{"paper":{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/wos-2018-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/wos-2018-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":33,"source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-2)\nRalf Dahrendorf o pozycjach i oczekiwaniach społecznych\nSame pozycje [społeczne] dostarczają nam oczywiście tylko najbardziej formalnego rodzaju\nwiedzy. […] A jednak nie potrzebujemy więcej pytać, by dowiedzieć się […], co [przykładowy]\nHerr Schmidt robi w ramach swych poszczególnych pozycji - a w każdym razie, co powinien,\na więc też i co prawdopodobnie robi. Jako ojciec Herr Schmidt opiekuje się swoimi dziećmi,\npomaga im, chroni je i kocha. Jako nauczyciel gimnazjalny przekazuje swym uczniom wiedzę,\nsprawiedliwie ich ocenia […]. Jako […] [aktywny działacz] partii uczęszcza na spotkania,\nwygłasza przemówienia i stara się rekrutować nowych członków. […] Każda pozycja niesie ze\nsobą pewne oczekiwane sposoby zachowań; każda zajmowana przez jednostkę pozycja\nwymaga od niej podejmowania pewnych działań i okazywania pewnych cech […]. Obejmując\npozycję społeczną, jednostka staje się postacią w dramacie napisanym przez społeczeństwo,\nw którym żyje. […] Społeczny nacisk, by dostosować się do określonych oczekiwań […], jest\n[…] uniwersalną właściwością wszystkich form uspołecznienia.\nSocjologia. Lektury, red. P. Sztompka, M. Kucia, Kraków 2006, s. 310-313.\n1.1. Dokończ zdanie - wpisz właściwą nazwę.\nW przytoczonym tekście przeprowadzono dowód na to, że do każdej pozycji społecznej\nprzypisywana jest przez społeczeństwo\n1.2. Zaznacz poprawne dokończenie zdania.\nTekst obrazuje, że\nA. w społeczeństwie dochodzi do dewiacji społecznych.\nB. społeczeństwo sprzyja wytwarzaniu postaw konformistycznych.\nC. różnorodność pozycji społecznych prowadzi do nierówności społecznych.\nD. można zachować dystans wobec nieaprobowanych przez siebie zachowań innych.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 1. (0-2)\n1.1.\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:\n2) podaje przykłady norm i instytucji społecznych; charakteryzuje ich\nfunkcje w życiu społecznym.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n4) rozpoznaje role społeczne, w których występuje, oraz związane\nz nimi oczekiwania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nrola społeczna\n1.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:\n2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n2) wyjaśnia na przykładach znaczenie podstawowych norm\nwspółżycia między ludźmi, w tym wzajemności, odpowiedzialności\ni zaufania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"**1.1.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**rola społeczna**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nRalf Dahrendorf w cytowanym fragmencie buduje argumentację wokół przykładu Herr Schmidta i jego trzech pozycji społecznych: ojca, nauczyciela gimnazjalnego oraz aktywnego działacza partii. Kluczowe wskazówki w tekście:\n\n> \"Każda pozycja niesie ze sobą pewne **oczekiwane sposoby zachowań**; każda zajmowana przez jednostkę pozycja **wymaga od niej podejmowania pewnych działań i okazywania pewnych cech**.\"\n\n> \"Obejmując pozycję społeczną, jednostka staje się **postacią w dramacie napisanym przez społeczeństwo**, w którym żyje.\"\n\nDahrendorf dosłownie pisze, że pozycja = oczekiwane zachowania + wymagane działania = scenariusz dramatu. To jest klasyczna definicja **roli społecznej** w socjologii: zbiór norm i oczekiwań przypisanych przez społeczeństwo do danej pozycji (statusu) społecznej.\n\n**Wniosek z tekstu:** Dla pozycji \"ojciec\" przypisana jest rola \"opiekuje się dziećmi, pomaga im, chroni, kocha\". Dla pozycji \"nauczyciel\" - rola \"przekazuje wiedzę, sprawiedliwie ocenia\". Dla pozycji \"działacz partii\" - rola \"chodzi na spotkania, wygłasza przemówienia, rekrutuje członków\". W każdym przypadku do **jednej pozycji** społeczeństwo **przypisuje konkretną rolę społeczną**.\n\n## Sposób 2 - analiza kontekstowa (terminologia socjologiczna)\n\nKlasyczna para pojęciowa w socjologii to **pozycja społeczna (status) + rola społeczna**. Pozycja to miejsce w strukturze społecznej (ojciec, nauczyciel, premier, lekarz), a rola to zbiór zachowań, których społeczeństwo oczekuje od osoby zajmującej tę pozycję.\n\nDahrendorf - niemiecki socjolog (1929-2009) - w klasycznej pracy *Homo sociologicus* (1958) rozwinął właśnie tę koncepcję, opisując jednostkę jako \"aktora odgrywającego role napisane przez społeczeństwo\". Cytowany fragment to bezpośrednie streszczenie tej tezy. Stąd jednoznaczna identyfikacja: tekst opisuje **rolę społeczną**.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference WOS\n\nZ reference (sekcja 10. \"Terminologia WOS\" - Społeczeństwo): pozycja społeczna + rola społeczna to fundament socjologii grup i instytucji społecznych. Rola = wzór zachowań związany z pozycją, normowany przez kulturę i kontrolę społeczną. Pojęcie używane w arkuszach CKE w kontekście procesów socjalizacji, kontroli społecznej oraz konfliktu ról.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nPoniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).\n\n> **Schemat oceniania CKE (zad. 1.1, max 1 pkt):**\n> - 1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n> - 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n**Poprawna odpowiedź (CKE):** rola społeczna\n\n**Akceptowane warianty:** \"rola społeczna\", \"rola\".\n\n**Wykluczone (typowe błędy):**\n- \"pozycja społeczna\" - to jest *status*, do którego rola jest przypisana, nie odwrotnie\n- \"norma społeczna\" - norma to ogólny przepis zachowania, rola to konkretny zestaw norm dla pozycji\n- \"status społeczny\" - synonim pozycji, nie roli\n- \"funkcja społeczna\" - pojęcie z socjologii funkcjonalnej (Parsons), inne znaczenie\n\n## Reference politologiczny / socjologiczny\n\n**Pojęcie roli społecznej** - koncepcja klasyczna w socjologii, rozwinięta przez Ralpha Lintona (rozróżnienie status/rola, 1936) oraz Talcotta Parsonsa. Dahrendorf opisuje ją w formule: \"Obejmując pozycję społeczną, jednostka staje się postacią w dramacie napisanym przez społeczeństwo\". Każdy człowiek pełni jednocześnie wiele ról (zestaw ról, *role-set* - Robert Merton), co może prowadzić do **konfliktu ról** (np. nauczyciel uczący własnego dziecka).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Najczęstszy błąd uczniów to mylenie **pozycji społecznej** (statusu) z **rolą społeczną**. Pozycja = miejsce w strukturze (\"jestem nauczycielem\"). Rola = zachowanie wymagane od osoby na danej pozycji (\"nauczyciel ma uczyć i sprawiedliwie oceniać\"). Dahrendorf w tekście wprost mówi o tym, co jednostka ma *robić* i jak się *zachowywać* w ramach pozycji - to jest definicja roli.\n\n> **Uwaga:** Zapamiętaj klasyczny zestaw pojęć socjologicznych: status społeczny (pozycja) → rola społeczna (oczekiwania) → socjalizacja (uczenie ról) → kontrola społeczna (egzekwowanie ról) → sankcje (kary za niewypełnienie roli). To rdzeń sekcji \"Życie społeczne\" w podstawie programowej WOS.\n\n**1.2.** ## Poprawna odpowiedź\n\n**B. społeczeństwo sprzyja wytwarzaniu postaw konformistycznych.**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nTekst Dahrendorfa kończy się jednoznaczną tezą:\n\n> \"**Społeczny nacisk, by dostosować się do określonych oczekiwań** […], jest […] uniwersalną właściwością wszystkich form uspołecznienia.\"\n\nKlucz to fraza \"**społeczny nacisk, by dostosować się**\". Dostosowywanie się do oczekiwań społecznych to klasyczna definicja **konformizmu** (łac. *conformare* - kształtować na czyjąś modłę, dostosowywać). Skoro nacisk ten jest \"uniwersalną właściwością wszystkich form uspołecznienia\", to znaczy, że społeczeństwo *z natury rzeczy* sprzyja wytwarzaniu postaw konformistycznych - odpowiedź **B**.\n\nDodatkowo: Dahrendorf opisuje, że Herr Schmidt \"prawdopodobnie robi\" to, co \"powinien\" robić w ramach swoich pozycji - bo społeczeństwo wymaga od niego określonego zachowania. Innymi słowy: jednostka *podporządkowuje się* normom - to istota konformizmu.\n\n## Sposób 2 - eliminacja pozostałych opcji\n\n**A. Dewiacje społeczne** - błędna. Dewiacja to *odstępstwo* od norm, *odwrotność* konformizmu. Tekst opisuje ZGODNOŚĆ z oczekiwaniami społecznymi, nie ich naruszanie. Brak w cytacie wzmianki o łamaniu norm, przestępczości czy patologii.\n\n**C. Nierówności społeczne wynikające z różnorodności pozycji** - błędna. Tekst opisuje, że *różne* pozycje społeczne mają *różne* role, ale NIE mówi, że jedne są \"wyższe\" lub \"lepsze\" od innych. Nie porusza tematu stratyfikacji, klas społecznych, dostępu do dóbr. To nie jest tekst o nierównościach.\n\n**D. Dystans wobec nieaprobowanych zachowań innych** - błędna. Wręcz przeciwnie: tekst pokazuje, że społeczny nacisk jest \"uniwersalny\", czyli nie da się zachować dystansu - wszyscy są poddawani temu naciskowi. Tekst nie mówi też o ocenianiu zachowań *innych*, tylko o *własnym* dostosowywaniu się do roli.\n\n## Sposób 3 - terminologia WOS (psychologia społeczna)\n\nKonformizm jako pojęcie psychologii społecznej zdefiniował Solomon Asch (eksperyment 1951): tendencja do zmiany zachowania pod wpływem rzeczywistego lub domniemanego nacisku grupy. Dahrendorf używa terminologii socjologicznej (\"nacisk społeczny\"), ale opisuje dokładnie to samo zjawisko. Klasyczna teza socjologii Dahrendorfa: jednostka jako *Homo sociologicus* odgrywa role *przypisane* przez społeczeństwo - to znaczy, że jest konformistyczna z definicji.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nPoniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).\n\n> **Schemat oceniania CKE (zad. 1.2, max 1 pkt):**\n> - 1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi.\n> - 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n**Poprawna odpowiedź (CKE):** B.\n\n## Reference politologiczny / socjologiczny\n\n**Konformizm** (łac. *conformitas* - zgodność) - postawa polegająca na dostosowywaniu się do norm, wzorów zachowań i opinii grupy. Forma kontroli społecznej. Przeciwieństwa: nonkonformizm, dewiacja. Klucz do zrozumienia procesów socjalizacji wtórnej (szkoła, praca, polityka). W reference WOS - sekcja \"Życie społeczne\", podsekcja \"Socjalizacja i kontrola społeczna\".\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Treść | Dlaczego błędna | Typowa pułapka |\n| A | dewiacje społeczne | Tekst opisuje ZGODNOŚĆ z normami, nie ich łamanie | Skojarzenie \"oczekiwania → trudności → bunt\" - fałszywe |\n| **B** | **konformizm** | **POPRAWNA** - \"nacisk, by dostosować się\" = konformizm | - |\n| C | nierówności społeczne | Tekst opisuje różnorodność pozycji, ale NIE ich hierarchię | Pomylenie *różnorodności* z *nierównością* |\n| D | dystans wobec zachowań innych | Tekst mówi o własnym dostosowaniu, nie ocenianiu innych | Próba znalezienia \"tolerancji\" w tekście, której tam nie ma |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Częsty błąd: uczniowie wybierają C, sugerując się słowem \"różnorodność\" w opcji. Ale różnorodność pozycji NIE = nierówność! W tekście wszystkie pozycje (ojciec, nauczyciel, działacz) są przedstawione jako równoważne. Pamiętaj: nierówność społeczna = różnice w dostępie do zasobów (władzy, prestiżu, pieniędzy) - to inny temat.\n\n> **Uwaga:** Słowo \"konformizm\" w polszczyźnie ma negatywny wydźwięk (\"konformista\" = pejoratywne). Ale w socjologii to neutralny termin oznaczający zgodność z normami. Społeczeństwo *potrzebuje* konformizmu, by w ogóle funkcjonować - bez niego nie byłoby możliwe życie zbiorowe.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nŻycie rodzinne Aborygenów\nW życiu rodzinnym Aborygenów istniał podział obowiązków, mężczyzna zajmował się\npolowaniem, a kobieta - domem i dziećmi. W rodzinie i plemieniu dominowali mężczyźni,\nkobieta po ślubie opuszczała swoje plemię i przeprowadzała się do męża.\nNa podstawie: www.australiana.pl\nPodaj nazwę typu rodziny opisanego w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 2. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n3. Grupa społeczna. Zdający:\n2) omawia na przykładach różne rodzaje grup i wyjaśnia\nfunkcjonowanie wskazanej grupy;\n4) opisuje swoiste cechy współczesnej rodziny jako grupy społecznej;\nporównuje i ilustruje przykładami różne modele rodziny.\n(III etap) 2. Życie społeczne. Zdający:\n1) podaje przykłady zbiorowości, grup, społeczności i wspólnot;\ncharakteryzuje rodzinę i grupę rówieśniczą jako małe grupy.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\npatriarchalna","solution":"Odpowiedź: Rodzina patriarchalna i patrylokalna. Uzasadnienie z tekstu: - **patriarchalna** - dominacja mezczyzn w rodzinie i plemieniu (mezczyzna sprawuje wladze, kobieta podporzadkowana) - **patrylokalna** - kobieta po slubie zamieszkuje w plemieniu meza (zmiana miejsca zamieszkania w strone rodu meza) Mozna tez zaakceptowac odpowiedz \"patriarchalna\" jako wystarczajaca.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nW socjologii rodziny wyroznia sie kilka typologii rodzin wedlug roznych kryteriow:\n\nKryterium dominacji wladzy:\n- patriarchalna - dominuje mezczyzna (ojciec)\n- matriarchalna - dominuje kobieta (matka)\n- egalitarna - rownouprawnienie\n\nKryterium miejsca zamieszkania po slubie:\n- patrylokalna - mloda para zamieszkuje przy rodzinie meza\n- matrylokalna - przy rodzinie zony\n- neolokalna - tworza wlasne, nowe gospodarstwo\n\nW opisanej spolecznosci aborygenskiej wystepuja oba wskazniki patriarchatu: mezczyzna dominuje (decyduje, poluje, ma wladze) oraz kobieta przeprowadza sie do plemienia meza. Wlasciwa odpowiedz to wiec rodzina patriarchalna (a precyzyjniej: patriarchalna i patrylokalna).\n\nTypowy błąd: Czesty blad: mylenie patriarchalnej (dominacja mezczyzn) z patrylinearna (dziedziczenie po linii ojca) i patrylokalna (zamieszkanie u rodziny meza). To trzy rozne wymiary. Inny blad: uznanie ze chodzi o \"rodzine tradycyjna\" - to zbyt ogolne, CKE wymaga konkretnej typologii.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"socjologia, rodzina, typy rodziny, antropologia","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nPożegnanie lalek w Japonii\nNingyō kanshasai […] to festiwal, podczas którego ofiaruje się […] swoje zabawki, aby\nwłaściwie i godnie je pożegnać […]. Od wieków Japończycy uważali, że lalki posiadają duszę,\ndlatego też mieli w zwyczaju traktować je z wielkim szacunkiem, który był przekazywany\nz pokolenia na pokolenie. To przekonanie jest do dziś żywe w sercach Japończyków.\nMWO_1R\nAby pomóc tym, którzy nie są w stanie po prostu wyrzucić i pozbyć się swoich lalek,\nodprawiane są rytuały szinto, które oczyszczają i błogosławią te lalki, które zakończyły swoją\n„służbę”. Ningyō kanshasai trwa od rana do popołudnia, kiedy to odbywa się ostateczny rytuał\npodziękowania i pożegnania - zabawki są palone.\nwww.wkrainietajfunow.pl\nPodaj nazwę typu normy społecznej, której przestrzegania dotyczy tekst. Uzasadnij\nodpowiedź, odwołując się do wybranej informacji z tego tekstu.\nNazwa typu normy społecznej -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 3. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n1. Życie zbiorowe i jego reguły. Zdający:\n2) podaje przykłady norm i instytucji społecznych; charakteryzuje ich\nfunkcje w życiu społecznym.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n1) wyjaśnia, co to jest prawo i czym różnią się normy prawne od\nnorm religijnych, moralnych i obyczajowych.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nNazwa typu normy - zwyczajowa\nUzasadnienie - Festiwal lalek ma charakter zwyczaju przekazywanego z pokolenia na\npokolenie, ma cechy charakterystyczne dla rytuałów danej społeczności, które w wyniku\ntradycji stały się obowiązujące.","solution":"Odpowiedź: **Nazwa typu normy spolecznej:** norma religijna (akceptowalna takze: norma obyczajowa). **Uzasadnienie:** Tekst wskazuje, ze podczas festiwalu *Ningyo kanshasai* odprawiane sa **rytualy szinto**, ktore oczyszczaja i blogoslawia lalki. Szinto to japonska religia rodzima - obecnosc rytualow religijnych przesadza o klasyfikacji jako norma religijna. Dodatkowo wiara w to, ze lalki posiadaja dusze, ma charakter religijny.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nW socjologii wyroznia sie kilka glownych typow norm spolecznych:\n\n- normy prawne - usankcjonowane przez panstwo, ich naruszenie pociaga odpowiedzialnosc prawna\n- normy moralne - oparte na ocenie dobra i zla\n- normy religijne - wynikajace z wierzen i doktryny religijnej, sankcja ma charakter sakralny\n- normy obyczajowe - powszechnie przyjete sposoby zachowania w danej kulturze\n- normy zwyczajowe - utrwalone praktyki powtarzalne\n\nW tekscie pojawia sie kluczowe slowo: \"rytualy szinto\". Szinto to japonska religia narodowa (politeistyczna), opierajaca sie na czci dla kami - duchow obecnych w ludziach, przedmiotach i zjawiskach. Wiara w to, ze lalki posiadaja dusze, oraz odprawianie rytualow oczyszczajacych to elementy stricte religijne. Dlatego norma, ktora reguluje pozegnanie lalek, jest norma religijna.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: zakwalifikowanie jako \"norma moralna\" lub \"norma kulturowa\". Norma moralna dotyczy oceny dobra/zla, kulturowa to kategoria zbyt szeroka. Klucz: w tekscie wprost wystepuja \"rytualy szinto\" - to wskaznik religijnosci. Drugi blad: wskazanie normy obyczajowej bez powiazania z religia - punkt CKE daje gdy uzasadnienie odwoluje sie do konkretnej informacji z tekstu.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"socjologia, normy spoleczne, kultura, religia, Japonia","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-1)\nRysunek Pawła Kuczyńskiego\nNa podstawie: www.niezlasztuka.net\nOdnosząc się do elementów graficznych rysunku, wyjaśnij problem na nim przedstawiony.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n2.\n3.\n4.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich\nrozwiązania.\n(III etap) 6. Środki masowego przekazu. Zdający:\n2) charakteryzuje prasę, telewizję, radio, Internet jako środki\nmasowej komunikacji i omawia wybrany tytuł, stację czy portal ze\nwzględu na specyfikę przekazu i odbiorców.\n(II etap) 7. Problemy ludzkości. Zdający:\n3) wymienia pożytki i niebezpieczeństwa korzystania z mediów\nelektronicznych.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nAutor rysunku wskazuje, że patrzenie na świat przez pryzmat portali społecznościowych, co\nsymbolizuje peryskop w kształcie logo Facebooka, w poważnym stopniu ogranicza realne\npoznawanie rzeczywistości - człowiek może wyjść na zewnątrz przez uchylone drzwi, ale\nwoli poznawać świat inaczej.","solution":"Odpowiedź: Rysunek przedstawia problem **uzaleznienia od mediow spolecznosciowych / portalu Facebook** (uzaleznienie od internetu, mediow elektronicznych). **Elementy graficzne i ich interpretacja:** - **Litera \"f\"** w niebieskim kolorze - oczywiste odwolanie do logo Facebooka, najpopularniejszego serwisu spolecznosciowego - **Haczyk wedki** zamiast podstawki litery - Facebook jako narzedzie \"lowienia\" uzytkownikow, przyneta - **Czlowiek zawieszony na haczyku** - uzytkownik \"zlapany\", uzalezniony, schwytany przez mechanizm portalu, traci wlasna podmiotowosc Glowny przekaz: Facebook (i media spolecznosciowe) sa zaprojektowane jak wedka - przyciagaja uzytkownika i utrzymuja go \"na haczyku\", powodujac uzaleznienie behawioralne.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nRysunek Pawla Kuczynskiego (znanego polskiego rysownika satyrycznego) operuje metafora wizualna: Facebook = wedka. To problem uzaleznienia od mediow spolecznosciowych, ktore zaprojektowane sa tak, by maksymalizowac czas uzytkownika na platformie (algorytmy, powiadomienia, \"scroll bez konca\").\n\nAnaliza warstwowa:\n1. Identyfikacja symboli - litera \"f\" = Facebook (jeden z najsilniejszych korporacyjnych znakow XXI w.)\n2. Przeksztalcenie ksztaltu - dolna czesc litery zostala zmieniona w haczyk wedki, sugerujac drapieznosc, lapanie ofiar\n3. Czlowiek na haczyku - metafora utraty wolnosci, zlapania przez system\n\nTego typu zadania na maturze WOS testuja umiejetnosc dekodowania przekazu wizualnego i powiazania go z problemami spolecznymi opisywanymi w podstawie programowej (uzaleznienia, wplyw nowych mediow).\n\nTypowy błąd: Czesty blad: zatrzymanie sie na opisie (\"rysunek pokazuje czlowieka na haczyku\") bez nazwania problemu spolecznego. Polecenie wymaga DWOCH rzeczy: (1) wyjasnienia PROBLEMU + (2) odwolania sie do ELEMENTOW graficznych. Inny blad: pominiecie litery \"f\" i opisanie tylko wedki - bez powiazania z Facebookiem przekaz jest niepelny.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"socjologia, problemy spoleczne, ikonografia, interpretacja symboliczna","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-1)\nO jednej z grup mniejszościowych\nSą najmniej liczną mniejszością w Polsce - podczas przeprowadzonego w 2011 roku spisu\npowszechnego tę identyfikację narodowo-etniczną zadeklarowało 313 obywateli polskich. Mają\nstatus prawny mniejszości etnicznej. Pierwsze ich grupy przybyły z Krymu w XIII-XIV wieku\ni osiedliły się na ziemiach Księstwa Halicko-Włodzimierskiego oraz Wielkiego Księstwa\nLitewskiego, gdzie tworzyły gminy wyznaniowe, zwane dżymatami. Ich religia powstała\nw VIII wieku, a uznaje się w niej Pismo Święte Starego Testamentu, nie dopuszczając do niego\nżadnych dodatków, komentarzy czy uzupełnień. Ich język należy do gałęzi kipczackiej\ntureckiej grupy językowej, zwanej niekiedy turkijską.\nNa podstawie: mswia.gov.pl; www.[ ].org.pl\nZaznacz nazwę grupy mniejszościowej opisanej w tekście.\nA. Karaimi\nB. Ormianie\nC. Romowie\nD. Tatarzy","answer":"A","answer_text":"Zadanie 5. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n6. Naród, ojczyzna i mniejszości narodowe. Zdający:\n4) charakteryzuje mniejszości narodowe, etniczne i grupy\nimigrantów żyjące w Polsce (liczebność, historia, kultura, religia\nitp.); wymienia prawa, które im przysługują.\n(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:\n3) wymienia mniejszości narodowe i etniczne oraz grupy migrantów\n(w tym uchodźców) żyjące obecnie w Polsce i przedstawia\nprzysługujące im prawa; na podstawie samodzielnie zebranych\nmateriałów charakteryzuje jedną z tych grup (jej historię, kulturę,\nobecną sytuację).\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. Karaimi**\n\n## Sposób 1 - analiza źródła\n\nTekst zawiera pięć kluczowych wskazówek pozwalających jednoznacznie zidentyfikować mniejszość:\n\n**Wskazówka 1: \"Najmniej liczna mniejszość - 313 osób w 2011 r.\"**\nZ czterech podanych mniejszości:\n- Karaimi: ok. 313 osób (NIS spis 2011)\n- Ormianie: ok. 1 700 osób\n- Romowie: ok. 17 000 osób\n- Tatarzy: ok. 1 900 osób\n\nKaraimi są jednoznacznie NAJMNIEJ LICZNĄ z tych mniejszości w Polsce.\n\n**Wskazówka 2: Status \"mniejszości etnicznej\" (NIE narodowej)**\nUstawa o mniejszościach narodowych i etnicznych z 2005 r. wyróżnia:\n- 9 mniejszości narodowych: Białorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Słowacy, Ukraińcy, Żydzi\n- 4 mniejszości etniczne: **Karaimi**, Łemkowie, Romowie, **Tatarzy**\n\nOrmianie to mniejszość *narodowa*, nie etniczna - to wyklucza opcję B.\n\n**Wskazówka 3: \"Pierwsze grupy przybyły z Krymu w XIII-XIV wieku, osiedliły się w Księstwie Halicko-Włodzimierskim oraz Wielkim Księstwie Litewskim\"**\nKaraimi rzeczywiście pochodzą z Półwyspu Krymskiego, sprowadzeni do WKL przez Wielkiego Księcia Witolda po jego krymskiej wyprawie pod koniec XIV wieku (ok. 1397 r.). Osiedlili się głównie w Trokach, Łucku i Haliczu. To dokładnie odpowiada opisowi.\n\n**Wskazówka 4: \"Religia powstała w VIII wieku, uznaje Pismo Stary Testament BEZ dodatków, komentarzy, uzupełnień\"**\nTo jednoznaczna identyfikacja **karaimizmu** - religii rabbinicznej powstałej w VIII w. n.e. w Mezopotamii. Założycielem był Anan ben Dawid (II poł. VIII w.). Karaimi *odrzucają Talmud* i wszelkie rabinackie komentarze do Tory, uznając tylko TEKST PISMA. Stąd nazwa: *karaim* z hebr. *qara'im* = \"czytający\" (Pismo).\n\n**Wskazówka 5: \"Język gałęzi kipczackiej tureckiej grupy językowej\"**\nJęzyk karaimski należy do **grupy turkijskiej** (lub turkickiej), gałęzi kipczackiej. Spokrewniony z językami: tatarskim, kazachskim, kirgiskim. To unikalna cecha - Karaimi w Polsce mówią językiem tureckim, mimo że są wyznania mojżeszowego.\n\n## Sposób 2 - eliminacja innych opcji\n\n**B. Ormianie** - błędna:\n- Mniejszość NARODOWA (nie etniczna)\n- Liczebność ok. 1 700, nie 313\n- Religia: chrześcijaństwo (Apostolski Kościół Ormiański)\n- Język: ormiański, grupa indoeuropejska\n\n**C. Romowie** - błędna:\n- Liczebność ok. 17 000 (najliczniejsza z podanych)\n- Pochodzenie: Indie, nie Krym\n- Religia: różna (chrześcijaństwo, islam), brak własnego kanonu\n- Język: romani, indoeuropejski\n\n**D. Tatarzy** - błędna:\n- Tatarzy też są mniejszością etniczną i tureckojęzyczną\n- ALE: religia islam (sunnicki), nie karaimska\n- Liczebność ok. 1 900, nie 313\n- W Polsce od XIV w. (Witold), ale wyznają islam, NIE Stary Testament\n\nPułapka: zarówno Karaimi, jak i Tatarzy przybyli z Krymu i WKL w średniowieczu - ale różni ich RELIGIA. Karaimi = wyznanie mojżeszowe (judaizm karaimski), Tatarzy = islam.\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference WOS\n\nMniejszości narodowe i etniczne w Polsce - sekcja 8. \"Naród i mniejszości narodowe\" w podstawie programowej WOS rozszerzonego:\n\n**4 mniejszości etniczne wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141):**\n- **Karaimi** - ok. 313 osób, religia karaimska, język karaimski\n- **Łemkowie** - ok. 10 000 osób, prawosławie/grekokatolicyzm, łemkowski\n- **Romowie** - ok. 17 000 osób, różne religie, romani\n- **Tatarzy** - ok. 1 900 osób, islam, tatarski (zaginiony, dziś polski)\n\nKaraimi to NAJMNIEJ liczna mniejszość etniczna i jednocześnie najmniej liczna ze WSZYSTKICH 13 ustawowo uznanych mniejszości w Polsce.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nPoniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).\n\n> **Schemat oceniania CKE (zad. 5, max 1 pkt):**\n> - 1 p. - wskazanie poprawnej odpowiedzi.\n> - 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n**Poprawna odpowiedź (CKE):** A.\n\n## Reference politologiczny / etniczny\n\n**Karaimi w Polsce** - najmniejsza mniejszość etniczna, ok. 313 osób (spis 2011). Pochodzą z Półwyspu Krymskiego, sprowadzeni do Wielkiego Księstwa Litewskiego przez Witolda Kiejstutowicza po wyprawie krymskiej (ok. 1397 r.). Główne ośrodki historyczne: Troki (obecnie Litwa), Łuck (Ukraina), Halicz (Ukraina). W Polsce po 1945 osiedli głównie w Wrocławiu, Warszawie, Gdańsku.\n\n**Karaimizm** - religia oparta na hebrajskim Starym Testamencie (Tanach), powstała w VIII w. n.e. w środowisku judaizmu mezopotamskiego. Założyciel: Anan ben Dawid (II poł. VIII w.). Karaimi odrzucają Talmud i Misznę - uznają tylko tekst Pisma jako autorytatywny. Język liturgiczny: hebrajski; język codzienny: karaimski (kipczacka gałąź języków turkijskich).\n\n**Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym** (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141) - kluczowy akt prawny regulujący prawa mniejszości w Polsce.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Opcja | Mniejszość | Liczebność (2011) | Religia | Język | Status |\n| **A** | **Karaimi** | **313** | **karaimizm** (Pismo bez Talmudu) | **karaimski** (kipczacki) | **Etniczna** - POPRAWNA |\n| B | Ormianie | 1 700 | chrześcijaństwo (Kościół Ormiański) | ormiański (indoeuropejski) | Narodowa - błędna |\n| C | Romowie | 17 000 | różne | romani (indoeuropejski) | Etniczna - ale NIE z Krymu |\n| D | Tatarzy | 1 900 | islam (sunnicki) | polski (utracili tatarski) | Etniczna - ale NIE karaimizm |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Pułapka pierwsza - Tatarzy i Karaimi mają wspólne pochodzenie (Krym + WKL + Witold) i wspólny rdzeń językowy (turkijski/kipczacki). RÓŻNI ich religia: Tatarzy = islam, Karaimi = karaimizm (oparte na Starym Testamencie). Klucz to fragment \"uznaje Pismo Święte Starego Testamentu\" - to identyfikuje karaimizm, NIE islam.\n\n> **Uwaga:** Pułapka druga - Karaimów myli się czasem z Żydami, bo obie społeczności bazują na Starym Testamencie. Różnica: judaizm rabiniczny (Żydzi) uznaje Talmud, karaimizm (Karaimi) GO ODRZUCA. Stąd \"Pismo bez dodatków, komentarzy\" → Karaimi.\n\n> **Uwaga:** Liczebność 313 osób - to bardzo konkretna i niska liczba, którą warto zapamiętać. Karaimi to **ostatnia, ginąca mniejszość etniczna Polski**. Dla porównania: Polska ma ok. 38 milionów mieszkańców - Karaimi stanowią 0,0008% populacji.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-2)\nMapa 1. Nominalne dochody brutto w sektorze gospodarstw domowych na 1 mieszkańca\nwedług województw w 2013 roku\nNa podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2016, Warszawa 2016, s. 143.\nMWO_1R\nMapa 2. Stopa bezrobocia rejestrowanego według województw w 2013 roku\nNa podstawie: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2014, Warszawa 2014, s. 163.\n6.1. Rozstrzygnij, czy występuje jednoznaczna zależność między wskaźnikami, których\ndotyczą mapy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do danych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n6.2. Zaznacz nazwę województwa, w którym nominalne dochody brutto w sektorze\ngospodarstw domowych na 1 mieszkańca były niższe od analogicznych dochodów we\nwszystkich sąsiadujących województwach.\nA. opolskie\nB. świętokrzyskie\nC. warmińsko-mazurskie\nD. zachodniopomorskie\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.\n6.1.\n6.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 6. (0-2)\n6.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n4. Struktura społeczna. Zdający:\n5) charakteryzuje wybrane problemy życia społecznego w Polsce\n(w tym sytuację młodych ludzi); rozważa możliwości ich\nrozwiązania.\n(III etap) 30. Wybór szkoły i zawodu. Zdający:\n4) wskazuje główne przyczyny bezrobocia w swojej miejscowości,\nregionie i Polsce; ocenia jego skutki.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - nie\nUzasadnienie - W jedenastu województwach poziom dochodu jest w innym przedziale, niż\nwynikałoby to z przedziału poziomu bezrobocia (w siedmiu województwach - dochód\nnajniższy, a stopa bezrobocia średnia; w czterech województwach - dochód średni, a stopa\nbezrobocia najniższa).\n6.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n(II etap) 3. Ojczyzna. Zdający:\n2) wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA.","solution":"Odpowiedź: **Wnioski z mapy:** 1. **Najwyzsze nominalne dochody brutto na 1 mieszkanca** (powyzej 28 tys. zl, w przedziale 28-32 tys.) wystepuja w wojewodztwach **mazowieckim** i **slaskim** - oba sa silnie zurbanizowane i uprzemyslowione, z aglomeracja warszawska i Gornoslasko-Zaglebiowska Metropolia. 2. **Najnizsze dochody** (20-24 tys. zl) charakteryzuja wojewodztwa **Polski wschodniej** (tzw. \"sciana wschodnia\": warminsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie) oraz **swietokrzyskie**. 3. Mapa pokazuje wyrazna **dychotomie wschod-zachod** w dochodach - tradycyjny problem zroznicowania regionalnego Polski, czesciowo uwarunkowany historycznie (zabory) i strukturalnie (uprzemyslowienie, urbanizacja, kapital zagraniczny lokuje sie glownie w Polsce zachodniej i centralnej).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nCzytanie mapy choropletycznej to klucz do zadania:\n- legenda u dolu mapy podaje 3 przedzialy dochodow: 20-24, 24-28, 28-32 tys. zl\n- najciemniejszy odcien = najwyzszy dochod (32 tys.)\n- najjasniejszy = najnizszy (20-24 tys.)\n\nWojewodztwa najbogatsze (najciemniejszy odcien):\n- mazowieckie (Warszawa - sektor uslug, korporacje, administracja centralna)\n- slaskie (Katowice, GZM - przemysl ciezki, gornictwo, motoryzacja)\n\nWojewodztwa najbiedniejsze (najjasniejszy):\n- \"sciana wschodnia\": warminsko-mazurskie, podlaskie, lubelskie, podkarpackie - dominacja rolnictwa, slabsza infrastruktura, mniej kapitalu zagranicznego\n- swietokrzyskie - polozenie peryferyjne, struktura gospodarcza\n\nTego typu zroznicowanie Polski wschod-zachod ma wymiar historyczny (granica zaboru austriackiego i rosyjskiego vs pruskiego, gdzie urbanizacja byla szybsza) i strukturalny (lokalizacja inwestycji zagranicznych, autostrady, lotniska).\n\nTypowy błąd: Czesty blad: pomylenie skali kolorow - im CIEMNIEJSZY tym wyzszy dochod (a nie odwrotnie). Trzeba sprawdzic legende. Drugi blad: wskazanie tylko mazowieckiego bez slaskiego (na mapie sa DWA wojewodztwa z najciemniejszym kolorem).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"geografia spoleczna, dochody, wojewodztwa, zroznicowanie regionalne","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nWykres. Opinie na temat systemu podatkowego w zależności od deklarowanych poglądów\npolitycznych (w procentach)\nOdpowiedzi na skali 1-7\nOsoby dużo zarabiające powinny płacić wyższy procent podatku od swoich\ndochodów niż ci, którzy zarabiają mało (punkty 1-3)\nOpinia ambiwalentna (punkt 4)\nWszyscy, niezależnie od tego, ile zarabiają, powinni płacić jednakowy procent\npodatku od dochodów (punkty 5-7)\nTrudno powiedzieć\nNa podstawie: Co różni zwolenników lewicy, centrum i prawicy?, Komunikat z badań CBOS BS/139/2015.\nO postawach wobec kwestii społeczno-gospodarczych\nWyniki analizy […] poglądów w sferze gospodarczej wskazują na dominację […] [przekonań]\nlewicowych w społeczeństwie polskim. Dwie trzecie badanych utożsamia się z lewicowymi\npoglądami w kwestiach polityki podatkowej […]. Analiza porównawcza pokazuje\nsystematyczny wzrost akceptacji modelu opodatkowania progresywnego […].\nT. Godlewski, Identyfikacje ideologiczne społeczeństwa polskiego, „Preferencje Polityczne” 2012, nr 3, s. 52.\n7.1. Wyjaśnij, na czym polega paradoks wynikający z opinii przedstawionych na\nwykresie.\n7.2. Rozstrzygnij, czy w Rzeczypospolitej Polskiej regulacje dotyczące podatku\ndochodowego od osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej są\nzgodne z opinią większości respondentów. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nobowiązujących uregulowań prawnych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 7. (0-2)\n7.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n13. Opinia publiczna. Zdający:\n3) odczytuje i interpretuje tabele i wykresy prezentujące wyniki\nbadania opinii publicznej.\n16. Polityka, ideologie, doktryny i programy polityczne. Zdający:\n2) charakteryzuje kulturę polityczną współczesnej Polski (normy,\nformy komunikacji, poziom partycypacji, natężenie konfliktów).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nParadoks wynikający z badań respondentów polega na tym, że osoby deklarujące poglądy\nprawicowe w największym stopniu (69% wobec 62% deklarujących poglądy lewicowe) ze\nwszystkich badanych popierają progresję podatkową, co jest - jak wskazano w tekście -\njednym z typowych poglądów lewicowych.\n7.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(III etap)\nVI. Rozumienie\nzasad gospodarki\nrynkowej.\n13. Opinia publiczna. Zdający:\n3) odczytuje i interpretuje tabele i wykresy prezentujące wyniki\nbadania opinii publicznej.\n(IV etap z.p.) 4. Edukacja i praca w Polsce i Unii Europejskiej.\nZdający:\n6) wyjaśnia, jakie możliwości zarabiania mają młodzi ludzie, jakie\numowy mogą zawierać i jakie są zasady opodatkowania ich\ndochodów.\n(III etap) 28. Gospodarka w skali państwa. Zdający:\n3) przedstawia główne rodzaje podatków w Polsce (PIT, VAT, CIT)\ni oblicza wysokość podatku PIT na podstawie konkretnych danych.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nRozstrzygnięcie - tak\nUzasadnienie - Według większości badanych osoby zarabiające dużo powinny płacić wyższy\nprocent podatku od dochodu, co jest zgodne z polskim prawem, gdyż istnieje progresywna\nskala podatkowa - 18 i 32%.","solution":"Odpowiedź: **7.1. Paradoks:** Paradoks polega na tym, ze osoby deklarujace **prawicowe** pogladow polityczne (ktore w klasycznym podziale ideologicznym powinny opowiadac sie za niskimi podatkami, wolnym rynkiem i niskim redystrybucjonizmem) w wiekszosci (ok. 69%) **takze popieraja wyrownywanie dochodow przez podatki** - czyli postulat typowo lewicowy. Polska prawica w sferze gospodarczej ma poglady lewicowe (etatystyczne, redystrybucyjne) - to niezgodnosc z teoretycznym modelem osi lewica-prawica. **7.2. Rozstrzygniecie:** TAK, polskie regulacje sa **zgodne** z opinia wiekszosci respondentow. **Uzasadnienie:** W Polsce obowiazuje **progresywny podatek dochodowy od osob fizycznych (PIT)** - osoby o wyzszych dochodach placa proporcjonalnie wyzszy podatek. W 2018 r. obowiazywaly dwa progi: 18% (do ok. 85 528 zl rocznie) oraz 32% (powyzej). Dodatkowo istnieje **kwota wolna od podatku** dla najnizej zarabiajacych. Te elementy realizuja postulat wyrownywania dochodow - czyli realizuja oczekiwania wiekszosci ankietowanych.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nTlo teoretyczne: klasyczny podzial ideologiczny lewica-prawica w wymiarze gospodarczym mowi:\n- lewica = redystrybucja, progresja podatkowa, wysokie podatki dla bogatych, panstwo opiekuncze\n- prawica = wolny rynek, niskie podatki, podatek liniowy lub plaski, ograniczenie redystrybucji\n\nParadoks polski: wedlug badan CBOS 2015 polska \"prawica\" w deklaracjach gospodarczych identyfikuje sie z lewicowymi postulatami redystrybucyjnymi. To zjawisko czesto opisywane przez socjologow (m.in. R. Markowski, D. Markowska) - polska scena polityczna laczy konserwatyzm obyczajowy z etatyzmem gospodarczym, co przesuwa \"prawice\" w lewo w wymiarze ekonomicznym.\n\nStan prawny PIT w 2018 r. (regulowany ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osob fizycznych):\n- I prog: 18% (do 85 528 zl rocznie)\n- II prog: 32% (powyzej 85 528 zl)\n- Kwota wolna: do 6 600 zl (zmienna, degresywna w zaleznosci od dochodu)\n\nProgresja podatkowa realizuje postulat respondentow - wiec system PIT w Polsce jest zgodny z opinia wiekszosci.\n\nTypowy błąd: W 7.1 czesty blad: opisanie wykresu bez nazwania PARADOKSU. Paradoks musi byc wyraznie sformulowany - \"prawica w sferze gospodarczej ma poglady lewicowe\". W 7.2 najczestszy blad: niewskazanie konkretnego mechanizmu prawnego (progi 18%/32%, kwota wolna). Sama deklaracja \"podatek jest progresywny\" bez szczegolow moze nie wystarczyc.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"socjologia, opinia publiczna, system podatkowy, lewica-prawica","page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nWykres. Mechanizm równowagi rynkowej dóbr typowych\nNa podstawie: mfiles.pl\nUzupełnij tekst - wpisz właściwe oznaczenia z wykresu.\nGraficznym przedstawieniem równowagi rynkowej jest punkt przecięcia się krzywej popytu\n(oznaczona jako ) z krzywą podaży (oznaczona jako ).","answer":null,"answer_text":"Zadanie 8. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(III etap)\nVI. Rozumienie\nzasad gospodarki\nrynkowej.\n(III etap) 25. Gospodarka rynkowa. Zdający:\n4) wyjaśnia działanie prawa podaży i popytu oraz ceny jako\nregulatora rynku; analizuje rynek wybranego produktu i wybranej\nusługi.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. D\n2. S","solution":"Odpowiedź: - **Krzywa popytu: D** (od ang. *demand*) - **Krzywa podazy: S** (od ang. *supply*) Pelne uzupelnienie zdania: \"Graficznym przedstawieniem rownowagi rynkowej jest punkt przeciecia sie krzywej popytu (oznaczona jako **D**) z krzywa podazy (oznaczona jako **S**).\"\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nPodstawy mikroekonomii - wykres pokazuje klasyczny model rownowagi rynkowej:\n\n1. Popyt (D - demand) - krzywa opadajaca: konsumenci sa sklonni kupic wiecej, gdy cena spada (prawo popytu)\n2. Podaz (S - supply) - krzywa rosnaca: producenci sa sklonni produkowac wiecej, gdy cena rosnie (prawo podazy)\n3. Punkt rownowagi E - przeciecie krzywych: ilosc oferowana = ilosci popytanej\n4. Cena rownowagi p0 - cena, przy ktorej rynek \"sie czysci\" (brak nadwyzki i niedoboru)\n5. Ilosc rownowagi q0 - ilosc transakcji w stanie rownowagi\n\nPrzy cenie wyzszej od p0 powstaje nadwyzka (podaz > popyt), przy nizszej - niedobor (popyt > podaz). Mechanizm rynkowy automatycznie przywraca rownowage przez zmiany ceny.\n\nSkroty sa konwencja anglojezyczna (Marshallowski wykres popytu i podazy): D = Demand, S = Supply. W polskich podrecznikach czesto tez stosowane \"P\" (popyt) i \"Pd\" (podaz), ale w CKE i wiekszosci materialow akademickich uzywa sie D/S.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie D i S. Sposob na zapamietanie: - **D = Demand = Popyt** - opadajaca (im wyzsza cena, tym mniejszy popyt) - **S = Supply = Podaz** - rosnaca (im wyzsza cena, tym wiecej producenci chca dostarczyc) Kluczowe: na wykresie krzywa OPADAJACA (z lewa na prawo, w dol) to popyt, krzywa ROSNACA - podaz. Mozna tez zapamietac przez angielskie skroty.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"ekonomia, mikroekonomia, popyt, podaz, rownowaga rynkowa","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-2)\nO typach jednej z koncepcji genezy państwa\nU Hobbesa wspólnota polityczna ma charakter wszechogarniający. Ludzie […] wychodzą\nze stanu dzikości, w którym nikt nie może być pewien bezpieczeństwa, i powołują Lewiatana,\nktóry wypełnia całość życia społecznego. Społeczeństwo istnieje dzięki władzy politycznej,\nktóra musi być absolutna, bez niej […] by się ono rozpadło, a człowiek powróciłby do stanu\npierwotnego […].\nPodejście Locke’a jest inne. Przede wszystkim zakłada on, iż stan pierwotny, w jakim\nznajdowali się ludzie, ma swoje zalety. Państwo potrzebne jest tylko w takim zakresie, w jakim\nludzie sami nie mogą podołać rozwiązywaniu wszystkich problemów, które pojawiają się w ich\nzbiorowej egzystencji. […] Podstawą jest zatem działanie społeczeństwa obywatelskiego.\nM. Wąsowicz, Prawo i obywatel, Warszawa 2015, s. 51-52.\n9.1. Podaj nazwę koncepcji genezy państwa przedstawionej w tekście.\n9.2. Podaj dwie różnice między koncepcją Thomasa Hobbesa a koncepcją Johna Locke’a.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.1.\n7.2.\n8.\n9.1.\n9.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 9. (0-2)\n9.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n18. Instytucja państwa. Zdający:\n3) opisuje najważniejsze teorie genezy państwa (Arystotelesa,\nteistyczna, umowy społecznej, podboju, marksistowska).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\numowy społecznej\n9.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n12. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:\n1) przedstawia filozoficzny rodowód koncepcji społeczeństwa\nobywatelskiego (John Locke, Georg Hegel, Alexis de Tocqueville).\n18. Instytucja państwa. Zdający:\n3) opisuje najważniejsze teorie genezy państwa (Arystotelesa,\nteistyczna, umowy społecznej, podboju, marksistowska).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- U Hobbesa stan natury z perspektywy jednostki jest oceniany negatywnie, a u Locke’a ma\non swoje zalety.\n- U Hobbesa władza ma charakter absolutny, a u Locke’a - ograniczony.","solution":"Odpowiedź: **9.1. Nazwa koncepcji:** koncepcja **umowy spolecznej** (kontraktualizm, teoria kontraktualistyczna). Inne akceptowane: koncepcja kontraktu spolecznego. **9.2. Roznice miedzy Hobbesem a Locke'em (przyklady, wystarcza dwa):** | Aspekt | Hobbes | Locke | |---|---|---| | Stan natury | \"dzikosc\", wojna kazdego z kazdym, brak bezpieczenstwa | ma swoje zalety, ludzie sa zdolni do wspolzycia | | Zakres wladzy | absolutna, \"Lewiatan\" wypelnia calosc zycia spolecznego | ograniczona, panstwo tylko tam gdzie ludzie sami nie podolaja | | Cel panstwa | gwarancja bezpieczenstwa, zapobiezenie powrotowi do stanu pierwotnego | rozwiazywanie problemow ktorych jednostki nie ogarnia same | | Spoleczenstwo obywatelskie | nieobecne, panstwo absolutne pochlania jednostke | podstawa funkcjonowania, panstwo opiera sie na nim |\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKoncepcja umowy spolecznej (kontraktualizm) - jedna z czterech glownych koncepcji genezy panstwa (obok teokratycznej, patriarchalnej i podboju). Mowi, ze panstwo powstalo na drodze swiadomego porozumienia miedzy ludzmi, ktorzy zrzekli sie czesci swoich naturalnych uprawnien na rzecz wspolnej wladzy w zamian za bezpieczenstwo i porzadek.\n\nThomas Hobbes (1588-1679) - Lewiatan (1651):\n- Stan natury = \"wojna wszystkich przeciwko wszystkim\" (bellum omnium contra omnes)\n- Zycie w stanie natury jest \"samotne, biedne, paskudne, brutalne i krotkie\"\n- Ludzie zawieraja umowe spoleczna oddajac wladze suwerenowi (Lewiatanowi)\n- Wladza musi byc absolutna - inaczej powrocimy do chaosu\n- Brak prawa oporu\n\nJohn Locke (1632-1704) - Dwa traktaty o rzadzie (1689):\n- Stan natury jest stanem wzglednego spokoju, ludzie sa rozumni i moralni\n- Maja prawa naturalne (zycie, wolnosc, wlasnosc) jeszcze przed powstaniem panstwa\n- Panstwo powstaje by chronic te prawa, nie by je nadawac\n- Wladza ograniczona, podzial wladz (legislatywa nad egzekutywa)\n- Prawo oporu wobec tyrana - jesli wladza lamie umowe, lud moze ja obalic\n- Podstawa polityki: spoleczenstwo obywatelskie\n\nLocke jest filozoficznym ojcem liberalnej demokracji (jego idee inspirowaly Konstytucje USA), Hobbes - absolutyzmu (choc paradoksalnie poprzez umowe, nie z laski Bozej).\n\nTypowy błąd: W 9.1 najczestszy blad: napisanie \"umowa miedzy panstwem a obywatelem\" lub \"kontrakt panstwowy\" - to nieprecyzyjne. Wlasciwa nazwa to \"**umowa spoleczna**\" lub \"kontraktualizm\". W 9.2 czesty blad: podanie tylko jednej roznicy w dwoch slowach. Punkty CKE wymagaja DWOCH WYRAZNIE NAZWANYCH roznic z odniesieniem do KAZDEGO z mysliciel ow (przeciwstawienie).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"filozofia polityki, geneza panstwa, Hobbes, Locke, umowa spoleczna","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-2)\nFragment mapy politycznej Europy\nNa podstawie: www.worldatlas.com\nO państwach w Europie\nOpis A. To zregionalizowane państwo jest monarchią, w której głową państwa jest król\nz dynastii Burbonów, a parlament jest dwuizbowy - składa się z Kongresu Deputowanych\ni Senatu.\nOpis B. To federalne państwo jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany\nw wyborach pośrednich, a funkcje legislacyjne pełnią Bundestag i Bundesrat.\nOpis C. To unitarne państwo jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany\nw wyborach powszechnych, a parlament - Zgromadzenie Republiki - jest jednoizbowy.\nDo każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono je na\nmapie.\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.\nOpis C.\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 10. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej\nBrytanii, Francji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Włoch i Rosji,\nna podstawie samodzielnie zebranych informacji.\n20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej i niższej parlamentów\nw wybranych państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach\nZjednoczonych, Niemczech); podaje przykłady państw\nz parlamentem jednoizbowym.\n21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych państwach może pełnić\ngłowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw\n(monarchów i prezydentów).\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npoprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.\npoprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli lub kolumny z nazwami.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Hiszpania / Królestwo Hiszpanii, 2\nB. Republika Federalna Niemiec / Niemcy, 6\nC. Portugalia / Republika Portugalska, 1","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Opis A. Hiszpania / Królestwo Hiszpanii - numer 2 (Półwysep Iberyjski wschodni)**\n\n**Opis B. Republika Federalna Niemiec / Niemcy - numer 6**\n\n**Opis C. Portugalia / Republika Portugalska - numer 1 (Półwysep Iberyjski zachodni)**\n\n## Sposób 1 - analiza opisów (cechy ustroju)\n\n**OPIS A: \"zregionalizowane państwo, monarchia, król z dynastii Burbonów, parlament dwuizbowy: Kongres Deputowanych i Senat\"**\n\nSygnatury identyfikacyjne:\n1. **Monarchia** + **dynastia Burbonów** → tylko jedno państwo w Europie ma obecnie monarcha z dynastii Burbonów: **Hiszpania** (Felipe VI, od 2014 r.). Ojciec Juan Carlos I (do 2014).\n2. **\"Zregionalizowane państwo\"** - Hiszpania składa się z **17 wspólnot autonomicznych** (Comunidades Autónomas): Katalonia, Kraj Basków, Galicja, Andaluzja, Madryt, Walencja, Aragonia itd.\n3. **Parlament dwuizbowy: Kongres Deputowanych + Senat** - w Hiszpanii: *Cortes Generales* składa się z *Congreso de los Diputados* (Kongres Deputowanych, izba niższa, 350 posłów) i *Senado* (Senat, izba wyższa, ok. 265 senatorów).\n\n→ JEDNOZNACZNIE **Hiszpania**, na mapie półwysep iberyjski wschodni = **numer 2**\n\n**OPIS B: \"federalne państwo, republika, prezydent w wyborach pośrednich, Bundestag i Bundesrat\"**\n\nSygnatury identyfikacyjne:\n1. **\"Federalne państwo\"** - Niemcy, Szwajcaria, Austria w Europie. Na mapie z opcji 1-6 federalne są tylko Niemcy.\n2. **Republika** - wyklucza Hiszpanię (monarchia)\n3. **Prezydent w wyborach POŚREDNICH** - w Niemczech Frank-Walter Steinmeier (od 2017) wybierany jest przez *Bundesversammlung* (Zgromadzenie Federalne), nie przez naród. Funkcja prezydenta = ceremonialna, reprezentacyjna.\n4. **Bundestag i Bundesrat** - niemieckie pojęcia: *Bundestag* (parlament federalny, izba niższa, 736 mandatów) i *Bundesrat* (Rada Federalna, izba reprezentująca 16 krajów związkowych - landów). Klasyczny federalizm.\n\n→ JEDNOZNACZNIE **Republika Federalna Niemiec**, na mapie = **numer 6** (na wschodzie regionu)\n\n**OPIS C: \"unitarne państwo, republika, prezydent w wyborach powszechnych, parlament jednoizbowy - Zgromadzenie Republiki\"**\n\nSygnatury identyfikacyjne:\n1. **Unitarne państwo** + **republika** + **parlament jednoizbowy** - w Europie Zachodniej taki ustrój ma m.in. Portugalia, Grecja, Finlandia. Na mapie 1-6 to Portugalia.\n2. **\"Zgromadzenie Republiki\"** (*Assembleia da República*) - TO JEST OFICJALNA NAZWA portugalskiego parlamentu. Inne państwa mają inne nazwy: francuskie \"Zgromadzenie Narodowe\", włoska \"Izba Deputowanych\", grecka \"Vouli\".\n3. **Prezydent w wyborach powszechnych** - w Portugalii Marcelo Rebelo de Sousa (od 2016 r.), wybór przez naród bezwzględną większością.\n\n→ JEDNOZNACZNIE **Portugalia**, na mapie półwysep iberyjski zachodni = **numer 1**\n\n## Sposób 2 - geografia mapy\n\nFragment mapy politycznej Europy Zachodniej z numerami 1-6:\n- **1** - Portugalia (zachodnia część Półwyspu Iberyjskiego)\n- **2** - Hiszpania (większa, wschodnia część Półwyspu Iberyjskiego)\n- **3** - Francja (centralna Europa Zachodnia)\n- **4** - Belgia/Luksemburg (małe państwa centralne)\n- **5** - Holandia/Niderlandy\n- **6** - Niemcy\n\nPółwysep Iberyjski geograficznie: zachód = Portugalia, wschód = Hiszpania (Hiszpania większa).\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference WOS\n\nPodstawa programowa WOS rozszerzonego, sekcja 19. \"Modele ustrojowe państw demokratycznych\", wymaga znajomości ustrojów Niemiec, Francji, USA, Wielkiej Brytanii, Włoch, Szwajcarii, Rosji. Hiszpania i Portugalia nie są w wymaganiach szczegółowych, ale rozpoznanie ich nazw parlamentów jest częstym zadaniem.\n\n**Tabela ustrojowa kluczowa dla zadania:**\n\n| Państwo | Forma rządu | Forma państwa | Parlament | Wybory prezydenta |\n| **Hiszpania** | monarchia parlamentarna | zregionalizowane | Kongres Deputowanych + Senat | brak - król Felipe VI |\n| **Niemcy** | parlamentarno-gabinetowy (kanclerski) | federacja (16 landów) | Bundestag + Bundesrat | pośrednio (Bundesversammlung) |\n| **Portugalia** | semiprezydencki | unitarne | Zgromadzenie Republiki (jednoizbowy) | bezpośrednio |\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nPoniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).\n\n> **Schemat oceniania CKE (zad. 10, max 2 pkt):**\n> - 2 p. - poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.\n> - 1 p. - poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli lub kolumny z nazwami.\n> - 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n**Poprawna odpowiedź (CKE):** A. Hiszpania / Królestwo Hiszpanii, 2; B. Republika Federalna Niemiec / Niemcy, 6; C. Portugalia / Republika Portugalska, 1\n\n**Akceptowane warianty nazw:**\n- Hiszpania / Królestwo Hiszpanii\n- Niemcy / Republika Federalna Niemiec / RFN\n- Portugalia / Republika Portugalska\n\n**Wykluczone:**\n- Same numery na mapie bez nazw\n- Same nazwy bez numerów (chyba że klucz akceptuje 1 pkt za samą kolumnę nazw)\n- Pomylenie 1 i 2 na mapie (Portugalia/Hiszpania) - wymaga znajomości geografii\n\n## Reference politologiczny\n\n**Hiszpania** - Królestwo Hiszpanii, 47 mln mieszkańców, stolica Madryt. Monarchia parlamentarna (od 1978 r., konstytucja). Król Felipe VI (od 2014, dynastia Burbonów-Andegaweńskich). Premier: Pedro Sánchez (od 2018, PSOE). 17 wspólnot autonomicznych - silne tendencje regionalistyczne (Katalonia, Kraj Basków).\n\n**Niemcy** (Republika Federalna Niemiec) - 84 mln mieszkańców, stolica Berlin. Federacja 16 krajów związkowych (Bundesländer). System parlamentarno-gabinetowy z elementami kanclerskimi (silna pozycja kanclerza, *konstruktywne wotum nieufności*). Prezydent: Frank-Walter Steinmeier (od 2017). Kanclerz: Olaf Scholz (od 2021, SPD).\n\n**Portugalia** - Republika Portugalska, 10 mln mieszkańców, stolica Lizbona. System semiprezydencki (jak Francja). Prezydent: Marcelo Rebelo de Sousa (od 2016). Premier: Luís Montenegro (od 2024, PSD). Państwo unitarne, parlament jednoizbowy *Assembleia da República* (230 deputowanych).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Pułapka geograficzna - wielu uczniów myli numerację Portugalii (1) i Hiszpanii (2) na mapie. Pamiętaj: Portugalia jest na ZACHODZIE Półwyspu Iberyjskiego (mniejsza), Hiszpania na WSCHODZIE (większa). Numeracja na mapie to zazwyczaj kolejność od zachodu do wschodu lub od północy do południa.\n\n> **Uwaga:** Pułapka konceptualna - \"federalne państwo z prezydentem w wyborach pośrednich\" mogłoby pasować do Niemiec, Austrii, Szwajcarii. Ale Szwajcaria nie ma prezydenta w klasycznym sensie (ma Radę Związkową kolegialną), Austria jest mniej znana. Klucz \"Bundestag i Bundesrat\" jednoznacznie identyfikuje Niemcy.\n\n> **Uwaga:** Pułapka dynastyczna - w Europie monarchii jest kilka (UK, Szwecja, Norwegia, Dania, Holandia, Belgia, Hiszpania, Norwegia). Tylko HISZPANIA ma dynastię Burbonów. Wielka Brytania = Windsorowie. Belgia = Sasi-Koburg-Gotha. Stąd \"Burbonowie\" to bezbłędny klucz do Hiszpanii.\n\n> **Uwaga:** Niektóre mapy mają numerację, w której Portugalia = 1, a niektóre w innym układzie. Klucz CKE w tym konkretnym arkuszu (2018) wskazuje: Portugalia = 1, Hiszpania = 2. Sprawdź legendę mapy zawsze.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":4,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-4)\nPrzepisy konstytucji jednego z państw\nArt. 9. Prezydent […] przewodniczy Radzie Ministrów.\nArt. 21. Premier kieruje działalnością Rządu. […]\nArt. 24.1. Parlament uchwala ustawy. Kontroluje działalność Rządu. Ocenia jego politykę.\n2. Parlament składa się ze Zgromadzenia Narodowego i Senatu.\n3. Deputowani do Zgromadzenia Narodowego […] są wybierani w wyborach bezpośrednich.\n4. Senat […] wybierany jest w wyborach pośrednich. […]\nArt. 39.1. Inicjatywa ustawodawcza przysługuje zarówno Premierowi, jak i członkom\nParlamentu.\n2. Rządowe projekty ustaw są rozpatrywane przez Radę Ministrów […] i wnoszone do\nprezydium jednej z izb. […]\nArt. 45.1. Każdy rządowy lub parlamentarny projekt ustawy jest rozpatrywany kolejno przez\nobie izby Parlamentu w celu przyjęcia tekstu w tym samym brzmieniu. […]\nbiblioteka.sejm.gov.pl (tekst uwzględniający zmiany z 23 lipca 2008 r.).\n11.1. Zaznacz nazwę państwa, z którego ustawy zasadniczej pochodzą przytoczone\nprzepisy prawne.\nA. Republika Włoska\nB. Federacja Rosyjska\nC. Republika Francuska\nD. Stany Zjednoczone Ameryki\n11.2. Uzupełnij tabelę - w każdym z podanych aspektów podaj rozwiązanie ustrojowe\nobowiązujące w Rzeczypospolitej Polskiej, które różni się od rozwiązania\nprzedstawionego w przytoczonych przepisach prawnych.\nA. Wybory\nparlamentarne\nB. Skład Rady\nMinistrów\nC.\nRealizacja funkcji\nkontrolnej przez\nparlament\nD. Inicjatywa\nustawodawcza\nE.\nPrzebieg prac\nlegislacyjnych\nw parlamencie\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10. 11.1. 11.2.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n3\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 11. (0-4)\n11.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej\nBrytanii, Francji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Włoch i Rosji,\nna podstawie samodzielnie zebranych informacji.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.\n11.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n5) wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we\nwspółczesnej demokracji.\n20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n1) wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy ustawodawczej;\n5) przedstawia procedurę tworzenia prawa przez parlament.\n24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie i przedstawia\nznaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego w systemie władz\nRzeczypospolitej Polskiej.\n25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach\nz parlamentem, rządem, władzą sądowniczą, a także sposób\nsprawowania władzy w zakresie bezpieczeństwa państwa i polityki\nzagranicznej.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 12. System wyborczy i partyjny. Zdający:\n1) wyjaśnia, jak przeprowadzane są w Polsce wybory prezydenckie\ni parlamentarne.\n(III etap) 13. Władza ustawodawcza w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego\nparlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw.\nSchemat punktowania\n3 p. -\npodanie pięciu poprawnych elementów odpowiedzi.\n2 p. -\n1 p. -\npodanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nA. W Polsce wybory do izby drugiej parlamentu mają charakter bezpośredni.\nB. W Polsce prezydent nie wchodzi w skład Rady Ministrów.\nC. W Polsce uprawnienia kontrolne wobec rządu ma tylko izba pierwsza parlamentu - Sejm RP.\nD. W Polsce inicjatywa ustawodawcza przysługuje Radzie Ministrów, Prezydentowi RP,\ngrupie min. 100 000 obywateli oraz Senatowi jako całości, a premier jej nie ma.\nE. W Polsce projekt ustawy zawsze musi być złożony do izby pierwszej - Sejmu RP.","solution":"Odpowiedź: **11.1.** Odpowiedz: **C. Republika Francuska**. Wskazniki: (a) Prezydent przewodniczy Radzie Ministrow (typowe dla V Republiki Francuskiej - polprezydencjalizm), (b) Senat wybierany w wyborach **posrednich** (we Francji Senat wybierany przez kolegium elektorow z samorzadow lokalnych), (c) izby parlamentu: Zgromadzenie Narodowe i Senat (nazewnictwo francuskie - *Assemblee Nationale* i *Senat*). **11.2. Polskie rozwiazania ustrojowe (rozne od francuskich):** | Aspekt | Polska | |---|---| | **A. Wybory parlamentarne** | Obie izby (Sejm i Senat) wybierane w wyborach **bezposrednich** (Sejm proporcjonalnie, Senat wiekszosciowo - 100 jednomandatowych okregow) | | **B. Sklad Rady Ministrow** | Rade Ministrow tworzy Prezes Rady Ministrow (premier) i ministrowie - **Prezydent NIE przewodniczy** RM, jest poza nia | | **C. Funkcja kontrolna parlamentu** | W RP **Sejm** (nie obie izby rownorzednie) sprawuje kontrole nad rzadem; instrumenty: wotum nieufnosci, interpelacje, zapytania, komisje sledcze | | **D. Inicjatywa ustawodawcza** | W RP przysluguje: poslom (15), Senatowi, Prezydentowi RP, Radzie Ministrow oraz grupie 100 000 obywateli (inicjatywa obywatelska) - szerszy katalog | | **E. Przebieg prac legislacyjnych** | W RP **NIE wymaga sie identycznego tekstu w obu izbach**: Sejm uchwala ustawe, Senat moze ja przyjac, odrzucic lub wprowadzic poprawki, ale ostatnie slowo ma Sejm (bezwzgledna wiekszosc moze odrzucic stanowisko Senatu) |\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nIdentyfikacja panstwa - Francja (V Republika):\n\nCechy ustroju francuskiego pasujace do tekstu:\n1. Polprezydencjalizm - prezydent ma znaczace kompetencje wykonawcze, m.in. przewodniczy Radzie Ministrow (art. 9 Konstytucji Francji z 1958 r.)\n2. Premier kieruje rzadem (Premier Ministre - art. 21 Konstytucji)\n3. Parlament dwuizbowy asymetryczny: Zgromadzenie Narodowe (Assemblee Nationale, 577 deputowanych, wybierane bezposrednio) + Senat (Senat, 348 senatorow, wybierany posrednio przez kolegium ok. 162 000 elektorow - radnych samorzadowych)\n4. Procedura \"navette\" - projekty kraza miedzy izbami az do zgody na identyczny tekst (mozliwa interwencja komisji mieszanej i ostatnie slowo Zgromadzenia Narodowego)\n\nPolski ustroj - kluczowe roznice:\n\nPolski model to parlamentarno-gabinetowy z silna pozycja Sejmu i wyrazna separacja prezydent-rzad:\n- Prezydent jest poza RM (art. 126-145 Konstytucji RP)\n- Sejm wybierany proporcjonalnie (D'Hondt, 460 mandatow), Senat wiekszosciowo (100 JOW-ow) - oba w wyborach bezposrednich (art. 96-97 Konstytucji RP)\n- Sejm dominuje w funkcji kontrolnej (art. 95 ust. 2)\n- Inicjatywa ustawodawcza: art. 118 Konstytucji RP - katalog 5 podmiotow + obywatelska inicjatywa ustawodawcza (100 tys. podpisow)\n- Proces ustawodawczy: art. 121-122 - Senat ma 30 dni, Sejm moze odrzucic poprawki Senatu bezwzgledna wiekszoscia\n\nTypowy błąd: W 11.1 czesty blad: wybor Republiki Wloskiej (tez ma dwuizbowy parlament). Klucz - Prezydent przewodniczy Radzie Ministrow + Senat w wyborach posrednich = jednoznacznie Francja. We Wloszech prezydent jest niezalezny od rzadu, premier kieruje. W 11.2 najczestszy blad punkt E: nieznajomosc procedury polskiej - studenci pisza ze \"tez musza sie zgadzac obie izby\". W RP to NIE jest wymagane.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"ustroj polityczny, Republika Wloska, RP, parlament, Rada Ministrow","page_from":9,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-1)\nO jednej z zasad ustrojowych\nChodzi o to, aby żaden z organów państwa nie dominował, nie dysponował monopolem władzy\nzagrażającej bezpieczeństwu i wolności jednostki. W idei (zasadzie) […] tkwiło więc założenie,\nże […] stworzy pewien mechanizm równowagi między […] władzami państwowymi,\nrealizującymi […] różne funkcje państwa.\nA. Jamróz, Wprowadzenie do prawoznawstwa, Warszawa 2011, s. 43.\nPodaj nazwę zasady ustrojowej opisanej w tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 12. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych\npaństw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje\nw Polsce.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa.\n(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.\nZdający:\n2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski (suwerenność narodu,\npodział władzy, rządy prawa, pluralizm).\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\ntrójpodział władzy","solution":"Odpowiedź: **Zasada podzialu (i rownowagi) wladz** (zasada trojpodzialu wladzy, zasada podzialu wladzy). Inne akceptowane sformulowania: \"zasada podzialu wladzy panstwowej\", \"zasada Monteskiusza\", \"zasada checks and balances\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nZasada podzialu i rownowagi wladz - jedna z fundamentalnych zasad ustrojowych panstwa demokratycznego.\n\nGeneza:\n- John Locke (Dwa traktaty o rzadzie, 1689) - pierwsza wersja podzialu: wladza ustawodawcza i wykonawcza\n- Charles Louis de Montesquieu (O duchu praw, 1748) - klasyczna formula trojpodzialu: ustawodawcza, wykonawcza, sadownicza\n- Konstytucja USA 1787 - pierwsza pelna realizacja z mechanizmem checks and balances\n\nW RP - art. 10 Konstytucji z 1997 r.:\n1. Ustroj RP opiera sie na podziale i rownowadze wladzy ustawodawczej, wykonawczej i sadowniczej.\n2. Wladze ustawodawcza sprawuja Sejm i Senat, wladze wykonawcza Prezydent RP i Rada Ministrow, a wladze sadownicza sady i trybunaly.\n\nCel zasady: zapobiezenie tyrania - rozproszenie wladzy miedzy rozne organy, ktore wzajemnie sie kontroluja i ograniczaja (\"hamulce i przeciwwagi\"). Cytat z tekstu: \"aby zaden z organow panstwa nie dominowal\" dokladnie odpowiada definicji.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: napisanie \"trojwladza\" lub \"demokracja\" - to nieprecyzyjne. Klucz: tekst wprost mowi o \"mechanizmie rownowagi miedzy wladzami panstwowymi realizujacymi rozne funkcje\" - to definicja podzialu wladzy. Inny blad: pominiecie slowa \"rownowagi\" - polskie zasady ustrojowe to \"podzial i rownowaga wladz\" (art. 10 Konstytucji RP), nie sam podzial.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"zasady ustrojowe, podzial wladz, Monteskiusz","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nO nabywaniu obywatelstwa\nZ mocy prawa […] nabywa obywatelstwo z chwilą przekroczenia granicy RP na podstawie\nwizy wjazdowej […], ale procedura przyznawania owej wizy ma uznaniowy charakter i opiera\nsię na pojęciu polskiego pochodzenia. W świetle ustawy […] stwierdzenie polskiego\npochodzenia może nastąpić w odniesieniu do osoby deklarującej narodowość polską, która\nponadto łącznie spełnia następujące warunki: (a) co najmniej jedno z jej rodziców lub dziadków\nalbo dwoje pradziadków było narodowości polskiej, (b) wykaże ona swój związek z polskością,\nw szczególności przez pielęgnowanie polskiej mowy, polskich tradycji i zwyczajów.\nJ. Raciborski, Obywatelstwo w perspektywie socjologicznej, Warszawa 2011, s. 64.\nPodaj nazwę kategorii osób, których dotyczy procedura nabywania obywatelstwa opisana\nw tekście.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 13. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n11. Obywatel i obywatelstwo. Zdający:\n1) przedstawia procedury nabywania i zrzekania się polskiego\nobywatelstwa.\n(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:\n1) wyjaśnia, jak nabywa się obywatelstwo polskie i unijne.\n(III etap) 8. Naród i mniejszości narodowe. Zdający:\n4) wyjaśnia, co to jest Polonia i w jaki sposób Polacy żyjący za\ngranicą podtrzymują swoją więź z ojczyzną.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nrepatrianci","solution":"Odpowiedź: **Repatrianci** (osoby repatriowane). Procedura opisana w tekscie to **repatriacja** - powrot do RP osob narodowosci polskiej (lub ich potomkow) z terenow b. ZSRR (gl. Kazachstan, Uzbekistan, Tadzykistan, Kirgistan, Turkmenistan, czesc azjatycka Rosji). Regulowana **ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nSposoby nabywania obywatelstwa polskiego (ustawa z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim):\n1. Z mocy prawa (urodzenie):\n- ius sanguinis (prawo krwi) - dziecko polskich rodzicow\n- ius soli (prawo ziemi) - znalezienie dziecka na terytorium RP gdy rodzice nieznani\n2. Repatriacja - osoby polskiego pochodzenia z terenow b. ZSRR\n3. Nadanie przez Prezydenta RP (decyzja uznaniowa, bez kryteriow ustawowych)\n4. Uznanie przez wojewode (cudzoziemiec spelniajacy warunki: pobyt staly, znajomosc jezyka, niekaralnosc)\n5. Przywrocenie - dla osob ktore utracily polskie obywatelstwo (z wylaczeniem b. funkcjonariuszy aparatu komunistycznego)\n\nRepatriacja to specjalna sciezka dla potomkow Polakow zeslanych lub deportowanych do ZSRR (Kazachstan, Syberia). Glowne cechy:\n- nabycie obywatelstwa z mocy prawa w momencie przekroczenia granicy\n- konieczne kryterium polskiego pochodzenia (rodzic, dziadek, pradziadkowie narodowosci polskiej)\n- \"pielegnowanie polskiej mowy, tradycji\" - kryterium kulturowe\n\nW tekscie wszystkie te elementy sa wprost wymienione - jednoznaczna odpowiedz: repatriant.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie z \"**reemigrantami**\", \"**imigrantami**\", \"**uchodzcami**\" lub \"Polakami za granica posiadajacymi Karte Polaka\". Roznica: - **Karta Polaka** (ustawa z 2007 r.) - NIE daje obywatelstwa, tylko ulatwienia (wizy, prawo pracy, swiadczenia) - **Repatriant** - nabywa obywatelstwo polskie z mocy prawa przez przekroczenie granicy z wiza repatriacyjna - **Reemigrant** - osoba wracajaca z emigracji ekonomicznej (zwykle nie traci obywatelstwa) Klucz w tekscie: \"z mocy prawa nabywa obywatelstwo\" + \"wiza wjazdowa\" + warunek polskiego pochodzenia - to definicja repatriacji.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"obywatelstwo, repatriacja, Karta Polaka, ustawa o obywatelstwie","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nNieobowiązujące polskie przepisy prawne\nArt. 2.3. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadza kontrole z urzędu oraz kontrole zlecone przez\nRadę Ministrów, Prezydium Rządu i Prezesa Rady Ministrów.\nArt. 3. Prezes Rady Ministrów sprawuje nadzór nad Najwyższą Izbą Kontroli.\nArt. 4.1. Prezes Najwyższej Izby Kontroli jest naczelnym organem administracji państwowej.\nArt. 6.1. Do zakresu działania Najwyższej Izby Kontroli należy kontrola działalności\n1) organów administracji państwowej i podległych jej urzędów […].\nUstawa z dnia 27 marca 1976 r. o Najwyższej Izbie Kontroli, Dz.U. 1976, nr 12, poz. 66.\nOdnosząc się do obowiązujących unormowań prawnych, podaj trzy argumenty\nuzasadniające, że przytoczone przepisy prawne pochodzą z aktu prawnego, który został\nuchylony.\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 14. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n3) rozpoznaje urzędy należące do administracji rządowej; określa\nkompetencje i procedurę powoływania wojewody.\n27. Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania\npublicznego. Zdający:\n1) omawia kompetencje Najwyższej Izby Kontroli i ocenia jej\nznaczenie dla funkcjonowania instytucji publicznych.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n- Obecnie wniosek o przeprowadzenie kontroli przez NIK może zlecić Prezydent RP, Sejm\nRP i Senat RP, a nie może - Rada Ministrów czy Prezydium Rządu (ten ostatni organ nie jest\numocowany w porządku konstytucyjnym).\n- W obecnym porządku ustrojowym NIK podlega Sejmowi RP, a nie - Prezesowi Rady\nMinistrów.\n- Prezes NIK nie jest - tak jak w przywołanej ustawie - organem administracji państwowej,\nale organem kontroli państwowej.","solution":"Odpowiedź: **Trzy argumenty (wybor):** 1. **Podleglosc NIK premierowi** - w ustawie z 1976 r. NIK podlegala Prezesowi Rady Ministrow (\"nadzor nad NIK\"). W obowiazujacym stanie prawnym (Konstytucja RP z 1997 r., art. 202) **NIK podlega Sejmowi** - jest organem niezaleznym od wladzy wykonawczej. 2. **Prezes NIK jako \"naczelny organ administracji panstwowej\"** - to dawne nazewnictwo i pozycja ustrojowa. Obecnie **Prezes NIK NIE jest organem administracji** - NIK jest naczelnym organem **kontroli panstwowej** (art. 202 ust. 1 Konstytucji RP), nie administracji. Powoluje go Sejm na 6-letnia kadencje za zgoda Senatu (art. 205). 3. **Kontrole zlecane przez RM, Prezydium Rzadu, Premiera** - obecnie NIK przeprowadza kontrole z wlasnej inicjatywy lub **na zlecenie Sejmu i jego organow, Prezydenta RP, Prezesa RM** (art. 6 ust. 1 obowiazujacej ustawy z 23 grudnia 1994 r. o NIK). Wykluczone jest podleganie zleceniom rzadu w taki sposob jak w 1976 r. 4. **Sam fakt - obowiazuje nowa ustawa** o NIK z **23 grudnia 1994 r.** (Dz.U. z 1995 r., nr 13, poz. 59), ktora **uchylila ustawe z 1976 r.** w calosci. Stan prawny z 1976 r. nie obowiazuje.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nStatus NIK w obowiazujacym prawie polskim:\n\nKonstytucja RP (art. 202-207):\n- Art. 202 ust. 1: \"Najwyzsza Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli panstwowej.\"\n- Art. 202 ust. 2: \"Najwyzsza Izba Kontroli podlega Sejmowi.\"\n- Art. 205 ust. 1: \"Prezesa NIK powoluje Sejm za zgoda Senatu, na 6 lat. Ta sama osoba nie moze byc Prezesem NIK wiecej niz dwa razy po sobie.\"\n- Art. 206: \"Prezes NIK nie moze byc bez uprzedniej zgody Sejmu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej ani pozbawiony wolnosci.\"\n- Art. 207: \"Prezes NIK nie moze zajmowac innego stanowiska, z wyjatkiem stanowiska profesora szkoly wyzszej, ani wykonywac innych zajec zawodowych.\"\n\nUstawa z 23 grudnia 1994 r. o NIK (zastapila ustawe z 1976 r.):\n- Art. 1 ust. 1: NIK jest naczelnym organem kontroli panstwowej i podlega Sejmowi.\n- Art. 2 ust. 1: NIK kontroluje dzialalnosc organow administracji rzadowej, NBP, panstwowych osob prawnych i innych panstwowych jednostek organizacyjnych.\n- Art. 6: zlecenia kontroli moga wnosic: Sejm (jego organy), Prezydent RP, Prezes RM.\n\nRoznice kluczowe miedzy ustawa 1976 a obecnymi przepisami:\nAspekt | Ustawa 1976 (PRL) | Obecnie (od 1994/1997)\nPozycja ustrojowa | organ administracji panstwowej | naczelny organ kontroli panstwowej\nPodleglosc | premierowi | Sejmowi\nZlecenia kontroli | RM, Prezydium Rzadu, premier | Sejm, Prezydent, premier (ale juz nie \"Prezydium Rzadu\" - taki organ nie istnieje)\n\nTlo historyczne: ustawa z 1976 r. byla typowa dla PRL (NIK podporzadkowana rzadowi). Po 1989 r. NIK uniezaleznila sie - reforma w nowej ustawie 1994 r., utrwalona w Konstytucji 1997 r.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: argument \"ustawa jest stara\" - to za malo. CKE wymaga konkretnych roznic merytorycznych miedzy stanem dawnym a obowiazujacym (zmiana statusu NIK - z organu administracyjnego na kontrolny; zmiana podporzadkowania - z premiera na Sejm). Drugi blad: powolanie sie na nieaktualne przepisy zamiast obowiazujacych (Konstytucji RP art. 202-207).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"NIK, organy kontroli, prawo, Konstytucja RP, ustawa o NIK","page_from":10,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-1)\nWykres. Ocena wpływu na rozwój miejscowości\nNa podstawie: 25 lat państwa obywatelskiego. Społeczne oceny samorządności terytorialnej,\nKomunikat z badań CBOS BS/69/2015.\nNa podstawie wykresu oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\ninformacja jest prawdziwa, lub F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW 2015 roku - w stosunku do roku 2010 - nastąpił spadek odsetka\nrespondentów uważających, że rozwój ich miejscowości w dużym\nstopniu zależy od samorządu terytorialnego.\nP\nF\n2.\nW każdym z badań władze centralne zostały ocenione przez\nrespondentów jako wpływające najsłabiej - spośród zaprezentowanych\nkategorii - na rozwój ich miejscowości.\nP\nF\n3.\nMiędzy 2010 a 2015 rokiem wzrósł o 3% odsetek badanych\ntwierdzących, że Unia Europejska w średnim stopniu wpływa na rozwój\nich miejscowości.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.\n13.\n14.\n15.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"E","answer_text":"Zadanie 15. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n13. Opinia publiczna. Zdający:\n3) odczytuje i interpretuje tabele i wykresy prezentujące wyniki\nbadania opinii publicznej.\n(III etap) 6. Środki masowego przekazu. Zdający:\n4) uzasadnia, posługując się przykładami, znaczenie opinii publicznej\nwe współczesnym świecie; odczytuje i interpretuje wyniki\nwybranego sondażu opinii publicznej.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. P\n2. P\n3. F","solution":"Odpowiedź: 1. **PRAWDA (P)** - we wszystkich trzech kategoriach samorzadu (gminny: 64%→56%, powiatowy: 50%→45%, wojewodzki: 40%→37%) widac spadek odsetka odpowiedzi \"w duzym stopniu\". Zgodne z trendem. 2. **FALSZ (F)** - wladze centralne NIE byly oceniane jako najsilniej wplywajace. W obu badaniach najwyzsze oceny mial samorzad **gminny** (64% / 56%), a nie wladze centralne (39% / 31%). 3. **PRAWDA (P)** - na wykresie widac wzrost o 3 pkt proc. (z 24% do 27%) odsetka osob oceniajacych wplyw UE jako \"w srednim stopniu\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nStrategia rozwiazywania zadan typu P/F z wykresu:\n1. Przeczytaj uwaznie KAZDE zdanie - identyfikuj kategorie, lata, kierunek zmiany\n2. Sprawdz w danych\n3. Uwazaj na \"kazdy / wszystkie / najwiekszy\" - to slowa, ktore latwo obala\n\nZdanie 1 - spadek poparcia dla wplywu samorzadu:\n- gminny: 64→56 (-8 pp)\n- powiatowy: 50→45 (-5 pp)\n- wojewodzki: 40→37 (-3 pp)\nWszystkie kategorie samorzadowe spadly → P\n\nZdanie 2 - \"wladze centralne najsilniej wplywaja\":\nW obu badaniach najwyzszy odsetek \"duzy stopien\" ma samorzad gminny (64% / 56%), nie wladze centralne (39% / 31%). Polacy postrzegaja najwiekszy wplyw lokalnie (efekt zywego doswiadczenia z gmina) → F\n\nZdanie 3 - wzrost o 3% dla UE w stopniu srednim:\nZ wykresu odczytuje sie 24% (2010) → 27% (2015) dla kategorii \"sredni stopien\" wplywu UE → P\n\nTlo socjologiczne: badanie CBOS pokazuje, ze Polacy najsilniej kojarzaja rozwoj wlasnej miejscowosci z poziomem lokalnym (gmina), co potwierdza role samorzadu jako kluczowego aktora rozwoju lokalnego. Spadki miedzy 2010-2015 sa interpretowane jako rosnacy sceptycyzm wobec wszystkich poziomow wladzy.\n\nTypowy błąd: Czesty blad w pytaniu 2: skupienie sie na samej kategorii \"wladze centralne\" bez porownania ze samorzadem gminnym. Klucz: porownac WSZYSTKIE kategorie - najwyzszy odsetek ma gmina, nie wladze centralne. W pytaniu 3 czesty blad: pomylenie kategorii \"duzy stopien\" z \"sredni stopien\" (na wykresie sa rozne sluki/kreski oznaczajace rozne stopnie).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"samorzad terytorialny, opinia publiczna, CBOS","page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":3,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-3)\nFragment Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy\nArt. 10. § 1. Prawo wybierania […] ma: […]\n3) w wyborach do […] a) rady gminy - obywatel polski oraz obywatel Unii Europejskiej\nniebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz stale\nzamieszkuje na obszarze tej gminy, […]\n4) w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy.\nArt. 11. § 1. Prawo wybieralności […] ma: […]\n5) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - osoba mająca\nprawo wybierania tych organów;\n6) w wyborach wójta - obywatel polski mający prawo wybierania w tych wyborach, który\nnajpóźniej w dniu głosowania kończy 25 lat, z tym że kandydat nie musi stale zamieszkiwać\nna obszarze gminy, w której kandyduje.\nDz.U. 2011, nr 21, poz. 112, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).\nO osobach (A-C) związanych z gminą Lubrza (powiat prudnicki, województwo opolskie)\nA. Herbert jest członkiem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku\nOpolskim i stałym mieszkańcem gminy Lubrza od 30 lat. W wyborach parlamentarnych\nw Polsce głosował na Komitet Wyborczy Wyborców Mniejszość Niemiecka.\nB. Adam, obywatel Niemiec, od trzech lat pracuje i na stałe mieszka w gminie Lubrza. Jego\ndziadek był powstańcem śląskim. Ten 30-latek twierdzi, że powrócił do korzeni.\nC. Ewa, obywatelka Polski, od 30 lat na stałe mieszka w Monachium. Nie jest zameldowana\nw gminie Lubrza, ale utrzymuje ścisłe kontakty z rodziną w niej mieszkającą.\n16.1. Do każdego artykułu dopisz nazwę rodzaju unormowanego w nim prawa wyborczego.\nArt. 10. -\nArt. 11. -\n16.2. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może głosować w wyborach na\nstanowisko wójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do\nwłaściwego przepisu prawnego.\nOsoba -\nUzasadnienie -\n16.3. Określ, która z wymienionych osób (A-C) nie może kandydować na stanowisko\nwójta wskazanej gminy. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do właściwego\nprzepisu prawnego.\nOsoba -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 16. (0-3)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n16.1.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n16.2., 16.3.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n5) wyjaśnia, jak są przeprowadzane i jaką rolę odgrywają wybory we\nwspółczesnej demokracji.\n(IV etap z.p.) 1. Młody obywatel w urzędzie. Zdający:\n3) podaje formalne warunki, jakie spełnić musi obywatel, by wziąć\nudział w wyborach.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 17. Gmina jako wspólnota mieszkańców. Zdający:\n3) przedstawia sposób wybierania i działania władz gminy, w tym\npodejmowania decyzji w sprawie budżetu.\n16.1.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nArt. 10 - czynne prawo wyborcze\nArt. 11 - bierne prawo wyborcze\n16.2.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nOsoba - C.\nUzasadnienie - W wyborach wójta nie może głosować osoba, która nie zamieszkuje stale na\nobszarze gminy (zgodnie z punktem 3. paragrafu 1. art. 10.).\n16.3.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nOsoba - B.\nUzasadnienie - W wyborach wójta może kandydować tylko obywatel polski (zgodnie\nz punktem 6. paragrafu 1. art. 11).","solution":"Odpowiedź: **16.1. Nazwy rodzajow prawa wyborczego:** - Art. 10 - **czynne prawo wyborcze** (prawo wybierania, prawo glosu) - Art. 11 - **bierne prawo wyborcze** (prawo wybieralnosci, prawo do kandydowania) **16.2. Osoba, ktora NIE moze glosowac na wojta:** **Ewa (C)** **Uzasadnienie:** Zgodnie z art. 10 § 1 pkt 4 Kodeksu wyborczego czynne prawo wyborcze w wyborach wojta ma osoba ktora **stale zamieszkuje na obszarze danej gminy**. Ewa od 30 lat zamieszkuje w Monachium, nie jest zameldowana w gminie Lubrza - nie spelnia warunku stalego zamieszkania. **16.3. Osoba, ktora NIE moze kandydowac na wojta:** **Adam (B)** **Uzasadnienie:** Zgodnie z art. 11 § 1 pkt 6 Kodeksu wyborczego bierne prawo wyborcze w wyborach wojta ma **wylacznie obywatel polski**. Adam jest obywatelem Niemiec - nawet stale zamieszkujac w gminie nie moze kandydowac, choc moze glosowac (czynne prawo dla obywateli UE).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nCzynne vs bierne prawo wyborcze - kluczowa typologia w prawie wyborczym:\n\nPrawo | Definicja | Wiek | Wymagania\nCzynne | prawo glosowania | 18 lat | obywatelstwo + zamieszkanie (lokalnie) lub miejsce w wyborach centralnych\nBierne | prawo bycia wybranym (kandydowania) | 18-35 lat zal. od urzedu | obywatelstwo (zwykle polskie), zasady niekaralnosci, wyzszy wiek\n\nWarunki dla wyborow wojta (Kodeks wyborczy 2011):\n\nCzynne prawo (art. 10 § 1 pkt 4):\n- ukonczone 18 lat\n- obywatel polski LUB obywatel UE\n- stale zamieszkuje na obszarze danej gminy\n\nBierne prawo (art. 11 § 1 pkt 6):\n- ukonczone 25 lat\n- wylacznie obywatel polski\n- czynne prawo wyborcze w tych wyborach\n- nie musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy\n\nAnaliza osob:\n\nOsoba | Obywatelstwo | Stale zamieszkanie w Lubrzy | Czynne | Bierne\nA. Herbert | polskie (z mniejszosci niemieckiej) | tak (30 lat) | TAK | TAK\nB. Adam | niemieckie (obywatel UE) | tak (3 lata) | TAK | NIE (nie jest obywatelem polskim)\nC. Ewa | polskie | NIE (Monachium) | NIE (brak zamieszkania w gminie) | TAK (kandydat nie musi zamieszkiwac)\n\nStad jednoznacznie: nie glosuje Ewa, nie kandyduje Adam.\n\nTypowy błąd: W 16.2 najczestszy blad: wskazanie Adama (B) jako tego, ktory nie moze glosowac - blad. Obywatel UE stale zamieszkujacy ma czynne prawo wyborcze w wyborach lokalnych (art. 10 § 1 pkt 3-4). W 16.3 najczestszy blad: wskazanie Ewy jako tej, ktora nie moze kandydowac - blad. Ewa moze kandydowac (kandydat NIE musi stale zamieszkiwac na obszarze gminy - art. 11 § 1 pkt 6 in fine). Choc nie mogla GLOSOWAC, moglaby KANDYDOWAC. Klucz: rozroznienie warunkow czynnego (zamieszkanie wymaga) i biernego (zamieszkanie nie wymagane) prawa wyborczego.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"prawo wyborcze, samorzad, mniejszosc niemiecka, ordynacja","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nO skutkach nawałnicy\n80 zniszczonych budynków i kilkanaście domów bez dachów. To bilans piątkowej nawałnicy\nw gminie Kosów Lacki […] [powiat sokołowski, województwo mazowieckie]. - Całą sobotę\nMWO_1R\nspisywaliśmy uszkodzenia, jest makabrycznie. Nie wiemy jeszcze, co dzieje się w lasach - martwi\nsię burmistrz […]. Samorząd [gminny] będzie zabiegał o ogłoszenie stanu klęski żywiołowej.\nwww.rdc.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nW zaistniałej sytuacji - zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej - postulat samorządu\ngminnego mógł być spełniony przez\nA. Prezydenta RP.\nB. Radę Ministrów RP.\nC. Starostę Powiatu Sokołowskiego.\nD. Marszałka Województwa Mazowieckiego.","answer":"B","answer_text":"Zadanie 17. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n4) omawia postanowienia dotyczące rodzajów stanów\nnadzwyczajnych i warunków ich wprowadzania.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nB.","solution":"Odpowiedź: **Odpowiedz: B. Rade Ministrow RP** **Podstawa prawna:** Art. 232 Konstytucji RP: \"W celu zapobiezenia skutkom katastrof naturalnych lub awarii technicznych nosza_cych znamiona kleski zywiolowej oraz w celu ich usuniecia **Rada Ministrow** moze wprowadzic na czas oznaczony, nie dluzszy niz 30 dni, **stan kleski zywiolowej** na czesci albo na calym terytorium panstwa. Przedluzenie tego stanu moze nastapic za zgoda Sejmu.\" Dodatkowo: **ustawa z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie kleski zywiolowej** szczegolowo reguluje tryb.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nTrzy stany nadzwyczajne w Konstytucji RP (rozdzial XI, art. 228-234):\n\nStan | Kto wprowadza | Maksymalny czas\nWojenny | Prezydent (wniosek RM) | nieoznaczony (do ustania)\nWyjatkowy | Prezydent (wniosek RM) | 90 dni + 60 dni za zgoda Sejmu\nKleski zywiolowej | Rada Ministrow | 30 dni + przedluzenie za zgoda Sejmu\n\nKleska zywiolowa - art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o stanie kleski zywiolowej:\n\"Kleska zywiolowa - katastrofa naturalna lub awaria techniczna, ktorych skutki zagrazaja zyciu lub zdrowiu duzej liczby osob, mieniu w wielkich rozmiarach albo srodowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona moga byc skutecznie podjete tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych srodkow, we wspoldzialaniu roznych organow i instytucji oraz specjalistycznych sluzb i formacji dzialajacych pod jednolitym kierownictwem.\"\n\nInicjatywa wprowadzenia stanu - art. 5 ust. 1 ustawy: na wniosek wlasciwego wojewody albo z urzedu. Wojewoda zglasza wniosek do RM po analizie sytuacji. Samorzad gminny moze poprosic wojewode o taki wniosek, ale wprowadzenie kompetencyjnie nalezy do RM (decyzja w formie rozporzadzenia).\n\nW sytuacji opisanej w arkuszu (Kosow Lacki, nawalnica) postulat moglby byc spelniony tylko przez Rade Ministrow RP - odpowiedz B.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: wybor A (Prezydent RP) - mylenie ze stanem **wojennym** i **wyjatkowym**, ktore istotnie wprowadza Prezydent na wniosek RM (art. 229, 230 Konstytucji). Kleska zywiolowa to **wylacznie kompetencja Rady Ministrow** (art. 232). Inny blad: wybor C lub D - starosta i marszalek wojewodztwa nie maja kompetencji wprowadzania stanow nadzwyczajnych. **Stany nadzwyczajne w RP (rozroznienie):** - **stan wojenny** (art. 229) - Prezydent na wniosek RM, niebezpieczenstwo zewnetrzne - **stan wyjatkowy** (art. 230) - Prezydent na wniosek RM, zagrozenie bezpieczenstwa konstytucyjnego/porzadku - **stan kleski zywiolowej** (art. 232) - **Rada Ministrow samodzielnie**","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"stan kleski zywiolowej, Konstytucja RP, organy wladzy","page_from":12,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nFragment aktu prawnego\nNa podstawie […] ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych […]\n§ 1. Wprowadza się […] opłatę od posiadania psów.\n§ 2. Ustala się roczną stawkę opłaty od posiadania psów w wysokości 40,00 zł za jednego psa.\nwww.bip.[ ]\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nAkt prawny, którego fragment zaprezentowano, to\nA. rozporządzenie ministra finansów.\nB. zarządzenie wojewody.\nC. uchwała rady gminy.\nD. ustawa.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 18. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n28. Samorząd terytorialny w Polsce. Zdający:\n2) przedstawia zadania i kompetencje samorządu gminnego,\npowiatowego i wojewódzkiego;\n3) wyjaśnia, jakie są źródła dochodów samorządów (dochody\nwłasne, dotacje, subwencje) i jak jest uchwalany budżet gminy.\n30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"Odpowiedź: **Odpowiedz: C. uchwala rady gminy** **Uzasadnienie:** Oplata od posiadania psow jest **oplata lokalna**, ktorej wprowadzenie pozostaje w kompetencji **rady gminy**. Zgodnie z **ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i oplatach lokalnych** (art. 18a ust. 1): \"Rada gminy moze wprowadzic, w drodze **uchwaly**, oplate od posiadania psow.\" Stawke takze ustala rada gminy w uchwale (art. 19) - z gornym ograniczeniem (w 2018 r. ok. 121 zl rocznie).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nHierarchia zrodel prawa w RP (art. 87 Konstytucji RP):\n1. Konstytucja\n2. Ustawy\n3. Ratyfikowane umowy miedzynarodowe\n4. Rozporzadzenia\n5. Akty prawa miejscowego (na obszarze dzialania organu, ktory je ustanowil)\n\nAkty prawa miejscowego (art. 94 Konstytucji RP) sa wydawane przez organy samorzadu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rzadowej na podstawie i w granicach upowaznien zawartych w ustawie. To wlasnie ten przypadek:\n- ustawa z 1991 r. o podatkach i oplatach lokalnych = podstawa upowazniajaca\n- uchwala rady gminy = akt prawa miejscowego wprowadzajacy w zycie konkretna oplate\n\nOplaty lokalne (art. 168 Konstytucji RP):\n\"Jednostki samorzadu terytorialnego maja prawo ustalania wysokosci podatkow i oplat lokalnych w zakresie okreslonym w ustawie.\"\n\nKatalog oplat lokalnych (ustawa z 1991 r.):\n- targowa\n- miejscowa (uzdrowiskowa)\n- od posiadania psow (od 2008 r. fakultatywna)\n- reklamowa (od 2015 r.)\n\nSkoro w tekscie chodzi o konkretna stawke (40 zl/psa) - to musi byc akt konkretnego organu samorzadowego. Tym organem jest rada gminy, a forma - uchwala.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: wybor D (ustawa) - bo akt powoluje sie na ustawe z 1991 r. Pomylka: powolanie sie na ustawe NIE znaczy ze sam akt JEST ustawa - to akt **wykonawczy** do ustawy, wydany na jej podstawie. Ustawa nie wprowadza konkretnych oplat dla konkretnej gminy - to rola lokalnego prawodawcy. Drugi blad: A (rozporzadzenie ministra finansow) - rozporzadzenie nie reguluje **konkretnej** stawki dla **konkretnej** gminy, robi to akt prawa miejscowego. **Wskazowki identyfikacyjne**: - § (paragraf) = typowo dla aktow podustawowych (uchwaly, rozporzadzenia) - \"wprowadza sie\", \"ustala sie\" w konkretnej kwocie + brak nazwy organu wydajacego = akt prawa miejscowego - oplaty LOKALNE = rada gminy (art. 168 Konstytucji RP - JST maja prawo ustalania podatkow i oplat lokalnych)","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"zrodla prawa, akty prawa miejscowego, samorzad gminny, podatki lokalne","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-2)\nPrzepisy prawne z kodeksów obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej\nPrzepis A. Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV, naraża bezpośrednio inną osobę na\ntakie zarażenie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.\nPrzepis B. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.\nPrzepis C. Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.\nDz.U. […], nr 9, poz. 59, z późn. zm.; Dz.U. […], nr 16, poz. 93, z późn. zm.;\nDz.U. […], nr 88, poz. 553, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).\nDo\nkażdego\nprzepisu\nprawnego\ndopisz\nnazwę\nkodeksu\nobowiązującego\nw Rzeczypospolitej Polskiej, w którym został on zamieszczony.\nPrzepis A. -\nPrzepis B. -\nPrzepis C. -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.1. 16.2. 16.3.\n17.\n18.\n19.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\n2\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 19. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n3) wskazuje gałęzie prawa i kodeksy, w których szukać należy\nodpowiednich przepisów.\n32. Prawo cywilne i rodzinne. Zdający:\n1) rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne: rzeczowe,\nzobowiązań, rodzinne, spadkowe i handlowe;\n2) stosuje w analizie przypadku podstawowe pojęcia i zasady prawa\ncywilnego (osoba fizyczna, osoba prawna, zdolność prawna\na zdolność do czynności prawnych, odpowiedzialność cywilna);\n4) analizuje małżeństwo jako instytucję prawną (warunki zawarcia,\nprawa i obowiązki małżonków, wspólnota majątkowa, rozwód,\nseparacja, małżeństwo a konkubinat).\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne;\n4) wyjaśnia różnice między prawem cywilnym, karnym\ni administracyjnym; wskazuje, w jakim kodeksie można znaleźć\nprzepisy dotyczące konkretnej sprawy.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Kodeks karny\nB. Kodeks cywilny\nC. Kodeks rodzinny i opiekuńczy","solution":"Odpowiedź: **Przepis A.** - **Kodeks karny** (ustawa z 6 czerwca 1997 r.) - art. 161 § 1 k.k. dotyczy naprazania na zarazenie HIV. **Przepis B.** - **Kodeks cywilny** (ustawa z 23 kwietnia 1964 r.) - art. 8 § 1 k.c. okresla zdolnosc prawna czlowieka. **Przepis C.** - **Kodeks rodzinny i opiekuczy** (ustawa z 25 lutego 1964 r.) - art. 137 § 1 k.r.o. dotyczy przedawnienia roszczen alimentacyjnych.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nGlowne kodeksy obowiazujace w RP:\n\nKodeks | Skrot | Zakres | Rok\nKonstytucja RP | - | ustawa zasadnicza | 1997\nKodeks cywilny | k.c. | stosunki cywilnoprawne (wlasnosc, zobowiazania, dziedziczenie) | 1964\nKodeks karny | k.k. | przestepstwa i kary | 1997\nKodeks wykroczen | k.w. | wykroczenia | 1971\nKodeks postepowania cywilnego | k.p.c. | proces cywilny | 1964\nKodeks postepowania karnego | k.p.k. | proces karny | 1997\nKodeks pracy | k.p. | stosunek pracy | 1974\nKodeks rodzinny i opiekuczy | k.r.o. | malzenstwo, rodzicielstwo, alimenty, opieka | 1964\nKodeks postepowania administracyjnego | k.p.a. | postepowanie administracyjne | 1960\n\nAnaliza przepisow:\n\nPrzepis A - \"naraza na zarazenie HIV, kara pozbawienia wolnosci do lat 3\":\n- to typowe przestepstwo (kara pozbawienia wolnosci) = Kodeks karny, konkretnie art. 161 § 1 k.k.\n\nPrzepis B - \"zdolnosc prawna od chwili urodzenia\":\n- to instytucja prawa cywilnego, ksiega pierwsza KC - art. 8 § 1 k.c.\n\nPrzepis C - \"roszczenia alimentacyjne przedawniaja sie z uplywem lat 3\":\n- alimenty sa instytucja prawa rodzinnego, regulowana w art. 137 k.r.o.\n- choc dotyczy \"przedawnienia\", to umieszczone jest w k.r.o., nie w k.c.\n\nCiekawostka: k.r.o. jest jedynym \"duzym\" kodeksem, ktory zostal uchwalony jeszcze w okresie PRL i dotychczas obowiazuje w pierwotnym tytule, choc byl wielokrotnie nowelizowany. Glowna nowelizacja z 2009 r. wprowadzila przepisy o partnerstwie zarejestrowanym (oddalone) i inne istotne zmiany dotyczace przyspasobienia, ojcowstwa itp.\n\nTypowy błąd: W przepisie C najczestszy blad: wpisanie \"kodeks cywilny\" (bo dotyczy przedawnienia roszczen, ktore generalnie regulowane sa w KC). Klucz: **alimenty** sa instytucja **prawa rodzinnego** (obowiazek alimentacyjny miedzy malzonkami, rodzicami i dziecmi) - reguluje je **Kodeks rodzinny i opiekuczy**, w tym przedawnienie. KC reguluje przedawnienie ogolne (art. 117-125), ale przedawnienie alimentow ma odrebna regulacje w k.r.o. W przepisie A czesty blad: \"kodeks wykroczen\" - blad. Kara pozbawienia wolnosci do lat 3 to **przestepstwo**, nie wykroczenie. Wykroczenia karane sa aresztem (max 30 dni), grzywna lub naganą. W przepisie B czesty blad: kodeks rodzinny - blad. Zdolnosc prawna i zdolnosc do czynnosci prawnych regulowane sa w KC (Czesc ogolna, ksiega pierwsza).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"kodeksy, prawo karne, cywilne, alimenty, HIV","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-2)\nFragment pisma procesowego\nZielona Góra, 29 stycznia 2017 r.\nSąd [A. NAZWA SĄDU] w Zielonej Górze\nWydział [B. NAZWA WYDZIAŁU]\n[C. NAZWA STRONY PROCESOWEJ]: Jan Kowalski\nul. Prosta 17, Zielona Góra\nPozwany: Andrzej Jankowski\nul. Krzywa 1, Zielona Góra\nWartość przedmiotu sporu: 50 000 zł\n[D. NAZWA PISMA PROCESOWEGO]\nO ZAPŁATĘ W POSTĘPOWANIU NAKAZOWYM\nWnoszę o:\n1. wydanie przeciwko Andrzejowi Jankowskiemu nakazu zapłaty i orzeczenie w nim, że ma\non zapłacić Janowi Kowalskiemu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia nakazu 50 000 zł\n(pięćdziesiąt tysięcy zł) wraz z ustawowymi odsetkami od 16 października 2016 r. do dnia\nzapłaty oraz kosztami procesu.\nNa podstawie: www.gazetalubuska.pl\nPrzepis prawny z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: […]\n4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć\ntysięcy złotych […].\nDz.U. […], nr 43, poz. 296, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).\nUzupełnij fragment pisma procesowego - wpisz właściwe nazwy.\nA. Nazwa sądu -\nB. Nazwa wydziału sądu -\nC. Nazwa strony procesowej -\nD. Nazwa pisma procesowego -","answer":"A","answer_text":"Zadanie 20. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIII. Współdziałanie\nw sprawach\npublicznych\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n32. Prawo cywilne i rodzinne. Zdający:\n1) rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne: rzeczowe,\nzobowiązań, rodzinne, spadkowe i handlowe;\n3) opisuje podstawowe zasady postępowania cywilnego\n(rozpoznawczego: procesowego oraz nieprocesowego\ni egzekucyjnego) oraz sposoby zaskarżania orzeczeń.\n35. Obywatel wobec prawa. Zdający:\n3) pisze fikcyjny pozew w sprawie cywilnej, zawiadomienie\no popełnieniu przestępstwa i odwołanie od decyzji administracyjnej\n(według wzorów).\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne;\n8) pisze pozew w wybranej sprawie cywilnej i zawiadomienie\no popełnieniu przestępstwa (według wzoru).\n(III etap) 15. Władza sądownicza. Zdający:\n1) przedstawia organy władzy sądowniczej, zasady, wedle których\ndziałają sądy (niezawisłość, dwuinstancyjność) i przykłady spraw,\nktórymi się zajmują.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie czterech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Rejonowy\nB. Cywilny\nC. Powód\nD. Pozew","solution":"Odpowiedź: - **A. Nazwa sadu:** Sad **Rejonowy** w Zielonej Gorze - **B. Nazwa wydzialu:** Wydzial **Cywilny** (I Wydzial Cywilny) - **C. Nazwa strony procesowej:** **Powod** - **D. Nazwa pisma procesowego:** **Pozew**\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacja sadow powszechnych w RP (ustawa z 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sadow powszechnych):\n- Sady rejonowe - I instancja w sprawach drobnych\n- Sady okregowe - II instancja od rejonowych + I instancja w sprawach powaznych (powyzej 75 tys. zl, sprawy karne za przestepstwa zagrozone kara powyzej 5 lat itd.)\n- Sady apelacyjne - II instancja od okregowych\n- Sad Najwyzszy - skarga kasacyjna, wykladnia prawa\n\nWlasciwosc rzeczowa w sprawach cywilnych (art. 16-17 KPC):\n- Sad rejonowy - sprawy do 75 000 zl (wartosc przedmiotu sporu)\n- Sad okregowy - sprawy powyzej 75 000 zl + szczegolne sprawy (rozwody, ochrona dobr osobistych itp.)\n\nStosowanie do zadania:\n- Wartosc sporu: 50 000 zl < 75 000 zl → Sad Rejonowy w Zielonej Gorze\n- Sprawa o zaplate (zobowiazanie pieniezne) → Wydzial Cywilny\n- Osoba wnoszaca pozew → powod (Jan Kowalski)\n- Osoba przeciwna → pozwany (Andrzej Jankowski)\n- Pismo wszczynajace proces o zaplate → pozew (tu: w postepowaniu nakazowym, art. 484¹-497 KPC)\n\nPostepowanie nakazowe (art. 484¹ KPC) to przyspieszone postepowanie cywilne, w ktorym sad wydaje nakaz zaplaty na podstawie dokumentow - bez rozprawy. Pozwany moze wnioskowac o zarzuty - wtedy sprawa toczy sie dalej w trybie zwyklym.\n\nTypowy błąd: Sad: najczestszy blad - wpisanie \"Sad Okregowy\". Klucz: w tresci podany jest **art. 17 KPC** - sady okregowe rozpoznaja sprawy gdy wartosc sporu PRZEWYZSZA 75 000 zl. Tutaj wartosc 50 000 zl - **nie przekracza progu**, wiec wlasciwy jest **Sad Rejonowy** (sad I instancji w sprawach o nizszej wartosci). Wydzial: blad - \"wydzial karny\" lub \"rodziny\". Sprawa o zaplate to sprawa **cywilna** (zobowiazania pieniezne). Strona procesowa: blad - \"wnioskodawca\", \"skarzacy\". W postepowaniu cywilnym osoba wnoszaca pozew to **powod** (a pozwany to przeciwna strona). Pismo procesowe: blad - \"wniosek\", \"podanie\", \"skarga\". W procesie cywilnym o zaplate pismo wszczynajace postepowanie to **pozew** (pozew o zaplate).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"postepowanie cywilne, sady, pismo procesowe, pozew","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nO projekcie zmian w prawie spadkowym z 2014 roku\nPolskie prawo spadkowe […] stanowi m.in., że spadkobierca nabywa spadek, który\nobejmuje również długi (obowiązki majątkowe) spadkodawcy. Dziś, gdy dowie się\no spuściźnie, ma trzy możliwości: przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi\n(przyjęcie proste), przyjąć go z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie\nz dobrodziejstwem inwentarza), może też spadek odrzucić. Na podjęcie decyzji ma sześć\nmiesięcy od dnia, w którym dowiedział się, że został spadkobiercą.\nRząd chce nowelizacji, bo podziela zastrzeżenia resortu sprawiedliwości co do obecnego\nzapisu prawa spadkowego, w myśl którego niezłożenie przez spadkobiercę żadnego\noświadczenia co do spadku jest jednoznaczne z prostym przyjęciem, więc oznacza\nnieograniczoną odpowiedzialność za spadkowe długi. Dzieje się tak nawet wtedy, gdy\nspadkobierca nie wie, że nim został. Tym samym nieświadomie dziedziczy on zadłużony\nspadek i odpowiada za zobowiązania zmarłego całym swym majątkiem (tzw. proste przyjęcie\nMWO_1R\nspadku). Chodzi m.in. o niespłacone pożyczki, kredyty bankowe i inne zobowiązania, np.\nzaległości czynszowe.\nDziś wyjątek w tej dziedzinie dotyczy tylko spadkobierców niemających pełnej zdolności\ndo czynności prawnych i osób, co do których istnieje podstawa do ich całkowitego\nubezwłasnowolnienia, oraz osób prawnych - ich milczenie oznacza przyjęcie spadku w wersji\n„z dobrodziejstwem inwentarza”. Zmiana ma polegać na tym, że taka wersja będzie domyślną\nwe wszystkich przypadkach.\nwww.rp.pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNowelizacja prawa spadkowego, której dotyczy tekst, zakładała\nwprowadzenie tzw. prostego przyjęcia spadku we wszystkich\nprzypadkach.\nP\nF\n2.\nPrzyjęcie spadku „z dobrodziejstwem inwentarza” do czasu\nwprowadzenia nowelizacji, której dotyczy tekst, następowało\nw sposób domyślny w przypadku osób niepełnoletnich.\nP\nF\n3.\nProjekt wprowadzenia zmian w prawie spadkowym, których dotyczy\ntekst, był działaniem w interesie spadkodawców.\nP\nF","answer":"E","answer_text":"Zadanie 21. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n32. Prawo cywilne i rodzinne. Zdający:\n1) rozpoznaje sprawy regulowane przez prawo cywilne: rzeczowe,\nzobowiązań, rodzinne, spadkowe i handlowe;\n2) stosuje w analizie przypadku podstawowe pojęcia i zasady prawa\ncywilnego (osoba fizyczna, osoba prawna, zdolność prawna\na zdolność do czynności prawnych, odpowiedzialność cywilna).\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. F\n2. P\n3. F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**1. F** (fałsz)\n\n**2. P** (prawda)\n\n**3. F** (fałsz)\n\n## Sposób 1 - analiza każdego stwierdzenia\n\n### STWIERDZENIE 1: \"Nowelizacja zakładała wprowadzenie tzw. PROSTEGO przyjęcia spadku we wszystkich przypadkach\"\n\n**Z tekstu:**\n> \"**Zmiana ma polegać na tym, że taka wersja [PRZYJĘCIA Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA] będzie domyślną we wszystkich przypadkach.**\"\n\n**Analiza:**\n- Tekst MÓWI WPROST: nowelizacja wprowadza DOMYŚLNE PRZYJĘCIE **Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA** (z ograniczeniem odpowiedzialności)\n- Stwierdzenie 1 mówi odwrotnie: \"PROSTE przyjęcie\" (BEZ ograniczenia odpowiedzialności)\n- Te dwa pojęcia są PRZECIWIEŃSTWAMI:\n- **Proste przyjęcie spadku** = pełna odpowiedzialność za długi (tak jest aktualnie domyślnie)\n- **Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza** = odpowiedzialność ograniczona do wartości spadku (ma być nowym domyślnym)\n\n→ Stwierdzenie 1 = **FAŁSZ (F)**\n\n### STWIERDZENIE 2: \"Przyjęcie spadku 'z dobrodziejstwem inwentarza' do czasu wprowadzenia nowelizacji następowało DOMYŚLNIE w przypadku osób NIEPEŁNOLETNICH\"\n\n**Z tekstu:**\n> \"Dziś wyjątek w tej dziedzinie dotyczy tylko spadkobierców NIEMAJĄCYCH PEŁNEJ ZDOLNOŚCI DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH i osób, co do których istnieje podstawa do ich CAŁKOWITEGO UBEZWŁASNOWOLNIENIA, oraz OSÓB PRAWNYCH - ich milczenie oznacza przyjęcie spadku w wersji 'Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA'.\"\n\n**Analiza:**\n- Tekst wprost wymienia: spadkobiercy NIEMAJĄCY PEŁNEJ ZDOLNOŚCI DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH\n- Osoby NIEPEŁNOLETNIE = osoby do 18. roku życia. Są:\n- Osoby do 13. r.ż. - **brak zdolności** do czynności prawnych\n- Osoby 13-18 r.ż. - **ograniczona zdolność** do czynności prawnych\n- Obie grupy NIE MAJĄ PEŁNEJ zdolności do czynności prawnych → mieszczą się w wyjątku\n- Czyli faktycznie ich milczenie oznaczało (i oznacza) PRZYJĘCIE Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA\n\n→ Stwierdzenie 2 = **PRAWDA (P)**\n\n### STWIERDZENIE 3: \"Projekt zmian w prawie spadkowym był działaniem w interesie SPADKODAWCÓW\"\n\n**Z tekstu:**\n- Cała treść artykułu skupia się na PROBLEMIE: spadkobiercy dziedziczą długi po zmarłych krewnych\n- Nowelizacja chroni SPADKOBIERCÓW (osoby, które dziedziczą), żeby NIE byli obciążeni długami przekraczającymi wartość spadku\n- Spadkodawca = osoba, która ZOSTAWIA spadek (ZMARŁY)\n- Spadkobierca = osoba, która DZIEDZICZY spadek (ŻYJĄCY)\n\n**Analiza:**\n- Stwierdzenie mówi, że nowelizacja chroni SPADKODAWCÓW\n- Tekst wprost mówi, że nowelizacja chroni SPADKOBIERCÓW przed dziedziczeniem długów\n- TO RÓŻNE OSOBY!\n- Stwierdzenie myli pojęcia: spadkodawca ≠ spadkobierca\n\n→ Stwierdzenie 3 = **FAŁSZ (F)**\n\n## Sposób 2 - kluczowe pojęcia prawa spadkowego\n\n**Spadkodawca** vs **Spadkobierca** - kluczowe rozróżnienie:\n- **Spadkodawca** = ZMARŁY, który zostawia spadek (testator, *de cuius*)\n- **Spadkobierca** = ŻYJĄCY, który dziedziczy (heres)\n\n**Trzy formy przyjęcia spadku** (art. 1012 k.c., w wersji przed i po nowelizacji 2015):\n1. **Proste przyjęcie spadku** (*acceptatio simplici*) - pełna odpowiedzialność za długi spadkodawcy, **całym swoim majątkiem**. Niebezpieczne, jeśli spadek jest zadłużony.\n2. **Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza** (*beneficium inventarii*) - odpowiedzialność ograniczona TYLKO do wartości stanu czynnego spadku. Bezpieczniejsze.\n3. **Odrzucenie spadku** - całkowite zrzeczenie się dziedziczenia.\n\n**Termin na decyzję:** 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się, że został spadkobiercą.\n\n**Przed nowelizacją (przed 18 października 2015):**\n- Domyślnie: BRAK oświadczenia = PROSTE PRZYJĘCIE (z pełną odpowiedzialnością)\n- Wyjątek: małoletni, ubezwłasnowolnieni, osoby prawne - domyślnie z dobrodziejstwem inwentarza\n\n**Po nowelizacji (od 18 października 2015):**\n- Domyślnie: BRAK oświadczenia = PRZYJĘCIE Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA (chroni przed długami)\n- Tekst arkusza odnosi się do PROJEKTU tej nowelizacji (sprzed 2015)\n\n## Sposób 3 - odwołanie do reference WOS\n\nW reference politologicznym (sekcja \"Prawo cywilne - sekcja 32. podstawy programowej\"):\n\n**Prawo spadkowe** - gałąź prawa cywilnego regulowana w **Księdze IV Kodeksu cywilnego** (art. 922-1088 k.c.).\n\n**Tytuły dziedziczenia:**\n- **Dziedziczenie ustawowe** (art. 931-940 k.c.) - gdy brak testamentu, w kolejności: zstępni → małżonek → wstępni → rodzeństwo → dalsi krewni → gmina/Skarb Państwa\n- **Dziedziczenie testamentowe** (art. 941-990 k.c.) - na podstawie testamentu (zwykłego, holograficznego, urzędowego, notarialnego)\n\n**Wnoszenie roszczeń o spadek:**\n- Sąd właściwy: Sąd Rejonowy ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy\n- Stwierdzenie nabycia spadku\n- Dział spadku\n\n## Schemat oceniania CKE\n\nPoniżej oficjalny schemat oceniania wg „Zasad oceniania rozwiązań zadań” CKE (arkusz MWO-R1, maj 2018).\n\n> **Schemat oceniania CKE (zad. 21, max 1 pkt):**\n> - 1 p. - wskazanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\n> - 0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\n\n**Poprawna odpowiedź (CKE):** 1. F 2. P 3. F\n\n**Wykluczone:**\n- 1 lub 2 błędy = 0 pkt (klucz \"wszystko-albo-nic\")\n- Pomylenie F i P w którymkolwiek stwierdzeniu = 0 pkt\n\n## Reference politologiczny / prawny\n\n**Nowelizacja prawa spadkowego z 2015 r.** - Ustawa z 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2015 poz. 539). Weszła w życie 18 października 2015 r.\n\n**Główna zmiana:**\n> **Art. 1015 § 2 k.c. (po nowelizacji):** \"Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 [6 miesięcy] jest jednoznaczny z **przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza**.\"\n\n**Cel nowelizacji:**\n- Ochrona SPADKOBIERCÓW przed niezamierzonym dziedziczeniem długów\n- Stosowanie zasady, że nikt nie powinien zostać obciążony długami przekraczającymi wartość przyjętego spadku\n- Zgodność z innymi systemami prawnymi (Niemcy, Francja - podobne rozwiązania)\n\n**Spis inwentarza** - protokół składający się ze stanu czynnego (aktywów) i stanu biernego (długów) spadku. Sporządzany przez komornika sądowego. Stanowi podstawę odpowiedzialności spadkobiercy w przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza.\n\n**Wykaz inwentarza** (od 2015) - uproszczona wersja, którą może sporządzić sam spadkobierca i złożyć w sądzie. Tańsza alternatywa dla spisu inwentarza.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> **Uwaga:** Pułapka stwierdzenia 1 - uczeń może pomylić \"proste przyjęcie\" z \"z dobrodziejstwem inwentarza\". Pamiętaj:\n> - **PROSTE przyjęcie** = niebezpieczne, pełna odpowiedzialność za długi (BYŁO domyślne przed 2015)\n> - **Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA** = bezpieczne, ograniczona odpowiedzialność do wartości spadku (JEST domyślne od 2015)\n> Nowelizacja zmienia domyślne na BEZPIECZNIEJSZE → NIE \"proste\".\n\n> **Uwaga:** Pułapka stwierdzenia 2 - \"osoby niepełnoletnie\" w prawie cywilnym to:\n> - **Małoletni** = osoba do 18. r.ż. (w prawie cywilnym)\n> - **Niepełnoletni** = synonim potoczny\n> - **Niemający pełnej zdolności do czynności prawnych** = małoletni (do 18 lat) + ubezwłasnowolnieni\n> Tekst używa precyzyjnego pojęcia \"niemający pełnej zdolności do czynności prawnych\", które OBEJMUJE wszystkich poniżej 18 lat. Stąd stwierdzenie o \"niepełnoletnich\" jest PRAWDĄ.\n\n> **Uwaga:** Pułapka stwierdzenia 3 - kluczowe rozróżnienie:\n> - **Spadkodawca** = TEN, KTO ZOSTAWIA spadek (zmarły)\n> - **Spadkobierca** = TEN, KTO DZIEDZICZY (żyjący)\n> Wielu uczniów myli te dwa pojęcia. Pamiętaj: \"-dawca\" daje, \"-bierca\" bierze. Nowelizacja chroni SPADKOBIERCÓW (tych, którzy biorą) przed dziedziczeniem długów. NIE chroni spadkodawców (ci już nie żyją).\n\n> **Uwaga:** W zadaniu PEFRP (P/F z prawa) klucz to UWAŻNE czytanie tekstu i znajomość TERMINÓW PRAWNYCH. Spadkodawca vs spadkobierca, proste przyjęcie vs z dobrodziejstwem inwentarza - te pary są regularnie testowane w arkuszach CKE.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nZ dokumentu dotyczącego praw człowieka\nRządy Państw-Sygnatariuszy[,] […] zdecydowane jako Rządy państw europejskich,\ndziałających w tym samym duchu i posiadających wspólne dziedzictwo ideałów i tradycji\npolitycznych, poszanowania wolności i rządów prawa, podjąć pierwsze kroki w celu\nzbiorowego zagwarantowania niektórych praw wymienionych w Powszechnej Deklaracji,\nuzgodniły, co następuje: […]\nArt. 7. […] 1. Nikt nie może być uznany za winnego popełnienia czynu polegającego na\ndziałaniu\nlub\nzaniechaniu\ndziałania,\nktóry\nwedług\nprawa\nwewnętrznego\nlub\nmiędzynarodowego nie stanowił czynu zagrożonego karą w czasie jego popełnienia. […]\nArt. 34. […] Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub\ngrupy jednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich\nUkładających się Stron praw zawartych w […] [niniejszym dokumencie].\nbip.ms.gov.pl\n22.1. Zaznacz dwa zdania dotyczące dokumentu, którego fragment przytoczono.\nA. Polska ratyfikowała go w 1977 roku.\nB. Został on przyjęty w ramach systemu Organizacji Narodów Zjednoczonych.\nC. Wskazano w nim mechanizmy dochodzenia praw i wolności człowieka.\nD. Nosi on nazwę Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.\nE. Trybunał, którego dotyczy art. 34 dokumentu, to Trybunał Sprawiedliwości UE.\n22.2. Podaj nazwę zasady prawa unormowanej w przepisie prawnym przytoczonym\nw art. 7.1.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21.\n22.1. 22.2.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":"C","answer_text":"Zadanie 22. (0-2)\n22.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka. Zdający:\n3) charakteryzuje systemy ochrony praw człowieka w ramach Rady\nEuropy oraz Unii Europejskiej.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n1) przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje;\nwymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;\n3) podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji Praw\nCzłowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Konwencji\no Prawach Dziecka.\n(IV etap z.p.) 6. Ochrona praw i wolności. Zdający:\n3) uzasadnia znaczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka\nw Strasburgu.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC., D.\n22.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich\nochrony w Polsce.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n2) wymienia podstawowe zasady prawa (prawo nie działa wstecz,\ndomniemanie niewinności, nie ma winy bez prawa, nieznajomość\nprawa szkodzi) i wyjaśnia konsekwencje ich łamania;\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co\noznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne.\nSchemat punktowania\n1 p. -\npodanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\nNie ma kary bez prawa.","solution":"Odpowiedź: **22.1.** Dwa prawdziwe zdania: **C** i **D**. - **C** - PRAWDA - art. 34 wprost ustanawia mechanizm skargi indywidualnej do Trybunalu. - **D** - PRAWDA - dokument to wlasnie **Konwencja o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci** (Europejska Konwencja Praw Czlowieka, EKPC), Rzym 1950. Falszywe: - **A FALSZ** - Polska ratyfikowala EKPC w **1993 roku** (NIE 1977 - to ratyfikacja Paktow Praw Czlowieka ONZ). - **B FALSZ** - dokument przyjety w ramach **Rady Europy**, NIE ONZ. - **E FALSZ** - art. 34 dotyczy **Europejskiego Trybunalu Praw Czlowieka** w Strasburgu (organ Rady Europy), NIE TSUE w Luksemburgu (organ UE). **22.2.** Zasada **nullum crimen sine lege** (nie ma przestepstwa bez ustawy) - lacinski paremia oznaczajaca zakaz karania za czyn, ktory nie byl przestepstwem w czasie jego popelnienia. Pelne brzmienie: *nullum crimen, nulla poena sine lege poenali anteriori*. Akceptowalne tez: \"zasada lex retro non agit\" (zakaz retroaktywnosci ustawy karnej), \"zakaz dzialania prawa karnego wstecz\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nEuropejska Konwencja Praw Czlowieka (EKPC) - jeden z najwazniejszych regionalnych dokumentow ochrony praw czlowieka:\n- Pelna nazwa: Konwencja o ochronie praw czlowieka i podstawowych wolnosci\n- Przyjeta w Rzymie 4 listopada 1950 r., weszla w zycie 3 wrzesnia 1953 r.\n- Powstala w ramach Rady Europy (NIE ONZ, NIE UE)\n- Polska ratyfikowala 19 stycznia 1993 r. (po przystapieniu do RE w 1991 r.)\n- Skarge indywidualna Polska zaakceptowala 1 maja 1993 r.\n\nEuropejski Trybunal Praw Czlowieka (ETPC) - Strasburg:\n- Powolany na podstawie art. 19 EKPC\n- 47 sedziow (po jednym z kazdego panstwa-strony Konwencji)\n- Skarga indywidualna - art. 34 EKPC: kazda osoba, NGO, grupa moze skierowac skarge przeciwko panstwu-stronie po wyczerpaniu krajowych srodkow odwolawczych\n\nETPC vs TSUE - kluczowa roznica:\nETPC (Strasburg) | TSUE (Luksemburg)\nOrganizacja | Rada Europy | Unia Europejska\nLiczba panstw | 47 | 27\nCo rozstrzyga | naruszenia EKPC przez panstwa | sprawy zwiazane z prawem UE\n\nZasada nullum crimen sine lege:\n- Powszechnie uznana zasada prawa karnego\n- W Polsce: art. 42 ust. 1 Konstytucji RP, art. 1 § 1 k.k.\n- W EKPC: art. 7 ust. 1\n- W Powszechnej Deklaracji Praw Czlowieka: art. 11 ust. 2\n- W Miedzynarodowym Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych: art. 15 ust. 1\n\nZakaz dzialania prawa karnego wstecz (lex retro non agit) jest scisle z nia powiazany.\n\nTypowy błąd: W 22.1 najczestszy blad: zaznaczenie B (przekonanie, ze wszystkie wazne deklaracje praw czlowieka sa ONZ). Klucz: tekst wprost mowi o \"Rzadach panstw europejskich\" - to **Rada Europy**, regionalna organizacja europejska (47 panstw), inna niz UE i ONZ. Inny blad: zaznaczenie E - mylenie ETPC (Strasburg, Rada Europy) z TSUE (Luksemburg, UE). To dwa rozne sady. W 22.2 czesty blad: napisanie \"zasada legalizmu\" lub \"zasada praworzadnosci\" - to zbyt ogolne. CKE oczekuje precyzyjnej nazwy zasady karnoprawnej: *nullum crimen sine lege*.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"prawa czlowieka, Europejska Konwencja Praw Czlowieka, Rada Europy","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nFragment Ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. Prawo konsularne\nArt. 20.2. Pomoc konsularna jest udzielana w niezbędnym zakresie i z zastosowaniem środków\nkoniecznych do ochrony istotnych praw i interesów obywatela polskiego.\nDz.U. 2015, poz. 1274, z późn. zm. (stan prawny na 5 marca 2018 r.).\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nPrzytoczony fragment ustawy ma związek z następującym przepisem Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej:\nA. Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom,\nkobietom ciężarnym […] i osobom w podeszłym wieku.\nB. Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy\nw zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.\nC. Podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej\nPolskiej.\nD. Własność, inne prawa majątkowe oraz prawo dziedziczenia podlegają równej dla wszystkich\nochronie prawnej.","answer":"C","answer_text":"Zadanie 23. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość\npraw człowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich\nochrony w Polsce.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co\noznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne.\n(III etap) 11. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna.\nZdający:\n3) korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej omawia\npodstawowe prawa i wolności w niej zawarte.\n(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:\n4) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty.\nSchemat punktowania\n1 p. -\nwskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nC.","solution":"Odpowiedź: **Odpowiedz: C** **Uzasadnienie:** Cytat z odpowiedzi C to **art. 36 Konstytucji RP**: \"Podczas pobytu za granica obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.\" Ustawa Prawo konsularne (2015) jest aktem **wykonawczym** do tego przepisu konstytucyjnego - okresla, w jakim zakresie i przez kogo (konsulow RP) realizowana jest ta opieka.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nArt. 36 Konstytucji RP (Rozdzial II \"Wolnosci, prawa i obowiazki czlowieka i obywatela\"):\n\"Podczas pobytu za granica obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej.\"\n\nTo konstytucyjne prawo obywatela polskiego wynikajace z wiezi obywatelskiej - panstwo polskie ma obowiazek opieki nad swoimi obywatelami bedacymi poza granicami RP.\n\nRealizacja - sieci konsularnej:\n- Ambasada (placowka dyplomatyczna) - relacje miedzypanstwowe\n- Konsulat generalny / konsulat (placowka konsularna) - opieka nad obywatelami\n- Konsul honorowy - obywatel obcy pelniacy funkcje konsularne (czesto biznesmeni, prawnicy)\n\nPomoc konsularna obejmuje m.in.:\n- pomoc w razie zatrzymania, aresztowania, hospitalizacji obywatela polskiego za granica\n- wydawanie dokumentow zastepczych (paszporty tymczasowe)\n- legalizacje dokumentow\n- ewakuacje w sytuacjach kryzysowych (wojny, kleski zywiolowe)\n- rejestracje aktow stanu cywilnego za granica\n\nInne istotne artykuly Konstytucji RP (dla porownania):\n- Art. 64 ust. 2 - \"Wlasnosc, inne prawa majatkowe oraz prawo dziedziczenia podlegaja rownej dla wszystkich ochronie prawnej\" = odpowiedz D\n- Art. 68 ust. 3 - \"Wladze publiczne sa obowiazane do zapewnienia szczegolnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciezarnym, osobom niepelnosprawnym i osobom w podeszlym wieku\" = odpowiedz A\n- Art. 69 - \"Osobom niepelnosprawnym wladze publiczne udzielaja, zgodnie z ustawa, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji spolecznej\" = odpowiedz B\n\nWszystkie te przepisy sa istotne, ale TYLKO art. 36 (odpowiedz C) ma zwiazek z opieka KONSULARNA.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: wybor A lub B (kwestia opieki nad slabymi grupami) lub D (ochrona wlasnosci). Te przepisy dotycza ROZNYCH praw konstytucyjnych: - A = art. 68 ust. 3 (opieka zdrowotna) - B = art. 69 (osoby niepelnosprawne) - D = art. 64 ust. 2 (ochrona wlasnosci) Klucz: ustawa **Prawo konsularne** dotyczy specyficznie opieki nad obywatelami **za granica** - to dokladnie tematyka art. 36 Konstytucji (odpowiedz C).","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"Konstytucja RP, opieka konsularna, prawa obywateli za granica","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nFragment mapy politycznej Europy w latach 1993-2005\nNa podstawie: www.worldatlas.com\nUzasadnij poprawność cezur czasowych obecnych w tytule zaprezentowanej mapy,\nodnosząc się do właściwych zmian terytorialnych.\nRok 1993 -\nMWO_1R\nRok 2005 -","answer":null,"answer_text":"Zadanie 24. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.\nZdający:\n4) omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania\ndługotrwałych konfliktów między narodami.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n1) charakteryzuje przemiany, jakie nastąpiły w Europie i na świecie\npo upadku komunizmu.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie jednego poprawnego elementu odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPrzykładowa odpowiedź\n1993 r. - Na mapie są już Czechy i Słowacja, a nie Czechosłowacja.\n2005 r. - Na mapie jest jeszcze państwo Serbia i Czarnogóra przed podziałem z 2006 roku.","solution":"Odpowiedź: **Rok 1993:** Pokojowy podzial **Czechoslowacji** na dwa nowe panstwa - **Republike Czeska** i **Republike Slowacka** (z dniem 1 stycznia 1993 r., tzw. \"aksamitny rozwod\"). Mapa pokazuje granice miedzy Czechami i Slowacja, ktora nie istniala przed 1993 r. Inne akceptowane: powstanie nowych panstw po rozpadzie Jugoslawii (1991-1995), ale glownie podzial Czechoslowacji 1993. **Rok 2005:** Wydarzenie pasujace do gornej cezury - **wstapienie nowych panstw do Unii Europejskiej**. Najwiekszy etap rozszerzenia UE nastapil **1 maja 2004 r.** - przyjeto 10 nowych panstw: Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Slowenia, Litwa, Lotwa, Estonia, Malta, Cypr. Mapa kolorystyczna prawdopodobnie wskazuje stan z 2005 r. po tym rozszerzeniu (lub bezposrednio przed kolejnym rozszerzeniem 1.01.2007 - Rumunia i Bulgaria). Alternatywnie 2005: koniec procesu integracji UE z Cypreem (przed reunifikacja), wejscie do strefy Schengen procesy w Slowacji itp. Najlepsza odpowiedz - **kombinacja**: 1993 = podzial Czechoslowacji, 2005 = rok bezposrednio po duzym rozszerzeniu UE (1 maja 2004) i przed kolejnym (1 stycznia 2007).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKluczowe wydarzenia w Europie 1990-2005:\n\nRok | Wydarzenie\n3.10.1990 | Zjednoczenie Niemiec (NRD + RFN)\n1990-1991 | Rozpad ZSRR - niepodleglosc panstw baltyckich (sierpien 1991), pelny rozpad 26.12.1991\n25.06.1991 | Slowenia i Chorwacja oglaszaja niepodleglosc - poczatek wojny w Jugoslawii\n1.01.1993 | Podzial Czechoslowacji na Czechy i Slowacje (\"aksamitny rozwod\")\n1.01.1995 | Rozszerzenie UE: Austria, Finlandia, Szwecja\n12.03.1999 | Polska, Czechy, Wegry wchodza do NATO\n1.05.2004 | Wielkie rozszerzenie UE - 10 nowych panstw, w tym Polska\n1.01.2007 | UE: Rumunia, Bulgaria\n21.12.2007 | Polska wchodzi do strefy Schengen\n\nCezura 1993:\n1 stycznia 1993 r. Czechoslowacja rozdzielila sie na dwa suwerenne panstwa - Republike Czeska (stolica Praga) i Republike Slowacka (stolica Bratyslawa). Podzial nazwany \"aksamitnym rozwodem\" (po analogii do \"aksamitnej rewolucji\" 1989 r.) - przeprowadzony pokojowo, na drodze ustawowej. Czesi i Slowacy mieli rozne aspiracje gospodarcze i kulturowe, a powolanie odrebnych panstw bylo wynikiem porozumienia elit politycznych (V. Havel, V. Klaus, V. Meciar).\n\nCezura 2005:\nNajwazniejszy kontekst - rok po duzym rozszerzeniu UE (1.05.2004), kiedy 10 panstw Europy Srodkowej i poludniowej wstapilo do UE. Mapa od 2005 r. pokazuje:\n- Nowych czlonkow UE: Polska, Czechy, Slowacja, Wegry, Slowenia + panstwa baltyckie + Malta i Cypr\n- Stary podzial NATO/Warsaw Pact nie istnieje\n- Wojny jugoslowianskie zakonczone (Slowenia, Chorwacja niepodlegle, BiH ustanowiona po Dayton 1995, Kosowo pod administracja ONZ)\n\nW tytule \"Mapa polityczna Europy w latach 1993-2005\" cezura konca (2005) reprezentuje stabilny stan po wielkim rozszerzeniu UE - mapa pokazuje Europe w nowym, polacenskim ladzie.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie dat z innymi wydarzeniami (rozpad ZSRR - to 1991, zjednoczenie Niemiec - 1990, wejscie Polski do NATO - 1999, do UE - 2004). Klucz: 1993 jednoznacznie wskazuje na Czechoslowacje (1 stycznia), a 2005 jest data **po** wielkim rozszerzeniu UE. Inny blad: nieprecyzyjnosc dat. \"Czechoslowacja sie rozpadla\" - kiedy dokladnie? 1 stycznia 1993 - to klucz. Inny blad: pominiecie obu dat. Polecenie wymaga uzasadnienia OBU cezur - i 1993 i 2005.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"historia polityczna, zjednoczenie Niemiec, Czechoslowacja, rozszerzenie UE","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-1)\nO organizacjach międzynarodowych\nDo każdej informacji o organizacji międzynarodowej, której członkiem jest\nRzeczpospolita Polska, dopisz nazwę tej organizacji.\nInformacja A. -\nInformacja B. -","answer":"A","answer_text":"Zadanie 25. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n4) wyjaśnia, jak powstało NATO, jakie są jego cele i organy;\nwymienia najważniejsze operacje wojskowe Sojuszu.\n43. Integracja europejska. Zdający:\n7) przedstawia cele, genezę i zasady działania Rady Europy; ocenia\njej rolę we współczesnej Europie.\n(III etap) 19. Relacje Polski z innymi państwami. Zdający:\n2) charakteryzuje politykę obronną Polski; członkostwo w NATO,\nudział w międzynarodowych misjach pokojowych i operacjach\nmilitarnych.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Pakt Północnoatlantycki / Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego / Organizacja Traktatu\nPółnocnoatlantyckiego\nB. Rada Europy","solution":"Odpowiedź: **Informacja A:** **NATO** (Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego, Sojusz Polnocnoatlantycki, North Atlantic Treaty Organization). **Informacja B:** **Rada Europy** (Council of Europe).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nNATO (North Atlantic Treaty Organization) - Organizacja Traktatu Polnocnoatlantyckiego:\n- Utworzona 4 kwietnia 1949 r. w Waszyngtonie - podpisano Traktat Polnocnoatlantycki (Traktat Waszyngtonski)\n- Sojusz polityczno-wojskowy 12 panstw zalozycielskich: USA, Wielka Brytania, Francja, Kanada, Wlochy, Holandia, Belgia, Luksemburg, Norwegia, Dania, Islandia, Portugalia\n- Obecnie 32 czlonkow (Finlandia 2023, Szwecja 2024)\n- Centrala: Bruksela\n- Polska w NATO od 12 marca 1999 r. (razem z Czechami i Wegrami - I etap rozszerzenia na wschod)\n- Logo NATO: stylizowana 4-ramienna roza wiatrow / kompas (symbolizuje wspolne dazenie do bezpieczenstwa)\n- Art. 5 Traktatu - zasada kolektywnej obrony: napasc na jednego = napasc na wszystkich (zastosowano raz w historii - po 11.09.2001)\n\nRada Europy (Council of Europe) - regionalna organizacja europejska:\n- Utworzona 5 maja 1949 r. w Londynie (Statut Rady Europy, \"Traktat Londynski\")\n- 10 panstw zalozycielskich: Belgia, Dania, Francja, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Norwegia, Szwecja, Wlochy, Wielka Brytania\n- Obecnie 46 panstw (po wykluczeniu Rosji w marcu 2022 r. za agresje na Ukraine)\n- Centrala: Strasburg\n- Polska w RE od 26 listopada 1991 r.\n- Logo RE: niebieska flaga z \"e\" otoczonym 12 zlotymi gwiazdami (te same gwiazdy co flaga UE - oba symbole wywodza sie z dziedzictwa RE)\n- Glowne osiagniecia: Europejska Konwencja Praw Czlowieka (EKPC, 1950), Europejski Trybunal Praw Czlowieka (ETPC), Komisja Wenecka (ds. ustrojow demokratycznych)\n\nPolska w obu organizacjach - jako jedno z nielicznych panstw bedacych jednoczesnie czlonkiem NATO, UE, RE, ONZ, OSCE.\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad w B: pomylenie **Rady Europy** (Council of Europe, 47 panstw, prawa czlowieka, Strasburg, **wraz z Trybunalem ETPC**) z **Rada Europejska** (jeden z organow Unii Europejskiej, szefowie panstw/rzadow UE, Bruksela). To DWIE ROZNE organizacje: | Rada Europy | Rada Europejska | |---|---| | Council of Europe | European Council | | Rada Europy = organizacja regionalna | jeden z organow UE | | 47 panstw | 27 panstw czlonkowskich UE | | utworzona 5.05.1949 | utworzona traktatami WE/UE (Lizbona 2009) | | Strasburg | Bruksela | | EKPC, ETPC, Komisja Wenecka | wytyczanie kierunkow politycznych UE | W A czesty blad: \"Sojusz Warszawski\" - to byla organizacja Bloku Wschodniego (1955-1991), DZIS NIE ISTNIEJE. Polska wstapila do NATO w 1999 r.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"organizacje miedzynarodowe, NATO, Rada Europy, traktat waszyngtonski","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-2)\nO instytucjach Unii Europejskiej\nArtykuł A. […] nadaje Unii impulsy niezbędne do jej rozwoju i określa ogólne kierunki\ni priorytety polityczne. […] nie pełni funkcji prawodawczej. W skład […] wchodzą szefowie\npaństw lub rządów Państw Członkowskich, jak również jej przewodniczący […].\nArtykuł B. W skład […] wchodzi jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z każdego\nPaństwa Członkowskiego, upoważniony do zaciągania zobowiązań w imieniu Rządu Państwa\nCzłonkowskiego, które reprezentuje, oraz do wykonywania prawa głosu.\nArtykuł C. […] wspiera ogólny interes Unii i podejmuje w tym celu odpowiednie inicjatywy.\nCzuwa […] nad stosowaniem Traktatów i środków przyjmowanych przez instytucje na ich\npodstawie. […] Wykonuje budżet i zarządza programami.\nWersja skonsolidowana Traktatu o Unii Europejskiej, oide.sejm.gov.pl\nDo każdego artykułu dopisz nazwę właściwej instytucji Unii Europejskiej.\nArtykuł A. -\nArtykuł B. -\nArtykuł C. -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.\n24.\n25.\n26.\nMaks. liczba punktów\n1\n2\n1\n2\nUzyskana liczba punktów\nA.\nB.\nOrganizacja o charakterze polityczno-\n-wojskowym utworzona w 1949 roku na\nmocy traktatu waszyngtońskiego.\nOrganizacja utworzona w 1949 roku,\nzajmująca się m.in. promocją i ochroną praw\nczłowieka oraz demokracji.\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":"Zadanie 26. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n43. Integracja europejska. Zdający:\n1) omawia genezę i przebieg integracji europejskiej (cele, główne\ndokumenty i instytucje, politycy, fazy integracji);\n3) charakteryzuje sposób powoływania, działania i najważniejsze\nkompetencje instytucji Unii Europejskiej (Rada Unii Europejskiej,\nParlament Europejski, Komisja Europejska, Rada Europejska,\nTrybunał Sprawiedliwości, Europejski Trybunał Obrachunkowy,\nEuropejski Bank Centralny);\n4) wyjaśnia, jak tworzone jest prawo unijne, oraz wymienia\nnajważniejsze postanowienia traktatów obowiązujących w Unii\nEuropejskiej.\n(IV etap z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 20. Integracja europejska. Zdający:\n2) wyjaśnia, czym zajmują się najważniejsze instytucje Unii\nEuropejskiej (Rada Europejska, Rada Unii Europejskiej, Parlament\nEuropejski, Komisja Europejska).\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Rada Europejska\nB. Rada\nC. Komisja","solution":"Odpowiedź: **Artykul A. - Rada Europejska** (European Council) Kluczowe wskazniki: \"szefowie panstw lub rzadow\", \"wlasny przewodniczacy\" (obecnie A. Costa, wczesniej Ch. Michel, D. Tusk), \"nadaje impulsy\", \"nie pelni funkcji prawodawczej\" - to Rada Europejska, organ strategiczny UE. **Artykul B. - Rada Unii Europejskiej** (Council of the European Union, tzw. \"Rada UE\" lub \"Rada Ministrow UE\") Wskazniki: \"jeden przedstawiciel szczebla ministerialnego z kazdego panstwa\" - to Rada UE, w ktorej zasiadaja ministrowie konkretnego resortu z kazdego z 27 panstw, w zaleznosci od tematu obrad. **Artykul C. - Komisja Europejska** (European Commission) Wskazniki: \"wspiera ogolny interes Unii\", \"czuwa nad stosowaniem Traktatow\", \"wykonuje budzet\" - to Komisja Europejska, organ wykonawczy UE i \"straznik traktatow\".\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nGlowne instytucje Unii Europejskiej (art. 13 TUE):\n\nInstytucja | Sklad | Funkcja | Siedziba\nRada Europejska | szefowie panstw/rzadow + przewodniczacy + szef KE | wyznacza kierunki strategiczne | Bruksela\nRada UE (\"Rada Ministrow\") | po 1 ministrze z kazdego panstwa, sklad zalezy od tematu | prawodawca + decyzje wykonawcze | Bruksela / Luksemburg\nParlament Europejski | 705 poslow wybieranych bezposrednio | prawodawca + kontrola + budzet | Strasburg / Bruksela\nKomisja Europejska | 27 komisarzy (po 1 z kazdego panstwa) + przewodniczacy | inicjatywa ustawodawcza, wykonawcza, \"straz nad traktatami\" | Bruksela\nTSUE | sedziowie (po 1 z kazdego panstwa) | rozstrzyga sprawy zwiazane z prawem UE | Luksemburg\nEBC (Europejski Bank Centralny) | dyrektorium + Rada Prezesow | polityka pieniezna strefy euro | Frankfurt nad Menem\nETO (Europejski Trybunal Obrachunkowy) | po 1 czlonku z kazdego panstwa | kontrola finansow UE | Luksemburg\n\nRozroznienie przez wskazniki tekstu:\n\nArtykul A (\"szefowie panstw lub rzadow\", \"wlasny przewodniczacy\", \"impulsy\", \"kierunki polityczne\") - Rada Europejska. Spotyka sie co najmniej 4 razy w roku (czesciej w razie kryzysow). Decyzje zwykle przez konsensus. Po Traktacie z Lizbony (2009) zostala uznana za oficjalna instytucje UE (wczesniej byla \"tylko\" forum).\n\nArtykul B (\"przedstawiciel szczebla ministerialnego\", \"uprawniony do zaciagania zobowiazan w imieniu Rzadu\") - Rada Unii Europejskiej. Funkcjonuje w roznych konfiguracjach (Rada ds. Ogolnych, ds. Spraw Zagranicznych, ECOFIN - finansowa, AGRIFISH - rolnictwo itp.). Glowny prawodawca UE (razem z PE w procedurze zwyklej legislacyjnej).\n\nArtykul C (\"wspiera ogolny interes Unii\", \"czuwa nad stosowaniem Traktatow\", \"wykonuje budzet i zarzadza programami\") - Komisja Europejska. To \"rzad\" UE - 27 komisarzy, po 1 z kazdego panstwa, pieciopletnia kadencja. Wylacznosc inicjatywy ustawodawczej (z drobnymi wyjatkami). Obecny przewodniczacy: Ursula von der Leyen (od 2019, drugie kadencje od 2024).\n\nTypowy błąd: Najczestszy blad: pomylenie **Rady Europejskiej** (European Council, szefowie panstw) z **Rada Unii Europejskiej** (Council of the EU, ministrowie). Oba organy maja niemal identyczne nazwy w jezyku polskim: - **Rada Europejska** = szczyt UE, szefowie panstw/rzadow, strategia, NIE prawodawca, przewodniczacy: Antonio Costa - **Rada Unii Europejskiej** = ministrowie z 27 panstw, prawodawca (razem z Parl. Europejskim) - **Parlament Europejski** = poslowie wybierani w wyborach bezposrednich, prawodawca I jeszcze **Rada Europy** - to W OGOLE INNA ORGANIZACJA, NIE organ UE!","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"Unia Europejska, instytucje UE, Rada Europejska, Rada UE, Komisja Europejska","page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-2)\nO organizacji międzynarodowej\nZostała utworzona na mocy dokumentu podpisanego w San Francisco, do powstania którego\nznacznie przyczyniły się postanowienia tzw. deklaracji waszyngtońskiej. Biura organizacji\nmieszczą się w Nowym Jorku, Genewie, Wiedniu i Nairobi. Zajmuje się przede wszystkim\nproblematyką bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwojem współpracy między narodami\noraz popieraniem przestrzegania praw człowieka.\nNa podstawie: www.msz.gov.pl\nO polityku\nPortugalski parlamentarzysta, sekretarz\ngeneralny Partii Socjalistycznej, w latach\n1995-2002 pełnił funkcję premiera Portugalii,\na w latach 2005-2015 sprawował urząd\nwysokiego komisarza ds. uchodźców\norganizacji przedstawionej w powyższym\ntekście.\nUzupełnij zdania - wpisz nazwę organizacji (A.), rok wydarzenia (B.) oraz nazwę\nstanowiska (C.).\nTekst „O organizacji międzynarodowej” dotyczy (A.)\nPolska należy do tej organizacji\nod (B.) roku - jest jednym z państw określanych jako członkowie pierwotni.\nW materiale „O polityku” został przedstawiony António Manuel de Oliveira Gutteres, który\nw 2017 roku - po okresie urzędowania Ban Ki-Moona - został (C.)\ntej organizacji.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 27. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej\norganów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada\nGospodarcza i Społeczna).\n(III etap) 22. Współpraca i konflikty międzynarodowe. Zdający:\n1) wyjaśnia, czym zajmuje się ONZ, jej najważniejsze organy\n(Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz Generalny)\ni wybrane organizacje międzynarodowe.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npodanie trzech poprawnych elementów odpowiedzi.\npodanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Organizacja Narodów Zjednoczonych\nB. 1945\nC. Sekretarzem Generalnym","solution":"Odpowiedź: **A. Organizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ)** (ang. United Nations, UN) Wskazniki w tekscie: - \"dokument podpisany w **San Francisco**\" - Karta Narodow Zjednoczonych, 26 czerwca 1945 r. - \"deklaracja waszyngtonska\" - Deklaracja Narodow Zjednoczonych z 1942 r. (poprzedzajaca KNZ) - biura: **Nowy Jork** (glowna siedziba), Genewa, Wieden, Nairobi **B. 1945** (rok zalozenia ONZ; Polska jest **panstwem czlonkiem pierwotnym** - podpisala KNZ jesienia 1945 r. wraz z 50 innymi panstwami zalozycielskimi; formalnie ONZ powstala 24 pazdziernika 1945 r.) **C. Sekretarz Generalny** (Sekretarz Generalny ONZ; ang. UN Secretary-General). Antonio Guterres jest **9. Sekretarzem Generalnym ONZ**, sprawuje urzad od **1 stycznia 2017 r.**, po Ban Ki-Moonie (2007-2016). W 2022 r. wybrany na druga 5-letnia kadencje.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacja Narodow Zjednoczonych (ONZ):\n- Powstala na podstawie Karty Narodow Zjednoczonych (KNZ), podpisanej 26 czerwca 1945 r. w San Francisco\n- Wziela formalnie poczatek 24 pazdziernika 1945 r. (data ratyfikacji przez stale czlonkow Rady Bezpieczenstwa - obchodzona jako Dzien Narodow Zjednoczonych)\n- Glowna siedziba: Nowy Jork (Manhattan); inne: Genewa, Wieden, Nairobi\n- Obecnie 193 panstwa czlonkowskie\n\nGlowne organy ONZ:\n1. Zgromadzenie Ogolne (General Assembly) - wszystkie panstwa, sesja zwyczajna corocznie wrzesien\n2. Rada Bezpieczenstwa (Security Council) - 15 czlonkow, w tym 5 stalych z prawem weta (USA, Rosja, ChRL, Wielka Brytania, Francja) + 10 niestalych\n3. Sekretariat kierowany przez Sekretarza Generalnego (najwyzszy urzednik administracyjny)\n4. Miedzynarodowy Trybunal Sprawiedliwosci (MTS) w Hadze\n5. Rada Gospodarcza i Spoleczna (ECOSOC)\n6. Rada Powiernicza (formalnie zawieszona od 1994 r.)\n\nSekretarz Generalny ONZ:\n- Mianowany przez Zgromadzenie Ogolne na rekomendacje Rady Bezpieczenstwa\n- Kadencja 5-letnia, mozliwosc reelekcji\n- Reprezentuje ONZ, zarzadza Sekretariatem\n\nHistoria stanowiska SG ONZ:\n1. Trygve Lie (Norwegia) 1946-1952\n2. Dag Hammarskjold (Szwecja) 1953-1961\n3. U Thant (Birma) 1961-1971\n4. Kurt Waldheim (Austria) 1972-1981\n5. Javier Perez de Cuellar (Peru) 1982-1991\n6. Boutros Boutros-Ghali (Egipt) 1992-1996\n7. Kofi Annan (Ghana) 1997-2006\n8. Ban Ki-Moon (Korea Pld) 2007-2016\n9. Antonio Guterres (Portugalia) 2017-obecnie (druga kadencja od 2022)\n\nPolska w ONZ:\n- Polska jest panstwem czlonkiem pierwotnym - jej dane zostaly dolaczone do listy panstw zalozycielskich w 1945 r.\n- W historii ONZ Polska 6-krotnie zasiadala w Radzie Bezpieczenstwa jako czlonek niestaly (ostatnio 2018-2019)\n- Polacy na waznych stanowiskach: Eugeniusz Wyzner, Andrzej Towpik (prezesi Komitetu OZ), Joanna Wronecka (przewodniczaca Rady Bezp. 2019)\n\nTypowy błąd: W B czesty blad: rok 1946 lub 1956 (data ratyfikacji przez Polske). KLUCZ: Polska jest **czlonkiem pierwotnym** (founding member) - podpisala Karte w **1945** r., choc rzad londynski/lubelski w czerwcu 1945 r. nie byl pelnoprawnym zalozycielem; jednak Polska zostala dopisana do listy zalozycieli na konferencji 24 pazdziernika 1945 r. (Tymczasowy Rzad Jednosci Narodowej). To czyni ja czlonkiem pierwotnym - rok zalozenia 1945. W C czesty blad: \"Wysoki Komisarz NZ\" lub \"przewodniczacy\". Guterres BYL Wysokim Komisarzem ds. Uchodzcow (UNHCR) w latach 2005-2015, ALE w 2017 r. zostal **Sekretarzem Generalnym ONZ** (innym, wyzszym stanowiskiem). W A czesty blad: \"UNESCO\", \"UNICEF\" - to AGENCJE wyspecjalizowane ONZ, NIE sama ONZ.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"ONZ, Karta Narodow Zjednoczonych, Antonio Guterres, Sekretarz Generalny","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-2)\nFragment mapy politycznej Afryki, Azji i Europy\nNa podstawie: www.worldatlas.com\nO sytuacji w krajach arabskich\nOpis A. W wyniku rewolucji obalono prezydenta Mubaraka, sprawującego przez 30 lat\nwładzę dyktatorską. W 2012 r. przeprowadzono wolne wybory, w których większość\nzdobyło religijne ugrupowanie Bractwo Muzułmańskie, a jego szef Mohamed Mursi -\nMWO_1R\naktywny islamista - został prezydentem. […] Latem 2013 r. doszło do przesilenia. […]\nWojsko wprowadziło stan wyjątkowy, […] Bractwo Muzułmańskie uznano za organizację\nterrorystyczną i zdelegalizowano […].\nOpis B. To jedna z ostatnich na świecie monarchii absolutnych, w której nie ma parlamentu,\nopozycji, wolnych mediów, związków zawodowych, a granicę swobody wypowiedzi\nokreśla władca. […] Na karę śmierci za terroryzm można zostać teraz skazanym nawet za\nszkodzenie reputacji królestwa […], kontaktowanie się z osobami przeciwstawiającymi się\nwładzy oraz wzywanie do ateizmu. […] Niezależnie od tego, kto rządzi w Waszyngtonie,\nAmeryka kieruje się żelazną zasadą, w myśl której niedrażnienie przyjaznego reżimu jest\nważniejsze niż wymuszanie zmian.\nDyktatura […], „Forum” 2014, nr 3, s. 26; Czy […] się zmieni?, „Newsweek” 2015, nr 44, s. 62-64.\nUzupełnij tabelę - do każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym\noznaczono je na mapie.","answer":"A","answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.\nZdający:\n5) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach\nAfryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.\n40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:\n5) wskazuje i wyjaśnia przyczyny konfliktów zbrojnych we\nwspółczesnym świecie.\n36. Prawa człowieka. Zdający:\n4) rozważa, odwołując się do historycznych i współczesnych\nprzykładów, dlaczego dochodzi do łamania praw człowieka na wielką\nskalę przez reżimy autorytarne.\n44. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:\n4) przedstawia na przykładach znaczenie supermocarstw i mocarstw\nregionalnych dla ładu światowego.\nSchemat punktowania\n2 p. -\n1 p. -\npoprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\npoprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli lub kolumny z nazwami.\n0 p. -\ninna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nA. Egipt / Arabska Republika Egiptu, 2\nB. Arabia Saudyjska / Królestwo Arabii Saudyjskiej, 3","solution":"Odpowiedź: **Opis A. - Egipt** (Arab Republic of Egypt) Wskazniki: Mubarak (Husni Mubarak rzadzil 1981-2011, obalony w Arabskiej Wiosnie), Mohamed Mursi (pierwszy demokratycznie wybrany prezydent Egiptu 2012-2013), Bractwo Muzulmanskie (egipskie ruchy panislamskie zalozone 1928). Na mapie: Egipt = panstwo nad Morzem Czerwonym, na pln. od Sudanu - prawdopodobnie numer 5 lub 6 w zaleznosci od oznaczen. **Opis B. - Arabia Saudyjska** (Kingdom of Saudi Arabia) Wskazniki: monarchia absolutna (krol Salman bin Abdulaziz), brak parlamentu i partii politycznych, \"Rijad\" jako stolica, scisly sojusz z USA, egzekucje (publiczne sciecia), prawo szariatu, w tym za \"czarna magie\" (sahir). Na mapie: panstwo wypelniajace wieksza czesc Polwyspu Arabskiego - prawdopodobnie numer 1 lub 7. **Uwaga**: Numer na mapie wymaga porownania z legenda webp (nie odczytuje wszystkich numerow z opisu) - oba kraje sa wyraznie identyfikowalne na podstawie tekstow.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nArabska Wiosna 2010-2012 - fala protestow i rewolucji w swiecie arabskim:\n\nPanstwo | Wydarzenia | Wynik\nTunezja | Rewolucja jasminowa 2010-2011 | Obalenie Ben Aliego, demokratyzacja\nEgipt | Rewolucja 2011 | Obalenie Mubaraka → Mursi (Bractwo) → przewrot wojskowy 2013 (al-Sisi)\nLibia | Wojna domowa 2011 | Obalenie i smierc Kadafiego, dalej chaos\nSyria | Wojna domowa od 2011 | Asad utrzymal wladze (Rosja, Iran wsparcie); upadek w 2024\nJemen | Powstanie 2011-2015 | Wojna domowa, kryzys humanitarny\nBahrajn | Protesty 2011 | Stlumione przy pomocy Arabii Saudyjskiej\n\nHusni Mubarak (1928-2020):\n- Prezydent Egiptu 1981-2011 (po zamordowaniu Sadata)\n- Wladza autorytarna, stan wyjatkowy przez 30 lat\n- Obalony 11 lutego 2011 r. w Arabskiej Wiosnie\n- Skazany za korupcje, uniewinniony przy ponownym procesie\n\nMohamed Mursi (1951-2019):\n- Pierwszy demokratycznie wybrany prezydent Egiptu (czerwiec 2012 - lipiec 2013)\n- Kandydat Bractwa Muzulmanskiego (Partii Wolnosci i Sprawiedliwosci)\n- Obalony przez przewrot wojskowy generala Abdelfattaha as-Sisiego w lipcu 2013 r.\n- Zmarl w czasie procesu sadowego w 2019 r.\n\nArabia Saudyjska:\n- Monarchia absolutna (od 1932 r. dynastia Saudow)\n- Brak parlamentu (jest tylko ciało doradcze - Rada Konsultacyjna, Madzlis asz-Szura, czlonkowie mianowani)\n- Brak partii politycznych, zwiazkow zawodowych\n- Prawo szariatu (sciecia, amputacje, biczowanie - egzekucje publiczne)\n- Stolica: Rijad\n- Sojusznik USA od lat 30. XX w. (pakt Quincy 1945 r. - amerykanskie bezpieczenstwo w zamian za rope)\n- Krol: Salman bin Abdulaziz (od 2015), nastepca tronu i de facto wladca: Muhammad bin Salman (MBS)\n\nRoznica monarchia absolutna vs teokracja:\n- Arabia Saudyjska = monarchia ABSOLUTNA z prawem religijnym (krol jest najwyzsza wladza)\n- Iran = REPUBLIKA ISLAMSKA z dualizmem wladzy (Najwyzszy Przywodca = ajatollah Chamenei + wybierany prezydent i parlament)\n\nTypowy błąd: W opisie A czesty blad: **Libia** (tez Arabska Wiosna, obalenie Kadafiego) lub **Syria** (wojna domowa). Klucz: nazwiska MUBARAK i MURSI sa **wylacznie egipskie**. Mubarak rzadzil Egiptem 1981-2011, Mursi byl prezydentem Egiptu 2012-2013. W opisie B czesty blad: **Iran** (tez teokracja, scisle prawo islamskie). Klucz: Iran NIE jest monarchia absolutna - jest republika islamska (od rewolucji 1979 r.), ma parlament (Madzlis) i wybory prezydenckie. Arabia Saudyjska natomiast jest jedna z nielicznych prawdziwych **monarchii absolutnych** na swiecie (rzad Saudow), bez parlamentu w sensie europejskim. Plus stolica RIJAD = jednoznaczna identyfikacja. Inny blad: pomylenie ZEA (Zjednoczone Emiraty Arabskie) z Arabia Saudyjska - ZEA to federacja emiratow, nie monarchia absolutna w tym sensie.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"Bliski Wschod, Arabska Wiosna, Egipt, Syria, geografia polityczna","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-2)\nWspółpraca państw\n1. Podczas spotkania Putin i premier Indii Narendra Modi parafowali opiewający na\n5 miliardów dolarów kontrakt na dostarczenie rosyjskich systemów przeciwlotniczych do\nIndii.\n2. Innymi kwestiami poruszanymi podczas spotkania przywódców Rosji i Indii były wspólne\ninwestycje w energetykę atomową oraz wzajemne dostawy surowców naturalnych.\n3. Ogółem podczas szczytu BRICS podpisano 16 umów o niewątpliwie strategicznym\nznaczeniu w stosunkach rosyjsko-indyjskich.\n4. Tym samym rząd w New Delhi zostanie jednym z kluczowych partnerów Kremla na\npłaszczyźnie gospodarczej i militarnej.\n5. Podczas trzydniowego szczytu w mieście Goa władze Indii negocjowały nie tylko z Rosją,\nlecz także z pozostałymi członkami grupy BRICS.\n6. Do tej grupy, której pierwotna nazwa BRIC została utworzona od pierwszych liter\nanglojęzycznych nazw państw członkowskich, należały początkowo Rosja, Indie oraz […]\ni […], a w 2011 r. dołączyła do nich Republika Południowej Afryki.\nNa podstawie: Putin tworzy oś zbrojeniową z Indiami, „Gazeta Polska Codziennie” 2016 , nr 243, s. 6.\n29.1. Wybierz zdania, w których zawarte są opinie. Wpisz w wyznaczone miejsca numery,\nktórymi oznaczono te zdania.\n29.2. Podaj nazwę jednego z niewymienionych państw współtworzących wskazaną\nw tekście formę współpracy międzynarodowej.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n27.\n28.\n29.1. 29.2.\nMaks. liczba punktów\n2\n2\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.\nMWO_1R","answer":"29.1 = E","answer_text":"Zadanie 29. (0-2)\n29.1.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n14. Środki masowego przekazu. Zdający:\n7) krytycznie analizuje przekazy medialne, oceniając ich\nwiarygodność i bezstronność oraz odróżniając informacje od\nkomentarzy.\n(III etap) 6. Środki masowego przekazu. Zdający:\n3) wyszukuje w mediach wiadomości na wskazany temat; wskazuje\nróżnice między przekazami i odróżnia informacje od komentarzy;\nkrytycznie analizuje przekaz reklamowy.\nSchemat punktowania\n1 p. - wskazanie dwóch poprawnych elementów odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n3, 4\n29.2.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności\nwe współczesnym\nświecie.\n41. Globalizacja współczesnego świata. Zdający:\n2) ocenia rolę wybranych państw oraz instytucji o zasięgu globalnym\n(organizacji, korporacji, mediów) w procesach globalizacyjnych.\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n5) wymienia regionalne systemy bezpieczeństwa i współpracy,\nocenia ich znaczenie dla danego regionu i świata.\n44. Europa wśród światowych mocarstw. Zdający:\n4) przedstawia na przykładach znaczenie supermocarstw i mocarstw\nregionalnych dla ładu światowego.\nSchemat punktowania\n1 p. - podanie poprawnej odpowiedzi.\n0 p. - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nBrazylia / Federacyjna Republika Brazylii\nlub\nChiny / Chińska Republika Ludowa","solution":"Odpowiedź: **29.1. Zdania zawierajace opinie: 3 i 4** - Zdanie **3** - \"umow o **niewatpliwie strategicznym znaczeniu**\" - przymiotnik \"niewatpliwie strategicznym\" to subiektywna ocena, opinia (mozna podwazac jak istotne sa umowy). - Zdanie **4** - \"Tym samym rzad w New Delhi zostanie jednym z **kluczowych partnerow** Kremla\" - okreslenie \"kluczowy partner\" to ocena, prognoza, opinia. Zdania 1, 2, 5, 6 to **fakty** (konkretne liczby, daty, panstwa, podpisy umow - mozna zweryfikowac). **29.2.** Forma wspolpracy: **BRICS** (Brazil-Russia-India-China-South Africa). Panstwa w BRICS: Brazylia, Rosja, Indie, ChRL (Chiny), RPA. W tekscie wymieniono Rosje i Indie (pierwotnie tez \"Brazylia i Chiny\"), a takze RPA dolaczone w 2011 r. Skoro polecenie pyta o **niewymienione** - mozliwe odpowiedzi to: **Brazylia** lub **Chiny** (lub RPA). Najlepsza odpowiedz: **Brazylia** lub **Chiny (ChRL)**. Uwaga: w 2024 r. BRICS rozszerzylo sie o Iran, Egipt, Etiopie, ZEA - ale w 2018 r. obowiazywal stary sklad 5 panstw.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nFakt vs opinia - kluczowe rozroznienie:\n- Fakt = zdanie o stanie rzeczy, weryfikowalne (mozna sprawdzic w zrodlach), nie zawiera ocen wartosciujacych\n- Opinia = zdanie wyrazajace sad, ocene, prognoze, postawe; zawiera wartosciowanie\n\nSygnaly opinii w jezyku:\n- Przymiotniki oceniajace: \"wazne\", \"kluczowe\", \"strategiczne\", \"niewatpliwe\", \"rewelacyjne\", \"katastrofalne\"\n- Wyrazenia modalne: \"powinno\", \"trzeba\", \"wydaje sie\", \"prawdopodobnie\"\n- Prognozy: \"stanie sie\", \"doprowadzi do\", \"zaowocuje\"\n- Hiperbole: \"jeden z kluczowych\", \"niewatpliwie strategicznym\"\n\nAnaliza zdan tekstu:\n\nNr | Zawartosc | Fakt/Opinia\n1 | parafowanie kontraktu na 5 mld $ | fakt (konkretna kwota, dzialanie)\n2 | wspolne inwestycje atom + surowce | fakt (informacja o agendzie spotkania)\n3 | \"umow o niewatpliwie strategicznym znaczeniu\" | OPINIA (przymiotnik oceniajacy)\n4 | \"kluczowych partnerow Kremla\" | OPINIA (prognoza + ocena)\n5 | szczyt w Goa, negocjacje z czlonkami BRICS | fakt (miejsce, fakty negocjacyjne)\n6 | historia BRIC/BRICS | fakt (informacja historyczna)\n\nBRICS - grupa wschodzacych gospodarek:\n\nLitera | Panstwo | Rok przystapienia\nB | Brazylia | 2009 (pierwsza forma BRIC)\nR | Rosja | 2009\nI | Indie | 2009\nC | China (Chiny) | 2009\nS | South Africa (RPA) | 2010/2011 (zaproszenie 2010, formalne przystapienie 2011)\n\nTermin \"BRIC\" zostal wprowadzony w 2001 r. przez ekonomiste Jima O'Neilla (Goldman Sachs) jako akronim dla 4 najszybciej rosnacych gospodarek wschodzacych. Pierwsze formalne spotkania od 2006 r., szczyt zalozycielski 2009 r. w Jekaterynburgu. W 2010-2011 r. dolaczyla RPA - stad BRICS.\n\nW 2024 r. (po dacie matury) BRICS rozszerzyl sie o Iran, Egipt, ZEA i Etiopie (Arabia Saudyjska dyplomatycznie nie przystapila ostatecznie).\n\nInne grupy mocarstwowe dla kontekstu:\n- G7 - USA, Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Wlochy, Japonia, Kanada\n- G20 - 19 panstw + UE (najwieksze gospodarki swiata)\n- BRICS - wschodzace gospodarki rynkowe (Global South)\n\nTypowy błąd: W 29.1 najczestszy blad: zaznaczenie zdan 1 lub 2 jako opinii. To **fakty** - konkretne liczby, decyzje, dzialania. Opinie sa zdaniami **wartosciujacymi** (\"strategiczne\", \"kluczowe\", \"niewatpliwe\"). Klucz: szukaj **przymiotnikow oceniajacych** i **prognoz**. W 29.2 czesty blad: wpisanie panstwa juz wymienionego (np. Indii) lub poza BRICS (Iran, Korea Pln). Klucz: BRICS = Brazylia, Rosja, Indie, Chiny, RPA - z tego w tekscie wprost wymienione Rosja i Indie + RPA (2011 dolaczenie). Niewymienione DOKLADNIE w tekscie: BRAZYLIA, CHINY. Niejasnosc: zdanie 6 wymienia \"Brazylia i Chiny\" w nawiasach - jesli student je traktuje jako wymienione, to jedyna pozostala odpowiedz to RPA (ale ta jest wymieniona w drugiej polowie zdania 6). Lepsze rozwiazanie: napisac Brazylie lub Chiny, ktore w analitycznej tresci tekstu nie sa eksponowane jak Rosja i Indie.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":"BRICS, stosunki miedzynarodowe, Rosja, Indie, analiza tekstu","page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":12,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-12)\nWybierz jeden spośród podanych tematów i napisz wypracowanie.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 30. (0-12)","solution":"Odpowiedź: Maksymalna liczba punktow: **12**. Wypracowanie jest dluga forma - tutaj zarys glownych wątkow dla kazdego tematu. **TEMAT 1 - Referendum i petycje w RP:** **Referendum ogolnokrajowe** (art. 125 Konstytucji RP, ustawa z 14 marca 2003 r.): - Zarzadza je Sejm (bezwzgledna wiekszosc, kworum 230) lub Prezydent (za zgoda Senatu) - Wiazace gdy frekwencja >50% - W sprawach szczegolnego znaczenia dla panstwa - Polskie referenda: 1996 (uwlaszczeniowe), 1997 (konstytucyjne - przyjete), 2003 (wejscie do UE - przyjete) **Referenda lokalne** (ustawa z 15 wrzesnia 2000 r. o referendum lokalnym): - Gminne / powiatowe / wojewodzkie - Sprawy istotne dla wspolnoty: odwolanie organu (wojta, rady), samoopodatkowanie mieszkancow gminy, inne sprawy lokalne - Inicjatywa: 10% mieszkancow uprawnionych do glosowania (gmina), 5% (powiat, wojewodztwo) - Wiazace gdy frekwencja >30% (lub 3/5 w referendum o odwolanie organu wyloconego w wyborach) **Petycje** (art. 63 Konstytucji RP + ustawa z 11 lipca 2014 r. o petycjach): - Kazdy ma prawo skladac petycje do organow wladzy publicznej - Forma pisemna lub elektroniczna - Termin rozpatrzenia: 3 miesiace - Nie wymaga reprezentacji prawnika **TEMAT 2 - Polska vs Szwajcaria:** | Aspekt | Polska | Szwajcaria | |---|---|---| | Typ demokracji | przedstawicielska (z elementami bezposredniej) | demokracja **bezposrednia / polbezposrednia** - czesto referenda | | System polityczny | parlamentarno-gabinetowy | **kolegialny** (Rada Zwiazkowa) | | Glowa panstwa | Prezydent RP (1 osoba, kadencja 5 lat, wybory bezposrednie) | **Prezydent Konfederacji** = jeden z 7 czlonkow Rady Zwiazkowej (rotacja roczna, funkcja symboliczna) | | Forma rzadu | rzad parlamentarny | **Rada Zwiazkowa** (Bundesrat) - 7 ministrow wybieranych przez parlament na 4 lata | | System partyjny | wielopartyjny, polaryzacja (PiS-PO, dwie glowne partie) | wielopartyjny, \"magiczna formula\" - 7 miejsc w rzadzie wedlug klucza 2-2-2-1 dla glownych partii | Wyniki Rady Narodowej Szwajcarii 2011/2015: - SVP (Szwajcarska Partia Ludowa, narodowo-konserwatywna) - 26.6% / 29.4% **(zwyciezca)** - SP (Socjaldemokraci) - 18.7% / 18.8% - FDP (Liberalowie) - 15.1% / 16.4% - CVP (Chrzescijanscy Demokraci) - 12.3% / 11.6% - GPS (Zieloni) - 8.4% / 7.1% - GLP (Liberalni Zieloni) - 5.4% / 4.6% - BDP (Buržuazyjno-Demokratyczna) - 5.4% / 4.1% **TEMAT 3 - System ONZ ochrony praw czlowieka:** **Dokumenty:** 1. **Karta Narodow Zjednoczonych** (1945) - art. 1 i 55 zobowiazuja do popierania praw czlowieka 2. **Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka** (10.12.1948) - 30 artykulow, podstawowy katalog praw, **nie jest formalnie wiazaca** prawnie (rezolucja ZO) 3. **Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych** (1966, ratyfikowany przez Polske 1977) 4. **Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych** (1966, ratyfikowany przez Polske 1977) 5. **Konwencje szczegolowe**: o eliminacji dyskryminacji rasowej (1965), o prawach kobiet/CEDAW (1979), o prawach dziecka (1989), przeciwko torturom (1984), o ludach tubylczych itd. **Instytucje:** - **Rada Praw Czlowieka ONZ** (UN Human Rights Council) - od 2006 r., 47 panstw, Genewa; zastapila Komisje Praw Czlowieka - **Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Czlowieka** (OHCHR) - od 1993 r., aktualnie Volker Turk - **Komitety traktatowe** - po jednym dla kazdego z 9 glownych traktatow (np. Komitet Praw Czlowieka, CEDAW, CAT) - **Specjalni Sprawozdawcy** - eksperci niezalezni do okreslonych tematow lub krajow - **Trzeci Komitet Zgromadzenia Ogolnego** - sprawy spoleczne, humanitarne i kulturowe - **Powszechny Przeglad Okresowy** (UPR) - okresowa ocena wszystkich panstw co 4-5 lat\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nWypracowanie z WOS na maturze PR - 12 punktow, wybor jednego z trzech tematow. Kryteria oceniania CKE:\n- 0-4 pkt: zasob faktografii i pojec\n- 0-4 pkt: analiza i interpretacja, wnioskowanie\n- 0-2 pkt: jezyk i styl\n- 0-2 pkt: kompozycja (wstep, rozwiniecie, zakonczenie)\n\nStrategia wyboru tematu: kazdy student powinien wybrac ten temat, w ktorym czuje sie najbardziej pewny. Zazwyczaj:\n- Temat 1 (referendum/petycje) - najprostszy, fakty z polskiej Konstytucji i ustaw\n- Temat 2 (Polska vs Szwajcaria) - trudniejszy, wymaga wiedzy o ustroju szwajcarskim\n- Temat 3 (system ONZ) - latwy jesli znamy podstawowe dokumenty i organy\n\nWzorcowa struktura wypracowania (na ok. 1 strone A4):\n1. Wstep (3-4 zdania) - zdefiniuj kluczowe pojecia, postaw teze\n2. Rozwiniecie (3-4 akapity) - kazdy akapit jeden glowny watek z konkretnymi przykladami, faktami, datami, nazwami\n3. Zakonczenie (2-3 zdania) - synteza, wniosek koncowy\n\nKonkretne wskazowki:\n- Zawsze podawaj konkretne przyklady (daty referendow, nazwy ustaw, paragrafy Konstytucji)\n- Strukturuj odpowiedz tabelami lub punktami - na maturze CKE to akceptowane\n- Unikaj ogolnikow (\"demokracja jest wazna\") - egzaminator szuka faktow\n- Pisz czytelnie - nieczytelne fragmenty nie sa oceniane\n\nPowyzej w sekcji \"odpowiedz\" znajduja sie szczegolowe zarysy wszystkich trzech tematow - kazdy z konkretnymi datami, nazwami i ustawami, ktore mozna wykorzystac w wypracowaniu.\n\nTypowy błąd: **Temat 1** - czesty blad: pomieszanie referendow z petycjami i konsultacjami; nieznajomosc progu wiazacosci (50% w ogolnokrajowym, 30% w lokalnym, 3/5 w referendum o odwolanie organu); pomylenie z plebiscytem. **Temat 2** - czesty blad: nieznajomosc szwajcarskiego unikalu - \"kolegialna\" glowa panstwa, prezydent rotacyjny, demokracja bezposrednia (kilka referendow w roku!). Nie mowic ze Szwajcaria to \"monarchia\" - to republika federalna z 26 kantonami. **Temat 3** - czesty blad: mylenie ONZ z Rada Europy (EKPC = Rada Europy, NIE ONZ!). Powszechna Deklaracja PC NIE jest formalnie wiazaca prawnie - to istotny detal. ETPC = Strasburg = Rada Europy, NIE ONZ. ONZ ma wlasny system: Komitet Praw Czlowieka (z MPPOiP), Rade PC, Wysokiego Komisarza.","image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"wypracowanie, referendum, ustroj Szwajcarii, prawa czlowieka ONZ","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nWyjaśnij - charakteryzując referendum ogólnokrajowe, rodzaje referendów lokalnych\noraz petycję w Rzeczypospolitej Polskiej - jak poprzez nie obywatele mogą wpływać na\norgany władzy i decyzje polityczne.","answer":null,"answer_text":"Temat 1.\nWyjaśnij - charakteryzując referendum ogólnokrajowe, rodzaje referendów lokalnych\noraz petycję w Rzeczypospolitej Polskiej - jak obywatele mogą poprzez nie wpływać na\norgany władzy i decyzje polityczne.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość zasad\ni procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności we\nwspółczesnym\nświecie.\n12. Społeczeństwo obywatelskie. Zdający:\n4) opisuje formy aktywności obywateli w ramach społeczności\nlokalnej, regionu, państwa oraz na poziomie globalnym; w miarę\nmożliwości uczestniczy w wybranym działaniu.\n13. Opinia publiczna. Zdający:\n1) wyjaśnia, jak kształtuje się opinia publiczna i jakie są sposoby jej\nwyrażania;\n2) wskazuje przykłady wpływu opinii publicznej na decyzje\npolityczne.\n15. Demokracja - zasady i procedury. Zdający:\n6) wyjaśnia, czym jest referendum; rozważa, jak we współczesnym\npaństwie można realizować inne formy demokracji bezpośredniej.\n28. Samorząd terytorialny w Polsce. Zdający:\n1) omawia formy demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej\nw samorządach terytorialnych; opisuje instytucję referendum\nlokalnego.\n37. Ochrona praw człowieka w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia prawa i wolności zagwarantowane w Konstytucji\nRzeczypospolitej Polskiej, wymienia środki i mechanizmy ich\nochrony w Polsce.\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n2) wymienia podstawowe prawa i wolności człowieka; wyjaśnia, co\noznacza, że są one powszechne, przyrodzone i niezbywalne.\n(III etap) 5. Udział obywateli w życiu publicznym. Zdający:\n4) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na\ndecyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim\ni światowym.\n(III etap) 10. Państwo i władza demokratyczna. Zdający:\n5) porównuje demokrację bezpośrednią z przedstawicielską oraz\nwiększościową z konstytucyjną (liberalną).\nSchemat punktowania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P.\nZdający w pełni wyjaśnił, jak obywatele mogą wpływać na\norgany władzy i decyzje polityczne, oraz przedstawił\ncharakterystykę:\n1) referendum ogólnokrajowego:\n- polega na udzieleniu odpowiedzi na postawione pytanie/a albo\nna dokonaniu wyboru między zaproponowanymi wariantami;\ngłosowanie w 1 lub 2 dni; rodzaje, np. w sprawach\no szczególnym znaczeniu dla państwa, w sprawie wyrażenia\nzgody na ratyfikację umowy międzynarodowej, zatwierdzające\nzmianę Konstytucji RP;\n- o przeprowadzeniu decyduje Sejm RP bezwzględną\nwiększością głosów (przy kworum min. 1/2) lub Prezydent RP za\nzgodą Senatu RP wyrażoną bezwzględną większością głosów\n(przy kworum min. 1/2); przy zmianie Konstytucji RP podmioty\nmogące wystąpić z wnioskiem o referendum to: min. 1/5 posłów,\nSenat RP i Prezydent RP;\n- jego wynik jest wiążący, jeżeli wzięło w nim udział powyżej\n50% uprawnionych do głosowania; ważność stwierdza Sąd\nNajwyższy;\n- przykłady dotychczasowych referendów: z 1996 roku,\nkonstytucyjne, akcesyjne i z 2015 roku;\n2) referendum samorządowego:\n- dotyczy sposobu rozstrzygania sprawy dotyczącej wspólnoty\nsamorządowej, a mieszczącej się w zakresie zadań i kompetencji\norganów tej jednostki, oraz w innych sprawach dotyczących\nspołecznych, gospodarczych lub kulturowych więzi łączących tę\nwspólnotę;\n- przeprowadzane na wniosek organu stanowiącego lub na\nwniosek 10% uprawnionych do głosowania (wojewódzkie - 5%);\njest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej 30%\nuprawnionych do głosowania; wynik rozstrzygający, jeśli za\njednym z rozwiązań oddano więcej niż połowę ważnych głosów;\nprotesty rozpatruje sąd okręgowy;\n- dotyczące samoopodatkowania mieszkańców na cele\npubliczne; jest ważne, jeżeli wzięło w nim udział co najmniej\n30% uprawnionych do głosowania; wynik rozstrzygający, jeśli\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie\nzamieścił w pracy\nfragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\nza samoopodatkowaniem oddano co najmniej 2/3 ważnych\ngłosów;\n3) referendum samorządowego odwoławczego:\n- w sprawie odwołania organu jednostki samorządu\nterytorialnego pochodzącego z wyborów bezpośrednich;\n- w przypadku odwołania organu uchwałodawczego na wniosek\n10% uprawnionych do głosowania (w województwie - 5%);\n- w przypadku odwołania organu wykonawczego w gminie albo\nmieście na prawach powiatu: 1) na wniosek organu stanowiącego\n(jeśli nie zostanie odwołany, skraca się kadencję rady) lub 2) na\nwniosek 10% uprawnionych do głosowania, lub 3) obligatoryjnie\n(brak absolutorium dla organu wykonawczego);\n- jest ważne w przypadku, gdy udział w nim wzięło nie mniej niż\n3/5 liczby biorących udział w wyborze odwoływanego organu;\n4) instytucji petycji:\n- może być złożona - przez osobę fizyczną lub grupę osób, lub\nprzez osobę prawną - do organu władzy publicznej w interesie\npublicznym lub podmiotu wnoszącego (ewentualnie podmiotu\ntrzeciego za jego zgodą);\n- jej przedmiotem mogą być np.: żądanie zmiany przepisów\nprawa lub podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie dotyczącej\npodmiotu wnoszącego petycję, życia zbiorowego lub wartości\nwymagających szczególnej ochrony w imię dobra wspólnego,\nmieszczących się w zakresie zadań i kompetencji adresata\npetycji;\n- składa się ją w formie pisemnej albo za pomocą środków\nkomunikacji elektronicznej; nie ma określonej formy - o tym, czy\npismo jest petycją, decyduje treść żądania;\n- jeśli petycję wniesie się do niewłaściwego adresata, ma on\nobowiązek przesłać ją do adresata właściwego w terminie 30\ndni, zawiadamiając jednocześnie podmiot wnoszący;\n- powinna być rozpatrzona bez zbędnej zwłoki, jednak nie\npóźniej niż w terminie 3 miesięcy od jej złożenia (maks.\nprzedłużenie o kolejne 3 miesiące); na stronie internetowej\npodmiotu rozpatrującego petycję musi być zamieszczona\ninformacja o tej petycji, włącznie z jej skanem; powinna być ta\ninformacja na bieżąco aktualizowana o dane dotyczące\nprzebiegu postępowania (zasięganych opinii, sposobu\nzałatwienia i przewidywanego terminu załatwienia petycji);\n- podmiot rozpatrujący petycję zawiadamia podmiot wnoszący\no sposobie jej załatwienia wraz z uzasadnieniem w formie\npisemnej lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej;\n- centralne organy ustawodawcze i samorządowe organy\nuchwałodawcze mają obowiązek w połowie roku umieścić na\nswojej stronie internetowej informację o petycjach\nz poprzedniego roku - o ich liczbie oraz przedmiocie i sposobie\nzałatwienia każdej z nich.\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych\naspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nKursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego\naspektu za spełniony w sposób pełny.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane z tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 P.\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 p., nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj.\npoprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.","solution":null,"image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nPorównaj ustrój polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ\ndemokracji, typ systemu politycznego, formę rządu (kwestię głowy państwa) oraz system\npartyjny.\nTabela. Wyniki wyborów do 200-osobowej Rady Narodowej w Konfederacji Szwajcarskiej\nw drugiej dekadzie XXI wieku\nNazwa ugrupowania politycznego*\n2011\n2015\n% oddanych głosów / liczba mandatów\nSzwajcarska Partia Ludowa\n(SVP)**\n26,6%\n54\n29,4%\n65\nPartia Socjaldemokratyczna\n(SP)**\n18,7%\n46\n18,8%\n43\nPartia Radykalno-Demokratyczna.\nLiberałowie (FDP.L)**\n15,1%\n30\n16,4%\n33\nChrześcijańsko-Demokratyczna\nPartia Ludowa (CVP)**\n12,3%\n28\n11,6%\n27\nPartia Zielonych Szwajcarii\n(GPS)\n8,4%\n15\n7,1%\n11\nLiberalna Partia Zielonych\n(GLP)\n5,4%\n12\n4,6%\n7\nPartia Burżuazyjno-Demokratyczna\n(BDP)\n5,4%\n9\n4,1%\n7\nNa podstawie: www.parties-and-elections.eu\n* W tabeli przedstawiono wyłącznie formacje, które co najmniej w jednych wyborach\nuzyskały min. 5% głosów.\n** Formacje posiadające po obu wyborach reprezentację w Radzie Związkowej.","answer":null,"answer_text":"Temat 2.\nPorównaj ustrój polityczny Rzeczypospolitej Polskiej i Konfederacji Szwajcarskiej: typ\ndemokracji, typ systemu politycznego, formę rządu (kwestię głowy państwa) oraz system\npartyjny.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość zasad\ni procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności we\nwspółczesnym\nświecie.\n17. Systemy partyjne. Zdający:\n1) charakteryzuje system monopartyjny, dwupartyjny\ni wielopartyjny;\n5) wyjaśnia znaczenie progu wyborczego dla reprezentatywności\nwyborów i tworzenia rządzącej koalicji.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych\npaństw demokratycznych; wyjaśnia, jaki model funkcjonuje\nw Polsce;\n2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej\nBrytanii, Francji, Stanów Zjednoczonych, Szwajcarii, Włoch\ni Rosji, na podstawie samodzielnie zebranych informacji;\n3) przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej\ni politycznej; wskazuje, kto im podlega.\n21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych państwach może pełnić\ngłowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw\n(monarchów i prezydentów);\n2) charakteryzuje kompetencje rządu w państwie demokratycznym\ni relacje między rządem a głową państwa.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa.\n25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach\nz parlamentem, rządem, władzą sądowniczą, a także sposób\nsprawowania władzy w zakresie bezpieczeństwa państwa i polityki\nzagranicznej.\n26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne procedury powoływania\ni odwoływania rządu, zmiany rządu i zmiany ministrów.\n(III etap) 10. Państwo i władza demokratyczna. Zdający:\n5) porównuje demokrację bezpośrednią z przedstawicielską oraz\nwiększościową z konstytucyjną (liberalną).\n(III etap) 12. System wyborczy i partyjny. Zdający:\n3) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie; wskazuje te, które\nnależą do koalicji rządzącej, i te, które pozostają w opozycji.\nSchemat punktowania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 P.\nZdający w pełni dokonał porównania elementów formy państwa\nPolski i Szwajcarii, wskazując na podobieństwa i różnice\nw zakresie:\n1) typu demokracji:\n- i Polska, i Szwajcaria to państwa demokratyczne, w których\nfunkcjonują organy władzy pochodzące z wyboru: centralne\n(w obu krajach obie izby parlamentu a w Polsce dodatkowo\nPrezydent RP) i lokalne (wszystkie organy stanowiące w obu\npaństwach);\n- znaczna rola form demokracji bezpośredniej w Szwajcarii:\nreferendum, inicjatywa ludowa, weto ludowe; w Polsce brak\nostatniej, a pozostałe stosowane rzadziej;\n- znaczna rola form demokracji bezpośredniej w Szwajcarii na\npoziomie lokalnym, np. referendum, w niektórych kantonach -\nnawet zgromadzenie ludowe; w Polsce instytucja referendum\nlokalnego także istnieje, w tym jej forma w postaci referendum\nodwoławczego organu wybranego w wyborach powszechnych;\n2) typu systemu politycznego:\n- system parlamentarno-gabinetowy z elementami kanclerskiego\ni semiprezydenckiego w Polsce i system parlamentarno-\n-komitetowy / rządów zgromadzenia / konwentu w Szwajcarii;\n- trójpodział władzy w Polsce i jednolitość władzy państwowej\nw Szwajcarii (z rozdzielnością instytucjonalną i rozdzielnością\nkompetencji, zwanymi niekiedy „technicznym podziałem\nwładzy”) z parlamentem jako głównym organem, ale przy\nzachowaniu niezależności władzy sądowniczej;\n- dualizm egzekutywy w Polsce i jeden organ wykonawczy\n(Rada Związkowa / Federalna) na szczeblu centralnym\nw Szwajcarii;\n- w obu państwach dwuizbowość parlamentu, jednak w Polsce\nprymat izby pierwszej w przeciwieństwie do Szwajcarii, w której\nkompetencje obu izb (Rady Narodowej i Rady Kantonów) są\ntakie same - bikameralizm symetryczny;\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie\nzamieścił w pracy\nfragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\n3) formy rządu:\n- oba państwa mają republikańską formę rządu, ale głowa\npaństwa w Polsce to organ jednoosobowy (Prezydent RP),\na w Szwajcarii - kolegialny (Rada Związkowa);\n- w Polsce znaczna legitymizacja władzy prezydenckiej poprzez\nfakt wyłaniania Prezydenta RP w drodze wyborów\npowszechnych i bezpośrednich na kadencję 5-letnią,\na w Szwajcarii - Radę Związkową wyłania parlament na okres\nswojej kadencji, podobnie to parlament wybiera jej\nprzewodniczącego (i jednocześnie Prezydenta Konfederacji) na\nroczną kadencję;\n- dość znaczny zakres kompetencji Prezydenta RP jak na\npaństwo o systemie parlamentarno-gabinetowym (elementy\nsemiprezydencjalizmu), natomiast w Szwajcarii wszystkie\nkompetencje wykonawcze są zgromadzone w ręku Rady\nZwiązkowej, kompetencje ceremonialno-reprezentacyjne głowy\npaństwa ma w Szwajcarii przewodniczący Rady Związkowej,\nczyli Prezydent Konfederacji;\n- brak odpowiedzialności politycznej głowy państwa w obu\nkrajach: w Polsce rozwiązanie klasyczne, a w Szwajcarii wynika\nto z dyrektorialnego charakteru Rady Związkowej (parlament nie\nma prawa jej odwołać ani zmusić do dymisji);\n4) systemu partyjnego:\n- w obu państwach system wielopartyjny, ale zupełnie różne jego\nrodzaje: w Polsce oparty na rywalizacji, a w Szwajcarii - na\nkooperacji w zakresie rządzenia;\n- w Szwajcarii od wielu lat - niezależnie od drobnych różnic\nw wyniku wyborczym - cztery te same partie desygnują\npolityków do Rady Związkowej (SVP, SP i FDP.L - po dwóch,\na CVP - jednego); w Polsce - poza jednym przypadkiem -\nw wyniku wyborów parlamentarnych zmieniał się partyjny układ\nrządzący;\n- w Szwajcarii większa liczba partii niż w Polsce ma charakter\nparlamentarny (sprzyja temu brak progu wyborczego):\nw Szwajcarii reprezentację parlamentarną mają - oprócz partii\nnależących do głównych rodzin politycznych - także i inne, np.\ndwie partie zielonych, a w Polsce niekiedy reprezentacji nie mają\nnawet partie z głównych rodzin (np. obecnie socjaldemokraci).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych\naspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nKursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego\naspektu za spełniony w sposób pełny.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do\noceny autora.\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane z tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 P.\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 p., nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj.\npoprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.","solution":null,"image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 3","paper_id":"wos-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 3.\nScharakteryzuj system ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych -\ndokumenty dotyczące tych praw oraz instytucje stojące na straży ich przestrzegania.\nMWO_1R\nna temat nr\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n30.\nMaks. liczba punktów\n12\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":"Temat 3.\nScharakteryzuj system ochrony praw człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych -\ndokumenty dotyczące tych praw oraz instytucje stojące na straży ich przestrzegania.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość zasad\ni procedur\ndemokracji.\n(IV etap z.r.)\nVI. Dostrzeganie\nwspółzależności we\nwspółczesnym\nświecie.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość praw\nczłowieka\ni sposobów ich\nochrony.\n36. Prawa człowieka. Zdający:\n1) przedstawia ideę oraz historyczny rodowód praw człowieka;\n3) rozróżnia prawa i wolności osobiste, polityczne oraz\nekonomiczne, społeczne i kulturalne; wskazuje, do której generacji\nnależą poszczególne prawa.\n38. Światowy i europejski system ochrony praw człowieka.\nZdający:\n1) opisuje system ochrony praw człowieka funkcjonujący na mocy\nPowszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz Międzynarodowych\nPaktów Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych;\n2) ocenia znaczenie Międzynarodowego Trybunału Karnego\nw Hadze dla systemu ochrony praw człowieka na świecie;\n6) pisze według wzoru skargę do Europejskiego Trybunału Praw\nCzłowieka w Strasburgu lub Komitetu Praw Człowieka w Genewie.\n40. Stosunki międzynarodowe w wymiarze globalnym. Zdający:\n8) przedstawia inicjatywy na rzecz pokoju, demokracji i praw\nczłowieka (w tym działania laureatów Pokojowej Nagrody Nobla).\n42. Systemy bezpieczeństwa i współpracy. Zdający:\n2) opisuje cele i metody działania ONZ oraz kompetencje jej\norganów (Zgromadzenie Ogólne, Rada Bezpieczeństwa, Sekretarz\nGeneralny, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Rada\nGospodarcza i Społeczna);\n3) charakteryzuje krótko działanie następujących organizacji: WHO\n(Światowa Organizacja Zdrowia), ILO (Międzynarodowa\nOrganizacja Pracy), FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do\nSpraw Wyżywienia i Rolnictwa), IMF (Międzynarodowy Fundusz\nWalutowy), IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju),\nWTO (Światowa Organizacja Handlu), OECD (Organizacja\nWspółpracy Gospodarczej i Rozwoju), UNESCO (Organizacja\nNarodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury),\nUNIDO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Rozwoju\nPrzemysłowego), IAEA (Międzynarodowa Agencja Energii\nAtomowej), UNICEF (Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz\nDzieci), UNHCR (Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do\nSpraw Uchodźców).\n(IV etap z.p.) 5. Prawa człowieka. Zdający:\n1) przedstawia krótko historię praw człowieka i ich generacje;\nwymienia najważniejsze dokumenty z tym związane;\n3) podaje najważniejsze postanowienia Powszechnej Deklaracji\nPraw Człowieka, Europejskiej Konwencji Praw Człowieka\ni Konwencji o Prawach Dziecka.\n(III etap) 10. Państwo i władza demokratyczna. Zdający:\n6) wyjaśnia, czym są prawa człowieka i uzasadnia ich znaczenie we\nwspółczesnej demokracji.\nSchemat punktowania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA (12 PKT)\nZdający w pełni scharakteryzował:\n1) Powszechną Deklarację Praw Człowieka:\n- wykazał, że Deklaracja była rozwinięciem zapisów\ndotyczących praw człowieka z Karty Narodów Zjednoczonych;\n- wykazał znaczenie PDPC z 10 grudnia 1948 roku jako źródła\nprawa zwyczajowego, także wskazując na MDPC (rocznice daty\nuchwalenia dokumentu);\n- wykazał, że w PDPC unormowane są zarówno prawa I, jak i II\ngeneracji;\n- wykazał deklaratywny charakter dokumentu, podkreślając, że\nnie jest on aktem prawa międzynarodowego oraz że brakuje\nw PDPC mechanizmów ochronnych;\n2) inne dokumenty dotyczące ochrony praw człowieka:\n- wskazał unormowanie praw I generacji w Międzynarodowym\npakcie praw obywatelskich i politycznych z 16 grudnia 1966\nroku i praw II generacji w Międzynarodowym pakcie praw\ngospodarczych, socjalnych i kulturalnych z 16 grudnia 1966\nroku;\n- wykazał różnicę w traktowaniu praw I generacji i II generacji -\nte ostatnie jako cel;\n- wskazał na podział na konwencje przedmiotowe (np.\nMiędzynarodowa konwencja w sprawie likwidacji wszelkich\nform dyskryminacji rasowej z 1966 roku czy Konwencja\nw sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego,\nnieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania z 1984\nroku) oraz podmiotowe ONZ (np. Konwencja o prawach dziecka\nz 1989 roku oraz np. Konwencja o prawach osób\nniepełnosprawnych z 2006 roku);\n- wyróżnił protokoły opcyjne / fakultatywne do paktu lub\nkonwencji;\n3) instytucje ONZ ds. ochrony praw człowieka:\n- wyjaśnił rolę Rady Praw Człowieka jako organu pomocniczego\nZgromadzenia Ogólnego ONZ, powołana w miejsce Komisji\nPraw Człowieka w 2006 roku, i jej podstawowy mechanizm\ndziałania w postaci Powszechnego Okresowego Przeglądu Praw\nCzłowieka (UPR) - każde państwo poddawane przeglądowi co\n4 lata; wskazał na specjalne procedury Rady Praw Człowieka\ndotyczące przypadków łamania praw człowieka w danym\npaństwie lub naruszania określonej kategorii praw człowieka\nw każdym miejscu na świecie (zakres działań wyznaczany jest\nmandatami);\n- wyjaśnił rolę Komitetu Praw Człowieka ONZ, wskazując na\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie\nzamieścił w pracy\nfragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\nmożliwość skargi indywidualnej; wskazał na istnienie komitetów\npowołanych w wyniku konwencji, np. Komitet ds. Likwidacji\nDyskryminacji Rasowej, Komitet Przeciwko Torturom, Komitet\nPraw Dziecka i Komitet ds. Praw Osób Niepełnosprawnych,\nKomitet ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet, Komitet Praw\nEkonomicznych, Socjalnych i Kulturalnych;\n- przedstawił rolę: Wysokiego Komisarza NZ ds. Praw\nCzłowieka (UNHCHR, od 1993 roku, w randze zastępcy\nSekretarza Generalnego ONZ); Wysokiego Komisarza NZ ds.\nUchodźców (UNHCR, od 1951 roku).\n4) inne instytucje i organizacje wyspecjalizowanych ONZ:\n- przedstawił Międzynarodowy Trybunał Karny (od 1998 roku\nna mocy Statutu Rzymskiego) jako organ ścigający zbrodnie\nwojenne i przeciwko ludzkości oraz karzący indywidualne osoby\n(w przeciwieństwie do MTS-u, którego procedura dotyczy\npaństw) oraz inne międzynarodowe trybunały (np. ad hoc:\nMiędzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii,\nMiędzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy i specjalne: dla\nSierra Leone i Libanu);\n- przedstawił kompetencje Rady Bezpieczeństwa dotyczące\nutrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, decyzje\no zastosowaniu sankcji niewymagających użycia siły zbrojnej\noraz decyzje o sankcjach zbrojnych, a także operacje i misje\npokojowe ONZ (np. operacja ONUB w Burundi w latach\n2004-2006, misja UNMISS w Sudanie Południowym od 2011\nroku);\n- wykazał, że działalność innych organów ONZ także może\ndotyczyć praw człowieka, np. Rady Gospodarczej i Społecznej\n(uchwały, inicjowanie i przeprowadzanie badań, wydawanie\nraportów), Trzeciego Komitetu Zgromadzenia Ogólnego ds.\nSpołecznych, Humanitarnych i Kulturalnych;\n- wykazał, że działalność organizacji wyspecjalizowanych może\ndotyczyć praw człowieka, np. UNICEF (na rzecz praw dziecka),\nUNESCO (propagowanie wolności słowa).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych\naspektów danego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nKursywą zaznaczono kwestie niekonieczne do uznania danego\naspektu za spełniony w sposób pełny.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nwybranych pojęć związanych z tematem.\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 P.\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane z tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 P.\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 p., nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów, tj.\npoprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.","solution":null,"image":"img/wos-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"}]}