych srodkow stylistycznych typowych dla ironii (przesady, odwrocenia znaczenia, znakow zapytania, sarkazmu).\n3. Kontrastujac z fragmentem Reginy K. (ktora ironizuje: \"ach, kokie mes turtingi\" - \"och, jacy jestesmy bogaci\" - to wyrazna ironia), Nijolė L. w tym miejscu po prostu stwierdza fakt.\n4. Interpretacja: to konstatacja - obiektywne stwierdzenie rzeczywistosci, nie ocena ironiczna.\n5. Gdyby mowila to z ironia, intonacja wskazywaloby na cos przeciwnego do dosłownego znaczenia - tu brak takich przeslanek w tekscie.\n\n## Sposob 2 - porownanie stylu obu autorek\nRegina K. uzywa ironii wprost: \"nesinori šaukti: ach, kokie mes turtingi \" (nie chce mi sie krzyczec: och, jacy jestesmy bogaci ). Nijolė L. natomiast mowi: \"Vis dėlto kalba ilgainiui keičiasi\" - to spokojne, neutralne stwierdzenie, ktore pe niomysle podsumowuje dyskusje. Roznica styluw obu rozmowczyc podkresla, ze to jest czysta konstatacja.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.5, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - wskazanie intencji zgodne z tekstem: Nijolė Linkevičienė jedynie konstatuje, nie uzywa ironii\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Przy pytaniach o intencje autora (\"ar tai ironija, ar konstatavimas?\") nalezy przeanalizowac srodki jezykowe: jezeli brak sarkazmu, odwrocenia znaczenia lub przerysowania - mamy do czynienia z konstatacja.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/1.6","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"1.6","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu Reginy Koženiauskienė i Nijolė Linkevičienė SINONIMIJA IR FRAZEOLOGIJA - STILIAUS TURTAS (zad. 1), w szczegolnosci do argumentacji Reginy Koženiauskienė oraz ostatniego akapitu o roli synonimow.\n\n1.6 uzduotis (0-2)\nKokius Regina Koženiauskienė pateikia argumentus, kad reikia vartoti kuo daugiau sinonimų? Nurodykite bent du argumentus.\n1)\n2)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**1) Synonimy sprawiaja, ze jezyk nie jest monotonny i jest ekspresywny.\n2) Dzieki synonimom mozemy dokladnie nazwac ceche danej rzeczy lub zjawiska.**\n\n## Sposob 1 - analiza argumentacji Reginy K.\nKrok po kroku:\n1. Ostatni akapit tekstu zawiera bezposrednia argumentacje: \"sinonimus vartojame ne tik tam, kad išvengtume monotonijos, nuobodaus kartojimosi, suteiktume žodžiui ekspresijos ir emocinių spalvų\".\nTlumaczenie: uzywamy synonimow nie tylko po to, by unikac monotonii, nuzacego powtarzania, dodac slowu ekspresji i emocjonalnych barw.\nARGUMENT 1: Synonimy eliminuja monotonie i wzbogacaja ekspresje jezyka.\n2. Nastepnie: \"pirmiausia tam, kad kuo tiksliau pavadintume daiktus ir reiškinius\".\nTlumaczenie: przede wszystkim po to, zeby jak najdokladniej nazwac rzeczy i zjawiska.\nARGUMENT 2: Synonimy pozwalaja na precyzyjne, dokladne nazywanie rzeczy i zjawisk.\n3. Dalej: \"Labai svarbu, kad pasirinktasis sinonimas [ ] geriausiai atitiktų tą daiktą, reiškinį, detalę ar ypatybę\" (wazne, by wybrany synonim najlepiej odpowiadal danej rzeczy, zjawisku, szczegolowi lub cesze).\nTo uszczegolowienie argumentu 2.\n\n## Sposob 2 - schemat argumentacji retorycznej\nRegina K. stosuje strukture \"nie tylko ale przede wszystkim \": najpierw wymienia aspekty estetyczne (unikanie monotonii, ekspresja), a nastepnie wskazuje glowny cel funkcjonalny (precyzja nazywania). To klasyczna hierarchia argumentow od mniejszych do wazniejszych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 1.6, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - podanie dwoch argumentow: (1) synonimy eliminuja monotonie i daja ekspresje; (2) synonimy pozwalaja dokladnie nazwac ceche rzeczy\n> - **1 pkt** - podanie jednego argumentu\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n> - **Akceptowane warianty:** wlasne sformulowanie zawierajace sens obu argumentow\n\nCo zapamietac? Kluczowe cytaty do argumentow: \"išvengtume monotonijos\" + \"ekspresijos\" (arg. 1) oraz \"kuo tiksliau pavadintume\" (arg. 2). Odpowiedz musi zawierac OBA argumenty dla pelnych 2 punktow.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/2.1","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"2.1","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"2 uzduotis\n\nLIETUVOS RESPUBLIKOS PREZIDENTĖS DALIOS GRYBAUSKAITĖS METINIO PRANEŠIMO, PERSKAITYTO SEIME 2012 METŲ BIRŽELIO 7 DIENĄ, IŠTRAUKA.\n\nZrodlo: Seimo kronika, Nr. 2 (394) 2012 m. balandis-birželis, p. 42-43.\n\n[…]\nMielieji, dažniausiai mus visus pasiekiantis žmonių skundas - „Nėra teisybės\". Į Prezidentūrą per metus kreipėsi beveik septyni tūkstančiai žmonių - kas antras dėl įvairių teisėtvarkos institucijų darbo. Viena vertus - džiaugiamės pažanga kuriant teisinę valstybę. Kita vertus - abejojame valstybės gebėjimu užtikrinti teisingumą.\nVisuomet palaikiau ir palaikysiu ieškančius tiesos. Tačiau niekindami valstybę, keikdami jos teisėsaugą ir įstatymus, vykdydami tik savo teisingumą, tiesos nerasime. Teisė į teisingą, greitą ir nešališką teismą gali būti užtikrinta, jeigu teisingumą vykdys sąžiningi ir profesionalūs teisėjai. Todėl susitarimas tobulinti teismų sistemą - tebegalioja. Tai ilgas kelias, tačiau reikia eiti juo kantriai ir principingai visiems. Teismai keičiasi. Per trejus metus teisėjų mantijos jau nuvilktos tuzinui teisėjo vardo nevertų asmenų. Teisingumo vykdyti atėjo 72 nauji žmonės. Su kiekvienu iš jų susitikau asmeniškai.\nŠiemet pokyčių teismuose atneš pradėjusi realiai veikti teismų vadovų rotacija. Keičiasi net trisdešimt įvairaus lygio teismų vadovų. Iki šiol neįmanoma laikyta kova su teisėjų korupcija dabar jau įmanoma. Kaune atskleista kabinetinio teisėjų susitarimo praktika. Vilniuje apnuoginti nešvarūs teisėjų ir advokatų veiklos modeliai. Tačiau dar gaji ir senoji ydinga tvarka - kur varnas varnui akies nekerta. Kolegai prokurorui už pirmo kyšio paėmimą pritaikoma lygtinė bausmė, o senų bylų vilkinimas vis dar įmanoma. Patikimesnei teismų sistemai kurti ir toliau reikia sutelktų pastangų. Prie to gali bei turi prisidėti ir patys žmonės.\nSutarėme į teisėsaugą įsileisti visuomenę. Pirmas žingsnis žengtas - visuomenės atstovais papildytos prokurorų atrankos ir veiklos vertinimo komisijos. Nesukeliant suirutės teismų sistemoje, visuomenės atstovus būtina įtraukti ir į teismų darbą. Nauda šiuo atveju būtų abipusė: teismams - priežiūra iš šalies, visuomenei - galimybė pažvelgti į procesus iš vidaus. Šių projektų parengimas buvo ir išlieka vienu svarbiausių Vyriausybei keltų teisėtvarkos srities uždavinių.\n[…]\n\n2.1 uzduotis (0-1)\nSuraskite ir perrašykite sakinį, kuriame yra svarbi kalbos priemonė - kreipinys, vartojama iškilmingose prakalbose.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zdanie z apostrofa (kreipinys): \"Mielieji, dažniausiai mus visus pasiekiantis žmonių skundas - 'Nėra teisybės'.\"**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja apostrofy (kreipinys)\nKrok po kroku:\n1. Apostrofa (litew. kreipinys) to zwrot do sluchacza/czytelnika lub grupy, uzywany zwlaszcza w przemowieniach i tekstach uroczystych.\n2. W tekscie szukamy slowa lub zwrotu w wolaczu (narzadniku wokatywnym), najczesciej na poczatku zdania, po ktorym nastepuje przecinek.\n3. Pierwsze zdanie tekstu: \"Mielieji, dažniausiai mus visus pasiekiantis žmonių skundas - 'Nėra teisybės'.\" zaczyna sie od slowa \"Mielieji\" (Drodzy/Szanowni).\n4. \"Mielieji\" to apostrofa - bezposredni zwrot do zebranych w Sejmie poslow i obywateli. Jest to forma litewskiego przymiotnika w wołaczu liczby mnogiej (mielis → mielieji).\n5. To zdanie jest jedynym w tekscie zawierajacym kreipinys, ktory jest typowym srodkiem retorycznym przemowien uroczystych (iškilmingos prakalbos).\n\n## Sposob 2 - kontekst retoryczny\nApostrofa (kreipinys) w przemowieniu parlamentarnym pełni funkcje kontaktotworcza: natychmiastowo nawiazuje relacje miedzy mowca a audytorium, podkresla waznosc momentu i angażuje sluchaczy emocjonalnie. Prezydent Grybauskaite uzyla \"Mielieji\" zamiast formalnego \"Gerbiamieji Seimo nariai\" (Szanowni Czlonkowie Sejmu) - wybor cieplejszego tytulu jest swiadomy i wyrazisty. Całe zdanie nalezy zacytowac w calosci.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.1, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowo zacytowane zdanie: \"Mielieji, dažniausiai mus visus pasiekiantis žmonių skundas - 'Nėra teisybės'.\"\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Apostrofa (kreipinys) to bezposredni zwrot do adresata, zwykle w formie wolacza, na poczatku zdania lub wypowiedzi, oddzielona od reszty zdania przecinkiem. W przemowieniach uroczystych jest obowiazkowym srodkiem stylistycznym.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/2.2","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"2.2","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu wystapienia Prezydent Dalii Grybauskaitė (zad. 2), w szczegolnosci do 2. akapitu.\n\n2.2 uzduotis (0-1)\nSuraskite antroje pastraipoje informaciją, išsakytą perkeltine prasme. Pacituokite sakinį.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zdanie z sensem przeniesionym (perkeltine prasme): \"Per trejus metus teisėjų mantijos jau nuvilktos tuzinui teisėjo vardo nevertų asmenų.\"**\n\n## Sposob 1 - identyfikacja sensu przeniesionegio (perkeltinė prasmė)\nKrok po kroku:\n1. \"Perkeltinė prasmė\" to sens przenosny, metaforyczny - gdy slowa nie opisuja rzeczywistosci dosłownie, lecz przenosnie.\n2. W 2. akapicie szukamy zdania, gdzie cos opisanego przenosnie opisuje zdarzenie faktyczne.\n3. Zdanie: \"Per trejus metus teisėjų mantijos jau nuvilktos tuzinui teisėjo vardo nevertų asmenų.\"\nDosłownie: \"W ciagu trzech lat mantie sedziowskie zostaly juz sciagniete z tuzina osob niegodnych tytulu sedziego.\"\n4. \"Mantija nuvilkta\" (mantia sciagnieta) to metafora odwolania ze stanowiska - nikt fizycznie nie sciagal szat sedziowskich; chodzi o pozbawienie funkcji, odwolanie ze stanowiska.\n5. Dzieki tej metaforze informacja o dymisji sedziow jest wyrazona przenosnie, obrazowo i dobitnie.\n\n## Sposob 2 - analiza metafory mantii\nMantia (toga) jest odwiecznym symbolem wladzy sedziowskiej i godnosci sadowej. Jej \"sciagniecie\" to metonimia/metafora: czynnosc symboliczna zastepuje konkretne dzialanie prawne (odwolanie, zwolnienie). Uzycie tej metafory w przemowieniu prezydent nadaje wypowiedzi uroczysty, wrecz teatralny charakter i podkresla wage zdarzenia.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.2, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowo zacytowane zdanie: \"Per trejus metus teisėjų mantijos jau nuvilktos tuzinui teisėjo vardo nevertų asmenų.\"\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? \"Perkeltinė prasmė\" to sens przenosny / metaforyczny. Nalezy odnalezc zdanie, gdzie slowa nie opisuja czynnos fizycznej dosłownie, lecz symbolizuja cos innego - tu sciagniecie mantii = pozbawienie stanowiska sedzia.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/2.3","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"2.3","points":2,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu wystapienia Prezydent Dalii Grybauskaitė (zad. 2), w szczegolnosci do 3. akapitu, gdzie pojawia sie litewskie przyslowie.\n\n2.3 uzduotis (0-2)\nSuraskite tekste lietuvių patarlę. Ką teksto autorė nori ja pasakyti?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Przyslowie: \"Varnas varnui akies nekerta.\" (Kruk krukowi oka nie wykole.)\nPrezydent uzywa go mowiac o nieuczciwych sedziach i ich wzajemnej ochronie / solidarnosci korporacyjnej.**\n\n## Sposob 1 - odnalezienie przyslowia w tekscie\nKrok po kroku:\n1. Przyslowie (patarle) to krotkie, tradycyjne powiedzenie zawierajace ogolna prawde zyciowa, czesto w formie metaforycznej.\n2. W 3. akapicie pojawia sie zwrot: \"kur varnas varnui akies nekerta\" - to jest litewskie przyslowie \"Varnas varnui akies nekerta\" (Kruk krukowi oka nie wykole).\n3. Kontekst uzycia: \"Tačiau dar gaji ir senoji ydinga tvarka - kur varnas varnui akies nekerta.\" (Jednak wciaz zywa jest stara wadliwa zasada - gdzie kruk krukowi oka nie wykole.)\n4. Prezydent mowi o \"senoji ydinga tvarka\" (starej wadliwej zasadzie) - o tym, ze niedoskonale wzorce postepowania w sadach sa wciaz obecne.\n5. Sens: sedziowie tworza zamkniety krag, chronia swoich (korupcja kolegialna), nie donoszą na siebie nawzajem - tak jak kruk krukowi oka nie wykole.\n\n## Sposob 2 - analiza funkcji przyslowia w przemowieniu\nPrzysłowie pelni w przemowieniu Prezydent funkcje retoryczna: odwolanie do tradycyjnej madrosci ludowej (patarle) nadaje krytyce sedziow wymiaru powszechnie zrozumialego, wspolnego doswiadczenia kulturowego. Nie jest to oskaryzenie wyjatkowe - to zjawisko stare, dobrze znane z listopadowej tradycji. Jednoczesnie uzycie przyslowia lagoodzi bezposrednia krytyke i czyni ja bardziej obrazowa.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.3, max 2 pkt):\n> - **2 pkt** - prawidlowe zacytowanie przyslowia: \"Varnas varnui akies nekerta\" ORAZ wyjasnienie jego uzycia: Prezydent mowi nim o nieuczciwych sedziach i ich wzajemnej ochronie\n> - **1 pkt** - prawidlowe zacytowanie przyslowia (bez wyjasnienia)\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Przy zadaniach o przysłowiach w tekscie: (1) zacytuj przyslowie dosłownie, (2) wyjasnij cel jego uzycia w tym konkretnym kontekscie - oba elementy sa potrzebne dla 2 punktow. Polskie odpowiedniki: \"Kruk krukowi oka nie wykole\" / \"Swoj swojego kryje\".","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/2.4","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"2.4","points":1,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"Zadanie odnosi sie do tekstu wystapienia Prezydent Dalii Grybauskaitė (zad. 2), w szczegolnosci do 4. akapitu o reformie sadow.\n\n2.4 uzduotis (0-1)\nKetvirtoje pastraipoje kalbama apie svarbią teismų reformą. Kuriais žodžiais išraiškingai pasakoma, kad reforma dar nebaigta?","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Fragment wyraziscie mowiacy, ze reforma jest niedokonczona: \"pirmas žingsnis žengtas\" (pierwszy krok zostal zrobiony)**\n\n## Sposob 1 - analiza 4. akapitu\nKrok po kroku:\n1. 4. akapit dotyczy wlaczenia spoleczenstwa w prace sadownictwa: \"Sutarėme į teisėsaugą įsileisti visuomenę.\" (Zgodzilismy sie, ze spoleczenstwo bedzie mialo dostep do organow scigania.)\n2. Nastepne zdanie: \"Pirmas žingsnis žengtas - visuomenės atstovais papildytos prokurorų atrankos ir veiklos vertinimo komisijos.\" (Pierwszy krok zostal zrobiony - komisje doboru i oceny dzialalnosci prokuratorow zostaly uzupelnione przez przedstawicieli spoleczenstwa.)\n3. \"Pirmas žingsnis žengtas\" (dosłownie: pierwszy krok zrobiony/postawiony) to wyrazna metafora fragmentarycznosci reformy - jest tylko pierwszy krok, a wiec droga jest dluzsza, reforma niezakonczona.\n4. Uzycie liczebnika \"pirmas\" (pierwszy) wskazuje jednoznacznie, ze to dopiero poczatek, nie koniec procesu.\n5. Nalezy zacytowac te trzy slowa: \"pirmas žingsnis žengtas\".\n\n## Sposob 2 - analiza metafory krokowq\nMetafora drogi i kroku (\"pirmas žingsnis\" - pierwszy krok) jest popularna w retoryce politycznej. Wskazuje, ze reforma dopiero sie rozpoczela. Kontrast z innymi fragmentami akapitu, gdzie mowa o planach na przyszlosc (\"būtina įtraukti\" - konieczne jest wlaczenie; \"Nauda [ ] būtų\" - korzysci bylby), potwierdza, ze reforma jest in progress - w toku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 2.4, max 1 pkt):\n> - **1 pkt** - prawidlowo zacytowany fragment: \"pirmas žingsnis žengtas\"\n> - **0 pkt** - odpowiedz niepelna lub bledna albo brak odpowiedzi\n\nCo zapamietac? Gdy pytanie brzmi \"kuriais žodžiais išraiškingai pasakoma \" (jakimi slowami wyraziście powiedziano ) - szukamy krotkiego, metaforycznego cytatu. Tu jest nim: \"pirmas žingsnis žengtas\" - ekspresyjnosc polega na metaforze kroku symbolizujacego poczatek reformy.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"},{"id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152/zad/3","paper_id":"maturazai-litewski-mol-p1-1p-152","number":"3","points":30,"ptype":"open","subject":"jezyk-litewski","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"podstawowa","text":"3 uzduotis\n\nWypracowanie (rašinys). Zdajacy wybiera JEDEN z dwoch tematow. Praca powinna liczyc nie mniej niz 250 slow.\n\nTEMAT 1 (rozprawka, 0-18 pkt): Na podstawie fragmentow i calosci opowiadania Jono Biliūnasa „Liūdna pasaka\".\nTEMAT 2 (interpretacja utworu poetyckiego, 0-28 pkt): Interpretacja wiersza Bernardasa Brazdžionisa „De profundis\".\n\nTEMAT 1 - kontekst literacki (Jonas Biliūnas, „Liūdna pasaka\", fragment): Buvo tai 1863-iaiais metais. Viename sodžiuj gyveno neturtėlis žmogus, vardu Petras Banys, su savo moterim Juozapota. Jauni ir gražūs, abu mylėjo vienas antrą ir, susiėmę už rankų, ramiai ir drąsiai ėjo gyvenimo keliu. [ ] Kunigo prakalba ir popierius buvo tat anas laukiamasai vėjelis, kursai netikėtai Petro veidan papūtė ir jo galvoj naujas mintis sukėlė. Sukėlė jas, kad nebeišnyktų, bet augtų ir plėtotųs. [ ] Ir paskum vienas kitą ėmė karštesnieji nešti pas kalvį visokius geležgalius. (Šaltinis: Elektroninė lietuvių kalbos ir literatūros chrestomatija 11-12 klasei. Versija 1.0. Lietuvių kalbos ir literatūros institutas, 2012, p. 1170-1174.)\n\nTEMAT 2 - tekst wiersza (Bernardas Brazdžionis, „De profundis*\"; * de profundis (clamavi ad te, Domine) - iš lot. psalmės: iš gelmių / iš gilumos (šaukiausi Tavęs, Viešpatie)): Iš gilumos šaukiuos Tavęs, o Viešpatie, / Iš gilumos susopusios širdies, / Einu Tavęs, Paguodos Žodžio ieškoti, / Einu Tavęs, vidurnakčio Žvaigždės! [ ] Iš gilumos šaukiuos Tavęs, o Viešpatie, / Iš gilumos susopusios širdies, - / Ateik, ateik į mūsų vargo vieškelį, / Ir mūsų rytdieną nušviesk, šviesi Žvaigždė! (1943.I.27. Bernardas Brazdžionis, Poezijos pilnatis. Lietuvos kultūros fondas. Vilnius 1989, p. 265-267.)\n\nWybierz jeden z dwoch tematow i napisz wypracowanie liczace nie mniej niz 250 slow.\n\n1 tema: Šeimos laimė ar žmonių laisvė? Kokie siekiai nuvedė Petrą Banį į sukilėlių gretas? Atskleiskite šią temą remdamiesi pateiktomis Jono Biliūno apysakos Liūdna pasaka ištraukomis ir visu kūriniu. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 250 žodžių.\n\n2 tema: Interpretuokite pateiktą eilėraštį. Suformuluokite tezę ir ją pagrįskite. Jūsų rašinio apimtis turi būti ne mažesnė negu 250 žodžių.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedz\n**Zadanie wypracowania (rašinys) - wybor jednego z dwoch tematow, min. 250 slow. Ponizej omowiono oba tematy z planem i wskazowkami.**\n\n## Sposob 1 - TEMAT 1: Szczescie rodzinne czy wolnosc ludu? (Jonas Biliūnas, \"Liūdna pasaka\")\n\n**Teza (stanowisko):** Petras Banys przystapil do powstancow powodowany idealem wolnosci narodu litewskiego, ktory przewazyl nad szczescem rodzinnym.\n\n**Plan rozprawki:**\n\n1. Wstep - kontekst historyczny i teza: rok 1863 to Powstanie Styczniowe. Petras Banys to mloody, szczesliwy mlody z zona Juozapota. Jednak sytuacja historyczna i impulsy zewnetrzne prowadza go do trudnej decyzji.\n\n2. Argument 1 - czynnik zewnetrzny: Kazanie ksiedza (\"kunigo prakalba ir popierius\") bylo tym impulsem, ktory poruszy w Petrasie nowe mysli (\"najas mintis sukele\"). To wskazuje, ze idealy patriotyczne zostaly zasianie z zewnatrz, ale trafiles na podatny grunt.\n\n3. Argument 2 - wewnetrzny idealizm Petrasa: Petras byl mlody, szczesliwy, pelen energii - \"jauni ir gražūs, abu mylėjo vienas antrą\". Jego decyzja o dolaczeniu do powstancow swiadczy o tym, ze szczescie rodzinne, choć realne, okazalo sie niewystarczajace wobec powinnosci wobec ojczyzny.\n\n4. Argument 3 - symbolika zbierania zelaza: \"ėmė karštesnieji nešti pas kalvį visokius geležgalius\" - zbieranie zelastwa do kowala na bron to symbol wspolnotowego dzialania; Petras zostal wciagniety w zbiorowy zryw, nie tylko indywidualny wybor.\n\n5. Zakonczenie - refleksja: Tytul \"Liūdna pasaka\" (Smutna basn) sugeruje, ze wybor Petrasa konczy sie tragicznie. Biliūnas pokazuje, ze konflikty miedzy szczesciem osobistym a patriotycznym obowiazkiem sa tragiczne i nieuchronne.\n\n**Wskazowki do oceny:**\n- Kat. A: Teza musi byc sformulowana - np. \"Petras Banys priartėjo prie sukilėlių tiek dėl patriotizmo, tiek dėl bendruomenes spaudimo\" lub podobna.\n- Kat. B: Uzasadnienie - co najmniej dwa argumenty z tekstu z cytatami.\n- Kat. C: Nie popelniac bledow rzeczowych (np. mylnie interpretowac postaci lub daty).\n\n## Sposob 2 - TEMAT 2: Interpretacja wiersza Bernardasa Brazdžionisa \"De profundis\"\n\n**Teza interpretacyjna:** Wiersz \"De profundis\" jest poetycka modlitwa czlowieka zalamanego, ktory z glebokosci cierpienia zwraca sie do Boga jako jedynego zrodla nadziei i swiatla.\n\n**Plan interpretacji:**\n\n1. Wstep - tytuł i kontekst: \"De profundis\" to latynska fraza z Psalmu 130 (\"Z glebin wolam do Ciebie, Panie\"). Wiersz zostal napisany 1943.I.27 - w czasie II wojny swiatowej i sowieckiej/nazistowskiej okupacji Litwy. Kontekst historyczny ma kluczowe znaczenie dla rozumienia glebokosci cierpienia.\n\n2. Analiza obrazow poetyckich:\n- \"Iš gilumos šaukiuos Tavęs, o Viešpatie\" - refren wolatywny; powtorzenie wzmacnia intensywnosc bloganosci i desperacji.\n- \"Iš gilumos susopusios širdies\" - zranione serce symbolizuje indywidualne i zbiorowe cierpienie narodu.\n- \"Einu Tavęs, Paguodos Žodžio ieškoti\" - ruch ku Bogu jako droga szukania pociechy.\n- \"vidurnakčio Žvaigždės\" - gwiazda polnocna jako symbol orientacji, nadziei w ciemnosci (metafora).\n\n3. Motyw swiatla i ciemnosci: ciemnosc nocy (vidurnaktis) kontrastuje z gwiazda i prosba \"nušviesk\" (oswiec). Swiatlo Boga jest jedyna odpowiedzia na mrok.\n\n4. Warstwa religijna i patriotyczna: Brazdžionis laczyl wiare katolicka z losem narodu. \"Mūsų rytdieną nušviesk\" (oswiec nasza jutrzejszosc) to nie tylko osobista prosba - to modlitwa za caly narod litewski w tragicznym czasie.\n\n5. Zakonczenie: Wiersz konczy sie nadal prosbą - nie ma odpowiedzi, co wzmacnia poczucie trwania w nadziei wbrew rozpaczy. \"De profundis\" jest poetyckim swiadectwem wiary jako jedynej ostoi w mroku dziejow.\n\n## Schemat oceniania CKE\n> Klucz CKE (zad. 3, max 30 pkt - temat 1 lub temat 2):\n>\n> **TEMAT 1 - Rozprawka (max 30 pkt):**\n> - A. Sformulowanie stanowiska: 0-3-6 pkt\n> - B. Uzasadnienie stanowiska: 0-4-6-9-12 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0-1-2 pkt\n> - D. Zamysl kompozycyjny: 0-2-4 pkt\n> - E. Spojnosc lokalna: 0-1-2 pkt\n> - F. Styl tekstu: 0-1-3 pkt\n> - G. Poprawnosc jezykowa: 0-2-4 pkt\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0-2-4 pkt\n> - UWAGA: jesli A=0 pkt - reszta = 0; jesli A=3 i B=0 - reszta = 0; praca ponizej 250 slow - tylko A+B+C\n>\n> **TEMAT 2 - Interpretacja wiersza (max 30 pkt):**\n> - A. Koncepcja interpretacyjna: 0-2-4-6 pkt\n> - B. Uzasadnienie tezy: 0-4-8-12 pkt\n> - C. Poprawnosc rzeczowa: 0-1-2 pkt\n> - D. Zamysl kompozycyjny: 0-2-4 pkt\n> - E. Spojnosc lokalna: 0-1-2 pkt\n> - F. Styl tekstu: 0-1-3 pkt\n> - G. Poprawnosc jezykowa: 0-2-4 pkt\n> - H. Poprawnosc zapisu: 0-2-4 pkt\n> - UWAGA: jesli A=0 - reszta = 0; jesli A=2 i B=0 - reszta = 0; ponizej 250 slow - tylko A+B+C\n\nCo zapamietac?\n1. Najwazniejsza kategoria to A (teza/stanowisko) - bez niej cala praca moze byc 0 pkt.\n2. Praca musi miec min. 250 slow - inaczej punktowane sa tylko kategorie A, B, C.\n3. Blad rzeczowy kardynalny dyskwalifikuje cala prace (0 pkt).\n4. Temat 1: odwolania do fragmentow \"Liūdna pasaka\" sa obowiazkowe - \"remdamiesi pateiktomis ištraukomis ir visu kūriniu\".\n5. Temat 2: teza musi byc sformulowana wyraznie i poparta analiza konkretnych srodkow poetyckich wiersza Brazdžionisa.","image":null,"solution_image":null,"topics":null,"page_from":null,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"maturazai","source_label":"Jezyk litewski · Matura · maj 2015 (podstawowa)","subject_label":"jezyk-litewski","category_label":"Matura"}]}