{"paper":{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/wos-2008-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/wos-2008-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":17,"source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (1 pkt)\nZakreśl jedną właściwą odpowiedź.\nOrganem wykonawczym miasta na prawach powiatu jest\nA. wójt.\nB. burmistrz.\nC. prezydent miasta.\nD. starosta.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 1. (1 pkt)\nZakreśl jedną właściwą odpowiedź.\nOrganem wykonawczym miasta na prawach powiatu jest\nA. wójt.\nB. burmistrz.\nC. prezydent miasta.\nD. starosta.","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nZakreśl tę definicję, która odnosi się do narodu w rozumieniu polityczno-prawnym.\nA. Historycznie wytworzona, trwała wspólnota ludzi, ukształtowana na gruncie wspólnych\ndziejów, kultury, języka, terytorium i życia gospodarczego, przejawiająca się\nw świadomości narodowej jej członków.\nB. Kategoria społeczna ujmowana jako wspólnota, dla której charakterystyczne jest dążenie\ndo niezależnego bytu politycznego we własnej organizacji państwowej.\nC. Grupa społeczna składająca się z osób należących do różnych klas społecznych, aspirująca\ndo przywództwa w państwie.\nD. Duża, niesformalizowana grupa społeczna, którą łączy tradycja, kultura, historia i która\nsamą siebie postrzega jako wspólnotę o jednej tożsamości, posługująca się jednym\njęzykiem.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (1 pkt)\nZakreśl tę definicję, która odnosi się do narodu w rozumieniu polityczno-prawnym.\nA. Historycznie wytworzona, trwała wspólnota ludzi, ukształtowana na gruncie wspólnych\ndziejów, kultury, języka, terytorium i życia gospodarczego, przejawiająca się\nw świadomości narodowej jej członków.\nB. Kategoria społeczna ujmowana jako wspólnota, dla której charakterystyczne\njest dążenie do niezależnego bytu politycznego we własnej organizacji\npaństwowej.\nC. Grupa społeczna składająca się z osób należących do różnych klas społecznych, aspirująca\ndo przywództwa w państwie.\nD. Duża, niesformalizowana grupa społeczna, którą łączy tradycja, kultura, historia i która\nsamą siebie postrzega jako wspólnotę o jednej tożsamości, posługująca się jednym\njęzykiem.","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nDo podanych poniżej przykładów dopisz, jaki to rodzaj normy społecznej.\nA. Nie zdradzamy swoich przyjaciół. Norma\nB. Mówimy prawdę. Norma\nC. Okazujemy szacunek starszym. Norma\nD. Parkujemy w miejscach dozwolonych. Norma","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (1 pkt)\nDo podanych poniżej przykładów dopisz, jaki to rodzaj normy społecznej.\nA. Nie zdradzamy swoich przyjaciół. Norma moralna\nB. Mówimy prawdę. Norma moralna\nC. Okazujemy szacunek starszym. Norma obyczajowa\nD. Parkujemy w miejscach dozwolonych. Norma prawna","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nWymień pięć zasad funkcjonowania sądów w Polsce.\n1\n2\n3\n4\n5\nPoziom rozszerzony\n3","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nWymień pięć zasad funkcjonowania sądów w Polsce.\n1. Zasada niezawisłości\n2. Zasada jednolitości\n3. Zasada kolegialności\n4. Zasada jawności postępowania\n5. Zasada instancyjności\nPoziom rozszerzony\n3","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (2 pkt)\nWśród wymienionych czterech etapów rozszerzania wspólnot europejskich o nowe\npaństwa wskaż ten, który chronologicznie był pierwszy i ten, który był ostatni.\nW tabeli obok etapu chronologicznie pierwszego wpisz liczbę 1 oraz rok rozszerzenia,\nobok ostatniego liczbę 4 oraz rok rozszerzenia.\nEtapy rozszerzania wspólnot europejskich\nLiczba\nRok\nrozszerzenia\nA.\nBułgaria, Rumunia\nB.\nCypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska,\nSłowacja, Słowenia, Węgry\nC.\nDania, Irlandia, Wielka Brytania\nD.\nAustria, Finlandia, Szwecja","answer":null,"answer_text":"Zadanie 5. (2 pkt)\nWśród wymienionych czterech etapów rozszerzania wspólnot europejskich o nowe\npaństwa wskaż ten, który chronologicznie był pierwszy i ten, który był ostatni.\nW tabeli obok etapu chronologicznie pierwszego wpisz liczbę 1 oraz rok rozszerzenia,\nobok ostatniego liczbę 4 oraz rok rozszerzenia.\nEtapy rozszerzania wspólnot europejskich\nLiczba\nRok\nrozszerzenia\nA.\nBułgaria, Rumunia\n4\n2007\nB.\nCypr, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Malta, Polska,\nSłowacja, Słowenia, Węgry\nC.\nDania, Irlandia, Wielka Brytania\n1\n1973\nD.\nAustria, Finlandia, Szwecja","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (3 pkt)\nDo poszczególnych charakterystyk dopisz pełne polskie nazwy organizacji regionalnych\ndziałających w Azji i Europie.\nLp.\nCharakterystyka organizacji\nPełna nazwa\norganizacji\nregionalnej\n1.\nOrganizacja powstała w 1992 roku, na podstawie układu\no współpracy gospodarczej. Jej celem miało być utworzenie\ndo 2001 r. na obszarze sygnatariuszy strefy wolnego handlu\nprzez zniesienie stawek celnych i innych ograniczeń\nwe wzajemnym obrocie artykułami przemysłowymi (układ nie\ndotyczył produktów rolnych). W 2004 roku z tej organizacji\nwystąpiły Polska, Węgry, Słowacja, Czechy i Słowenia.\n2.\nMiędzynarodowa organizacja utworzona przez Ukrainę,\nGruzję, Mołdawię i Azerbejdżan w 2006 roku w Kijowie.\nPowstała z przekształcenia porozumienia czterech państw. Jej\ncelem jest demokratyzacja, ochrona praw człowieka i rozwój\nekonomiczny państw członkowskich oraz zapobieganie\nkonfliktom w rejonie Azji Centralnej i Kaukazu.\n3.\nMiędzynarodowa organizacja gospodarcza powstała w 1960\nroku. Celem tej organizacji jest likwidacja ograniczeń we\nwzajemnych obrotach handlowych i utworzenie strefy\nwolnego\nhandlu.\nPoczątkowo\nrozwijała\nsię\nbardzo\ndynamicznie, jednak w miarę rozszerzania się UE jej\nznaczenie zanika. Obecnie jej członkami są tylko Islandia,\nLiechtenstein, Norwegia i Szwajcaria.\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\n4.\n5.\n6.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n2\n2\n3\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n4","answer":null,"answer_text":"Zadanie 6. (3 pkt)\nDo poszczególnych charakterystyk dopisz pełne polskie nazwy organizacji regionalnych\ndziałających w Azji i Europie.\nLp.\nCharakterystyka organizacji\nPełna nazwa\norganizacji regionalnej\n1.\nOrganizacja powstała w 1992 roku, na podstawie układu\no współpracy gospodarczej. Jej celem miało być utworzenie\ndo 2001 r. na obszarze sygnatariuszy strefy wolnego handlu\nprzez zniesienie stawek celnych i innych ograniczeń\nwe wzajemnym obrocie artykułami przemysłowymi (układ\nnie dotyczył produktów rolnych). W 2004 roku z tej\norganizacji wystąpiły Polska, Węgry, Słowacja, Czechy\ni Słowenia.\nŚrodkowoeuropejskie\nStowarzyszenie\nWolnego Handlu\n2.\nMiędzynarodowa organizacja utworzona przez Ukrainę,\nGruzję, Mołdawię i Azerbejdżan w 2006 roku w Kijowie.\nPowstała z przekształcenia porozumienia czterech państw.\nJej celem jest demokratyzacja, ochrona praw człowieka\ni rozwój\nekonomiczny\npaństw\nczłonkowskich\noraz\nzapobieganie konfliktom w rejonie Azji Centralnej\ni Kaukazu.\nOrganizacja\nna Rzecz Demokracji\ni Rozwoju\nEkonomicznego\n3.\nMiędzynarodowa\norganizacja\ngospodarcza\npowstała\nw 1960 roku. Celem tej organizacji jest likwidacja\nograniczeń we wzajemnych obrotach handlowych i\nutworzenie strefy wolnego handlu. Początkowo rozwijała\nsię bardzo dynamicznie, jednak w miarę rozszerzania się\nUE jej znaczenie zanika. Obecnie jej członkami są tylko\nIslandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria.\nStowarzyszenie\nWolnego Handlu\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\n4.\n5.\n6.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n2\n2\n3\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n4","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (1 pkt)\nUzupełnij zdania dotyczące sądów administracyjnych w Polsce, wpisując właściwe\nnazwy sądów.\nSądem I instancji dla postępowania administracyjnego jest\nSądem II instancji dla postępowania administracyjnego jest\nW zadaniach 8. i 9. zaznacz, które zdania są prawdziwe, a które fałszywe. Wpisz\nw odpowiednie miejsce w tabeli Prawda (zdanie prawdziwe) lub Fałsz (zdanie fałszywe).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (1 pkt)\nUzupełnij zdania dotyczące sądów administracyjnych w Polsce, wpisując właściwe\nnazwy sądów.\nSądem\nI\ninstancji\ndla\npostępowania\nadministracyjnego\njest Wojewódzki Sąd\nAdministracyjny.\nSądem\nII\ninstancji\ndla\npostępowania administracyjnego jest Naczelny Sąd\nAdministracyjny.\nW zadaniach 8 i 9 zaznacz, które zdania są prawdziwe, a które fałszywe. Wpisz\nw odpowiednie miejsce w tabeli Prawda (zdanie prawdziwe) lub Fałsz (zdanie fałszywe).","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (1 pkt)\nDemokracja\nZdania\nPrawda lub Fałsz\nA. Jedną z zasad państwa demokratycznego jest zasada państwa\nprerogatywnego.\nB.\nJednym z warunków istnienia społeczeństwa obywatelskiego\nw państwie demokratycznym jest wolność zrzeszania się i swoboda\nwypowiedzi.\nC. Jedną z zasad państwa demokratycznego jest zasada wolnych\nwyborów.","answer":"A, B, C","answer_text":"Zadanie 8. (1 pkt)\nDemokracja\nZdania\nPrawda lub Fałsz\nA. Jedną z zasad państwa demokratycznego jest zasada państwa\nprerogatywnego.\nFałsz\nB.\nJednym z warunków istnienia społeczeństwa obywatelskiego\nw państwie demokratycznym jest wolność zrzeszania się i swoboda\nwypowiedzi.\nPrawda\nC. Jedną z zasad państwa demokratycznego jest zasada wolnych\nwyborów.\nPrawda","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nUstrój Rzeczypospolitej Polskiej\nZdania\nPrawda lub Fałsz\nA.\nUstawę o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwala\nSenat większością kwalifikowaną 2/3 głosów, po uchwaleniu jej przez\nSejm bezwzględną większością głosów przy odpowiednim quorum.\nB.\nUstawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej jest\nuchwalana przez Sejm większością 2/3 głosów w obecności co\nnajmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat\nwiększością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej\nliczby senatorów.\nC. W Polsce Senat ma prawo do kontroli działalności Rady Ministrów.\nPoziom rozszerzony\n5","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (1 pkt)\nUstrój Rzeczypospolitej Polskiej\nZdania\nPrawda lub Fałsz\nA.\nUstawę o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uchwala\nSenat większością kwalifikowaną 2/3 głosów, po uchwaleniu jej przez\nSejm bezwzględną większością głosów przy odpowiednim quorum.\nFałsz\nB.\nUstawa wyrażająca zgodę na ratyfikację umowy międzynarodowej jest\nuchwalana przez sejm większością 2/3 głosów w obecności\nco najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz przez Senat\nwiększością 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej\nliczby senatorów.\nPrawda\nC. W Polsce Senat ma prawo do kontroli działalności Rady Ministrów.\nFałsz\nPoziom rozszerzony\n5","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":5,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (5 pkt)\nNa mapach 1., 2., 3., 4., 5. wskazano państwa, do których zostały wysłane Polskie\nKontyngenty Wojskowe (PKW). Poniżej podano oznaczone literami zadania wojsk\nstacjonujących na terytoriach tych państw.\nUzupełnij tabelę, wpisując nazwy państw odpowiadające liczbom na mapach oraz litery\noznaczające zadania wojsk.\nMapa 1.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\n(stan na 31.12.2007 r.)\nMapa 2.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nNr zadania\n7.\n8.\n9.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator Uzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n6\nMapa 3.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nMapa 4.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nPoziom rozszerzony\n7\nMapa 5.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nLp.\nNazwa państwa\nZadania PKW\n1.\n2.\n3.\n4.\n5.\nZadania Polskich Kontyngentów Wojskowych (PKW)\nA. Misja stabilizacyjna prowadzona przez PKW od 2003 r.; demokratyzacja i odbudowa\npaństwa.\nB. Misja pokojowa rozpoczęta przez PKW w 2002 r.; praca na rzecz koalicji\nantyterrorystycznej w walce z talibami.\nC. Misja pokojowa zakończona przez PKW w 2006 r.; utrzymanie zawieszenia broni\nzawartego w Lusace w lipcu 1999 r.; współpraca z organizacjami humanitarnymi.\nD. Misja pokojowa prowadzona przez PKW od 1992 r. na terenie Półwyspu Bałkańskiego;\nprzestrzeganie porozumienia z Dayton.\nE. Misja pokojowa, prowadzona przez PKW od 1992 r., mająca oddalić konflikt na Bliskim\nWschodzie; przywrócenie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa w regionie.\nNr zadania\n10.\nMaks. liczba punktów\n5\nWypełnia\negzaminator Uzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n8","answer":null,"answer_text":"Zadanie 10. (5 pkt)\nNa mapach 1., 2., 3., 4., 5. wskazano państwa, do których zostały wysłane Polskie\nKontyngenty Wojskowe (PKW). Poniżej podano oznaczone literami zadania wojsk\nstacjonujących na terytoriach tych państw.\nUzupełnij tabelę, wpisując nazwy państw odpowiadające liczbom na mapach oraz litery\noznaczające zadania wojsk.\nMapa 1.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\n(stan na 31.12.2007 r.)\nMapa 2.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nNr zadania\n7.\n8.\n9.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\nWypełnia\negzaminator Uzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n6\nMapa 3.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nMapa 4.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nPoziom rozszerzony\n7\nMapa 5.\nŹródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Image\nLp.\nNazwa państwa\nZadania PKW\n1.\nBośnia i Hercegowina\nD\n2.\nLiban\nE\n3.\nAfganistan\nB\n4.\nIrak\nA\n5.\nDemokratyczna Republika\nKonga\nC\nZadania Polskich Kontyngentów Wojskowych (PKW)\nA. Misja stabilizacyjna prowadzona przez PKW od 2003 r.; demokratyzacja i odbudowa\npaństwa.\nB. Misja pokojowa rozpoczęta przez PKW w 2002 r.; praca na rzecz koalicji\nantyterrorystycznej w walce z talibami.\nC. Misja pokojowa zakończona przez PKW w 2006 r.; utrzymanie zawieszenia broni\nzawartego w Lusace w lipcu 1999 r.; współpraca z organizacjami humanitarnymi.\nD. Misja pokojowa prowadzona przez PKW od 1992 r. na terenie Półwyspu Bałkańskiego;\nprzestrzeganie porozumienia z Dayton.\nE. Misja pokojowa, prowadzona przez PKW od 1992 r., mająca oddalić konflikt na Bliskim\nWschodzie; przywrócenie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa w regionie.\nNr zadania\n10.\nMaks. liczba punktów\n5\nWypełnia\negzaminator Uzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n8","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (2 pkt)\nNazwij problemy współczesnej Polski przedstawione na rysunkach A i B.\nA.\nA.\nB.\nB.\nŹródło: www.zbirek3.pl\nPoziom rozszerzony\n9\nCZĘŚĆ II","answer":null,"answer_text":"Zadanie 11. (2 pkt)\nNazwij problemy współczesnej Polski przedstawione na rysunkach A i B.\nA.\nA.\nPrzerost biurokratyzacji w życiu\ngospodarczym\nB.\nB.\nBrak chęci do pracy u części\nbezrobotnych\nŹródło: www.zbirek3.pl\nPoziom rozszerzony\n9\nCZĘŚĆ II","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nNa podstawie tekstu i wiedzy własnej wykonaj polecenia.\nZbliżał się 7 listopada 1988 roku. Święto Rewolucji Październikowej. […] W kraju zaś\nprodukowano z każdej okazji coraz większą ilość pieniędzy. Tego typu działalność\npoligraficzna (poligrafia pieniądza) powodowała inflację, którą nazywano „galopującą”.\nGalopująca inflacja nie dawała spać rządowi, powodowała ogromne stresy i depresje\nw kręgach finansjery kraju. Skiba w sposób najprostszy pokazał, jak ją zatrzymać. Akcja była\nprzygotowywana w warunkach ściśle tajnych. W dzień Rewolucji Październikowej kilkanaście\nosób zawiesiło sobie tabliczki z napisem „Galopująca inflacja” i galopowali Piotrkowską.\nAby więcej wyjaśnić społeczeństwu, dodano też osoby stanowiące sztafety z transparentami\n„Niech żyje kryzys” i „Żądamy byle czego”. W końcu milicja zatrzymała wszystkich\nz tabliczkami „Galopującej inflacji”. Tym sposobem nasz bohater pokazał najprościej, jak\nnależy zatrzymać symbolicznie inflację […].\nŹródło: Waldemar Fydrych, Żywoty Mężów Pomarańczowych, Wrocław-Warszawa 2002, s. 303\na) W przytoczonym tekście przedstawiono jedną z akcji ugrupowania Pomarańczowa\nAlternatywa, które działało w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku. Wymień\ncel działania tego ugrupowania.\nb) Zakreśl nazwę sposobu działania, który wykorzystała Pomarańczowa Alternatywa.\nA. Pikieta\nB. Demonstracja\nC. Happening\nD. Wiec\nNr zadania\n11.\n12.\nMaks. liczba punktów\n2\n2\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n10\nW zadaniach 13 - 15 przeczytaj teksty źródłowe i wykonaj polecenia.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (2 pkt)\nNa podstawie tekstu i wiedzy własnej wykonaj polecenia.\nZbliżał się 7 listopada 1988 roku. Święto Rewolucji Październikowej. […] W kraju zaś\nprodukowano z każdej okazji coraz większą ilość pieniędzy. Tego typu działalność\npoligraficzna (poligrafia pieniądza) powodowała inflację, którą nazywano „galopującą”.\nGalopująca inflacja nie dawała spać rządowi, powodowała ogromne stresy i depresje\nw kręgach finansjery kraju. Skiba w sposób najprostszy pokazał, jak ją zatrzymać. Akcja była\nprzygotowywana w warunkach ściśle tajnych. W dzień Rewolucji Październikowej kilkanaście\nosób zawiesiło sobie tabliczki z napisem „Galopująca inflacja” i galopowali Piotrkowską.\nAby więcej wyjaśnić społeczeństwu, dodano też osoby stanowiące sztafety z transparentami\n„Niech żyje kryzys” i „Żądamy byle czego”. W końcu milicja zatrzymała wszystkich\nz tabliczkami „Galopującej inflacji”. Tym sposobem nasz bohater pokazał najprościej, jak\nnależy zatrzymać symbolicznie inflację […].\nŹródło: Waldemar Fydrych, Żywoty Mężów Pomarańczowych, Wrocław-Warszawa 2002, s. 303\na) W przytoczonym tekście przedstawiono jedną z akcji ugrupowania Pomarańczowa\nAlternatywa, które działało w Polsce w latach osiemdziesiątych XX wieku. Wymień\ncel działania tego ugrupowania.\nWyśmiewanie absurdów życia w realiach PRL.\nb) Zakreśl nazwę sposobu działania, który wykorzystała Pomarańczowa Alternatywa.\nA. Pikieta\nB. Demonstracja\nC. Happening\nD. Wiec\nNr zadania\n11.\n12.\nMaks. liczba punktów\n2\n2\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n10\nW zadaniach 13 - 15 przeczytaj teksty źródłowe i wykonaj polecenia.","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (2 pkt)\nW państwie, które więzi niesprawiedliwie, odpowiednim przybytkiem dla prawego\nobywatela jest również więzienie. […] Tam to właśnie powinni się spotkać zbiegły niewolnik,\nmeksykański jeniec wojenny i Indianin upominający się o krzywdę swojego plemienia, w tym\nizolowanym, lecz za to najbardziej wolnym i honorowym miejscu, gdzie stan umieszcza tych,\nktórzy nie są z nim, lecz przeciw niemu. Są to słowa amerykańskiego pisarza, Henry'ego\nDavida Thoreau, który w 1846 roku demonstracyjnie odmówił zapłacenia jednego dolara\npodatku na rzecz rządu Stanów Zjednoczonych i pozwolił zamknąć się w więzieniu. Thoreau\npragnął zaprotestować przeciwko niewolnictwu oraz prowadzonej wówczas przez jego kraj\nwojnie z Meksykiem. Wiedział, że protest ten nie doprowadzi do zmiany polityki rządu i nie\nto było jego celem. Chciał jedynie pokazać swoim współobywatelom, że głęboko nie zgadza\nsię z polityką swego kraju i że nie pozwoli, by rząd do jej prowadzenia wykorzystywał\npieniądze z płaconych przez niego podatków. Działanie Thoreau wynikało z pobudek\nobywatelskich - jako obywatel Stanów Zjednoczonych czuł się odpowiedzialny za prowadzoną\npolitykę.\nŹródło: Aleksander Pawlicki, Tomasz Merta, Alicja Pacewicz, Z demokracją na ty, Warszawa 2006 r., s. 50.\nNazwij postawę przedstawioną w źródle i wskaż trzy zawarte w tekście cechy\ncharakterystyczne dla tej postawy.\nPostawa:\nCechy postawy:\nƒ\nƒ\nƒ","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (2 pkt)\nW państwie, które więzi niesprawiedliwie, odpowiednim przybytkiem dla prawego\nobywatela jest również więzienie. […] Tam to właśnie powinni się spotkać zbiegły niewolnik,\nmeksykański jeniec wojenny i Indianin upominający się o krzywdę swojego plemienia, w tym\nizolowanym, lecz za to najbardziej wolnym i honorowym miejscu, gdzie stan umieszcza tych,\nktórzy nie są z nim, lecz przeciw niemu. Są to słowa amerykańskiego pisarza, Henry'ego\nDavida Thoreau, który w 1846 roku demonstracyjnie odmówił zapłacenia jednego dolara\npodatku na rzecz rządu Stanów Zjednoczonych i pozwolił zamknąć się w więzieniu. Thoreau\npragnął zaprotestować przeciwko niewolnictwu oraz prowadzonej wówczas przez jego kraj\nwojnie z Meksykiem. Wiedział, że protest ten nie doprowadzi do zmiany polityki rządu i nie\nto było jego celem. Chciał jedynie pokazać swoim współobywatelom, że głęboko nie zgadza\nsię z polityką swego kraju i że nie pozwoli, by rząd do jej prowadzenia wykorzystywał\npieniądze z płaconych przez niego podatków. Działanie Thoreau wynikało z pobudek\nobywatelskich - jako obywatel Stanów Zjednoczonych czuł się odpowiedzialny za prowadzoną\npolitykę.\nŹródło: Aleksander Pawlicki, Tomasz Merta, Alicja Pacewicz, Z demokracją na ty, Warszawa 2006 r., s. 50.\nNazwij postawę przedstawioną w źródle i wskaż trzy zawarte w tekście cechy\ncharakterystyczne dla tej postawy.\nPostawa:\nObywatelskie nieposłuszeństwo\nCechy postawy:\nƒ otwarta forma sprzeciwu\nƒ działania na rzecz wyższych wartości\nƒ działania bez użycia przemocy","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (2 pkt)\nKlimat jesieni 1981 r. nie bardzo różnił się od klimatu jesieni 2005 r. Też były głównie\nbratobójcze walki, oszczerstwa, agentomania, waśnie i nagonki. Breżniew i Jaruzelski czaili\nsię do skoku, kiedy w Solidarności wrogiem publicznym numer 1 stawał się Adam Michnik,\na Wałęsę coraz głośniej oskarżano o uleganie i wysługiwanie się władzy. […]\nCała ta polska zawierucha, którą dziś przechodzimy, to w dużym stopniu jest ich -\ndzisiejszych dwudziesto- i trzydziestolatków - pokoleniowy karnawał. […]\nW czasie Parady Równości, kiedy skini rzucali jajami i obelgami, a policja próbowała\nprzegonić dresiarzy i przez chwilę mogło się wydawać, że będzie nieprzyjemnie, ktoś z tego\npokolenia powiedział, że całe życie marzył o takiej właśnie chwili. Ale konkretnie o czym?\nŻeby dostać jajkiem? Może także o tym. Ale zwłaszcza o tym, żeby dać świadectwo, coś\nzaryzykować bezinteresownie i jakoś ten świat poprawić - żeby być w historycznej maszynie\ntrybikiem, od którego cokolwiek zależy. Tak jak ich rodzice w latach 80. ganiający po ulicach\nz Milicją Obywatelską.\nPoziom rozszerzony\n11\nSpora część tych, co rzucali jajkami, pewnie czuła podobnie. Młodzi, którzy się\nbłyskawicznie zorganizowali po śmierci Papieża, czuli się pewnie tak, jak my po śmierci\nks. Popiełuszki. Młodzi, z błyskiem w oku, którzy wyciągają z IPN brudy, też pewnie czują się\ntak, jak my czuliśmy się w BIPS, przy powielaczach, w podziemnym kolportażu. Ten świat im\nsię nie podoba, więc próbują go zmienić. […]\nRóżnice są poważne. Inna jest skala osobistego ryzyka, inna jest polityka, prawo pozwala\nna więcej. Żyjemy w wolnym kraju. Zanim to pokolenie trochę dorosło i trochę się nie\nusadowiło na scenie, wydawało się, że zmęczeni dwustuletnimi bojami Polacy całkiem się\nwycofali w prywatność. Ale duch obywatelskiego sprzeciwu jednak się w Polsce odrodził.\nDzięki Bogu. I w dużym stopniu także dzięki pięknemu mitowi pierwszej Solidarności.\nŹródło: J. Żakowski, Co zostało z karnawału, „Polityka. Wydanie specjalne” nr 4 z 8 VIII 2005, s. 104-105\nPodaj wskazane w tekście dwa podobieństwa i dwie różnice między postawą i sposobem\ndziałania Polaków w roku 1981 i 2005.\nPodobieństwa:\nƒ\nƒ\nRóżnice:\nƒ\nƒ","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (2 pkt)\nKlimat jesieni 1981 r. nie bardzo różnił się od klimatu jesieni 2005 r. Też były głównie\nbratobójcze walki, oszczerstwa, agentomania, waśnie i nagonki. Breżniew i Jaruzelski czaili\nsię do skoku, kiedy w Solidarności wrogiem publicznym numer 1 stawał się Adam Michnik,\na Wałęsę coraz głośniej oskarżano o uleganie i wysługiwanie się władzy. […]\nCała ta polska zawierucha, którą dziś przechodzimy, to w dużym stopniu jest ich -\ndzisiejszych dwudziesto- i trzydziestolatków - pokoleniowy karnawał. […]\nW czasie Parady Równości, kiedy skini rzucali jajami i obelgami, a policja próbowała\nprzegonić dresiarzy i przez chwilę mogło się wydawać, że będzie nieprzyjemnie, ktoś z tego\npokolenia powiedział, że całe życie marzył o takiej właśnie chwili. Ale konkretnie o czym?\nŻeby dostać jajkiem? Może także o tym. Ale zwłaszcza o tym, żeby dać świadectwo, coś\nzaryzykować bezinteresownie i jakoś ten świat poprawić - żeby być w historycznej maszynie\ntrybikiem, od którego cokolwiek zależy. Tak jak ich rodzice w latach 80. ganiający po ulicach\nz Milicją Obywatelską.\nSpora część tych, co rzucali jajkami, pewnie czuła podobnie. Młodzi, którzy się\nbłyskawicznie zorganizowali po śmierci Papieża, czuli się pewnie tak, jak my po śmierci\nks. Popiełuszki. Młodzi, z błyskiem w oku, którzy wyciągają z IPN brudy, też pewnie czują się\ntak, jak my czuliśmy się w BIPS, przy powielaczach, w podziemnym kolportażu. Ten świat im\nsię nie podoba, więc próbują go zmienić. […]\nPoziom rozszerzony\n11\nRóżnice są poważne. Inna jest skala osobistego ryzyka, inna jest polityka, prawo pozwala\nna więcej. Żyjemy w wolnym kraju. Zanim to pokolenie trochę dorosło i trochę się nie\nusadowiło na scenie, wydawało się, że zmęczeni dwustuletnimi bojami Polacy całkiem się\nwycofali w prywatność. Ale duch obywatelskiego sprzeciwu jednak się w Polsce odrodził.\nDzięki Bogu. I w dużym stopniu także dzięki pięknemu mitowi pierwszej Solidarności.\nŹródło: J. Żakowski, Co zostało z karnawału, „Polityka. Wydanie specjalne” nr 4 z 8 VIII 2005, s. 104-105\nPodaj wskazane w tekście dwa podobieństwa i dwie różnice między postawą i sposobem\ndziałania Polaków w roku 1981 i 2005.\nPodobieństwa:\nƒ zbliżony „klimat polityczny”(bratobójcze walki, oszczerstwa, waśnie\ni nagonki)\nƒ chęć wpłynięcia na bieg historii\nRóżnice:\nƒ odmienne cele działalności\nƒ znacznie większe zagrożenie działania w latach osiemdziesiątych","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (3 pkt)\nTekst 1.\nNie jesteśmy społeczeństwem obywatelskim, co wykazał raport Diagnoza społeczna 2003.\n[…] Myślę, że jesteśmy społeczeństwem sobkowatym, to była i jest nasza cecha. W chwilach\npodniosłych odwołujemy się do rozmaitych wartości wspólnotowych, pomagamy sobie, ale\nna co dzień interesujemy się swoimi prywatnymi sprawami. […]\nW krajach wysoko rozwiniętych, do których chcemy doścignąć, jak Niemcy, Anglia czy Stany\nZjednoczone, panują inne wzory współżycia społecznego.\nMoże i w Polsce nowoczesność przestanie być kojarzona z gadżetami, a zacznie być wiązana\nz pewnymi wyższymi, postmaterialistycznymi formami życia, bo nasze społeczeństwo jest\njeszcze w fazie materialistycznej. Może więc zacznie się moda na dobre sąsiedztwo, tak jak\nwidzimy to na amerykańskich filmach, gdzie ludzie znają się, organizują, tworzy się\nspołeczność lokalna - community.\nNr zadania\n13.\n14.\nMaks. liczba punktów\n2\n2\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n12\nTrzecią nadzieję pokładam w legislacji, w zmianach ustawodawczych. Organizacje\ndobrowolne, pożytku publicznego nie cieszą się sympatią władzy w Polsce i są traktowane\npodejrzliwie, często zresztą słusznie - bo bywają wykorzystywane do realizacji prywatnych\ncelów, ale na to nie ma rady i trzeba przejść przez ten okres chorób dziecięcych. Zmiany\nw legislacji powinny otworzyć większą przestrzeń dla aktywności obywatelskiej, co wiąże się\nz finansowaniem tych organizacji - to też jest warunek tego, żeby ludzie się zrzeszali\ni organizowali.\nPoza tym w Polsce jest jeszcze takie przekonanie, że państwo powinno i może załatwić\nrozmaite rzeczy, jest wiara w omnipotencję państwa, a z tego wyrasta się powoli. Zasada\npomocniczości, że państwo włącza się tam, gdzie nie mogą sobie radzić obywatele, powoli\ndociera do mentalności społecznej. Jest to dziedzictwo poprzedniego ustroju - oczekiwanie,\nże państwo nam coś załatwi. Sami sobie załatwmy, a państwo niech nam nie przeszkadza\ni pozwoli skorzystać z publicznych zasobów.\nŹródło: Społeczeństwo sobków. Rozmowa z prof. Antonim Sułkiem, www.polskieradio.pl\nTekst 2.\nA przecież istotą społeczeństwa obywatelskiego na Zachodzie nie była opozycja, lecz\nniezależność wobec państwa. Nie powstawało ono tam, by przeciwstawiać się państwu, ale\nby tworzyć miasta, banki, handel i przemysł. Współistniało z państwem, wpływało na nie,\na tylko wtedy, gdy państwo mu zagrażało, upominało się o swoje prawa. To społeczeństwo\nobywatelskie, jak pamiętamy […] łączyło w sobie dwa elementy: po pierwsze, były\nto instytucje, więzi i organizacje mające na celu realizację własnych interesów rynkowych lub\nspołecznych w ramach wspólnego dobra, a po drugie, mechanizmy służące do jego ochrony\nprzed potencjalnym zagrożeniem ze strony państwa. Ten pierwszy element był fundamentem\nograniczonej demokracji i społeczeństwa otwartego, bo tylko wewnętrzna siła i dynamika\nniezależnych instytucji mogą stanowić skuteczne ograniczenie państwa.\nNasze społeczeństwo obywatelskie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych było pozbawione\ntej pierwszej, motorycznej części, niezbędnej dla zakorzenienia demokracji i społeczeństwa\notwartego. Stało się tak nie z zaniedbania, lecz z konieczności. Niemniej ten brak dał o sobie\ndotkliwie znać po 1989 roku, gdy okazało się, że społeczeństwo obywatelskie stworzone\ndo walki przeciw reżimowi samo z siebie nie bardzo potrafi tworzyć i budować.\nŹródło: Wiktor Osiatyński, Wzlot i upadek społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, „Wiedza i Życie” nr10/1996\na) Wymień trzy różnice między funkcjonowaniem społeczeństwa w Polsce i innych\nkrajach przedstawione w tekście 1. i 2.\nƒ\nƒ\nƒ\nPoziom rozszerzony\n13\nTekst 3.\nCzego brakuje naszemu społeczeństwu?\nJednak, aby mogło powstać społeczeństwo obywatelskie, potrzebny jest kapitał społeczny,\na więc wzajemne zaufanie między ludźmi, co prowadzi do podjęcia współpracy\ni kształtowania się grup społecznych. A niestety […] nadal bardzo popularnym zjawiskiem\njest amoralny familizm - obowiązek moralny odczuwany jedynie wobec własnej rodziny.\nZresztą z badań nie wyłania się lepszy widok: w Polsce 21 proc. nie ufa innym ludziom, zaś\n53 proc. ufa tylko tym, których dobrze poznali (CBOS, 2007). W całej Europie nasz kraj\nprzoduje w procencie osób, które są ostrożne w kontaktach z innymi - aż 81 proc.! I jak\ntu budować społeczeństwo obywatelskie?\nŹródło: Dominik Wasilewski. Społeczeństwo obywatelskie, powracające pytania, www.wiadomosci24.pl\nDiagram\nCzy, ogólnie rzecz biorąc, ma Pan(i) zaufanie, czy też nie ma Pan(i) zaufania\ndo nieznajomych, z którymi styka się Pan(i) w różnych sytuacjach?\nŹródło: Zaufanie w sferze prywatnej i publicznej a społeczeństwo\nobywatelskie. Komunikat z badań, Warszawa, luty 2006, www.cbos.pl\nb) Na podstawie tekstu 3. i diagramu wymień dwa główne zjawiska społeczne hamujące\npowstanie społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Wyjaśnij i oceń konsekwencje tych\nzjawisk.\nZjawiska społeczne:\nƒ\nƒ\nWyjaśnienie i ocena:\nƒ\nƒ\nNr zadania\n15.\nMaks. liczba punktów\n3\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n14","answer":null,"answer_text":"Zadanie 15. (3 pkt)\nTekst 1.\nNie jesteśmy społeczeństwem obywatelskim, co wykazał raport Diagnoza społeczna 2003.\n[…] Myślę, że jesteśmy społeczeństwem sobkowatym, to była i jest nasza cecha. W chwilach\npodniosłych odwołujemy się do rozmaitych wartości wspólnotowych, pomagamy sobie, ale\nna co dzień interesujemy się swoimi prywatnymi sprawami. […]\nW krajach wysoko rozwiniętych, do których chcemy doścignąć, jak Niemcy, Anglia czy Stany\nZjednoczone, panują inne wzory współżycia społecznego.\nMoże i w Polsce nowoczesność przestanie być kojarzona z gadżetami, a zacznie być wiązana\nz pewnymi wyższymi, postmaterialistycznymi formami życia, bo nasze społeczeństwo jest\njeszcze w fazie materialistycznej. Może więc zacznie się moda na dobre sąsiedztwo, tak jak\nwidzimy to na amerykańskich filmach, gdzie ludzie znają się, organizują, tworzy się\nspołeczność lokalna - community.\nNr zadania\n13.\n14.\nMaks. liczba punktów\n2\n2\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n12\nTrzecią nadzieję pokładam w legislacji, w zmianach ustawodawczych. Organizacje\ndobrowolne, pożytku publicznego nie cieszą się sympatią władzy w Polsce i są traktowane\npodejrzliwie, często zresztą słusznie - bo bywają wykorzystywane do realizacji prywatnych\ncelów, ale na to nie ma rady i trzeba przejść przez ten okres chorób dziecięcych. Zmiany\nw legislacji powinny otworzyć większą przestrzeń dla aktywności obywatelskiej, co wiąże się\nz finansowaniem tych organizacji - to też jest warunek tego, żeby ludzie się zrzeszali\ni organizowali.\nPoza tym w Polsce jest jeszcze takie przekonanie, że państwo powinno i może załatwić\nrozmaite rzeczy, jest wiara w omnipotencję państwa, a z tego wyrasta się powoli. Zasada\npomocniczości, że państwo włącza się tam, gdzie nie mogą sobie radzić obywatele, powoli\ndociera do mentalności społecznej. Jest to dziedzictwo poprzedniego ustroju - oczekiwanie,\nże państwo nam coś załatwi. Sami sobie załatwmy, a państwo niech nam nie przeszkadza\ni pozwoli skorzystać z publicznych zasobów.\nŹródło: Społeczeństwo sobków. Rozmowa z prof. Antonim Sułkiem, www.polskieradio.pl\nTekst 2.\nA przecież istotą społeczeństwa obywatelskiego na Zachodzie nie była opozycja, lecz\nniezależność wobec państwa. Nie powstawało ono tam, by przeciwstawiać się państwu, ale\nby tworzyć miasta, banki, handel i przemysł. Współistniało z państwem, wpływało na nie,\na tylko wtedy, gdy państwo mu zagrażało, upominało się o swoje prawa. To społeczeństwo\nobywatelskie, jak pamiętamy […] łączyło w sobie dwa elementy: po pierwsze, były\nto instytucje, więzi i organizacje mające na celu realizację własnych interesów rynkowych lub\nspołecznych w ramach wspólnego dobra, a po drugie, mechanizmy służące do jego ochrony\nprzed potencjalnym zagrożeniem ze strony państwa. Ten pierwszy element był fundamentem\nograniczonej demokracji i społeczeństwa otwartego, bo tylko wewnętrzna siła i dynamika\nniezależnych instytucji mogą stanowić skuteczne ograniczenie państwa.\nNasze społeczeństwo obywatelskie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych było pozbawione\ntej pierwszej, motorycznej części, niezbędnej dla zakorzenienia demokracji i społeczeństwa\notwartego. Stało się tak nie z zaniedbania, lecz z konieczności. Niemniej ten brak dał o sobie\ndotkliwie znać po 1989 roku, gdy okazało się, że społeczeństwo obywatelskie stworzone\ndo walki przeciw reżimowi samo z siebie nie bardzo potrafi tworzyć i budować.\nŹródło: Wiktor Osiatyński, Wzlot i upadek społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, „Wiedza i Życie” nr10/1996\na) Wymień trzy różnice między funkcjonowaniem społeczeństwa w Polsce i innych\nkrajach przedstawione w tekście 1. i 2.\nƒ Inne wzory współżycia społecznego: w Polsce nastawione na prywatę,\nw innych krajach na „bycie razem”.\nƒ Jednoczenie się społeczeństwa: w Polsce przeciwko władzy, w innych krajach\njako forma pomocy władzy\nƒ Odmienny stan prawny: w Polsce ograniczenia legislacyjne, w innych\nkrajach rozwiązania prawne korzystne dla społeczeństwa obywatelskiego.\nPoziom rozszerzony\n13\nTekst 3.\nCzego brakuje naszemu społeczeństwu?\nJednak, aby mogło powstać społeczeństwo obywatelskie, potrzebny jest kapitał społeczny,\na więc wzajemne zaufanie między ludźmi, co prowadzi do podjęcia współpracy\ni kształtowania się grup społecznych. A niestety […] nadal bardzo popularnym zjawiskiem\njest amoralny familizm - obowiązek moralny odczuwany jedynie wobec własnej rodziny.\nZresztą z badań nie wyłania się lepszy widok: w Polsce 21 proc. nie ufa innym ludziom, zaś\n53 proc. ufa tylko tym, których dobrze poznali (CBOS, 2007). W całej Europie nasz kraj\nprzoduje w procencie osób, które są ostrożne w kontaktach z innymi - aż 81 proc.! I jak\ntu budować społeczeństwo obywatelskie?\nŹródło: Dominik Wasilewski. Społeczeństwo obywatelskie, powracające pytania, www.wiadomosci24.pl\nDiagram\nCzy, ogólnie rzecz biorąc, ma Pan(i) zaufanie, czy też nie ma Pan(i) zaufania\ndo nieznajomych, z którymi styka się Pan(i) w różnych sytuacjach?\nŹródło: Zaufanie w sferze prywatnej i publicznej a społeczeństwo\nobywatelskie. Komunikat z badań, Warszawa, luty 2006, www.cbos.pl\nb) Na podstawie tekstu 3. i diagramu wymień dwa główne zjawiska społeczne hamujące\npowstanie społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Wyjaśnij i oceń konsekwencje tych\nzjawisk.\nZjawiska społeczne:\nƒ amoralny familizm\nƒ brak zaufania do nieznajomych\nWyjaśnienie i ocena:\nƒ Amoralny familizm hamuje powstanie społeczeństwa obywatelskiego,\nponieważ prowadzi do demoralizacji stosunków społecznych i popierania\njedynie członków własnej rodziny.\nƒ Brak zaufania do innych ogranicza możliwość tworzenia się społeczeństwa\nobywatelskiego, ponieważ powoduje niechęć do wspólnego działania i brak\notwartości na otoczenie.\nNr zadania\n15.\nMaks. liczba punktów\n3\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n14","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (1 pkt)\nNa podstawie analizy tabeli i wykresu oraz wiedzy własnej, wskaż trzy czynniki\nspołeczne utrudniające uczestnictwo w tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego\nw Polsce.\nTabela\nCechy społeczno-demograficzne\nOdsetki osób aktywnych w co najmniej\njednej organizacji społecznej lub\ndziałających w ostatnich latach na rzecz\nswojej społeczności lokalnej\nOgółem\n36\nWykształcenie\nPodstawowe\n24\nZasadnicze zawodowe\n32\nŚrednie\n41\nWyższe\n60\nGrupa społeczno-zawodowa (pracujący)\nKadra kierownicza, inteligencja\n74\nPracownicy umysłowi niższego szczebla\n43\nPracownicy fizyczno - umysłowi\n41\nRobotnicy wykwalifikowani\n44\nRobotnicy niewykwalifikowani\n27\nRolnicy\n27\nPracujący na własny rachunek\n34\nBierni zawodowo\nRenciści\n22\nEmeryci\n32\nUczniowie i studenci\n40\nBezrobotni\n25\nGospodynie domowe i inni\n21\nŹródło: Społeczeństwo obywatelskie? Między aktywnością społeczną a biernością. Komunikat z badań,\nWarszawa luty 2000, www.cbos.pl\nWykres\nJak Pan(i) uważa, czy stowarzyszenia i ruchy społeczne mają obecnie rzeczywisty wpływ\nna sprawy kraju, czy raczej nie mają wpływu?\ntrudno powiedzieć\n18%\nraczej nie mają\nwpływu\n41%\nzdecydownie nie\nmają wpływu\n11%\nzdecydowanie\nmają wpływ\n4%\nraczej mają wpływ\n26%\nŹródło: Społeczeństwo obywatelskie? Między aktywnością społeczną a biernością Komunikat\nz badań, Warszawa luty 2000, www.cbos.pl\nPoziom rozszerzony\n15\nCzynniki społeczne:\nƒ\nƒ\nƒ\nCZĘŚĆ III","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (1 pkt)\nNa podstawie analizy tabeli i wykresu oraz wiedzy własnej, wskaż trzy czynniki\nspołeczne utrudniające uczestnictwo w tworzeniu społeczeństwa obywatelskiego\nw Polsce.\nTabela\nCechy społeczno-demograficzne\nOdsetki osób aktywnych w co najmniej\njednej organizacji społecznej lub\ndziałających w ostatnich latach na rzecz\nswojej społeczności lokalnej\nOgółem\n36\nWykształcenie\nPodstawowe\n24\nZasadnicze zawodowe\n32\nŚrednie\n41\nWyższe\n60\nGrupa społeczno-zawodowa (pracujący)\nKadra kierownicza, inteligencja\n74\nPracownicy umysłowi niższego szczebla\n43\nPracownicy fizyczno - umysłowi\n41\nRobotnicy wykwalifikowani\n44\nRobotnicy niewykwalifikowani\n27\nRolnicy\n27\nPracujący na własny rachunek\n34\nBierni zawodowo\nRenciści\n22\nEmeryci\n32\nUczniowie i studenci\n40\nBezrobotni\n25\nGospodynie domowe i inni\n21\nŹródło: Społeczeństwo obywatelskie? Między aktywnością społeczną a biernością. Komunikat z badań,\nWarszawa luty 2000, www.cbos.pl\nWykres\nJak Pan(i) uważa, czy stowarzyszenia i ruchy społeczne mają obecnie rzeczywisty wpływ\nna sprawy kraju, czy raczej nie mają wpływu?\ntrudno powiedzieć\n18%\nraczej nie mają\nwpływu\n41%\nzdecydownie nie\nmają wpływu\n11%\nzdecydowanie\nmają wpływ\n4%\nraczej mają wpływ\n26%\nŹródło: Społeczeństwo obywatelskie? Między aktywnością społeczną a biernością Komunikat\nz badań, Warszawa luty 2000, www.cbos.pl\nPoziom rozszerzony\n15\nCzynniki społeczne:\nƒ niskie wykształcenie\nƒ brak zaufania do nieznajomych\nƒ niskie dochody lub ich brak\nCZĘŚĆ III","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2008-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":20,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2008,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1.\nScharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa\npozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki\nspołeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów\njego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej\nwypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.\nTemat nr 2.\nOmów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,\nodwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania\nobywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse\ni zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów\nza i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej\nwypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.\nWybieram temat nr\nNr zadania\n16.\n17.\nMaks. liczba punktów\n1\n20\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n16\nPoziom rozszerzony\n17\nPoziom rozszerzony\n18\nPoziom rozszerzony\n19\nPoziom rozszerzony\n20\nBRUDNOPIS","answer":null,"answer_text":"Zadanie 17. (20 pkt)\nNapisz pracę na jeden z podanych tematów.\nTemat nr 1.\nScharakteryzuj współczesne społeczeństwo obywatelskie, uwzględniając po dwa\npozytywne i negatywne aspekty jego funkcjonowania. Wymień i omów po dwa czynniki\nspołeczno-ekonomiczne, polityczne i historyczne utrudniające tworzenie społeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce. Zaproponuj sposoby przezwyciężania negatywnych aspektów\njego funkcjonowania (po dwa w odniesieniu do każdego z czynników). W swojej\nwypowiedzi wykorzystaj dwa materiały źródłowe zamieszczone w arkuszu.\nTemat nr 2.\nOmów dwie różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa i oceń ich skuteczność,\nodwołując się do dwóch przykładów z historii. Oceń zasadność stosowania\nobywatelskiego nieposłuszeństwa w systemie demokratycznym, wskazując na szanse\ni zagrożenia, jakie niesie ze sobą taka forma działania. Przedstaw pięć argumentów\nza i pięć argumentów przeciw stosowaniu obywatelskiego nieposłuszeństwa. W swojej\nwypowiedzi odwołaj się do dwóch materiałów źródłowych zawartych w arkuszu.\nWybieram temat nr 1\nMianem społeczeństwa obywatelskiego określa się takie społeczeństwo,\nw którym do minimum ograniczona jest ingerencja władzy politycznej w życie\nobywateli. W takim społeczeństwie obywatele z własnej inicjatywy tworzą\nodpowiadające\nich\npotrzebom\nformy\nżycia\nspołeczno - politycznego,\ngospodarczego i kulturalnego. Społeczeństwo obywatelskie to społeczeństwo\ncywilne, natomiast państwo rozumiane jest jako społeczeństwo polityczne, czyli\norganizacja oparta na władzy publicznej. Jego członkowie samodzielnie\npodejmują różne inicjatywy. Istotnym składnikiem takiego społeczeństwa jest\nsamorząd zawodowy i terytorialny. Obywatele, jednocząc się w społeczeństwie\nobywatelskim, lepiej zaspokajają potrzeby indywidualne i grupowe.\nSpołeczeństwo obywatelskie jest traktowane jako wzór dla organizacji\nżycia społecznego. Pozytywnym aspektem funkcjonowania współczesnego\nspołeczeństwa obywatelskiego jest angażowanie się obywateli w działalność\nspołeczności lokalnych i organizacji pozarządowych.\nNr zadania\n16.\n17.\nMaks. liczba punktów\n1\n20\nWypełnia\negzaminator\nUzyskana liczba punktów\nPoziom rozszerzony\n16\nTworzone wspólnoty osiedlowe są także przejawem społeczeństwa\nobywatelskiego. Członkowie takich wspólnot, działając razem, przejmują także\nodpowiedzialność za to, co dzieje się wokół nich. Innym pozytywnym przejawem\nfunkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego jest powstawanie różnego\nrodzaju stowarzyszeń o charakterze charytatywnym - takim jak stowarzyszenia\ndziałające na rzecz szkoły, czy pomagające dzieciom z ubogich rodzin. Takie\ndziałania obywatelskie kształtują postawy humanitarne i obywatelskie.\nObok aspektów pozytywnych możemy dostrzec także i negatywne aspekty\nfunkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego. Dotyczy to w dużym stopniu\nspołeczeństw w dawnych państwach bloku socjalistycznego. Od 1989 roku\nw wielu społeczeństwach postkomunistycznych narasta konflikt interesów\npomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Intensywność tego konfliktu\nrośnie w miarę rozwoju procesów przechodzenia od gospodarki centralnie\nsterowanej do gospodarki rynkowej. Głównej przyczyny tego stanu rzeczy należy\nupatrywać w tym, że interesy strategicznych dotychczas grup społecznych\n(robotnicy\nwielkoprzemysłowi,\nrolnicy\nindywidualni,\npracownicy\nsfery\nbudżetowej, część prywatnego rzemiosła) są zagrożone poprzez transformację\ngospodarczą. Wzrost swobód obywatelskich sprzyja zaś artykulacji roszczeń\nwywołanych trudnościami przekształceń własnościowych w gospodarce. Stąd\nwidoczne poszukiwania przez przedstawicieli tych grup, np. związki zawodowe,\nbardziej radykalnych możliwości wywierania presji na elity polityczne. Warto\nteż zauważyć, że brak adekwatnych do nowych interesów grupowych form\nsamoorganizacji społecznych jest jedną z przyczyn zjawiska polegającego\nna wprowadzeniu zmian w sposób odgórny, bez społecznego wsparcia. Szereg\nprzykładów wskazuje na rosnący „opór społeczeństwa” wobec autorytarnego\nrozwiązywania problemów społecznych\nWspółczesne polskie społeczeństwo obywatelskie kształtuje się od roku\n1989. Istnieją liczne pozostałości po okresie socjalizmu, kiedy to wszelkie\ndziałania obywatelskie były niemile widziane przez państwo i władzę.\nOgraniczenia działalności obywateli, niechęć lub brak pomysłu na samodzielną\ndziałalność, to spuścizna po okresie PRL-u, kiedy pożądany był przede\nwszystkim bierny obywatel, który poddawał się działaniu państwa i partii,\nobywatel niewykazujący własnej inicjatywy.\nPoziom rozszerzony\n17\nNa charakter współczesnego polskiego społeczeństwa niewątpliwy wpływ\nmiał także okres zaborów. Tworzenie polskich stowarzyszeń, organizacji\nczy partii nie było dobrze widziane przez państwa zaborcze. Wiązało się zawsze\nz pewnym ryzykiem, utratą dóbr materialnych lub innymi szykanami.\nUkształtowały się wtedy nawyki i postawy, z którymi stykamy się do dzisiaj.\nSkutkiem takiej polityki władz był brak wzorców działania społeczeństwa\nobywatelskiego, przekazywanych z pokolenia na pokolenie przez rodziny\ni społeczności lokalne. Wspomina o tym profesor Antoni Sułek w wywiadzie dla\nPolskiego Radia zatytułowanym „Społeczeństwo sobków”. Bolesne są także\ndoświadczenia polskiego społeczeństwa z okresu II wojny światowej, a następnie\nstalinizmu w Polsce, kiedy to zdziesiątkowano warstwę inteligencji w dużym\nstopniu odpowiedzialną za kształt świadomości obywatelskiej.\nKolejnymi czynnikami, utrudniającymi kształtowanie się społeczeństwa\nobywatelskiego w naszym kraju są stale pogłębiające się różnice między\npoziomem życia i sytuacją materialną poszczególnych grup społecznych. Niski\nstatus materialny większości społeczeństwa polskiego nie sprzyja angażowaniu\nsię w działalność charytatywną czy społeczną obywateli. Badania CBOS z roku\n2000 przedstawione w Komunikacie z badań „Społeczeństwo obywatelskie?\nMiędzy aktywnością społeczną a biernością”, a dotyczące zaangażowania\nw działalność\nstowarzyszeń,\nklubów,\nczy\nfundacji\nosób\nbezrobotnych\ni robotników niewykwalifikowanych mówią, że odsetek tych osób aktywnie\ndziałających w co najmniej jednej organizacji społecznej lub działających\nw ostatnich latach na rzecz swojej społeczności lokalnej jest niewielki i wynosi\nodpowiednio 25 i 27 %. Niski status materialny prowadzi także do radykalizacji\nnastrojów społecznych i żądania od państwa działań mających na celu poprawę\nwarunków ekonomicznych. Moim zdaniem obywatele sami powinni poradzić\nsobie z ewentualnymi trudnościami, nie oczekiwać od państwa interwencji.\nDziałalność charytatywna społeczności lokalnej w dużej mierze jest przecież\nbardziej skuteczna niż wszelkie tego typu instytucje państwowe. Niski status\nmaterialny społeczeństwa rodzi napięcia i powoduje radykalizację nastrojów\nspołecznych. Popularność zyskują zazwyczaj ugrupowania o poglądach\nradykalnych, które są niechętne budowaniu niezależnego społeczeństwa\nobywatelskiego.\nPoziom rozszerzony\n18\nKolejnym\nczynnikiem\nutrudniającym\ntworzenie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego w Polsce są przejawy niechęci elit politycznych do oddawania\ninicjatyw w ręce obywateli oraz próby centralizowania władzy. Brak także\nw polskich przepisach prawnych korzystnych i prostych rozwiązań systemowych,\nktóre ułatwiałyby obywatelom działania na rzecz organizacji lub stowarzyszeń.\nMożliwość jednoprocentowego odpisu od podatku od osób fizycznych na rzecz\norganizacji pożytku publicznego, wprowadzona w 2007 roku, jest zapewne\nzapowiedzią dalszych korzystnych zmian prawnych w tym zakresie. Jednak\nnadmiernie\nrozbudowana\nbiurokracja\nczęsto\nutrudnia\nobywatelom\npodejmowanie inicjatyw społecznych czy charytatywnych.\nSzczególny niepokój budzi zjawisko bezradności społecznej zagrażające\nzarówno pełnej realizacji praw obywatelskich i jak szerokiemu udziałowi\nkażdego obywatela w życiu publicznym. Wynika ono zazwyczaj z poczucia\nniemożności rozwiązania wielu codziennych kłopotów, jakie trapią znaczną\nczęść społeczeństwa. Poczucie bezradności i zniechęcenia narasta nie tylko\nwśród potrzebujących pomocy, ale także wśród tych, którzy im pomagają.\nZjawisko to zaczyna zagrażać dalszemu rozwojowi kraju i społeczeństwa. Nie\nmożna budować demokracji, gdy obywatele nie wiedzą, jak wykorzystywać\nswoje prawa. Nie można budować nowego społeczeństwa bez udziału wszystkich\nobywateli. Wielu spośród nas nie wierzy, że stowarzyszenia i ruchy społeczne\nmają rzeczywisty wpływ na sprawy kraju, dlatego nie angażuje się w ich\ndziałalność. Zwalczenie braku wiary i bezradności społecznej wymaga\nwspólnego wysiłku całego społeczeństwa we współdziałaniu z instytucjami\ni strukturami państwa.\nBudowanie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego\nw\nPolsce\nnie\nbędzie\nprzebiegało łatwo, przezwyciężenie opisanych problemów wymaga działań\ndługofalowych, niedających się przeprowadzić bez współpracy całego\nspołeczeństwa.\nNajwiększe\ntrudności\nnapotkamy\nprzy\nprzezwyciężaniu\nhistorycznych zaszłości. Wymaga to od państwa przede wszystkim działań\nedukacyjnych skierowanych do dzieci, zwłaszcza rozwój w szkołach organizacji\nsamorządowych, w działalność których pracę byłaby zaangażowana cała\nspołeczność uczniowska. Należy także uświadomić społeczeństwu ogromną rolę\nrodziny w tym względzie. Rodzice poprzez właściwe wychowanie swoich dzieci\nPoziom rozszerzony\n19\nkształtują więzi społeczne. Jeśli zaszczepi się je w nas już od najmłodszych lat,\nto będziemy bardziej zaangażowani w życie społeczne.\nWarunkiem budowania społeczeństwa obywatelskiego jest stabilna klasa\nśrednia. Uchwalenie odpowiednich przepisów prawnych pozwoli na rozwój tej\nklasy społecznej. Podobnie jak stworzenie takich rozwiązań, które umożliwią\nobywatelom podejmowanie różnorakich inicjatyw, bez nadmiernych procedur\nbiurokratycznych.\nBudowanie\nspołeczeństwa\nobywatelskiego\nwymaga\nzaangażowania\nwszystkich\ngrup\ni\norganizacji\nspołecznych.\nJednak\nnajważniejszą rolę w budowaniu tego społeczeństwa odgrywają obywatele,\nktórzy poprzez swoje wybory polityczne powinni przekazywać mandat\nsprawowania władzy politykom zdolnym współtworzyć społeczeństwo\nobywatelskie. Muszą też mieć świadomość tego, jakie mają prawa i jak mogą\nz nich korzystać, np. z inicjatywy obywatelskiej, dzięki czemu zyskują\nbezpośredni wpływ na proces legislacyjny w państwie.\nPodsumowując:\nnależy\npodkreślić,\nże\nproces\nkształtowania\nsię\nspołeczeństwa obywatelskiego w Polsce trwa dopiero 19 lat. Należy przyjąć,\nże tempo i rezultaty budowania społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju\nw przyszłości będą zależały od wzrostu zaangażowania obywateli w kampanie\nwyborcze oraz w działalność organizacji pozarządowych.\nPoziom rozszerzony\n20\nWybieram temat nr 2\nObywatelskie nieposłuszeństwo to forma aktywności obywatelskiej\npolegającej na publicznym, demonstracyjnym (na ogół poprzedzonym\nodpowiednią publiczną zapowiedzią) złamaniu przepisu prawa dla wyrażenia\nobywatelskiego sprzeciwu wobec tego przepisu. Osoba stosująca obywatelskie\nnieposłuszeństwo z zasady godzi się ponieść prawne konsekwencje i traktuje\npoddanie się tym konsekwencjom jako część sprzeciwu. Osoby decydujące się\nna zastosowanie takiej formy protestu działają w obronie porządku prawnego\nw państwie, zapisanego w konstytucji i powszechnie uznanych zasad prawa\nmiędzynarodowego. Najczęściej\nstosowaną\nformą\nobywatelskiego\nnieposłuszeństwa jest odmowa płacenia podatku. Ta forma walki z państwem ma\njuż pewną tradycję i stosowana była m.in. przez abolicjonistów w Stanach\nZjednoczonych w XIX wieku.\nNiewątpliwie tym, który odcisnął piętno na tej formie protestu był Henry\nDavid Thoreau, autor eseju „O obywatelskim nieposłuszeństwie” (1849).\nOdmówił on płacenia podatków na wojnę, protestując tym samym przeciw\nniewolnictwu, szykanowaniu Indian w Stanach Zjednoczonych i przeciw\namerykańskiej inwazji na Meksyk. Nawoływał do udzielania pomocy zbiegłym\nniewolnikom, czyli na świadomym łamaniu ustawy nakazującej ich wydawanie.\nZwracają na to uwagę autorzy tekstu źródłowego pochodzącego z książki\n„Z demokracją na ty” Aleksander Pawlicki, Tomasz Merta i Alicja Pacewicz.\nOryginalność postępowania Thoreau polegała jednak na tym, że oczekiwał\nukarania go przez władze. Świadomość kary jest bowiem ważnym elementem\nobywatelskiego nieposłuszeństwa. Obywatelskie nieposłuszeństwo według\nThoreau to specyficzna forma akcji, na którą składa się element łamania prawa\njak również element kary.\nDo\nnajsłynniejszych\nprzykładów\nobywatelskiego\nnieposłuszeństwa\nzaliczyć możemy działalność Mahatmy Gandhiego, który w 1906 roku\nsformułował zasadę „walki bez gwałtu” odnoszącą się do walki z segregacją\nPoziom rozszerzony\n21\nrasową Hindusów w Afryce Południowej. Po powrocie do Indii kierował\nkampanią na rzecz praw robotników i chłopów, bojkotu towarów angielskich\ni zachodniego sposobu ubierania się. W 1930 roku zorganizował tzw. marsz soli\njako protest przeciwko uchwalonemu prawu solnemu. Metody walki\no niepodległość Indii ograniczał do demonstracji, pochodów, odmowy\nposłuszeństwa władzom, np. w sprawie płacenia podatków, wykonywania\nzarządzeń, podejmowania pracy, głosowania w wyborach czy bojkotu\npaństwowych instytucji. Jego metody działania zakończyły się sukcesem, a sam\nM. Gandhi stał się symbolem walki o niepodległość Indii i symbolem\nobywatelskiego nieposłuszeństwa jako drogi Hindusów do niepodległości.\nPolskim przykładem obywatelskiego nieposłuszeństwa jest Tadeusz\nRejtan, który w 1773 r. jako poseł nowogrodzki, wzbraniając się przed uznaniem\nI rozbioru Polski, wraz z garstką posłów okupował salę sejmową w Zamku\nKrólewskim w Warszawie i starał się nagłośnić sprawę na forum opinii\npublicznej. Próbował także akcji bezpośredniej, zagradzając przejście do sali\nsejmowej własnym ciałem, aby w ten sposób nie dopuścić do uchwalenia\ni zatwierdzenia rozbioru państwa polskiego. Działanie posła nowogrodzkiego\nnie przyniosło spodziewanych rezultatów, jednak sam Rejtan stał się symbolem\nwalki o niezależność państwa i symbolem sprzeciwu wobec wpływów rosyjskich\nw państwie polskim.\nStosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa niesie ze sobą zarówno\nszanse, jak i zagrożenia dla istnienia demokratycznego państwa. Wśród korzyści\nwynikających ze stosowania obywatelskiego nieposłuszeństwa trzeba wymienić\naktywność obywateli biorących w nim udział. Państwo demokratyczne bez\naktywnych obywateli nie jest w stanie ugruntować demokratycznego ustroju.\nPaństwo, którego obywatele są obojętni na to co dzieje się w kraju, bardzo\nłatwo może stać się dyktaturą lub państwem oligarchów. Z jednej strony\nobywatelskie nieposłuszeństwo jest skrajną formą aktywności obywateli,\nnaruszającą w pewien sposób system prawny w państwie, ale z drugiej bierne\nspołeczeństwo nie jest w stanie stworzyć ugruntowanej demokracji. Pisze o tym\nPoziom rozszerzony\n22\nJacek Żakowski w artykule zatytułowanym „Co zostało z karnawału”\nzamieszczonym w „Polityka. Wydanie specjalne” z sierpnia 2005 roku,\nwspominając działania Polaków w latach osiemdziesiątych XX wieku „Ale duch\nobywatelskiego sprzeciwu jednak się w Polsce odrodził”. Możliwość protestu\nobywatelskiego bardzo często może hamować pewne poczynania władz, nie\nzawsze zgodne z interesem ogółu obywateli, nawet jeśli zostaną one\nzatwierdzone przez reprezentantów społeczeństwa w parlamencie. Obywatelskie\nnieposłuszeństwo jest także szansą obrony interesów grup, które nie mają swych\nreprezentantów w parlamencie lub innych organach władzy czy organizacjach\nrządowych. Może także zwrócić uwagę ogółu społeczeństwa (nie tylko władz)\nna jakiś problem społeczny. Takim przykładem mogą być protesty ekologów przy\nbudowie autostrad, którzy zwracają uwagę nie tylko władzy na zaistniały\nproblem, ale wymuszają także zainteresowanie mediów i pozostałych grup\nspołecznych. W taki sposób protestowali także polscy ekolodzy, którzy nie\nzgadzali się na budowę obwodnicy Augustowa przez dolinę Rospudy. Protest ten\nprzekształcił się w akcje społeczną w obronie doliny . Zwolennicy jej ochrony,\ndziałając w imię wyższych wartości m.in. obrony prawa do życia w czystym\nśrodowisku, doprowadzili do uchylenia decyzji o budowie obwodnicy przez\ndolinę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz wydania\ndecyzji przez Trybunał Sprawiedliwości zakazującej Polsce niszczenia cennych\nsiedlisk i gatunków na Pojezierzu Sejneńskim.\nJednak stosowanie obywatelskiego nieposłuszeństwa stwarza pewne\nzagrożenia. Taka forma protestu może doprowadzić do paraliżu władzy\ni w efekcie do powstania anarchii w państwie. Protesty społeczne mogą\ndestabilizować państwo, którego interes ogólny może być sprzeczny z interesem\njednej grupy społecznej. Ponadto protesty pewnej części społeczeństwa mogą\nrodzić konflikty wewnętrzne i doprowadzić do wybuchu niekontrolowanej\nagresji oraz sprzeciwu części społeczeństwa wobec protestujących, co mogliśmy\nobserwować w czasie protestów w obronie doliny Rospudy.\nPoziom rozszerzony\n23\nStosując różne formy obywatelskiego nieposłuszeństwa, bardzo łatwo\nprzekroczyć\ngranicę\npomiędzy\nprotestem\nbez\nużycia\nprzemocy\na protestem z jej użyciem. Protesty społeczne bardzo szybko mogą przerodzić się\nw zamieszki, które mogą nie mieć nic wspólnego z ideą obywatelskiego\nnieposłuszeństwa. Mogą też być wykorzystane przez populistów dążących\ndo zaistnienia na arenie politycznej\nStosowanie różnych form obywatelskiego nieposłuszeństwa jest możliwe\njedynie w społeczeństwach świadomych swoich praw oraz świadomych granic\nżądań wobec władzy. Ich zastosowanie świadczy również o tym, że zostały\nwykorzystane wszystkie inne, możliwe do zrealizowania w granicach prawa\nformy protestu i sprzeciwu wobec władzy.\nPodsumowując: obywatelskie nieposłuszeństwo jest czasem jedyną\nmożliwa formą uzyskania satysfakcjonującej decyzji władz lub zmiany\nniesprawiedliwego prawa albo zwrócenia uwagi władzy na ważny problem\nspołeczny.\nPodejmowane\nw\nimię\nwyższych\nwartości,\nnp.\nwolności,\nniepodległości, własności prywatnej, ochrony środowiska naturalnego prowadzi\ndo wzrostu świadomości społecznej obywateli. Cenne jest w nim także\nto, że stwarza społeczeństwom szansę na pozytywną zmianę i świadomość,\nże obywatele mają wpływ na decyzje władzy.\nPoziom rozszerzony\n24\nBRUDNOPIS","solution":null,"image":"img/wos-2008-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2008 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"}]}