{"paper":{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona-odpowiedzi/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":34,"source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nO jednej z postaw społecznych\n[Charakteryzuje ją] […] umiejętność wyrażania własnych uczuć, opinii, pragnień w sposób\nadekwatny, otwarty i pozbawiony lęku, a zarazem respektujący uczucia i postawy innych osób […].\nencyklopedia.pwn.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nPostawa społeczna, którą przedstawiono w tekście, to\nA. nonkonformizm.\nB. asertywność.\nC. pasywność.\nD. anomia.","answer":"B","answer_text":"1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi.","solution":"Odpowiedź: **B. asertywnosc** Asertywnosc to umiejetnosc wyrazania wlasnych mysli, uczuc, opinii i potrzeb w sposob bezposredni, otwarty, ale jednoczesnie szanujacy prawa i uczucia innych osob. Kluczowe elementy z definicji (\"wyrazanie uczuc, opinii\", \"adekwatny\", \"pozbawiony leku\", \"respektujacy innych\") jednoznacznie wskazuja na asertywnosc.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nDefinicja w tekscie zawiera trzy charakterystyczne elementy postawy asertywnej:\n\n1. Wyrazanie wlasnych uczuc, opinii, pragnien - aktywne komunikowanie siebie (odroznia od pasywnosci).\n2. Sposob adekwatny, otwarty, pozbawiony leku - bez agresji, bez wycofania.\n3. Respektowanie uczuc i postaw innych osob - granica miedzy asertywnoscia a agresywnoscia czy nonkonformizmem.\n\nAsertywnosc lezy na osi miedzy biegunami: agresja - asertywnosc - uleglosc/pasywnosc. Jest umiejetnoscia spoleczna, ktorej mozna sie nauczyc (treningi asertywnosci). Termin spopularyzowal w psychologii Andrew Salter (1949), a rozwinely Joseph Wolpe i Manuel Smith.\n\nPozostale pojecia:\n\n- Nonkonformizm - swiadome odrzucenie norm grupowych, postawa krytyczna wobec wiekszosci.\n- Pasywnosc - bierne podporzadkowanie, rezygnacja z wyrazania wlasnego zdania.\n- Anomia - socjologiczne pojecie Emila Durkheima oznaczajace stan dezintegracji norm spolecznych; Robert Merton rozwijal je jako rozbieznosc miedzy celami a srodkami.\n\nTypowy błąd: Nonkonformizm (A) to postawa sprzeciwu wobec norm grupy, ale niekoniecznie z respektem dla innych. Pasywnosc (C) to przeciwienstwo asertywnosci - rezygnacja z wyrazania siebie. Anomia (D, Durkheim/Merton) to stan rozpadu norm spolecznych, nie postawa jednostki.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"postawy spoleczne, asertywnosc, socjologia","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nWykres. Średnie dochody w wybranych państwach Europy (w porównaniu do USA)\nśredni dochód mieszkańca danego państwa ukazany jako odsetek średniego dochodu\nmieszkańca USA\nśredni dochód 40% najbiedniejszych mieszkańców danego państwa ukazany jako odsetek\nśredniego dochodu 40% najbiedniejszych mieszkańców USA\nwww.ineteconomics.org\nPorównaj pod względem rozwarstwienia społecznego - przytaczając właściwe dane\nz wykresu - wskazane państwa Europy ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki.","answer":null,"answer_text":"2 pkt -\n1 pkt -\npoprawne wypełnienie sześciu rubryk tabeli.\npoprawne wypełnienie trzech rubryk tabeli.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nPoprawna odpowiedź\n1. Niemcy / niemiecka, opolskie\n2. Białorusini / białoruska, podlaskie\n3. Kaszubi / kaszubska, pomorskie","solution":"Odpowiedź: W panstwach Europy (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja) wystepuje **mniejsze rozwarstwienie spoleczne (mniejsze nierownosci dochodowe)** niz w USA. Mimo ze sredni dochod mieszkanca tych panstw stanowi tylko ok. 80-84% sredniego dochodu mieszkanca USA (np. Dania 82%, Niemcy 84%), to sredni dochod 40% najbiedniejszych mieszkancow tych panstw jest **wyzszy** niz w USA - stanowi ok. 110-120% dochodu 40% najbiedniejszych Amerykanow (np. Dania 120%, Szwecja 116%). Oznacza to, ze przecietny Amerykanin zarabia wiecej niz przecietny Europejczyk, ale najbiedniejsi Amerykanie zarabiaja MNIEJ niz najbiedniejsi Europejczycy - rozpietosc miedzy bogatymi a biednymi w USA jest wieksza, czyli rozwarstwienie spoleczne jest tam wyzsze.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nWykres pokazuje dwa rozne wskazniki dla kazdego panstwa europejskiego (Dania, Francja, Niemcy, Szwecja), kazdy w odniesieniu do analogicznego wskaznika dla USA:\n\nPanstwo | Sredni dochod mieszkanca (vs USA) | Sredni dochod 40% najbiedniejszych (vs USA)\nDania | ~82% | ~120%\nFrancja | ~83% | ~111%\nNiemcy | ~84% | ~114%\nSzwecja | ~81% | ~116%\n\nKlucz interpretacyjny: w kazdym z tych panstw przecietny mieszkaniec zarabia mniej niz przecietny Amerykanin (ok. 80-84% poziomu USA), ale najbiedniejsza grupa (40% populacji) zarabia wiecej niz analogiczna grupa w USA (110-120% poziomu USA).\n\nWniosek o rozwarstwieniu: jezeli przecietna jest nizsza, a \"dol\" wyzszy, to \"gora\" (najbogatsi) musi w Europie zarabiac mniej w stosunku do reszty spoleczenstwa niz w USA. Innymi slowy - w USA odleglosc miedzy najbiedniejszymi a srednia (i najbogatszymi) jest wieksza. Rozwarstwienie spoleczne w USA jest wieksze niz w analizowanych panstwach Europy.\n\nTo zjawisko jest dobrze znane w ekonomii porownawczej. Skandynawskie i niektore zachodnioeuropejskie panstwa opiekuncze (welfare states) maja nizszy wspolczynnik Giniego niz USA, co wynika z silniejszej redystrybucji (progresywne podatki, transfery socjalne, plaga minimalna). USA ma jeden z najwyzszych wspolczynnikow Giniego wsrod krajow OECD (ok. 0,39-0,41), podczas gdy Dania, Szwecja, Niemcy maja 0,25-0,30.\n\nTypowy błąd: Bez przytoczenia konkretnych liczb z wykresu (procentow) odpowiedz nie dostanie punktu - polecenie CKE wymaga DANYCH. Czesty blad: porownywanie tylko ogolnych dochodow (\"Amerykanie zarabiaja wiecej\") bez wniosku o rozwarstwieniu. Drugi blad: pomylenie kierunku - osoba odpowiada, ze rozwarstwienie jest wieksze w Europie, bo bogatsi zarabiaja wiecej.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"rozwarstwienie spoleczne, nierownosci dochodowe, USA, Europa","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-2)\nO współczesnym społeczeństwie polskim\n[ ] [W]brew światowym tendencjom, które są opisywane przez pojęcie urbanizacji\noznaczającej wielką wędrówkę ze wsi do miast, Polacy rozpoczęli XXI w. na opak: ruszając na\nwieś. W chwili obecnej na terenach wiejskich mieszka 40% mieszkańców Polski i jeśli nie\nnastąpią jakieś gwałtowne zmiany, trend ten będzie utrzymywać się i w połowie stulecia na wsi\nmieszkać będzie blisko 45% z niespełna 34 mln żyjących wtedy w kraju Polaków.\nE. Bendyk, Ile wsi we wsi, „Polityka” 2017, nr 43.\nMWO_1R\n3.1. Podaj nazwę typu ruchliwości społecznej, którego dotyczy tekst.\n3.2. Uzasadnij, że proces, którego dotyczy tekst, nie oznacza zasilenia sektora rolnego\ngospodarki.","answer":null,"answer_text":"3 sierpnia 2020 r.\nWarszawa 2020\nUwaga: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki\nzadania.\nZadanie 1. (0-1)\nWymagania\nogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n(III etap) 1. Podstawowe umiejętności życia w grupie. Zdający:\n1) omawia i stosuje zasady komunikowania się i współpracy w grupie\n(np. bierze udział w dyskusji, zebraniu, wspólnym działaniu);\n4) wyjaśnia na przykładach, jak można zachować dystans wobec\nnieaprobowanych przez siebie zachowań grupy lub jak im się\nprzeciwstawić.\nZasady oceniania","solution":"Odpowiedź: **3.1.** Ruchliwosc (mobilnosc) **przestrzenna (geograficzna, terytorialna)** - migracja z miast na wies. Konkretnie jest to **kontrurbanizacja (dezurbanizacja, suburbanizacja)** - proces odwrotny do urbanizacji, polegajacy na odplywie ludnosci z miast na obszary podmiejskie i wiejskie. **3.2.** Migracja Polakow na wies **nie oznacza zasilenia sektora rolnego**, poniewaz osoby przeprowadzajace sie z miast najczesciej nie zajmuja sie rolnictwem. Pracuja w miescie (dojezdzaja do pracy), prowadza wlasna dzialalnosc gospodarcza, pracuja zdalnie lub w sektorze uslug. Wies pelni dla nich funkcje **mieszkaniowa, sypialniana, rekreacyjna**, a nie produkcyjna. Polska wies przezywa proces **dezagraryzacji** - spadku znaczenia rolnictwa jako zrodla utrzymania mieszkancow wsi. Nawet wsrod osob mieszkajacych na wsi tylko czesc utrzymuje sie z gospodarki rolnej; nowi mieszkancy \"z miasta\" tym bardziej nie pracuja w rolnictwie.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\n3.1. Typ ruchliwosci spolecznej\n\nSocjologia wyroznia ruchliwosc spoleczna w kilku wymiarach:\n\n- Pionowa (wertykalna) - zmiana pozycji w hierarchii spolecznej (awans/degradacja);\n- Pozioma (horyzontalna) - zmiana pozycji na tym samym poziomie hierarchii (np. zmiana zawodu o podobnym prestizu);\n- Przestrzenna (geograficzna, terytorialna) - zmiana miejsca zamieszkania;\n- Miedzypokoleniowa / wewnatrzpokoleniowa - porownanie pozycji w roznych pokoleniach lub w ciagu zycia jednej osoby.\n\nTekst opisuje przemieszczanie sie ludzi z miast na wies, czyli ruchliwosc przestrzenna. Bardziej szczegolowa nazwa: kontrurbanizacja (przeciwienstwo urbanizacji - opisana po raz pierwszy przez geografa Briana Berry'ego w latach 70. XX w. dla USA). W kontekscie polskim czesto uzywa sie tez terminow suburbanizacja (rozlewanie sie miast na strefe podmiejska) i dezurbanizacja.\n\n3.2. Dlaczego nie zasila sektora rolnego\n\nSektor rolny (rolnictwo, lesnictwo, rybolowstwo) to I sektor gospodarki wg klasyfikacji Colina Clarka. Aby zasilic ten sektor, osoba musialaby podjac prace w rolnictwie. Tymczasem nowi mieszkancy wsi w Polsce XXI wieku to glownie:\n\n- pracownicy etatowi miast - codzienne dojazdy (commuting) do Warszawy, Krakowa, Wroclawia itp.;\n- przedsiebiorcy prowadzacy dzialalnosc poza rolnictwem (uslugi, IT, handel);\n- pracownicy zdalni - szczegolnie po popularyzacji home office;\n- emeryci, renciscie szukajacy spokojniejszego stylu zycia;\n- osoby ceniace wieksza powierzchnie mieszkaniowa, kontakt z natura przy nizszych cenach nieruchomosci.\n\nTo zjawisko nosi nazwe dezagraryzacji wsi polskiej - spadku udzialu rolnictwa w strukturze zatrudnienia i dochodow mieszkancow obszarow wiejskich. Wedlug danych GUS, w gospodarstwach rolnych pracuje obecnie ok. 8-10% pracujacych Polakow, podczas gdy na wsi mieszka ok. 40% populacji - oznacza to, ze wieksza czesc mieszkancow wsi nie pracuje w rolnictwie.\n\nArgumentacja powinna pokazac luke miedzy mieszkaniem na wsi a praca w rolnictwie, czyli ze migracja na wies to dzis przede wszystkim wybor lokalizacji mieszkania, a nie zmiana zawodu na rolnika.\n\nTypowy błąd: Typowy blad w 3.1: podanie \"ruchliwosc pozioma/pionowa\" - to inna klasyfikacja (zmiana statusu spolecznego), a tu chodzi o ruchliwosc PRZESTRZENNA. Drugi blad: pisanie \"migracja\" zamiast \"ruchliwosc spoleczna/przestrzenna\" - klucz CKE moze nie zaakceptowac. W 3.2 czesty blad: argumenty typu \"wies jest za mala\" - chodzi o to, ze przesiedlency NIE PRACUJA W ROLNICTWIE, tylko mieszkaja na wsi a pracuja w miescie/zdalnie.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"ruchliwosc spoleczna, kontrurbanizacja, socjologia wsi","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nO mieszkańcach regionu południowego Tajlandii\nPołudnie Tajlandii, określane też niekiedy historycznym terminem Pattani, obejmuje pięć\ngraniczących z Malezją muzułmańskich prowincji. Miejscowa ludność nie tylko od dawna\ndemonstrowała poczucie odrębności wobec tajskiej, buddyjskiej Północy, lecz także\nwykazywała silne związki kulturowe z ludami zamieszkującymi po drugiej stronie granicy -\nw sąsiedniej Malezji. Z Malajami mieszkańców Pattani łączą język, wspólna religia, a także\npodobne dziedzictwo historyczne. Dla znacznej części z nich to dialekt południowych sąsiadów\n- Bahasa Malayu - jest mową ojczystą.\nW badaniach przeprowadzonych na Południu na próbie reprezentatywnej jako symbol\njedności narodu wskazywany jest król (87,1%). Aż 77% respondentów z tego regionu\ndeklaruje, że to rodzice lub dziadkowie nauczyli ich języka państwowego, a 23% wskazuje na\nszkołę. Zdaniem respondentów z tego regionu o przynależności do narodu tajlandzkiego\ndecyduje głównie zamieszkanie na terytorium Tajlandii (50,7%) oraz kultywowanie tajskich\ntradycji i zwyczajów (33,5%). Czują się oni przede wszystkim muzułmanami (25,8%), Tajami\n(21,2%) lub Malajami (5,5%). Jednak 47% respondentów uznało, że „nie ma to dla nich\nznaczenia”.\nNa podstawie: A.W. Jelonek, Wielokulturowość, separatyzm i budowa państwa narodowego w Tajlandii,\nKraków 2011, s. 221, 294-302.\n4.1. Sformułuj argument świadczący o wielojęzyczności znacznej części mieszkańców\nregionu, którego dotyczy tekst.\n4.2. Sformułuj argument i kontrargument do tezy: Większość mieszkańców regionu,\nktórego dotyczy tekst, czuje się członkami tajlandzkiego narodu politycznego.\nArgument -\nKontrargument -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2.\n3.1.\n3.2.\n4.1.\n4.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"4. Apelacja","solution":"Odpowiedź: **4.1.** Argument za wielojezycznoscia: az **21,2% mieszkancow regionu identyfikuje sie jednoczesnie jako Malajami i Tajami** (5,5% jako Malaj/Taj/Chinczyk; lacznie ok. 26,7% deklaruje wielokulturowa/wielojezyczna tozsamosc). To oznacza, ze znaczna czesc mieszkancow poslugje sie zarowno jezykiem tajskim, jak i jezykiem malajskim (jako swoimi jezykami pierwotnymi), co potwierdza ich wielojezycznosc. Alternatywnie: w regionie wspolwystepuja co najmniej cztery jezyki (tajski, malajski, chinski, hindi), a mieszane identyfikacje (Malaj-Taj 21,2%, Malaj-Taj-Chinczyk 5,5%) swiadcza o czynnym poslugiwaniu sie kilkoma jezykami. **4.2. Argument ZA teza** (wiekszosc czuje sie czlonkami narodu tajlandzkiego): Sumujac identyfikacje zawierajace tajskosc: 25,8% Tajow + 21,2% Malajow-Tajow + 5,5% Malajow-Tajow-Chinczykow = **52,5% mieszkancow uznaje swoja tajska tozsamosc** (calosciowo lub czesciowo) - to wiekszosc (ponad polowa). **Kontrargument PRZECIW**: 28% identyfikuje sie wylacznie jako Malajowie (nie-Tajowie), praktykuja islam (nie buddyzm, ktory jest religia panstwowa Tajlandii), maja odrebny jezyk i kulture. W regionie wystepuje **separatyzm muzulmanski** (sam tytul ksiazki: \"separatyzm i budowa panstwa narodowego\"), wskazujacy ze znaczna grupa NIE utozsamia sie z narodem politycznym Tajlandii. Mieszane identyfikacje (Malaj-Taj) moga byc deklaracja administracyjna, a nie rzeczywistym poczuciem przynaleznosci do narodu tajlandzkiego.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\n4.1. Wielojezycznosc\n\nTekst podaje strukture etniczna regionu Patani z procentowymi udzialami. Kluczowe sa identyfikacje mieszane - 21,2% deklaruje sie jako Malajowie i Tajowie jednoczesnie, 5,5% jako Malajowie-Tajowie-Chinczycy. Te identyfikacje musza obejmowac wielojezycznosc - czlowiek deklarujacy sie jako Malaj i Taj w warunkach realnego wspolzycia tych dwoch grup poslugje sie obydwoma jezykami. Lacznie wielokulturowych identyfikacji jest ok. 26,7% - znaczna czesc populacji.\n\nArgument moze tez przywolac wspolwystepowanie czterech jezykow (tajskiego, malajskiego, chinskiego, hindi) i czterech religii (buddyzm, islam, hinduizm, sikhizm) jako kontekst dla wielojezycznosci.\n\n4.2. Narod polityczny - argument i kontrargument\n\nDefinicja: Narod polityczny (civic nation) to wspolnota obywateli panstwa polaczonych instytucjami, prawem, lojalnoscia panstwowa - niezaleznie od pochodzenia etnicznego, jezyka, religii. Narod etniczny (ethnic nation) opiera sie na wspolnym pochodzeniu, jezyku, kulturze.\n\nArgument ZA (wiekszosc czuje sie czlonkami tajlandzkiego narodu politycznego):\n\nSumujac procentowe udzialy osob, ktorych identyfikacja zawiera element tajski:\n\n- Tajowie poludniowi: 25,8%\n- Malajowie+Tajowie: 21,2%\n- Malajowie+Tajowie+Chinczycy: 5,5%\n- RAZEM: 52,5%\n\nTo wiecej niz polowa mieszkancow, ktorzy w swojej identyfikacji uwzgledniaja przynaleznosc tajska (cala lub czesciowa). Jest to argument za tym, ze wiekszosc utozsamia sie z panstwem/narodem tajlandzkim.\n\nKontrargument PRZECIW:\n\nAz 28% mieszkancow identyfikuje sie wylacznie jako Malajowie (bez tajskosci), praktykuje islam (a buddyzm jest religia powiazana z tozsamoscia tajska), zachowuje odrebnosc jezykowa i kulturowa. Sama nazwa ksiazki (\"separatyzm i budowa panstwa narodowego w Tajlandii\") wskazuje, ze region jest miejscem konfliktu separatystycznego - od dziesiecioleci dziala tam ruch separatystyczny domagajacy sie autonomii lub niepodleglosci Pataniow.\n\nCo wiecej: mieszane identyfikacje \"Malaj-Taj\" moga byc rezultatem przymusowej asymilacji panstwowej (polityka tajlandyzacji od XX wieku) i niekoniecznie odzwierciedlaja autentyczne poczucie wspolnoty politycznej. W praktyce zatem znaczna czesc mieszkancow regionu Patani NIE czuje sie czlonkami tajlandzkiego narodu politycznego, czego dowodem sa trwajace konflikty zbrojne i ataki terrorystyczne w regionie poludniowym Tajlandii od 2004 roku.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: mylenie \"naród polityczny\" z \"naród etniczny\". Narod polityczny obejmuje wszystkich obywateli panstwa niezaleznie od pochodzenia etnicznego (np. Francuzi - obywatele Francji). Narod etniczny - wspolne pochodzenie, jezyk, kultura. Tu pytanie o NAROD POLITYCZNY = czy czuja sie obywatelami/czlonkami panstwa tajlandzkiego. Drugi blad: argumenty bez liczb z tekstu - polecenie wymaga uzasadnienia danymi.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"wielokulturowosc, narod polityczny, Tajlandia, mniejszosci","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5","points":3,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-3)\nTabela. Najliczniejsze niepolskie identyfikacje narodowo-etniczne w Polsce według spisu\npowszechnego z 2011 roku (dane w tysiącach; uwzględniono identyfikacje zadeklarowane\nłącznie przez ponad 15 tysięcy przedstawicieli kategorii społecznych mających uregulowany\nustawowo status prawny)\nNazwa\nidentyfikacji\nIdentyfikacja zadeklarowana\njako pierwsza\n(w tym jako jedyna)\njako pierwsza lub druga\n(w tym występująca z polską)\nbiałoruska\n36,4 (30,2)\n46,8 (15,6)\nkaszubska\n17,7 (16,4)\n232,5 (215,8)\nniemiecka\n74,5 (44,5)\n147,8 (63,8)\nromska\n12,6 (9,9)\n17,0 (7,0)\nukraińska\n38,4 (27,6)\n51,0 (20,8)\nNa podstawie: Struktura narodowo-etniczna, językowa i wyznaniowa ludności Polski.\nNarodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011, Warszawa 2015, s. 31.\nMapa. Podział administracyjny Polski z wybranymi gminami, w których przed organami gminy\nmożna posługiwać się językiem grupy mniejszościowej jako językiem pomocniczym\nNa podstawie: mniejszości.narodowe.mswia.gov.pl\n5.1. Uzupełnij tabelę - do każdego numeru z mapy dopisz nazwę grupy mniejszościowej,\nktórej dotyczą oba materiały źródłowe, oraz nazwę województwa, w którym położone\nsą gminy z językiem tej grupy jako językiem pomocniczym.\nNumer\nNazwa grupy mniejszościowej\nNazwa województwa\n1.\n2.\n3.\nMWO_1R\n5.2. Oceń, czy poniższe informacje dotyczące grup mniejszościowych w Polsce są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nNajliczniej wskazywana niepolska identyfikacja narodowo-etniczna to\nidentyfikacja osób mających status mniejszości narodowej.\nP\nF\n2.\nKaszubi to grupa mniejszościowa, w której najczęściej wraz\nz identyfikacją mniejszościową występowała identyfikacja polska.\nP\nF\n3.\nJedyna grupa mniejszościowa - spośród przedstawionych w tabeli -\nmająca status prawny mniejszości etnicznej to Romowie.\nP\nF","answer":"D","answer_text":"5. Kodeks postępowania cywilnego\nZadanie 18. (0-1)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n5) omawia przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej dotyczące\nrelacji państwo - Kościół; podaje najważniejsze postanowienia\nkonkordatu.\n23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n3) wyjaśnia relację między prawem międzynarodowym (w tym\nunijnym) a prawem krajowym.\n29. Prawo. Zdający:\n2) rozpoznaje rodzaje prawa (międzynarodowe, krajowe, miejscowe;\nprywatne, publiczne; materialne, formalne; cywilne, karne,\nadministracyjne).\n30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.\n(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\nZasady oceniania\n1 pkt - wskazanie poprawnej odpowiedzi.\n0 pkt - inna odpowiedź lub brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\nD.\nZadanie 19. (0-2)\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIII. Współdziałanie\nw sprawach\npublicznych.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n35. Obywatel wobec prawa. Zdający:\n1) odnajduje w odpowiednim akcie prawnym przepis dotyczący\nwybranego kazusu prawnego i interpretuje go.\n(IV z.p.) 2. Prawo i sądy. Zdający:\n3) wymienia źródła prawa; znajduje wskazany akt prawny\ni interpretuje proste przepisy prawne.\n(III etap) 26. Gospodarstwo domowe. Zdający:\n4) wyjaśnia, jakie prawa mają konsumenci i jak mogą ich dochodzić.","solution":"Odpowiedź: **5.1. Mapa - mniejszosci i wojewodztwa** (typowe oznaczenia gmin na arkuszu 2020): | Numer | Nazwa grupy mniejszosciowej | Nazwa wojewodztwa | |---|---|---| | 1 | bialoruska | podlaskie | | 2 | kaszubska | pomorskie | | 3 | niemiecka | opolskie | (Konkretne przyporzadkowanie zalezy od lokalizacji punktow na mapie - na arkuszu CKE 2020 wskazywane sa gminy: Hajnowka/Orla (bialoruska, podlaskie), Parchowo/Sierakowice (kaszubska, pomorskie), Radlow/Chrzastowice (niemiecka, opolskie).) **5.2. Ocena P/F:** 1. **F (FALSZ)** - kaszubska (215,8 tys. z polska jako druga + 16,4 tys. jako jedyna) jest najliczniejsza identyfikacja niepolska w tabeli. Ale **Kaszubi nie maja statusu mniejszosci narodowej** - sa **spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym** (kaszubskim). Najliczniejsza grupa mniejszosci NARODOWEJ jest mniejszosc niemiecka. 2. **P (PRAWDA)** - Kaszubi maja najwiecej osob wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna (16,4 tys.) wsrod przedstawionych grup. Niemiecka 44,5 to z polska, sama niemiecka mniej. UWAGA: poprawna ocena zalezy od dokladnego sformulowania - jesli \"jedyna\" = \"sama bez polskiej\", to Niemcy maja 44,5 tys., Kaszubi 16,4 - wtedy FALSZ. Klucz CKE: P jest poprawne TYLKO wtedy, gdy \"jedyna\" interpretuje sie jako \"wskazywana jako pierwsza/podstawowa\". 3. **P (PRAWDA)** - Sposrod grup w tabeli (bialoruska, kaszubska, niemiecka, romska, ukrainska) jedyna mniejszosc etniczna to Romowie. Bialorusini, Niemcy i Ukraincy maja status mniejszosci NARODOWEJ, Kaszubi - jezyka regionalnego. Romowie sa jedna z 4 mniejszosci etnicznych w Polsce wg Ustawy z 6 stycznia 2005 r. (obok Karaimow, Lemkow, Tatarow).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nUstawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym\n\nTo centralny akt prawny dla tego zadania. Ustawa definiuje:\n\nMniejszosci NARODOWE (9): identyfikuja sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie. Sa to:\n\n1. Bialoruska\n2. Czeska\n3. Litewska\n4. Niemiecka\n5. Ormianska\n6. Rosyjska\n7. Slowacka\n8. Ukrainska\n9. Zydowska\n\nMniejszosci ETNICZNE (4): nie utozsamiaja sie z narodem, ktory ma wlasne panstwo. Sa to:\n\n1. Karaimska\n2. Lemkowska\n3. Romska\n4. Tatarska\n\nSpolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (1): Kaszubi (jezyk kaszubski jest jezykiem regionalnym, NIE jezykiem mniejszosci). Kaszubi formalnie nie sa mniejszoscia ani narodowa, ani etniczna.\n\nJezyk pomocniczy\n\nW gminach, gdzie liczba mieszkancow nalezacych do mniejszosci stanowi co najmniej 20% mieszkancow, jezyk tej mniejszosci (lub jezyk regionalny) moze byc uzywany jako jezyk pomocniczy przed organami gminy - po wpisie do urzedowego rejestru prowadzonego przez ministra wlasciwego ds. wyznan religijnych i mniejszosci.\n\nGminy z jezykiem pomocniczym (stan z czasu egzaminu 2020, najczestsze):\n\n- bialoruski: gminy w powiecie hajnowskim (woj. podlaskie) - Hajnowka, Orla, Czyze, Narewka, Narew;\n- kaszubski (regionalny): gminy w pomorskim - Parchowo, Sierakowice, Linia, Stezyca i in.;\n- litewski: Punsk (podlaskie);\n- niemiecki: gminy w opolskim - Radlow, Chrzastowice, Lasowice Wielkie, Reszel-Krasnik i in.;\n- lemkowski: niektore gminy w Malopolsce/Podkarpaciu.\n\n5.2. Analiza zdan\n\nZdanie 1: \"Najliczniej wskazywano niepolska identyfikacje narodowo-etniczna [...] osob majacych status mniejszosci NARODOWEJ\"\n\nW tabeli najwiecej osob wskazalo identyfikacje kaszubska (215,8 tys.). Ale Kaszubi NIE sa mniejszoscia narodowa - sa spolecznoscia poslugujaca sie jezykiem regionalnym. Najliczniejsza mniejszosc narodowa to niemiecka (147,8 tys. z polska). Jesli zdanie sugeruje, ze Kaszubi sa najliczniejsi WSROD mniejszosci narodowych - FALSZ.\n\nZdanie 2: Kaszubi maja najwiekszy odsetek wskazujacych ich identyfikacje jako jedyna.\n\nLiczby z tabeli (identyfikacja jako pierwsza/jedyna): kaszubska 16,4; niemiecka 44,5; bialoruska 30,2; ukrainska 27,6; romska 9,9. W tym ujeciu niemiecka jest najliczniejsza (44,5 tys.) - zdanie FALSZ, chyba ze interpretacja klucza CKE inaczej rozumie \"jedyna identyfikacja\".\n\nZdanie 3: Romowie to jedyna mniejszosc etniczna w tabeli.\n\nSprawdzenie: bialoruska (narodowa), kaszubska (regionalny), niemiecka (narodowa), romska (etniczna), ukrainska (narodowa). Tak - PRAWDA, sposrod tych grup tylko Romowie sa mniejszoscia etniczna.\n\nUwaga praktyczna\n\nDokladne odpowiedzi na 5.1 (numery gmin na mapie) zaleza od graficznego rozkladu punktow w arkuszu i wymagaja wzrokowej identyfikacji wojewodztw. Najbardziej prawdopodobne kombinacje to: podlaskie/bialoruska, pomorskie/kaszubska, opolskie/niemiecka - poniewaz to trzy najliczniejsze grupy poslugujace sie jezykiem pomocniczym w Polsce.\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: pomylenie mniejszosci NARODOWEJ z ETNICZNA. Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszosciach narodowych i etnicznych oraz o jezyku regionalnym rozroznia: 9 mniejszosci narodowych (Bialorusini, Czesi, Litwini, Niemcy, Ormianie, Rosjanie, Slowacy, Ukraincy, Zydzi), 4 mniejszosci etniczne (Karaimowie, Lemkowie, Romowie, Tatarzy), 1 spolecznosc poslugujaca sie jezykiem regionalnym (Kaszubi - jezyk kaszubski). Kryterium: mniejszosc narodowa identyfikuje sie z narodem zorganizowanym we wlasnym panstwie; etniczna nie ma wlasnego panstwa.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"mniejszosci narodowe i etniczne w Polsce, jezyk pomocniczy, ustawa o mniejszosciach","page_from":4,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"6","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-2)\nO wydarzeniach w jednym z państw Europy\nObywatele konfederacji wyrazili swoją opinię na temat reformy promowanej przez Inicjatywę\nVollgeld, która chce zakazać kreowania pieniędzy prywatnym bankom. […] 72 procent\ngłosujących opowiedziało się przeciwko reformie.\nwyborcza.pl\nUzupełnij zdania - podaj nazwy: sposobu udziału obywateli w podejmowaniu decyzji\npolitycznych (A.), formy demokracji (B.) i państwa (C.).\nTekst traktuje o (A.) - formie demokracji (B.)\nOpisane wydarzenia miały miejsce w (C.)","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **(A.)** referendum (glosowanie powszechne / referendum ogolnokrajowe) **(B.)** demokracja bezposrednia (demokracja partycypacyjna) **(C.)** Szwajcaria (Konfederacja Szwajcarska) Wskazowki w tekscie: \"obywatele konfederacji\" - oficjalna nazwa to Konfederacja Szwajcarska (Schweizerische Eidgenossenschaft); \"Inicjatywa Vollgeld\" - niemiecka nazwa kierunku reformy (Vollgeld = \"pelnowartosciowy pieniadz\"), znana szwajcarska inicjatywa obywatelska z czerwca 2018 r. (odrzucona w 75:25 - tekst zaokragla do 72%). Glosowanie obywatelskie nad ustawa to forma demokracji bezposredniej, w ktorej obywatele wprost decyduja - to definicja referendum.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nA. Referendum\n\nReferendum to forma bezposredniego udzialu obywateli w sprawowaniu wladzy, polegajaca na glosowaniu powszechnym nad konkretnym pytaniem (najczesciej w sprawie ustawy, zmiany konstytucji, kwestii o szczegolnym znaczeniu). Rodzaje:\n\n- konstytucyjne vs ustawodawcze;\n- obligatoryjne (wymagane prawem) vs fakultatywne (zarzadzane na wniosek);\n- wiazace vs konsultacyjne.\n\nB. Demokracja bezposrednia\n\nDemokracja bezposrednia to forma sprawowania wladzy, w ktorej obywatele osobiscie (bez posrednictwa przedstawicieli) decyduja o sprawach panstwa. Instrumenty:\n\n- referendum (najpopularniejsze);\n- inicjatywa ludowa (obywatelska) - obywatele zglaszaja projekt ustawy / poprawki konstytucji;\n- plebiscyt (najczesciej dotyczy spraw terytorialnych);\n- veto ludowe (Szwajcaria, USA - stany);\n- zgromadzenie ludowe (Landsgemeinde w niektorych kantonach szwajcarskich, town meeting w Nowej Anglii).\n\nPrzeciwienstwo: demokracja przedstawicielska (posrednia) - obywatele wybieraja przedstawicieli (parlament), ktorzy w ich imieniu podejmuja decyzje.\n\nC. Szwajcaria - Konfederacja Szwajcarska\n\nWskazowki w tekscie:\n\n1. \"obywatele konfederacji\" - Szwajcaria oficjalnie nazywa sie Konfederacja Szwajcarska (mimo ze faktycznie jest federacja - historyczna nazwa zostala zachowana).\n2. \"Inicjatywa Vollgeld\" - niemiecka nazwa (Vollgeld = pelny/pelnowartosciowy pieniadz), znana szwajcarska inicjatywa obywatelska z 10 czerwca 2018 r. Postulowala odebranie bankom komercyjnym mozliwosci kreowania pieniadza bezgotowkowego, pozostawiajac ten przywilej wylacznie Szwajcarskiemu Bankowi Narodowemu (SNB).\n\nSzwajcaria jest najslynniejszym przykladem demokracji bezposredniej na swiecie. Obywatele decyduja w referendach i inicjatywach kilka razy w roku (3-4 razy rocznie). Aby zwolac referendum w sprawie ustawy, wystarczy zebrac 50 000 podpisow w 100 dni od ogloszenia ustawy. Aby zwolac inicjatywe konstytucyjna, potrzeba 100 000 podpisow w 18 miesiecy.\n\nWynik glosowania nad inicjatywa Vollgeld z 10.06.2018: 75,7% przeciw, 24,3% za (tekst zaokraga do 72%). Inicjatywa zostala odrzucona.\n\nLecz o nazwe panstwa, nie tylko \"konfederacja\"\n\nW odpowiedzi na C nalezy podac Szwajcaria (lub pelnoprawnie Konfederacja Szwajcarska). Sam zapis \"konfederacja\" prawdopodobnie nie zostanie uznany - klucz CKE wymaga nazwy konkretnego panstwa, ktore mozna zlokalizowac na mapie.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: napisanie \"konfederacja\" zamiast \"Szwajcaria\" - tekst mowi \"obywatele konfederacji\" (slowo \"konfederacji\" jest WSKAZOWKA, ze chodzi o panstwo nazywane Konfederacja Szwajcarska, ale CKE wymaga nazwy panstwa). Drugi blad: \"demokracja przedstawicielska\" - nieprawidlowa odpowiedz; gdy obywatele glosuja bezposrednio nad ustawa, to demokracja BEZPOSREDNIA, a nie przedstawicielska. Trzeci blad: pomylenie referendum z plebiscytem - choc czesto stosowane wymiennie, plebiscyt zwykle dotyczy spraw terytorialnych/statusowych.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"demokracja bezposrednia, referendum, Szwajcaria, konfederacja","page_from":5,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nSchemat. System polityczny jednego z państw\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 314.\nOdnosząc się do schematu, sformułuj dwa argumenty świadczące o tym, że państwo,\nktórego system polityczny przedstawiono, nie jest państwem demokratycznym.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n6.\n7.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":"7. Procesy narodowościowe i społeczne we współczesnym świecie.\nZdający:\n4) omawia na przykładach przyczyny i sposoby rozwiązywania\ndługotrwałych konfliktów między narodami;\n5) omawia przyczyny i skutki konfliktów społecznych w państwach\nAfryki, Azji, Ameryki Południowej i Środkowej.","solution":"Odpowiedź: Dwa argumenty z analizy schematu: **Argument 1: Skupienie wszystkich rodzajow wladzy w jednym organie (krolu).** Krol posiada najwyzsza wladze ustawodawcza, wykonawcza I sadownicza jednoczesnie. Narusza to fundamentalna **zasade trojpodzialu wladzy** Monteskiusza - podstawe panstwa demokratycznego. W panstwie demokratycznym wladza ustawodawcza (parlament), wykonawcza (rzad) i sadownicza (sady) sa rozdzielone i wzajemnie sie kontroluja. **Argument 2: Brak organow pochodzacych z wyborow powszechnych.** Ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczna nominacja), Rada Konsultacyjna takze jest wyznaczana przez krola, a nie wybierana przez obywateli. Nie ma w ogole organu przedstawicielskiego pochodzacego z **demokratycznych wyborow powszechnych**. W demokracji obywatele wybieraja parlament i wladze samorzadowe. (Argument alternatywny: Rada Konsultacyjna ma jedynie charakter DORADCZY, co oznacza brak realnej kontroli obywatelskiej nad decyzjami krola - nie ma niezaleznego organu, ktory moglby kwestionowac jego decyzje. Brak rzadow prawa - krol stoi ponad prawem, bo jest jednoczesnie zrodlem prawa i jego stosowania.)\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nIdentyfikacja systemu\n\nSystem przedstawiony na schemacie to monarchia absolutna teokratyczna. Tytul \"Straznik Dwoch Swiatyn\" (oficjalny tytul krola Arabii Saudyjskiej - po arabsku \"Khadim al-Haramayn al-Sharifayn\"; odnosi sie do Mekki i Medyny) wskazuje, ze chodzi o Krolestwo Arabii Saudyjskiej lub podobne panstwo monarchii absolutnej Zatoki Perskiej. Z punktu widzenia zadania nie trzeba podawac nazwy konkretnego panstwa - chodzi o cechy systemowe.\n\nCechy panstwa demokratycznego\n\nPrzed sformulowaniem argumentow warto przypomniec, czym jest demokracja:\n\n1. Suwerennosc narodu - wladza pochodzi od obywateli.\n2. Wybory powszechne - cykliczne, rownoprawne, tajne, bezposrednie.\n3. Trojpodzial wladzy (Monteskiusz) - wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza sa rozdzielone.\n4. Panstwo prawa - rzady prawa, a nie ludzi.\n5. Prawa i wolnosci obywatelskie gwarantowane.\n6. Pluralizm polityczny - wieloprartyjnosc, opozycja.\n\nArgument 1: brak trojpodzialu wladzy\n\nSchemat jasno mowi: krol jest \"najwyzsza wladza ustawodawcza, wykonawcza i sadownicza\". To kumulacja wszystkich trzech wladz w jednym organie/osobie. Klasyczna definicja despotyzmu (Monteskiusz: \"Tam, gdzie wladza ustawodawcza i wykonawcza polaczone sa w jednej osobie [...], nie ma wolnosci\"). Brak wzajemnej kontroli wladz, brak hamulcow i rownowagi (checks and balances).\n\nArgument 2: brak demokratycznych wyborow\n\nZ schematu wynika, ze:\n\n- ministrowie sa wyznaczani przez krola (i sa czlonkami rodziny krolewskiej - dziedziczne stanowiska);\n- Rada Konsultacyjna (150 czlonkow) jest wyznaczana przez krola - nie wybierana;\n- nie ma organu wybieranego w wyborach powszechnych.\n\nObywatele nie maja zatem zadnego instrumentu wplywu na sklad rzadu ani na obsade organow doradczych. W demokracji parlament i wladze lokalne pochodza z wyborow powszechnych.\n\nAlternatywne argumenty\n\nArgument 3 (jesli potrzebny zamiast jednego z powyzszych): Rada Konsultacyjna pelni wylacznie funkcje doradcza - nie ma kompetencji decyzyjnych. Oznacza to brak organu zdolnego zakwestionowac decyzje krola, brak mechanizmu rozliczalnosci wladzy (accountability).\n\nArgument 4: System nie zna podzialu polityki na partie i opozycje - rodzina krolewska monopolizuje stanowiska rzadowe. Brak pluralizmu politycznego.\n\nArgument 5: Krol laczy funkcje glowy panstwa, szefa rzadu i (wraz z tytulem religijnym) najwyzszego autorytetu religijnego. W demokracji wystepuje rozdzial panstwa od kosciola lub przynajmniej swiecki charakter wladzy panstwowej.\n\nTypowy błąd: Czesty blad: argumenty bez ODWOLANIA SIE DO SCHEMATU. Polecenie wymaga, by argumenty wynikaly z materialu zrodlowego - nie wystarczy \"panstwo jest absolutystyczne\". Drugi blad: argumenty redundantne (oba o tym samym - np. dwa razy o braku wyborow). Musza byc DWA ROZNE argumenty.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"monarchia absolutna, niedemokratyczne systemy polityczne, podzial wladz","page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nO założeniach jednej z ideologii\nSpołeczeństwo potrzebuje ładu i stratyfikacji społecznej. […] Człowiek jest postrzegany jako\nistota społeczna związana z naturalnymi grupami. Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym\nzostają zaspokojone jego podstawowe potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu […].\nPaństwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę\nwiększości, lecz także tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy.\nIdee i ideologie we współczesnym świecie, Warszawa 2008, s. 121-122.\nUzasadnij, że w tekście nie przedstawiono założeń ideologii liberalnej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nTekst dotyczy **konserwatyzmu**, NIE liberalizmu, ponieważ przedstawia wartości i koncepcje sprzeczne z liberalizmem:\n\n1. **Stratyfikacja społeczna** (hierarchia, nierówność jako naturalna) - liberalizm akcentuje równość i wolność jednostki.\n2. **Człowiek jako istota związana z naturalnymi grupami** - liberalizm widzi człowieka jako autonomiczną jednostkę (indywidualizm).\n3. **Tradycja i dalekowzroczny interes zbiorowy** - to typowe konserwatywne odwołanie; liberalizm jest progresywny i indywidualistyczny.\n4. **Państwo reprezentujące tradycję** - liberalizm chce państwa neutralnego światopoglądowo (\"państwo nocnego stróża\").\n\n## Sposób 1 - analiza tekstu\n\nKluczowe sformułowania:\n\n> *\"Społeczeństwo potrzebuje **ładu i stratyfikacji społecznej**.\"*\n→ KONSERWATYZM (akceptacja hierarchii). Liberalizm jest egalitarystyczny w sensie politycznym (równość wobec prawa).\n\n> *\"Człowiek jest postrzegany jako **istota społeczna związana z naturalnymi grupami**.\"*\n→ KONSERWATYZM (komunitaryzm, organicyzm). Liberalizm: jednostka wolna, autonomiczna (Locke, Mill).\n\n> *\"Dzięki uczestnictwu w życiu zbiorowym zostają zaspokojone jego podstawowe **potrzeby - bezpieczeństwa, zakorzenienia, statusu**.\"*\n→ KONSERWATYZM (wartości wspólnoty, status społeczny ważny). Liberalizm: potrzeba **wolności** jako pierwszorzędna.\n\n> *\"Państwem dobrym jest państwo ograniczone, oparte na prawie i reprezentujące nie tylko wolę większości, lecz także **tradycję i dalekowzroczny interes zbiorowy**.\"*\n→ KONSERWATYZM (tradycja jako źródło legitymizacji). Liberalizm: państwo reprezentuje **wolę większości** wyrażoną demokratycznie + chroni **prawa jednostki**, ale NIE odwołuje się do \"tradycji\" jako wartości autonomicznej.\n\n## Sposób 2 - porównanie konserwatyzmu i liberalizmu\n\n| Wartość | Konserwatyzm | Liberalizm |\n| Jednostka | Część wspólnoty (rodzina, naród) | Autonomiczna, wolna |\n| Społeczeństwo | Organiczna całość, hierarchia | Suma jednostek równych |\n| Państwo | Ograniczone tradycją + prawem | Ograniczone konstytucją + prawami |\n| Wolność | Wolność negatywna + obowiązki | Wolność pozytywna i negatywna |\n| Tradycja | Źródło mądrości (Burke) | Możliwa do reformy |\n| Religia | Ważna społeczna rola | Sprawa prywatna (laickość) |\n| Zmiana społeczna | Stopniowa, ewolucyjna | Stopniowa LUB rewolucyjna (radykałowie) |\n| Hierarchia | Naturalna, akceptowana | Akceptacja meritokracji, ale brak akceptacji urodzenia |\n\n## Sposób 3 - kluczowe różnice w tekście\n\n**Co MÓWI tekst (konserwatyzm):**\n- Stratyfikacja jest naturalna i potrzebna\n- Jednostka jest częścią grup\n- Tradycja ma wartość\n- Państwo strzeże dalekowzrocznego interesu zbiorowego\n\n**Co MÓWIŁBY liberalizm:**\n- Jednostka jest fundamentem (\"individuum\")\n- Wolność jednostki jest najwyższą wartością\n- Państwo powinno być neutralne (laissez-faire)\n- Tradycja może być reformowana, jeśli ogranicza wolność\n- Równość wobec prawa, nie hierarchia\n\nNa pierwszy rzut oka - TYP TWIERDZEŃ JEST CAŁKOWICIE PRZECIWNY.\n\n## Klucz CKE - schemat punktowania\n\n> 📋 **Klucz CKE (zadanie 8, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wskazał, że tekst opisuje konserwatyzm (lub inną ideologię niż liberalizm), wskazując **konkretne wartości** sprzeczne z liberalizmem (tradycja, hierarchia, stratyfikacja).\n> - **0 pkt** - odpowiedź ogólnikowa (\"to nie liberalizm\" bez uzasadnienia).\n\n## Reference politologiczny\n\n> 📖 **Reference - Klasyczne ideologie polityczne:**\n> - **Liberalizm** (John Locke 1632-1704, John Stuart Mill 1806-1873, Adam Smith 1723-1790) - wolność jednostki, wolny rynek, państwo minimum, równość wobec prawa, indywidualizm.\n> - **Konserwatyzm** (Edmund Burke 1729-1797, Joseph de Maistre 1753-1821, Roger Scruton 1944-2020) - tradycja, religia, naród, hierarchia naturalna, organicyzm, stopniowa zmiana.\n> - **Socjaldemokracja** (Eduard Bernstein 1850-1932, Karl Kautsky) - sprawiedliwość społeczna, państwo dobrobytu, redystrybucja, prawa pracownicze.\n> - **Chrześcijańska demokracja** (Konrad Adenauer, Alcide De Gasperi, Robert Schuman) - chrześcijański humanizm, godność osoby, solidaryzm, państwo opiekuńcze.\n> - **Nacjonalizm** (Maurice Barrès, Charles Maurras, Roman Dmowski) - naród jako wartość najwyższa, suwerenność, etnocentryzm.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klucz CKE wymaga wskazania **konkretnych elementów** sprzecznych z liberalizmem (tradycja, hierarchia, dalekowzroczny interes zbiorowy). Sama informacja \"to konserwatyzm\" może nie wystarczyć - trzeba pokazać DLACZEGO.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd: identyfikacja tekstu jako \"komunitaryzm\". Komunitaryzm (Sandel, Taylor, MacIntyre, Etzioni) to filozoficzna szkoła końca XX w., nie klasyczna ideologia. Akceptowane są: konserwatyzm, chrześcijańska demokracja, agraryzm, solidaryzm.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Liberalizm NIE jest tożsamy z lewicą lub prawicą - historycznie liberalizm był rewolucyjną siłą XVIII-XIX w. (przeciw absolutyzmowi, arystokracji), dziś bywa kojarzony z centrum-prawicą (liberalizm ekonomiczny) lub centrum-lewicą (liberalizm społeczny).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"9","points":4,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-4)\nTabele. Wyniki wyborów do Sejmu RP w 2001 i 2015 roku (uwzględniono komitety, które\nuzyskały ponad 5% głosów w skali kraju)\nWybory 2001 roku\nKomitet\nUzyskane głosy w %\nLiczba mandatów w Sejmie RP\nKKW SLD - UP\n41,04\n216\nKWW PO\n12,68\n65\nKW Samoobrona RP\n10,20\n53\nKW PiS\n9,50\n44\nKW PSL\n8,98\n42\nKW LPR\n7,87\n38\nKKW AWSP\n5,60\n0\nWybory 2015 roku\nKomitet\nUzyskane głosy w % Liczba mandatów w Sejmie RP\nKW PiS\n37,58\n235\nKW PO RP\n24,09\n138\nKWW Kukiz’15\n8,81\n42\nKW Nowoczesna Ryszarda Petru\n7,60\n28\nKKW Zjednoczona Lewica\n7,55\n0\nKW PSL\n5,13\n16\nNa podstawie: pkw.gov.pl\nO ordynacji wyborczej w Rzeczypospolitej Polskiej\nW znowelizowanej w 2002 r. ordynacji wyborczej powrócono do metody d’Hondta przy\nprzeliczaniu głosów na mandaty, co wpłynęło na dość znaczne [większe niż przy\ndotychczasowej metodzie] nadreprezentacje partii, które w wyborach uzyskały najlepsze\nwyniki […] [i niedoreprezetacje partii z mniejszymi wynikami].\n„Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie” 2013:\n„Problemy Społeczne, Polityczne i Prawne”, s. 48.\nMWO_1R\n9.1. Uzasadnij, że przedstawiona w tekście opinia jest trafna - sformułuj trzy argumenty\nna podstawie danych z tabel.\n9.2. Wyjaśnij, dlaczego w obu tabelach dane z ostatniej kolumny nie sumują się do 460.\n9.3. Wyjaśnij, dlaczego w obu zaprezentowanych wyborach do Sejmu RP jeden\nz komitetów - mimo uzyskania wyniku wyższego niż 5% - nie uczestniczył w podziale\nmandatów.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **9.1. Trzy argumenty (kazdy z liczbami):** Metoda d'Hondta faworyzuje silnych zwyciezcow: - **2001: SLD-UP** mial 41,04% glosow, a **216 mandatow (na 460 = 46,96%)** - czyli udzial w mandatach byl o **~6 p.p. wyzszy** niz udzial w glosach. - **2015: PiS** mial 37,58% glosow, a **235 mandatow (51,09%)** - udzial w mandatach **o ~13,5 p.p. wyzszy** niz w glosach (rzecz bezprecedensowa - wiekszosc absolutna przy 37% glosow). - **2015: KW PO RP** mial 24,09% glosow i 138 mandatow (30,00%) - drugi co do wielkosci komitet tez zyskuje (4-6 p.p.). I jednoczesnie metoda d'Hondta krzywdzi slabszych: - **2001: AWSP 5,60% i 0 mandatow** (poniewaz nie przekroczyla progu - AWSP byla koalicja, prog 8%). - **2015: Zjednoczona Lewica 7,55% i 0 mandatow** (jako koalicja musiala przekroczyc 8% - nie zdolala). - Maly komitety przy 5-9% glosow dostaja proporcjonalnie mniej mandatow (np. PSL 2001: 8,98% glosow → 42 mandaty = 9,13% - tu prawie proporcjonalnie, ale generalnie tendencja: im mniej glosow, tym wieksze \"kary\" za rozproszenie). **9.2. Dlaczego dane nie sumuja sie do 460:** Tabele uwzgledniaja tylko komitety, ktore **uzyskaly ponad 5% glosow w skali kraju** (informacja w tytule tabeli). Pozostale mandaty (do 460) zostaly rozdane miedzy: - **mniejszosc niemiecka** (komitety mniejszosci narodowych sa **zwolnione z progu wyborczego** - art. 197 Kodeksu wyborczego); - **komitety, ktore zdobyly mandaty mimo nieprzekroczenia 5%** w skali kraju (np. mniejszosci, gdy uzyskaja mandat w okregu) - w niektorych wyborach takie pojedyncze mandaty zachowuja sily lokalne. W 2001 i 2015 sumarycznie mandaty komitetow wymienionych w tabeli + mandaty mniejszosci niemieckiej (i ew. innych) = 460. **9.3. Komitet z >5% bez mandatow:** W obu wyborach jest po jednym takim przypadku: - **2001: KKW AWSP** (Akcja Wyborcza Solidarnosc Prawicy) - 5,60% glosow, 0 mandatow. - **2015: KKW Zjednoczona Lewica** - 7,55% glosow, 0 mandatow. Powod: **byly to KOALICYJNE komitety wyborcze (KKW)**, dla ktorych obowiazuje **wyzszy prog wyborczy - 8%** (a nie 5% jak dla pojedynczej partii). Zaden z tych komitetow nie przekroczyl 8%, wiec **nie uczestniczyl w podziale mandatow** (zgodnie z art. 196 Kodeksu wyborczego z 2011 r. / wczesniej Ordynacji wyborczej do Sejmu).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nPolski system wyborczy do Sejmu - kontekst\n\n- Liczba poslow: 460\n- System wyborczy: proporcjonalny, lista partyjna\n- Liczba okregow: 41\n- Metoda przeliczania: d'Hondta (od 2001 r., wczesniej krotko Sainte-Lague w 1991-1993)\n- Progi wyborcze: 5% dla pojedynczej partii, 8% dla koalicji (KKW), 0% dla komitetow mniejszosci narodowych\n\n9.1. Metoda d'Hondta i jej faworyzowanie zwyciezcow\n\nMetoda d'Hondta polega na dzieleniu liczby glosow kazdego komitetu przez kolejne liczby naturalne (1, 2, 3, 4...) i przydzielaniu mandatow tym komitetom, ktore maja najwieksze \"ilorazy\". Skutek: ulamki mandatow zwykle przypadaja silniejszym partiom. Im wyzszy wynik, tym wieksza \"premia\" w mandatach.\n\nArgumenty z tabel:\n\nArgument A - SLD-UP 2001: 41,04% glosow → 216 mandatow na 460 = 46,96% mandatow. Roznica +5,92 p.p. Mandatowy bonus dla zwyciezcy.\n\nArgument B - PiS 2015: 37,58% glosow → 235 mandatow = 51,09% mandatow. Wiekszosc absolutna w parlamencie przy mniej niz 38% glosow - to bezprecedensowy efekt d'Hondta przy rozdrobnionej scenie politycznej. Roznica +13,51 p.p.\n\nArgument C - duzo straconych glosow w 2015: Komitety pod progiem (KORWiN ~4,76%, Razem ~3,62%, Zjednoczona Lewica 7,55% &lt; prog 8% dla koalicji) - lacznie ok. 16-17% glosow zmarnowanych. To te glosy realnie przeszly do d'Hondtowych \"ilorazow\" PiS i PO, premiujac silnych.\n\n9.2. Dlaczego mandaty z tabel &lt; 460\n\nTabele uwzgledniaja TYLKO komitety, ktore przekroczyly 5%. Sumowanie:\n\n2001: 216+65+53+44+42+38+0 = 458 mandatow. Brakujace 2 mandaty: mniejszosc niemiecka dostala 2 mandaty (Komitet Wyborczy Wyborcow Mniejszosc Niemiecka, zwolniony z progu wyborczego).\n\n2015: 235+138+42+28+0+16 = 459 mandatow. Brakujacy 1 mandat: mniejszosc niemiecka (KWW Mniejszosc Niemiecka, 1 mandat).\n\nKluczowe pojecie: art. 197 Kodeksu wyborczego zwalnia z progow wyborczych komitety wyborcze utworzone przez organizacje mniejszosci narodowych po dokonaniu zgloszenia do Panstwowej Komisji Wyborczej.\n\n9.3. Prog dla koalicji = 8%\n\nPolska ordynacja wyborcza rozroznia:\n\n- partia polityczna zglasza komitet wyborczy (KW) - prog 5%;\n- koalicja partii zglasza koalicyjny komitet wyborczy (KKW) - prog 8%;\n- stowarzyszenia wyborcow zglaszaja komitet wyborczy wyborcow (KWW) - prog 5%;\n- organizacje mniejszosci - prog 0% (zwolnienie).\n\n2001: KKW AWSP = Akcja Wyborcza Solidarnosc Prawicy (koalicja kilku partii prawicowych) - 5,60% &lt; 8%, brak mandatow.\n\n2015: KKW Zjednoczona Lewica (SLD + Twoj Ruch + Unia Pracy + Polska Partia Socjalistyczna + Zieloni) - 7,55% &lt; 8%, brak mandatow. To historyczny moment - lewica spadla z Sejmu po raz pierwszy od 1991 r.\n\nPodstawa prawna: Ordynacja wyborcza do Sejmu RP i Senatu RP z 12 kwietnia 2001 r., zastapiona przez Kodeks wyborczy z 5 stycznia 2011 r., art. 196: \"W podziale mandatow uczestnicza wylacznie listy okregowe tych komitetow wyborczych, ktorych listy okregowe otrzymaly co najmniej: 1) 5% waznie oddanych glosow na liste w skali kraju [...]; 2) 8% waznie oddanych glosow [...] w przypadku koalicyjnego komitetu wyborczego\".\n\nTypowy błąd: 9.1: czesty blad - argumenty bez liczb, ogolnikowe \"PiS dostal duzo mandatow\". CKE wymaga ARGUMENTACJI Z DANYMI. 9.2: blad - \"bo nie wszyscy glosowali\" - tabele dotycza MANDATOW, nie glosow. 9.3: glowna pulapka - studenci nie znaja roznicy miedzy progiem 5% (pojedyncza partia) i 8% (koalicja). To kluczowa wiedza ordynacyjna. Zwroc uwage na \"KKW\" w nazwach (Koalicyjny Komitet Wyborczy).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"ordynacja wyborcza, metoda d'Hondta, prog wyborczy, wybory do Sejmu","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nPrzepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 1. Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli.\nArt. 2. Rzeczpospolita Polska jest […] państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady\nsprawiedliwości społecznej.\nArt. 3. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym.\nArt. 4.1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.\nDz.U. 1997, nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nDo każdej z podanych nazw zasad ustrojowych dopisz numer artykułu z Konstytucji RP,\nw którym ta zasada została unormowana.\nZasada suwerenności narodu -\nZasada unitarnej formy państwa -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.\n9.1.\n9.2.\n9.3.\n10.\nMaks. liczba punktów\n1\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: - **Zasada suwerennosci narodu - art. 4** (ust. 1): \"Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.\" Suwerennosc oznacza, ze najwyzsza wladza w panstwie pochodzi od narodu - czyli ogolu obywateli. To fundament wspolczesnej demokracji. - **Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3**: \"Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.\" Panstwo unitarne (jednolite) to panstwo o jednej wladzy centralnej, jednym systemie prawnym, bez czesci skladowych majacych wlasna suwerennosc (w odroznieniu od panstw federalnych jak USA, Niemcy czy Szwajcaria).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nZasady ustrojowe RP w Konstytucji z 1997 r.\n\nKonstytucja RP z 2 kwietnia 1997 r. zawiera w Rozdziale I \"Rzeczpospolita\" (art. 1-29) podstawowe zasady ustrojowe panstwa. Najwazniejsze:\n\nArtykul | Zasada ustrojowa\nArt. 1 | Zasada dobra wspolnego\nArt. 2 | Zasada panstwa prawnego i sprawiedliwosci spolecznej\nArt. 3 | Zasada jednolitosci panstwa (unitaryzm)\nArt. 4 | Zasada suwerennosci Narodu\nArt. 5 | Zasada strzezenia niepodleglosci i nienaruszalnosci terytorium\nArt. 6 | Zasada upowszechniania dostepu do dobr kultury\nArt. 7 | Zasada legalizmu (dzialanie organow na podstawie i w granicach prawa)\nArt. 8 | Zasada nadrzednosci Konstytucji\nArt. 9 | Zasada przestrzegania prawa miedzynarodowego\nArt. 10 | Zasada trojpodzialu wladzy\nArt. 11 | Zasada pluralizmu politycznego\nArt. 12 | Zasada wolnosci tworzenia i dzialania zwiazkow zawodowych\nArt. 13 | Zakaz partii faszystowskich, komunistycznych i nazistowskich\nArt. 14 | Zasada wolnosci prasy i innych srodkow spolecznego przekazu\nArt. 15 | Zasada decentralizacji wladzy publicznej\nArt. 16 | Zasada samorzadnosci terytorialnej\nArt. 17 | Samorzady zawodowe\nArt. 18 | Zasada ochrony malzenstwa (kobieta-mezczyzna), rodziny, macierzynstwa\nArt. 19-26 | Inne zasady (weterani, wlasnosc, gospodarka rynkowa, jezyk urzedowy, godlo/flaga/hymn, stolica, swiatopoglad)\n\nZasada suwerennosci Narodu - art. 4\n\nArt. 4 Konstytucji RP:\n1. Wladza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej nalezy do Narodu.\n2. Narod sprawuje wladze przez swoich przedstawicieli lub bezposrednio.\n\nTo zasada suwerennosci narodu (po lacinie: salus populi suprema lex). Naród rozumiany jest tu jako wspolnota polityczna obywateli (a nie etniczna). Wladza pochodzi od narodu i jest przez niego sprawowana albo bezposrednio (referendum, inicjatywa ustawodawcza) albo posrednio (przedstawiciele - poslowie, senatorowie).\n\nZasada unitarnej formy panstwa - art. 3\n\nArt. 3 Konstytucji RP: \"Rzeczpospolita Polska jest panstwem jednolitym.\"\n\nPanstwo unitarne (jednolite) charakteryzuje sie:\n\n- jednym systemem prawnym (jedna konstytucja, jednolite ustawodawstwo);\n- jedna wladza centralna i jednolitym aparatem panstwowym;\n- czesci skladowe (wojewodztwa, powiaty, gminy) nie maja wlasnej suwerennosci - ich kompetencje pochodza z ustaw centralnych;\n- moga miec elementy decentralizacji administracyjnej (samorzad terytorialny - art. 16 Konstytucji), ale to nie podwaza unitarnego charakteru.\n\nPrzeciwienstwo: panstwo federalne (USA, Niemcy, Szwajcaria, Rosja, Brazylia) - czlony federacji (stany, landy, kantony) maja wlasne konstytucje, parlamenty, rzady i czesc suwerennosci.\n\nOdpowiedzi\n\n- Zasada suwerennosci narodu - art. 4\n- Zasada unitarnej formy panstwa - art. 3\n\nTypowy błąd: Czeste pomylki: art. 1 (\"dobro wspolne\") z zasada suwerennosci - dobro wspolne to zasada celowosci panstwa, NIE suwerennosc. Art. 2 (panstwo prawne) z unitarnoscia - panstwo prawne to rule of law, NIE jednolitosc. Trzeba dokladnie czytac kazda zasade i przyporzadkowac.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"Konstytucja RP, zasady ustrojowe, suwerennosc narodu, panstwo unitarne","page_from":7,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nO systemie politycznym jednego z państw europejskich\nW tym federalnym państwie funkcje ustawodawcze pełnią dwie różne instytucje. Na czele\nrządu stoi kanclerz. W XX wieku najczęściej mieliśmy do czynienia z rządami koalicyjnymi\ntzw. wielkiej koalicji socjalistów i chadeków. Rola prezydenta - mimo że jest wybierany przez\nnaród w wyborach bezpośrednich - ogranicza się do funkcji ceremonialno-reprezentacyjnej.\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 159.\nSchemat. System polityczny jednego z państw europejskich\nNa podstawie: B. Bryk, K. Wojtowicz, Systemy polityczne państw Unii Europejskiej, Przemyśl 2001, s. 12.\nRozstrzygnij, czy tekst i schemat dotyczą systemu politycznego tego samego państwa.\nSwój wybór uzasadnij, odwołując się do obu materiałów źródłowych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygniecie: NIE** - tekst i schemat dotycza dwoch roznych panstw. **Uzasadnienie**: - **Tekst opisuje Niemcy (RFN)**: federalne panstwo (Bundestag + Bundesrat - dwie instytucje ustawodawcze), kanclerz na czele rzadu, \"wielka koalicja socjalistow i chadekow\" (CDU/CSU + SPD), prezydent o funkcji ceremonialnej. Charakterystyczne dla Niemiec jest to, ze **prezydent NIE jest wybierany bezposrednio przez narod**, lecz przez Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung) - to drobny blad w tekscie lub specyfika, ale wszystkie inne cechy wskazuja na Niemcy. Faktycznie w Niemczech prezydent jest wybierany przez Zgromadzenie Federalne (Bundestag + przedstawiciele landow). - **Schemat zawiera \"Zgromadzenie Federalne\" jako odrebny organ obok parlamentu** - to bardzo istotne. Wystepuje to w **Austrii**: Bundesversammlung (Zgromadzenie Federalne) to wspolne posiedzenie Rady Narodowej (Nationalrat) i Rady Federalnej (Bundesrat). W Austrii prezydent jest **wybierany w wyborach bezposrednich** (pasuje do tekstu), kanclerz stoi na czele rzadu, parlament jest dwuizbowy. - Jednak schemat zawiera obok \"Parlament Federalny\" tez \"Zgromadzenie Federalne\" i \"Rada Federalna\" jako rozne organy - co bardziej pasuje do **Szwajcarii** (Zgromadzenie Federalne = Bundesversammlung = wspolne posiedzenie izb; Rada Federalna = Bundesrat = rzad). W Szwajcarii jednak nie ma prezydenta wybieranego przez narod. Najprostsze uzasadnienie: tekst mowi o **wielkiej koalicji socjalistow i chadekow w XX wieku** (CDU-SPD) - to **typowo niemiecka** konstrukcja. Tymczasem schemat z \"Zgromadzeniem Federalnym\" i \"Rada Federalna\" jako oddzielnymi organami nie odpowiada strukturze niemieckiej (gdzie sa Bundestag i Bundesrat - nie ma osobnego Zgromadzenia obok parlamentu jako organu trwalego). **WIEC: Tekst opisuje Niemcy, a schemat - Austrie (lub Szwajcarie). Rozne panstwa.**\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nAnaliza tekstu - na ktore panstwo wskazuje?\n\nCechy z tekstu:\n\n1. Panstwo federalne.\n2. Dwie instytucje ustawodawcze (czyli parlament dwuizbowy).\n3. Na czele rzadu stoi kanclerz.\n4. W XX wieku rzady koalicyjne, w tym wielka koalicja socjalistow i chadekow.\n5. Prezydent wybierany przez narod bezposrednio, ale o funkcjach ceremonialnych.\n\nCecha 4 (wielka koalicja CDU-SPD) wskazuje jednoznacznie na Niemcy (RFN) - tam wielka koalicja byla w latach 1966-1969, 2005-2009, 2013-2018. Termin \"chadecja\" w niemieckim kontekscie = CDU/CSU, \"socjalisci\" = SPD.\n\nALE w Niemczech prezydent nie jest wybierany bezposrednio przez narod - wybiera go Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung), zwolane specjalnie w tym celu (poslowie Bundestagu + tylez delegatow z landow). To rozbieznosc.\n\nCecha 5 (bezposredni wybor prezydenta + ceremonialna funkcja) pasuje raczej do Austrii lub Irlandii - tam prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych, ale rzadzi kanclerz/premier.\n\nAnaliza schematu\n\nSchemat wymienia: Kanclerz Federalny, Prezydent Federalny, Rzad Federalny, Parlament Federalny, Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna.\n\nTo rozroznienie miedzy \"Parlamentem\" a \"Zgromadzeniem\" obok \"Rady\" jest niemieckim/austriackim/szwajcarskim klopotem terminologicznym. Niemcy: Bundestag = parlament niemiecki, Bundesrat = izba reprezentacji landow, Bundesversammlung = zgromadzenie do wyboru prezydenta (zwolywane raz na 5 lat). Austria: Nationalrat (Rada Narodowa) + Bundesrat (Rada Federalna) = razem Bundesversammlung (Zgromadzenie Federalne), ktore obraduje rzadko (przysiega prezydenta, decyzje o wojnie). Szwajcaria: Nationalrat + Standerat = Bundesversammlung; Bundesrat = rzad (7 osob).\n\nSchemat z trzema oddzielnymi organami (Parlament, Zgromadzenie, Rada) najlepiej pasuje do Austrii - tam Parlament federalny, Zgromadzenie federalne (jako wspolne posiedzenie izb) i Rada Federalna (Bundesrat - izba landow) wystepuja rownoczesnie jako odrebne instytucje.\n\nWniosek\n\nRozstrzygniecie: tekst i schemat dotycza roznych panstw.\n\n- Tekst: Niemcy (RFN) - charakterystyczna \"wielka koalicja socjalistow i chadekow\" (CDU/SPD).\n- Schemat: Austria (lub Szwajcaria) - obecnosc Zgromadzenia Federalnego jako odrebnego organu obok Parlamentu i Rady Federalnej.\n\nUzasadnienie wzorcowe\n\n\"Tekst dotyczy Niemiec - wskazuje na to wzmianka o wielkiej koalicji socjalistow (SPD) i chadekow (CDU/CSU), charakterystyczna dla tego panstwa. Schemat natomiast wymienia obok Parlamentu Federalnego rowniez Zgromadzenie Federalne i Rade Federalna jako trzy odrebne organy - taka struktura wystepuje w Austrii (gdzie Bundesversammlung jest wspolnym posiedzeniem Nationalrat i Bundesrat). Tekst i schemat dotycza zatem dwoch roznych panstw.\"\n\n(Uwaga: dopuszczalna jest tez interpretacja, ze schemat dotyczy Niemiec - wtedy \"Zgromadzenie Federalne\" = Bundesversammlung, organ jednorazowy do wyboru prezydenta. W tym wypadku rozbieznosc byloby w sposobie wyboru prezydenta - tekst mowi o bezposrednim wyborze, a w Niemczech wybor jest posredni. Wtedy tez wniosek: rozne panstwa lub blad w tekscie.)\n\nTypowy błąd: Glowna trudnosc: wszystkie wymienione panstwa (Niemcy, Austria, Szwajcaria) sa federalne, maja kanclerza i parlamenty federalne, wiec powierzchowne porownanie nie wystarcza. Klucz: wybor prezydenta. W Niemczech - posrednio przez Zgromadzenie Federalne. W Austrii - bezposrednio przez narod. Roznice w organach: schemat z trzema typami organow (Parlament, Zgromadzenie, Rada) wskazuje na Austrie. Czesty blad: stwierdzenie \"TAK, to Niemcy\" bez sprawdzenia, ze schemat pasuje.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"systemy polityczne, Niemcy, federalizm, kanclerz, parlament","page_from":8,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"12","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-3)\nPrzepisy prawne z jednej z polskich konstytucji\nArt. 10. Prawo inicjatywy ustawodawczej przysługuje Rządowi i Sejmowi. […]\nArt. 11. Sejm składa się z posłów, wybranych na lat pięć, licząc od dnia otwarcia Sejmu,\nw głosowaniu powszechnem, tajnem, bezpośredniem, równem i stosunkowem.\nArt. 12. Prawo wybierania ma każdy obywatel polski bez różnicy płci, który w dniu ogłoszenia\nwyborów ukończył lat 21, używa w pełni praw cywilnych i zamieszkuje w okręgu wyborczym\nprzynajmniej od przedednia ogłoszenia wyborów w Dzienniku Ustaw. […]\nArt. 13. Prawo wybieralności ma każdy obywatel, mający prawo wybierania do Sejmu, […]\no ile ukończył lat 25. […]\nArt. 39. Prezydenta Rzeczypospolitej wybierają na lat sied[e]m bezwzględną większością\ngłosów Sejm i Senat, połączone w Zgromadzenie Narodowe. […]\nDz.U. […], nr 44, poz. 267; pisownia oryginalna.\nRozstrzygnij, czy przytoczone przepisy prawne umożliwiały uczestnictwo obywateli\nw życiu politycznym w zakresie większym niż w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.\nSwój wybór uzasadnij, odnosząc się do czterech z tych przepisów i obecnych uregulowań\nw danej kwestii.\nRozstrzygnięcie -\nMWO_1R\nUzasadnienie:","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygniecie: NIE** - obecnie obowiazujaca Konstytucja RP z 1997 r. umozliwia obywatelom uczestnictwo w zyciu politycznym w zakresie **wiekszym**, a nie mniejszym, niz przytoczone przepisy. (Przytoczone przepisy to **Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 r.**) **Uzasadnienie - cztery argumenty:** **1. Art. 12 (cenzus wieku 21 lat) vs Konstytucja RP** - w 1921 r. czynne prawo wyborcze przysylgo od **21 lat**. Obecna Konstytucja RP (art. 62) daje czynne prawo wyborcze od **18 lat**. Wiek granicy obnizyl sie, wiec wiecej obywateli moze uczestniczyc w wyborach. **2. Art. 9 (bierne prawo wyborcze - 25 lat) vs obecnie** - w 1921 r. mozna bylo zostac poslem od **25 roku zycia**. Obecna Konstytucja RP (art. 99) ustala wiek na **21 lat** dla Sejmu i 30 lat dla Senatu. Mlodsi obywatele moga obecnie kandydowac do Sejmu (cenzus obnizony). **3. Art. 39 (prezydent wybierany przez Zgromadzenie Narodowe) vs obecnie** - w 1921 r. prezydenta wybierali poslowie i senatorowie w Zgromadzeniu Narodowym (wybor **posredni**). Obecna Konstytucja RP (art. 127) wprowadza **bezposrednie wybory powszechne prezydenta** - kazdy obywatel z czynnym prawem wyborczym oddaje glos. Wieksze uczestnictwo bezposrednie obywateli. **4. Brak instytucji demokracji bezposredniej w Konstytucji marcowej vs obecna** - przytoczone przepisy nie przewiduja **referendum** ani **obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej**. Obecna Konstytucja RP wprowadza: referendum ogolnokrajowe (art. 125), referendum lokalne (art. 170), referendum w sprawie zmiany Konstytucji (art. 235 ust. 6), obywatelska inicjatywa ustawodawcza (100 000 podpisow - art. 118 ust. 2). Te instrumenty znaczaco zwiekszaja udzial obywateli w stanowieniu prawa. **Argument alternatywny 5**: Art. 12 zawiera cenzus zamieszkania (\"zamieszkuje w okregu wyborczym przynajmniej od przedednia ogloszenia wyborow\") - obecna Konstytucja RP nie wymaga tak rygorystycznego cenzusu zamieszkania.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nIdentyfikacja zrodla\n\nPisownia \"tajnem, bezposredniem, rownem\", \"stosunkowem\", \"siedmiolecie\" oraz wybor prezydenta przez Zgromadzenie Narodowe (Sejm + Senat polaczone) to charakterystyczne cechy Konstytucji marcowej z 17 marca 1921 r. (Dz.U. 1921, nr 44, poz. 267).\n\nTo pierwsza nowoczesna konstytucja II RP, przyjeta przez Sejm Ustawodawczy, wzorowana na konstytucji francuskiej III Republiki. Obowiazywala formalnie do 1935 r. (Konstytucja kwietniowa 1935), choc po przewrocie majowym 1926 r. byla modyfikowana ustawami konstytucyjnymi (tzw. \"nowela sierpniowa\" 1926).\n\nPorownanie z Konstytucja RP z 1997 r.\n\nAspekt | Konstytucja marcowa 1921 | Konstytucja RP 1997\nCzynne prawo wyborcze (wiek) | 21 lat | 18 lat (art. 62)\nBierne prawo wyborcze do Sejmu | 25 lat | 21 lat (art. 99 ust. 1)\nBierne prawo wyborcze do Senatu | (brak Senatu wybieralnego) | 30 lat (art. 99 ust. 2)\nBierne prawo wyborcze na Prezydenta | (35 lat) | 35 lat (art. 127 ust. 3)\nWybor prezydenta | Posredni - Zgromadzenie Narodowe | Bezposredni - wybory powszechne (art. 127)\nKadencja prezydenta | 7 lat | 5 lat (1x reelekcja)\nCenzus zamieszkania (czynne PW) | TAK (zamieszkanie w okregu) | NIE\nReferendum ogolnokrajowe | NIE | TAK (art. 125)\nReferendum lokalne | NIE | TAK (art. 170)\nReferendum konstytucyjne | NIE | TAK (art. 235 ust. 6)\nObywatelska inicjatywa ustawodawcza | NIE | TAK - 100 000 podpisow (art. 118 ust. 2)\nPetycje | (ograniczone) | TAK (art. 63)\n\nWniosek\n\nW praktycznie kazdym wymiarze obecna Konstytucja RP zapewnia obywatelom szersze prawo uczestnictwa w zyciu politycznym:\n\n1. Mlodsi obywatele - czynne PW od 18 zamiast 21 lat, bierne od 21 zamiast 25.\n2. Bezposredni wybor prezydenta - kazdy obywatel decyduje, a nie tylko parlamentarzysci.\n3. Demokracja bezposrednia - referendum (ogolnokrajowe, lokalne, konstytucyjne) i obywatelska inicjatywa ustawodawcza.\n4. Brak cenzusow zamieszkania dla czynnego prawa wyborczego.\n\nKonstytucja marcowa byla na swoje czasy progresywna - wprowadzila powszechne, rowne, tajne i bezposrednie wybory do Sejmu, w tym prawo wyborcze kobiet (Polska byla jednym z pierwszych krajow w Europie, gdzie kobiety glosowaly - od 1918 r.). Ale wspolczesna Konstytucja idzie znacznie dalej w demokratyzacji.\n\nTrzy pozostale uwagi\n\nPisownia oryginalna: zwroc uwage na archaiczne formy \"tajnem\" (zamiast \"tajnym\"), \"bezposredniem\" - to pisownia obowiazujaca przed reforma ortografii 1936 r.\n\n\"Stosunkowo\" w art. 11 = proporcjonalnie (system proporcjonalny). Konstytucja marcowa, jak i obecna Konstytucja RP, przewiduje system proporcjonalny do Sejmu.\n\nKonstytucja kwietniowa 1935 r. zmienila system - prezydent wybierany przez Zgromadzenie Elektorow (80 osob) lub przez ogol obywateli w drugim wariancie; uprawnienia prezydenta zostaly znacznie poszerzone (autorytaryzacja systemu).\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: nie zauwazenie, ze to Konstytucja MARCOWA 1921 r. (pisownia \"tajnem, bezposredniem, rownem\" i \"stosunkowem\" - charakterystyczna dla II RP; \"siedmiolecie\", \"Zgromadzenie Narodowe\" wybierajace prezydenta). Drugi blad: argumentacja typu \"wtedy byly tylko 21 lat, dzis tez sa wybory\" bez konkretnego porownania liczb. Trzeci blad: nie wskazanie referendum / inicjatywy obywatelskiej jako KLUCZOWEJ roznicy. Czwarty: pomylenie z Konstytucja kwietniowa 1935 (jest tam wybor prezydenta posredni, ale przez kolegium elektorow).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"prawa wyborcze, Konstytucja RP, demokracja przedstawicielska","page_from":8,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nArt. 7.1. z ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej\n[Organ ten] [ ] przedkłada Sejmowi: 1) analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki\npieniężnej; 2) opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów; […] 4) informacje\no wynikach kontroli przeprowadzonych na wniosek Prezydenta Rzeczypospolitej, Prezesa\nRady Ministrów oraz innych ważniejszych kontroli […].\nDz.U. 1995, nr 13, poz. 59, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nPodaj pełną nazwę konstytucyjnego organu, który przedkłada Sejmowi RP dokumenty\nwskazane w przytoczonym fragmencie aktu prawnego.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Najwyzsza Izba Kontroli (NIK)** Wskazowki w tekscie: - Przedklada Sejmowi **analize wykonania budzetu panstwa** - to obowiazek NIK z art. 204 Konstytucji RP. - Przedklada **opinie w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrow** - to klasyczna funkcja NIK. - Przeprowadza kontrole **na wniosek Prezydenta, Premiera** - to kompetencja NIK. - Akt prawny: **Dz.U. 1995, nr 13, poz. 59** - to **Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyzszej Izbie Kontroli**. NIK jest naczelnym organem kontroli panstwowej, zgodnie z **art. 202 Konstytucji RP**: \"Najwyzsza Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli panstwowej. Najwyzsza Izba Kontroli podlega Sejmowi.\"\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nNajwyzsza Izba Kontroli (NIK) - charakterystyka\n\nPodstawa prawna:\n\n- Art. 202-207 Konstytucji RP z 1997 r.\n- Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyzszej Izbie Kontroli (Dz.U. 1995, nr 13, poz. 59 - to wlasnie ta ustawa, o ktorej mowa w zadaniu)\n\nPozycja ustrojowa NIK (art. 202 Konstytucji RP)\n\n- NIK jest naczelnym organem kontroli panstwowej;\n- podlega Sejmowi (a nie rzadowi - to gwarantuje jej niezaleznosc od kontrolowanej wladzy wykonawczej);\n- dziala na zasadach kolegialnosci.\n\nPrezes NIK (art. 205 Konstytucji RP)\n\n- powolywany przez Sejm za zgoda Senatu na 6 lat;\n- moze byc ponownie powolany tylko raz;\n- nie moze nalezec do partii politycznej, zwiazku zawodowego ani prowadzic dzialalnosci publicznej nie do pogodzenia z godnoscia urzedu;\n- nie moze byc bez uprzedniej zgody Sejmu pociagniety do odpowiedzialnosci karnej.\n\nZakres kontroli NIK (art. 203 Konstytucji RP)\n\n- obligatoryjnie kontroluje: organy administracji rzadowej, NBP, panstwowe osoby prawne i inne panstwowe jednostki organizacyjne - z punktu widzenia legalnosci, gospodarnosci, celowosci i rzetelnosci.\n- fakultatywnie moze kontrolowac: organy samorzadu terytorialnego, komunalne osoby prawne (z punktu widzenia legalnosci, gospodarnosci i rzetelnosci).\n- fakultatywnie moze kontrolowac inne jednostki organizacyjne i podmioty gospodarcze w zakresie, w jakim wykorzystuja one majatek panstwowy lub komunalny.\n\nDokumenty przedkladane Sejmowi (art. 204 Konstytucji RP)\n\nNIK przedklada Sejmowi:\n\n1. analize wykonania budzetu panstwa i zalozen polityki pienieznej (zadanie z polecenia);\n2. opinie w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrow (zadanie z polecenia);\n3. informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystapienia okreslone w ustawie;\n4. (z ustawy o NIK) informacje o wynikach kontroli przeprowadzonych na wniosek Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrow oraz innych wazniejszych kontroli (cytat z zadania).\n\nIdentyfikacja w zadaniu\n\nTrzy charakterystyczne sygnaly z fragmentu:\n\n1. Analiza wykonania budzetu panstwa - to slynne \"wykonanie budzetu\", co roku NIK przygotowuje obszerny dokument.\n2. Opinia w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrow - absolutorium to formalne zwolnienie rzadu z odpowiedzialnosci za wykonanie budzetu; Sejm uchwala absolutorium m.in. na podstawie opinii NIK.\n3. Numer Dz.U. 1995, nr 13, poz. 59 - to jednoznacznie ustawa o NIK.\n\nOdpowiedz\n\nNajwyzsza Izba Kontroli (pelna nazwa konstytucyjnego organu).\n\nTypowy błąd: Czesty blad: skrot \"NIK\" zamiast pelnej nazwy - polecenie CKE wyraznie zada PELNA NAZWE. Drugi blad: pomylenie z Trybunalem Konstytucyjnym (ten orzeka o zgodnosci ustaw z Konstytucja - to inna funkcja) lub Rzecznikiem Praw Obywatelskich (ten chroni prawa obywateli, nie kontroluje wykonania budzetu). Trzeci blad: \"Izba Kontroli\" - niedokladnie. PELNA nazwa: Najwyzsza Izba Kontroli.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"Najwyzsza Izba Kontroli, organy konstytucyjne RP, ustawa o NIK","page_from":9,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"14","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-1)\nPrzepisy prawne dotyczące samorządu gminnego w Rzeczypospolitej Polskiej\nPrzepis 1. Do wyłącznej właściwości […] [tego organu w gminie wiejskiej] należy:\n1) uchwalanie statutu gminy; […] 4) uchwalanie budżetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania\nz wykonania budżetu […].\nPrzepis 2. [Ten organ] jest organem wykonawczym w gminie [niebędącej miastem na prawach\npowiatu], w której siedziba władz znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy.\nDz.U. 1990, nr 16, poz. 95, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nDo każdego przepisu prawnego dopisz nazwę właściwego organu gminy.\nPrzepis 1. -\nPrzepis 2. -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.\n12.\n13.\n14.\nMaks. liczba punktów\n1\n3\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Przepis 1: rada gminy** (uchwalajacy statut, budzet, sprawozdania - to kompetencje organu stanowiacego i kontrolnego gminy) **Przepis 2: burmistrz** (organ wykonawczy w gminie miejsko-wiejskiej, gdzie siedziba wladz jest w miescie) Wyjasnienie organow wykonawczych w polskim samorzadzie gminnym (art. 26 ustawy o samorzadzie gminnym): - **wojt** - gmina wiejska; - **burmistrz** - gmina miejsko-wiejska lub gmina miejska (do 100 tys. mieszkancow); - **prezydent miasta** - miasto powyzej 100 tys. mieszkancow lub miasto na prawach powiatu. Klucz w przepisie 2: \"gmina niebedaca miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\" = **gmina miejsko-wiejska** (siedziba w miescie, ale gmina obejmuje takze obszary wiejskie). Organem wykonawczym w takiej gminie jest **burmistrz**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nSamorzad gminny w Polsce - struktura organow\n\nPolski samorzad gminny opiera sie na Ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorzadzie gminnym (Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95). Gmina jest najnizsza jednostka samorzadu terytorialnego.\n\nW kazdej gminie wystepuja dwa organy:\n\n1. Organ stanowiacy i kontrolny - rada gminy (we wszystkich rodzajach gmin; w miastach na prawach powiatu pelni jednoczesnie funkcje rady powiatu).\n2. Organ wykonawczy - jednoosobowy:\n- wojt - w gminie wiejskiej (gmina nie majaca miasta);\n- burmistrz - w gminie, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie (gmina miejsko-wiejska) lub gmina miejska do 100 tys. mieszkancow;\n- prezydent miasta - w miescie powyzej 100 tys. mieszkancow oraz w miastach, gdzie do dnia wejscia w zycie ustawy o samorzadzie terytorialnym (1990) prezydent miasta byl organem wykonawczo-zarzadzajacym; oraz w miastach na prawach powiatu.\n\nOd 2002 r. (wybory bezposrednie wojtow, burmistrzow i prezydentow) wszystkie te organy sa wybierane bezposrednio przez mieszkancow w glosowaniu powszechnym.\n\nPrzepis 1: rada gminy\n\nWylaczne kompetencje rady gminy (art. 18 ust. 2 ustawy o samorzadzie gminnym):\n\n- uchwalanie statutu gminy;\n- ustalanie wynagrodzenia wojta;\n- uchwalanie budzetu gminy, rozpatrywanie sprawozdania z wykonania budzetu;\n- udzielanie absolutorium organowi wykonawczemu;\n- uchwalanie miejscowych planow zagospodarowania przestrzennego;\n- uchwalanie podatkow i oplat lokalnych;\n- podejmowanie uchwal w sprawie zaciagania pozyczek i kredytow;\n- uchwalanie programow gospodarczych;\n- nadawanie honorowego obywatelstwa.\n\nSygnaly w przepisie 1: \"uchwalanie statutu gminy\", \"uchwalanie budzetu gminy\", \"sprawozdanie z wykonania budzetu\" - wszystkie wskazuja na rade gminy.\n\nPrzepis 2: burmistrz\n\nKlucz: \"organ wykonawczy w gminie niebedacej miastem na prawach powiatu, w ktorej siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\".\n\nRozkladaem na kawalki:\n\n- \"organ wykonawczy\" → wojt / burmistrz / prezydent miasta;\n- \"niebedacej miastem na prawach powiatu\" → wyklucza prezydenta miasta na prawach powiatu (np. Warszawa, Krakow, Wroclaw);\n- \"siedziba wladz znajduje sie w miescie polozonym na terytorium tej gminy\" → wskazuje, ze w gminie JEST miasto (siedziba), ale gmina nie jest wylacznie miastem - to definicja gminy miejsko-wiejskiej.\n\nOrganem wykonawczym gminy miejsko-wiejskiej (a takze gminy miejskiej do 100 tys.) jest burmistrz.\n\nWojt nie pasuje, bo wojt jest tylko w gminie czysto wiejskiej (bez miasta na terytorium). Prezydent miasta nie pasuje, bo przepis wyklucza miasta na prawach powiatu (gdzie sa prezydenci).\n\nStatystyka\n\nW Polsce jest (stan 2020):\n\n- ok. 1547 gmin wiejskich (wojt);\n- ok. 638 gmin miejsko-wiejskich (burmistrz);\n- ok. 302 gmin miejskich (burmistrz lub prezydent);\n- 66 miast na prawach powiatu (prezydent miasta).\n\nRazem ok. 2477 gmin w Polsce.\n\nOdpowiedzi\n\n- Przepis 1: rada gminy\n- Przepis 2: burmistrz\n\nTypowy błąd: Przepis 1 latwy. Glowna pulapka w przepisie 2 - student wybiera \"wojt\" widzac \"gmina\" ogolnie. Klucz: dokladnie wczytac sie - \"siedziba wladz znajduje sie w MIESCIE polozonym na terytorium tej gminy\" - to wskazuje na gmine miejsko-wiejska, gdzie organem wykonawczym jest **burmistrz**, NIE wojt. Wojt jest tylko w gminach wiejskich (czysto wiejskich, bez miasta).","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"samorzad gminny, organy gminy, rada gminy, wojt","page_from":9,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"15","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-1)\nO finansach publicznych w Rzeczypospolitej Polskiej\nTa forma dochodów jest przekazywana przez państwo ze środków budżetowych różnym\npodmiotom w celu wsparcia ich działalności: jednostkom niepaństwowym, instytucjom\nspołecznym, osobom fizycznym, jak również gminom. Te ostatnie uzyskują ją automatycznie,\na dochody te przeznacza się na realizację zadań publicznych. W przypadku gmin ta forma\ndochodów składa się z kilku części, m.in. oświatowej.\nNa podstawie: mfiles.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nDochody, których dotyczy tekst, to\nA. darowizna.\nB. subwencja.\nC. dotacja celowa.\nD. środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej.","answer":"B","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **B. subwencja** Klucze w tekscie: - \"uzyskuja ja **automatycznie**\" - subwencja jest przekazywana bezwarunkowo, na podstawie ustawowych algorytmow (a nie po wniosku, jak dotacja). - \"przeznacza sie na **realizacje zadan publicznych**\" (ogolnie, nie na konkretny cel - to odroznia od dotacji celowej). - \"sklada sie z kilku czesci, m.in. **oswiatowej**\" - **subwencja ogolna** dla jednostek samorzadu terytorialnego sklada sie z trzech czesci: **wyrownawczej, rownowazacej (dla powiatow regionalnej), oswiatowej**. Subwencja oswiatowa jest najwiekszym strumieniem srodkow z budzetu panstwa do gmin (na finansowanie szkol).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nDochody jednostek samorzadu terytorialnego (JST)\n\nWedlug Ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorzadu terytorialnego dochody JST dziela sie na:\n\n1. Dochody wlasne (autonomiczne):\n- udzialy w podatkach panstwowych (PIT, CIT) - dla gmin: 39,34% z PIT mieszkancow gminy, 6,71% z CIT;\n- podatki i oplaty lokalne (od nieruchomosci, od srodkow transportowych, rolny, lesny, od czynnosci cywilnoprawnych, oplata skarbowa, targowa, miejscowa itp.);\n- dochody z majatku gminy (dzierzawa, sprzedaz);\n- dochody z dzialalnosci gospodarczej.\n\n2. Subwencja ogolna z budzetu panstwa - dochod transferowy.\n\n3. Dotacje z budzetu panstwa - dochod transferowy.\n\n4. Srodki z budzetu UE (np. fundusze strukturalne).\n\nSubwencja vs Dotacja - kluczowa roznica\n\nCecha | Subwencja ogolna | Dotacja celowa\nCel | swobodny - na realizacje zadan wlasnych | scisle okreslony cel\nTryb przyznawania | automatycznie wg algorytmu w ustawie | na wniosek, decyzja organu\nRozliczenie | brak (brak obowiazku zwrotu po realizacji) | scisle rozliczana; niewykorzystane srodki sie zwraca\nCharakter | obowiazkowy, bezwarunkowy | warunkowy\n\nSubwencja ogolna - czesci\n\nSubwencja ogolna sklada sie z trzech czesci (dla gmin i powiatow):\n\n1. Czesc wyrownawcza - zmniejsza dysproporcje w dochodach podatkowych miedzy JST (skladniki: kwota podstawowa + kwota uzupelniajaca).\n2. Czesc rownowazaca (dla gmin) lub regionalna (dla wojewodztw) - dla JST tracacych na zmianach systemowych.\n3. Czesc oswiatowa - na realizacje zadan oswiatowych (prowadzenie szkol). Najwieksza czesc subwencji, w 2020 r. ok. 50 mld zl rocznie dla wszystkich JST.\n\nSygnal w tekscie \"oswiatowa\" = niemal pewny wskaznik subwencji, poniewaz tylko subwencja ogolna ma czesc oswiatowa. Dotacje celowe nie maja \"czesci oswiatowej\" - sa po prostu na konkretne dzialania (np. dotacja na podreczniki, dotacja na \"Wyprawke szkolna\").\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. Darowizna - nieprawidlowe. Darowizna to cywilnoprawne, jednostronne przekazanie majatku. Panstwo nie przekazuje gminom srodkow jako \"darowizny\" - to byloby nieproporcjonalne do struktury budzetowej.\n\nB. Subwencja - prawidlowe. Pasuje \"automatycznie\", \"na realizacje zadan publicznych\", \"czesci m.in. oswiatowa\".\n\nC. Dotacja celowa - nieprawidlowe. Dotacja celowa jest WARUNKOWA, na konkretny cel, nie \"automatyczna\". W tekscie wyraznie pojawia sie \"automatycznie\" i \"na realizacje zadan publicznych\" (ogolnie).\n\nD. Srodki z UE - nieprawidlowe. Tekst mowi \"panstwo ze srodkow budzetowych\" - to budzet panstwowy, nie unijny. Srodki UE sa odrebnym strumieniem.\n\nOdpowiedz\n\nB. subwencja\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: dotacja CELOWA (C) - przekazywana NA KONKRETNY CEL (np. budowa drogi, program rzadowy). Subwencja - swobodnie. Klucz: tekst mowi \"automatycznie\" i \"na realizacje zadan publicznych\" (ogolnie) - to subwencja. Drugi blad: darowizna (A) - to dochod cywilnoprawny, nie publicznoprawny - nie pasuje do \"panstwo ze srodkow budzetowych\". Srodki UE (D) - to dochody z budzetu Unii, nie panstwa.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"finanse samorzadu, subwencja, dotacja, dochody gmin","page_from":10,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"16","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-2)\nSchemat. Postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne w Rzeczypospolitej Polskiej\nNa podstawie: Postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne z kazusami,\nred. R. Hauser, A. Skoczylas, Warszawa 2016.\nOpisy sytuacji\nOpis A. Państwo Kowalscy złożyli odwołanie od decyzji o odmowie wydania pozwolenia na\nbudowę.\nOpis B. Radca prawny w imieniu państwa Kowalskich sporządził skargę kasacyjną od wyroku\nutrzymującego w mocy decyzję o odmowie wydania pozwolenia na budowę.\nOpis C. Państwo Kowalscy wystąpili do starosty z wnioskiem o wydanie pozwolenia na\nbudowę.\nMWO_1R\n16.1. Do każdego z podanych opisów przyporządkuj numer, którym oznaczono na\nschemacie właściwy etap postępowania.\nOpis A. - Opis B. - Opis C. -\n16.2. Podaj nazwy sądów przedstawionych na schemacie.\nSąd I instancji -\nSąd II instancji -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **16.1. Etapy postepowania:** - **Opis A** (odwolanie od decyzji) - **2** (przejscie z organu administracyjnego do organu administracyjnego wyzszego stopnia - to ODWOLANIE). - **Opis B** (skarga kasacyjna od wyroku sadu I instancji) - **4** (przejscie z sadu administracyjnego I instancji do sadu administracyjnego II instancji - to SKARGA KASACYJNA). - **Opis C** (wniosek do starosty o pozwolenie na budowe) - **1** (poczatek postepowania - wniosek strony do organu administracyjnego). Etap **3** (z organu administracyjnego wyzszego stopnia do sadu administracyjnego I instancji) - to **skarga** do sadu administracyjnego, ktora moglaby wystapic w opisie obejmujacym ZASKARZENIE decyzji organu II instancji do sadu (nie ma w zestawie opisow). **16.2. Nazwy sadow:** - Sad I instancji - **Wojewodzki Sad Administracyjny (WSA)** - Sad II instancji - **Naczelny Sad Administracyjny (NSA)**\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nSchemat postepowania administracyjnego i sadowoadministracyjnego\n\nSchemat pokazuje dwa rownolegle systemy, polaczone w jednym punkcie:\n\nTryb administracyjny (KPA - Kodeks postepowania administracyjnego):\n\n1. Wniosek strony do organu administracji (np. starosta, wojt, minister) → (1) Etap 1\n2. Decyzja organu administracji.\n3. Jezeli strona niezadowolona - odwolanie do organu wyzszego stopnia → (2) Etap 2.\n4. Decyzja organu wyzszego stopnia (utrzymujaca lub uchylajaca).\n\nTryb sadowoadministracyjny (PPSA - Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi):\n\n5. Jezeli strona niezadowolona z decyzji organu wyzszego stopnia - skarga do sadu administracyjnego I instancji (Wojewodzkiego Sadu Administracyjnego - WSA) → (3) Etap 3.\n6. Wyrok WSA.\n7. Jezeli strona niezadowolona - skarga kasacyjna do sadu administracyjnego II instancji (Naczelnego Sadu Administracyjnego - NSA) → (4) Etap 4.\n8. Wyrok NSA (ostateczny).\n\n16.1. Przyporzadkowanie opisow\n\nOpis A: \"zlozyli odwolanie od decyzji o odmowie wydania pozwolenia na budowe\"\n\n- ODWOLANIE = srodek prawny w trybie administracyjnym przeciwko decyzji organu I stopnia → kierowane do organu wyzszego stopnia.\n- To etap 2 (przejscie z organu administracyjnego do organu wyzszego stopnia).\n\nOpis B: \"radca prawny [...] sporzadzil skarge kasacyjna od WYROKU utrzymujacego w mocy decyzje [...]\"\n\n- SKARGA KASACYJNA = srodek prawny w trybie sadowym przeciwko wyrokowi sadu I instancji → kierowana do sadu wyzszej instancji.\n- \"od wyroku\" - to wskazuje, ze sprawa byla juz w sadzie I instancji (WSA), a teraz idzie do II instancji (NSA).\n- To etap 4 (przejscie z sadu admin. I instancji do sadu admin. II instancji).\n\nOpis C: \"wystapili do starosty z wnioskiem o wydanie pozwolenia na budowe\"\n\n- WNIOSEK STRONY = poczatek postepowania administracyjnego.\n- To etap 1 (wniosek strony do organu administracyjnego). Starosta jest tu organem administracyjnym I stopnia w sprawach pozwolen na budowe.\n\n16.2. Sady administracyjne w Polsce\n\nSystem sadow administracyjnych RP jest dwuinstancyjny (od reformy z 2003 r.):\n\nSady administracyjne I instancji = Wojewodzkie Sady Administracyjne (WSA):\n\n- jest ich 16 (po jednym w kazdym wojewodztwie + dodatkowe wydzialy zamiejscowe);\n- rozpatruja skargi na decyzje administracyjne, bezczynnosc organow administracji itd.\n\nSad administracyjny II instancji = Naczelny Sad Administracyjny (NSA):\n\n- jeden, z siedziba w Warszawie;\n- rozpatruje skargi kasacyjne od wyrokow WSA;\n- wyroki NSA sa ostateczne (wyjatek: skarga konstytucyjna do TK).\n\nPodstawa prawna: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadow administracyjnych; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sadami administracyjnymi.\n\nPodsumowanie odpowiedzi\n\nOpis | Etap | Uzasadnienie\nA (odwolanie od decyzji) | 2 | Z organu I stopnia do organu wyzszego stopnia\nB (skarga kasacyjna od wyroku) | 4 | Z sadu I instancji do sadu II instancji\nC (wniosek do starosty) | 1 | Poczatek - wniosek strony do organu\n\nSady administracyjne:\n\n- I instancja: Wojewodzki Sad Administracyjny (WSA)\n- II instancja: Naczelny Sad Administracyjny (NSA)\n\nTypowy błąd: Pulapka 1: pomylenie ODWOLANIA (do organu admin. wyzszego stopnia - tryb administracyjny) ze SKARGA (do sadu administracyjnego - tryb sadowy). 16.2 czesty blad: napisanie \"Sad Najwyzszy\" zamiast NSA - SN jest dla spraw cywilnych i karnych, NSA dla administracyjnych. Drugi blad: \"Sad Apelacyjny\" - to dla spraw cywilnych/karnych, NIE administracyjnych.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"postepowanie administracyjne, sady administracyjne, NSA, WSA","page_from":10,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"17","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-3)\nFragment polskiego pisma procesowego\nKatowice, dnia 23 maja 2018 r.\n[1. Nazwa strony] : [2. Nazwa sądu] w Katowicach\nMarian Kowalski Wydział III Cywilny - Odwoławczy\nul. Podleśna 168 ul. Francuska 38\n40-110 Katowice 40-028 Katowice\nza pośrednictwem\nPozwany: [3. Nazwa sądu] w Katowicach\nMichał Dębski Wydział I Cywilny\nul. Podleśna 138 ul. Warszawska 45\n40-110 Katowice 40-010 Katowice\nSygn. akt: I C 315/18\nWartość przedmiotu zaskarżenia: 12 125 zł\n[4. Nazwa środka odwoławczego]\nNa podstawie art. 367 § 1 [5. Nazwa kodeksu] zaskarżam w całości wyrok Sądu\nRejonowego Katowice-Zachód z dnia 7 maja 2018 r., sygn. akt I C 315/18, doręczony mi\nwraz z uzasadnieniem dnia 16 maja 2018 r., na mocy którego nie została zasądzona na moją\nrzecz od pozwanego kwota 12 125 zł.\nNa podstawie: ms.gov.pl\nUzupełnij fragment pisma - wpisz właściwe nazwy.\n1. Nazwa strony -\n2. Nazwa sądu -\n3. Nazwa sądu -\n4. Nazwa środka odwoławczego -\n5. Nazwa kodeksu -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.\n16.1. 16.2.\n17.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n3\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **1. Nazwa strony**: **Powod** (Marian Kowalski jest powodem, bo zaskarza wyrok, w ktorym sad NIE zasadzil na jego rzecz kwoty - czyli to on dochodzil roszczenia; przeciwna strona Michal Debski jest **pozwanym**). **2. Nazwa sadu** (do ktorego skladane jest pismo): **Sad Okregowy** w Katowicach, Wydzial III Cywilny - Odwolawczy. Powod: w sprawach cywilnych I instancji = Sad Rejonowy (do 75 tys. wartosci), II instancja = Sad Okregowy (jako apelacyjny od sadu rejonowego). Wartosc 12 125 zl < 75 000 zl, wiec I instancja byla rejonowy, II instancja jest **okregowy**. **3. Nazwa sadu** (za posrednictwem ktorego): **Sad Rejonowy** Katowice-Zachod w Katowicach, Wydzial I Cywilny (sad, ktory wydal zaskarzony wyrok - art. 369 KPC, apelacje wnosi sie za posrednictwem sadu, ktory wydal wyrok). **4. Nazwa srodka odwolawczego**: **Apelacja** (zwyczajny srodek odwolawczy od wyrokow sadu I instancji, art. 367 KPC - sygnal w tresci: \"Na podstawie art. 367 § 1\"; apelacja przysluguje od wyroku sadu rejonowego do sadu okregowego, od wyroku sadu okregowego I instancji - do sadu apelacyjnego). **5. Nazwa kodeksu**: **Kodeks postepowania cywilnego** (KPC, ustawa z 17 listopada 1964 r. - reguluje postepowanie w sprawach cywilnych; art. 367 znajduje sie w czesci o apelacji w KPC).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nStruktura sadow powszechnych w Polsce\n\nSystem sadow powszechnych jest trojinstancyjny (faktycznie dwuinstancyjny + skarga kasacyjna do SN):\n\nSad Rejonowy - I instancja w wiekszosci spraw cywilnych:\n\n- sprawy o swiadczenie pieniezne do 75 000 zl (od 2023 r. - w 2018 r. limit byl 75 000 zl);\n- sprawy z prawa pracy i ubezpieczen spolecznych;\n- sprawy alimentacyjne, rozwodowe (gdy nie sa skomplikowane);\n- sprawy z prawa rodzinnego i opiekunczego (czesc).\n\nSad Okregowy - I instancja w sprawach powyzej 75 000 zl, sprawy gospodarcze duzej wartosci, sprawy z prawa autorskiego itp.; II instancja dla apelacji od sadow rejonowych.\n\nSad Apelacyjny - II instancja dla apelacji od sadow okregowych (gdy okregowy byl I instancja).\n\nSad Najwyzszy - rozpatruje skargi kasacyjne od wyrokow II instancji.\n\nAnaliza fragmentu pisma\n\nWartosc przedmiotu zaskarzenia = 12 125 zl &lt; 75 000 zl → I instancja musiala byc Sad Rejonowy (i tak jest w tresci: \"Sad Rejonowy Katowice-Zachod\"). Wiec II instancja = Sad Okregowy (a nie Apelacyjny).\n\nTresc pisma: \"Na podstawie art. 367 § 1 [...] zaskarzam w calosci wyrok Sadu Rejonowego\"\n\nArt. 367 KPC dotyczy apelacji w sprawach cywilnych:\n\n§ 1. Apelacja od wyroku sadu pierwszej instancji przysluguje stronie, [...] do sadu drugiej instancji.\n\nTo jednoznacznie wskazuje, ze pismo to apelacja.\n\nTryb wnoszenia apelacji (art. 369 § 1 KPC):\n\n\"Apelacje wnosi sie do sadu, ktory wydal zaskarzony wyrok [...]. Sad ten przekazuje akta sprawy wraz z apelacja do sadu drugiej instancji.\"\n\nCzyli apelacja jest kierowana do sadu II instancji (Okregowego) ALE wnoszona za posrednictwem sadu I instancji (Rejonowego), ktory wydal wyrok.\n\nOdpowiedzi szczegolowe\n\n1. Nazwa strony: Powod\n\nW procesie cywilnym mamy dwie strony: powod (osoba dochodzaca roszczenia) i pozwany (osoba, przeciwko ktorej skierowane jest powodztwo). Marian Kowalski zaskarza wyrok, \"na mocy ktorego nie zostala zasadzona na moja rzecz [...] kwota 12 125 zl\" - czyli to ON dochodzil zaplaty. Powod = Kowalski; Pozwany = Debski.\n\n2. Nazwa sadu (do ktorego apelacja idzie merytorycznie): Sad Okregowy (II instancja)\n\nAdres: ul. Francuska 38, Katowice - to faktyczny adres Sadu Okregowego w Katowicach.\n\n3. Nazwa sadu (za posrednictwem ktorego pismo wnoszone): Sad Rejonowy\n\nAdres: ul. Warszawska 45, Katowice - to adres Sadu Rejonowego Katowice-Zachod, ktory wydal zaskarzony wyrok.\n\n4. Nazwa srodka odwolawczego: Apelacja\n\nPowod: art. 367 § 1 KPC dotyczy apelacji od wyrokow sadu I instancji w postepowaniu cywilnym.\n\n5. Nazwa kodeksu: Kodeks postepowania cywilnego (KPC)\n\nUstawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postepowania cywilnego (Dz.U. 1964, nr 43, poz. 296 z pozn. zm.) reguluje procedure w sprawach cywilnych. Art. 367 jest w czesci o apelacji.\n\nTabela podsumowujaca\n\nNumer | Tresc | Odpowiedz\n1 | Nazwa strony | Powod\n2 | Nazwa sadu (do ktorego) | Sad Okregowy\n3 | Nazwa sadu (za posrednictwem) | Sad Rejonowy\n4 | Srodek odwolawczy | Apelacja\n5 | Kodeks | Kodeks postepowania cywilnego\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: pomylenie sadow. Wartosc 12 125 zl < 75 000 zl → I instancja = REJONOWY, II = OKREGOWY. Gdyby wartosc > 75 000 zl, I = OKREGOWY, II = APELACYJNY. Nie nazywaj sadu II instancji \"Sadem Apelacyjnym\" w tej sprawie - to bedzie Sad Okregowy. Druga pulapka: srodek odwolawczy - **apelacja** (a nie zazalenie czy skarga kasacyjna). Art. 367 KPC = apelacja. Trzecia pulapka: nazwa kodeksu - to KPC, NIE Kodeks cywilny (kc) ani Kodeks karny.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"pismo procesowe, apelacja, sady cywilne, Kodeks postepowania cywilnego","page_from":11,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"18","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-1)\nArtykuł z aktu prawnego obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej\n1. Od chwili zawarcia małżeństwo kanoniczne wywiera takie skutki, jakie pociąga za sobą\nzawarcie małżeństwa zgodnie z prawem polskim, jeżeli:\n(1) między nupturientami nie istnieją przeszkody wynikające z prawa polskiego,\n(2) złożą oni przy zawieraniu małżeństwa zgodne oświadczenie woli dotyczące wywarcia\ntakich skutków i\n(3) zawarcie małżeństwa zostało wpisane w aktach stanu cywilnego na wniosek przekazany\nurzędowi stanu cywilnego w terminie pięciu dni od zawarcia małżeństwa […].\n3. Orzekanie o ważności małżeństwa kanonicznego, a także w innych sprawach małżeńskich\nprzewidzianych w prawie kanonicznym, należy do wyłącznej kompetencji władzy kościelnej.\n4. Orzekanie w sprawach małżeńskich w zakresie skutków określonych w prawie polskim\nnależy do wyłącznej kompetencji sądów państwowych.\nDz.U. [ ], nr […], poz. […] (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nAkt prawny, w którym zamieszczono przytoczone przepisy prawne, to\nA. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.\nB. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.\nC. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. […].\nD. Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, podpisany w Warszawie\ndnia 28 lipca 1993 r.","answer":"D","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **D. Konkordat miedzy Stolica Apostolska i Rzeczapospolita Polska z 28 lipca 1993 r.** Kluczowe slowo: **\"malzenstwo kanoniczne wywiera takie skutki jak malzenstwo cywilne\"** - to instytucja **malzenstwa konkordatowego**, uregulowana w **art. 10 Konkordatu** miedzy Stolica Apostolska a RP. Konkordat zostal podpisany 28 lipca 1993 r. (rzad Hanny Suchockiej), a wszedl w zycie po ratyfikacji w 1998 r. (za prezydentury Aleksandra Kwasniewskiego). Cytat (art. 10 Konkordatu): \"Od chwili zawarcia malzenstwo kanoniczne wywiera takie skutki, jakie pociaga za soba zawarcie malzenstwa zgodnie z prawem polskim, jezeli: 1) miedzy nupturientami nie istnieja przeszkody wynikajace z prawa polskiego, 2) zloza oni przy zawieraniu malzenstwa zgodne oswiadczenie woli dotyczace wywarcia takich skutkow i 3) zawarcie malzenstwa zostalo wpisane w aktach stanu cywilnego na wniosek przekazany urzedowi stanu cywilnego w terminie pieciu dni od zawarcia malzenstwa.\"\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKonkordat miedzy Stolica Apostolska i RP - kontekst\n\nKonkordat to umowa miedzynarodowa miedzy panstwem a Stolica Apostolska (czyli z Kosciolem Katolickim) regulujaca wzajemne stosunki. Konkordat polski z 28 lipca 1993 r.:\n\n- podpisany: 28 lipca 1993 r. (rzad Hanny Suchockiej, ostatni dzien przed wotum nieufnoscia);\n- ratyfikowany: dopiero 23 lutego 1998 r. przez prezydenta Aleksandra Kwasniewskiego (po dlugiej debacie politycznej; Sejm wyrazil zgode na ratyfikacje ustawa z 8 stycznia 1998 r.);\n- weszla w zycie: 25 kwietnia 1998 r.\n\nNajwazniejsze regulacje konkordatu:\n\n1. Wolnosc dzialalnosci Kosciola (art. 1-5);\n2. Wolnosc religii (art. 8);\n3. Religia w szkole (art. 12);\n4. Malzenstwo konkordatowe (art. 10) - TO Z ZADANIA;\n5. Duszpasterstwo wojskowe i wieznienne (art. 16-17);\n6. Status duchownych w sprawach swiadczen socjalnych;\n7. Finanse Kosciola (art. 22) - Fundusz Koscielny i sprawy podatkowe.\n\nMalzenstwo konkordatowe - art. 10 Konkordatu\n\nWprowadzenie konkordatu zmienilo polskie prawo malzenskie. Wczesniej (od 1946 r.) obowiazywal system rozdzialu - tylko malzenstwo cywilne (urzedowe) wywieralo skutki prawne; malzenstwo koscielne bylo wylacznie aktem religijnym.\n\nPo wejsciu w zycie konkordatu (1998) wprowadzono system fakultatywny - obywatel moze wybrac:\n\n- malzenstwo cywilne w urzedzie stanu cywilnego (USC);\n- malzenstwo konkordatowe - zawarte w formie wyznaniowej (najczesciej w kosciele) z jednoczesnymi skutkami cywilnymi, pod warunkami z art. 10 ust. 1 Konkordatu i art. 1 § 2 KRO:\n1. brak przeszkod z prawa polskiego (np. wiek 18 lat, brak istniejacego malzenstwa);\n2. zgodne oswiadczenie woli wywarcia skutkow cywilnych zlozone podczas ceremonii;\n3. wpis do aktow stanu cywilnego w ciagu 5 dni (duchowny przekazuje zaswiadczenie do USC).\n\nUst. 3 i 4 art. 10: rozdzielenie kompetencji - kosciol orzeka o waznosci malzenstwa kanonicznego (uniewaznienie koscielne - \"stwierdzenie niewaznosci\"), panstwo orzeka w sprawach skutkow cywilnych (rozwod cywilny, alimenty, podzial majatku - tylko sady panstwowe).\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. Kodeks cywilny - reguluje stosunki majatkowe miedzy osobami (wlasnosc, umowy, dziedziczenie). Malzenstwo NIE jest w kodeksie cywilnym - jest w odrebnym kodeksie rodzinnym i opiekunczym.\n\nB. Kodeks rodzinny i opiekunczy (KRO) - reguluje malzenstwo, rodzicielstwo, alimenty, opieke. KRO odwoluje sie do konkordatu (art. 1 § 2 KRO mowi o malzenstwie wyznaniowym), ALE PRZYTOCZONE PRZEPISY SA Z KONKORDATU - widac to po formie \"wladza koscielna\", \"Stolica Apostolska\" (w tytulach umowy), oraz po tym, ze konkordat to akt miedzynarodowy miedzy panstwami (RP a Stolica Apostolska), ktory ma pierwszenstwo przed ustawami zwyklymi.\n\nC. Konstytucja RP - zawiera ogolna zasade rozdzialu Panstwa i Kosciolow (art. 25 - autonomia i niezaleznosc) ale nie reguluje szczegolnie malzenstwa konkordatowego.\n\nD. Konkordat z 28 lipca 1993 r. - TO TEN AKT. Pasuja sygnaly: \"wladza koscielna\", \"malzenstwo kanoniczne\", systematyczna regulacja stosunkow Panstwo-Kosciol.\n\nOdpowiedz\n\nD. Konkordat miedzy Stolica Apostolska i Rzeczapospolita Polska, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.\n\n(Pelny tytul aktu prawnego: \"Konkordat miedzy Stolica Apostolska i Rzeczapospolita Polska, podpisany w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.\", Dz.U. 1998, nr 51, poz. 318.)\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: kodeks rodzinny i opiekunczy (B) - student myli, bo \"malzenstwo\" to KRO. Ale to KONKORDAT reguluje WZAJEMNE UZNAWANIE malzenstwa kanonicznego przez panstwo. KRO odsyla do konkordatu i reguluje strone polska (urzad stanu cywilnego), ale sam przepis o \"uznawaniu malzenstwa kanonicznego\" jest w konkordacie. Drugi sygnal: \"Stolica Apostolska\" i \"wladza koscielna\" - to slownictwo konkordatu, nie kodeksu cywilnego.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"konkordat, prawo wyznaniowe, malzenstwo konkordatowe, stosunki Panstwo-Kosciol","page_from":12,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"19","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-2)\nPrzepisy prawne z polskiej Ustawy o prawach konsumenta\nArt. 27. Konsument, który zawarł umowę na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa,\nmoże w terminie 14 dni odstąpić od niej bez podawania przyczyny i bez ponoszenia kosztów […].\nArt. 28. Bieg terminu do odstąpienia od umowy rozpoczyna się:\n1) dla umowy, w wykonaniu której przedsiębiorca wydaje rzecz, będąc zobowiązany do\nprzeniesienia jej własności - od objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta lub\nwskazaną przez niego osobę trzecią inną niż przewoźnik, a w przypadku umowy, która:\na) obejmuje wiele rzeczy, które są dostarczane osobno, partiami lub w częściach - od\nobjęcia w posiadanie ostatniej rzeczy, partii lub części,\nb) polega na regularnym dostarczaniu rzeczy przez czas oznaczony - od objęcia\nw posiadanie pierwszej z rzeczy […].\nArt. 29.1. Jeżeli konsument nie został poinformowany przez przedsiębiorcę o prawie\nodstąpienia od umowy, prawo to wygasa po upływie 12 miesięcy od dnia upływu terminu,\no którym mowa w art. 27.\nDz.U. 2014, poz. 827, z późn. zm. (stan prawny na 25 lutego 2020 r.).\nOpisy przykładów\nPrzykład 1. Paweł zamówił w e-sklepie dekoder i telewizor. Dekoder otrzymał 5 września\n2018 roku, a telewizor został doręczony osobną przesyłką po kolejnych 7 dniach. Klient nie\nzostał poinformowany przez przedsiębiorcę o prawie odstąpienia od umowy.\nPrzykład 2. Pani Jadwiga zamówiła półroczną prenumeratę miesięcznika „Warto Wiedzieć”.\nPierwsze wydanie otrzymała 4 września 2018 roku, a kolejne - 4 października 2018 roku. Wraz\nz numerem wrześniowym poinformowano ją o prawie odstąpienia od umowy. Po otrzymaniu\nczasopisma w październiku Pani Jadwiga postanowiła odstąpić od umowy.\nNa podstawie: prawakonsumenta.uokik.gov.pl\nMWO_1R\n19.1. Podaj przysługujący klientowi ostateczny możliwy termin odstąpienia od umowy,\nktórej dotyczy przykład 1. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych\nprzepisów prawnych.\nTermin -\nUzasadnienie -\n19.2. Rozstrzygnij, czy klientka mogła odstąpić od umowy, której dotyczy przykład 2.\nSwój wybór uzasadnij, odnosząc się do przytoczonych przepisów prawnych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **19.1. Termin dla Pawla (Przyklad 1):** Termin **14 dni** liczy sie od daty otrzymania **ostatniej** rzeczy (gdy umowa obejmuje wiele rzeczy doreczanych osobno). Pawel otrzymal dekoder **5 wrzesnia 2018**, a telewizor po kolejnych 7 dniach - czyli **12 wrzesnia 2018**. Termin 14 dni liczony od 12 wrzesnia 2018 r. konczy sie **26 wrzesnia 2018 r.** Uzasadnienie: art. 27 daje konsumentowi 14 dni na odstapienie, art. 28 punkt 1 stanowi, ze bieg terminu rozpoczyna sie od objecia rzeczy w posiadanie. Gdy umowa obejmuje wiele rzeczy doreczanych osobno (jak w Przykladzie 1 - dekoder i telewizor jako dwie przesylki), termin liczy sie od daty otrzymania **ostatniej rzeczy** (telewizor - 12.09.2018). Konczy sie zatem **26 wrzesnia 2018 r.** (12 wrzesnia + 14 dni). **19.2. Czy Pani Jadwiga moze odstapic (Przyklad 2):** **TAK, mogla odstapic od umowy.** Pomimo ze minelo wiecej niz 14 dni od otrzymania towaru, Pani Jadwiga **nie zostala poinformowana o prawie odstapienia** przez przedsiebiorce (cecha rozszerzonej oferty - oferta bez wymaganych pouczen). Zgodnie z **art. 29 ust. 1**, gdy przedsiebiorca nie poinformowal konsumenta o prawie odstapienia, **termin wydluza sie do 12 miesiecy** od dnia uplywu pierwotnego terminu z art. 27. Liczenie: ostatnia rzecz - 6 pazdziernika 2018 r. → pierwotny termin 14 dni do 20 pazdziernika 2018 r. → wydluzenie o 12 miesiecy = do **20 pazdziernika 2019 r.** (lub interpretacja: pierwotny termin to 14 dni + 12 miesiecy = ok. 12 miesiecy i 14 dni od otrzymania ostatniej rzeczy). Tak wiec **Pani Jadwiga mogla odstapic** w pazdzierniku 2019 r. (jesli to mial byc termin, ktory uplynalby), bo dziala wydluzenie z art. 29 ust. 1.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nUstawa o prawach konsumenta z 30 maja 2014 r. - kontekst\n\nUstawa wdraza do polskiego prawa unijne dyrektywy konsumenckie (m.in. Dyrektywa 2011/83/UE). Glowne instytucje:\n\n1. Prawo odstapienia od umowy zawartej na odleglosc lub poza lokalem (art. 27-38) - tzw. \"prawo do namyslu\";\n2. Obowiazki informacyjne przedsiebiorcy przed zawarciem umowy (art. 12-22);\n3. Sprzedaz konsumencka - reguly dostawy, momentu przejscia ryzyka.\n\nArt. 27: Prawo odstapienia\n\nKonsument moze w 14 dni odstapic od umowy zawartej:\n\n- na odleglosc (telefonicznie, internetowo, korespondencyjnie);\n- poza lokalem przedsiebiorstwa (np. akwizytor w domu, pokaz handlowy w hotelu).\n\nOdstapienie:\n\n- bez podania przyczyny;\n- bez kosztow (z wyjatkiem dodatkowych kosztow zwrotu, gdy konsument wybral droga forme dostawy nie standardowa);\n- przez oswiadczenie (najprosciej - formularz odstapienia).\n\nArt. 28: Poczatek biegu terminu\n\nBieg terminu 14 dni rozpoczyna sie od:\n\n1. objecia rzeczy w posiadanie (umowa sprzedazy rzeczy);\n2. w przypadku wielu rzeczy doreczanych osobno - od objecia ostatniej rzeczy;\n3. w przypadku umowy o swiadczenie uslug - od dnia zawarcia umowy.\n\nArt. 29: Wydluzenie terminu\n\nJezeli konsument nie zostal poinformowany o prawie odstapienia, termin wydluza sie do 12 miesiecy od uplywu pierwotnego terminu z art. 27.\n\n19.1. Przyklad 1 - Pawel\n\nPawel otrzymal:\n\n- dekoder 5 wrzesnia 2018\n- telewizor 7 dni pozniej = 12 wrzesnia 2018\n\nPawel byl poinformowany o prawie odstapienia.\n\nKlucz: gdy umowa obejmuje wiele rzeczy doreczanych osobno (np. dwie przesylki z e-sklepu), termin 14 dni liczy sie od otrzymania ostatniej rzeczy (art. 28 pkt 1 wedlug ujednoliconej interpretacji - choc literalny tekst mowi o objeciu \"rzeczy\" w l.poj., wykladnia uznaje, ze chodzi o ostatnia rzecz, bo dopiero wtedy konsument moze ocenic calosc zamowienia).\n\nTermin: 12.09.2018 + 14 dni = 26 wrzesnia 2018 r.\n\nPawel ma czas do 26.09.2018 na zlozenie oswiadczenia o odstapieniu.\n\n19.2. Przyklad 2 - Pani Jadwiga\n\nPani Jadwiga:\n\n- otrzymala towary 4.09.2018 i 6.10.2018 (ostatnia rzecz 6.10.2018);\n- chce odstapic od umowy.\n- \"rozszerzona oferta\" - sugeruje, ze byla to oferta nietypowa, bez wymaganych pouczen.\n\nKlucz: jezeli rozszerzona oferta = oferta bez informacji o prawie odstapienia, to dziala art. 29 ust. 1 - termin wydluza sie do 12 miesiecy od uplywu pierwotnego terminu (14 dni od 6.10.2018 = do 20.10.2018; wydluzenie o 12 miesiecy = do 20.10.2019).\n\nRozstrzygniecie: Pani Jadwiga MOZE odstapic od umowy, jezeli oswiadczenie zlozy w terminie wydluzonym (do 20.10.2019). Uzasadnienie: art. 29 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta wydluza termin do 12 miesiecy w razie braku poinformowania konsumenta.\n\nTabela podsumowujaca\n\nAspekt | Przyklad 1 (Pawel) | Przyklad 2 (Jadwiga)\nData otrzymania ostatniej rzeczy | 12.09.2018 | 6.10.2018\nPoinformowany o prawie odstapienia? | TAK | NIE (rozszerzona oferta)\nPierwotny termin (14 dni) | do 26.09.2018 | do 20.10.2018\nTermin wydluzony (art. 29) | nie dotyczy | do 20.10.2019\nCzy moze odstapic? | TAK do 26.09.2018 | TAK do 20.10.2019\n\nTypowy błąd: 19.1: czesty blad - liczenie 14 dni od daty otrzymania PIERWSZEJ rzeczy (dekodera 5.09). Ale w przypadku umowy zlozonej z wielu rzeczy doreczanych osobno, termin liczy sie od OSTATNIEJ rzeczy. 19.2: blad - student mowi \"NIE, bo minelo 14 dni\". Klucz: art. 29 wydluza termin do 12 miesiecy gdy konsument NIE byl poinformowany. Tu jest charakterystyczne sformulowanie \"rozszerzonej oferty\" - tj. nietypowa oferta bez pouczen.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"prawa konsumenta, odstapienie od umowy, sprzedaz na odleglosc","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-1)\nSkala podatkowa obowiązująca w Rzeczypospolitej Polskiej w rozliczeniach za 2017 rok\nDochód (w złotych)\nSposób obliczania podatku\ndo 85 528\n18% minus kwota zmniejszająca podatek\nponad 85 528\n15 395 zł 04 gr plus 32% nadwyżki ponad 85 528 zł\nminus kwota zmniejszająca podatek\nNa podstawie: www.[ ].pl\nOceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa,\nalbo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPrzedstawiony typ podatku ma charakter progresywny.\nP\nF\n2.\nPrzedstawiony sposób obliczania podatku odnosi się do podatku CIT.\nP\nF\n3.\nW sytuacji dochodu w wysokości 140 tysięcy złotych podatek dochodowy\nw wysokości 32% płacony był od całego dochodu podatnika.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.\n19.1. 19.2.\n20\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **1. P (PRAWDA)** - Skala ma DWA progi (18% i 32%), gdzie wyzsza stawka stosuje sie do dochodu powyzej pewnego prog. To definicja **podatku progresywnego** - im wyzszy dochod, tym wyzsza efektywna stopa podatkowa. **2. F (FALSZ)** - Przedstawiona skala dotyczy **podatku PIT** (Personal Income Tax - podatek dochodowy od osob fizycznych), a NIE CIT (Corporate Income Tax - podatek od osob prawnych). Sygnaly: skala progresywna ze stawkami 18% i 32% to klasyczny polski PIT (w 2017 r.). CIT w Polsce wynosil w 2017 r. **19%** (stawka liniowa, jednolita) lub 15% dla malych podatnikow - bez progresji, bez progow. **3. F (FALSZ)** - Zgodnie ze skala podatkowa, **podatek 32% placony jest TYLKO od NADWYZKI ponad 85 528 zl**, NIE od calego dochodu. Z tekstu: \"15 395 zl 04 gr plus 32% **nadwyzki** ponad 85 528 zl\". Czyli przy dochodzie 140 000 zl podatnik placi: - od pierwszych 85 528 zl: 18% (= 15 395 zl 04 gr, juz przeliczone w tabeli); - od nadwyzki 140 000 - 85 528 = 54 472 zl: 32% (= 17 431 zl 04 gr); - lacznie: ok. 32 826 zl minus kwota zmniejszajaca. Zatem 32% NIE jest placone od calych 140 000 zl - tylko od czesci nadwyzki.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nPodstawowe pojecia o podatkach\n\nTypy stop podatkowych:\n\n1. Podatek proporcjonalny (liniowy, flat tax) - jednolita stawka procentowa, niezaleznie od wysokosci podstawy opodatkowania. Przyklad w Polsce: CIT (19%), liniowy PIT dla przedsiebiorcow (19%), VAT (23% stawka podstawowa).\n\n2. Podatek progresywny - im wyzsza podstawa, tym wyzsza efektywna stopa. Stosuje sie progi i stawki rosnace. Przyklad w Polsce: PIT na zasadach ogolnych (skala 18%/32% w 2017 r.; po reformie z 2022 r. - 12%/32%).\n\n3. Podatek regresywny - efektywna stopa MALEJE wraz ze wzrostem podstawy. Rzadko spotykany jako jawny system, choc niektore podatki posrednie (VAT) maja charakter regresywny w stosunku do dochodu (biedni placa wiekszy % dochodu na VAT).\n\nPolska skala PIT (2017 r.)\n\nProg | Stawka\ndo 85 528 zl | 18% (minus kwota zmniejszajaca, w 2017 r. zalezna od dochodu - od ok. 1 188 zl)\nponad 85 528 zl | 15 395,04 zl + 32% od nadwyzki ponad 85 528 zl (minus kwota zmniejszajaca)\n\nPo reformie (Polski Lad 2022 + korekta lipiec 2022):\n\nProg | Stawka\ndo 120 000 zl | 12% minus kwota zmniejszajaca\nponad 120 000 zl | 10 800 zl + 32% od nadwyzki ponad 120 000 zl\n\nAnaliza zdan\n\nZdanie 1: \"Podatek ma charakter progresywny\"\n\nW tabeli sa dwie stawki: 18% (do 85 528 zl) i 32% (od nadwyzki ponad 85 528 zl). Wyzsza stawka dla wyzszych dochodow = progresja. Zdanie jest PRAWDA.\n\nCo wiecej: 18% w pierwszym progu minus kwota zmniejszajaca sprawia, ze efektywna stopa na samym dole skali jest jeszcze nizsza niz 18% - to wzmacnia progresywnosc systemu.\n\nZdanie 2: \"Sposob obliczania odnosi sie do podatku CIT\"\n\nCIT (Corporate Income Tax) to podatek od osob prawnych - spolek (sp. z o.o., S.A., komandytowych itd.). W Polsce w 2017 r. CIT mial dwie stawki:\n\n- 19% - stawka podstawowa (liniowa, jednolita);\n- 15% - dla malych podatnikow (od 2017 r.).\n\nCIT jest liniowy, nie progresywny. Stawka procentowa jest taka sama niezaleznie od dochodu. Pokazana skala dotyczy PIT (podatku od osob fizycznych), nie CIT. Zdanie jest FALSZ.\n\nZdanie 3: \"Przy dochodzie 140 tys. zl podatek 32% placony byl od calego dochodu\"\n\nTu jest klasyczna pulapka. W skali progresywnej kazdy prog ma swoja stawke, ktora dotyczy TYLKO dochodu w tym progu (a nie calego dochodu).\n\nDla dochodu 140 000 zl w 2017 r.:\n\n- pierwsze 85 528 zl: 18% = 15 395,04 zl (jest juz przeliczone w tabeli);\n- nadwyzka 140 000 - 85 528 = 54 472 zl: 32% = 17 431,04 zl;\n- razem (przed kwota zmniejszajaca): 32 826,08 zl.\n\nGdyby caly dochod byl opodatkowany 32%: 32% × 140 000 = 44 800 zl - tyle pacilby tylko w hipotetycznym systemie. W rzeczywistosci: ok. 32 826 zl, czyli efektywna stopa ok. 23,4%, a nie 32%.\n\nZdanie FALSZ - 32% placone jest tylko od nadwyzki ponad 85 528 zl, NIE od calego dochodu.\n\nTabela podsumowujaca\n\nZdanie | Ocena | Uzasadnienie\n1. Podatek progresywny | P | Dwie rosnace stawki (18% i 32%)\n2. Dotyczy CIT | F | To PIT (CIT to 19% liniowy)\n3. 32% od calego dochodu 140 tys. | F | Tylko od nadwyzki ponad 85 528 zl\n\nTypowy błąd: Zdanie 3 jest pulapka na nieczytajacych dokladnie. Slowo \"NADWYZKI\" w tabeli jest kluczowe. Wielu studentow myli podatek progresywny z liniowym - mysla, ze gdy \"wpadnie sie\" w drugi prog, to caly dochod jest opodatkowany 32%. To NIEPRAWDA. Tylko nadwyzka. Zdanie 2: zapamietaj - PIT to skala progresywna dla osob fizycznych, CIT to liniowy 19% dla firm.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"podatki, PIT, podatek progresywny, skala podatkowa","page_from":13,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"21","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-1)\nPlakaty dotyczące łamania jednej z wolności człowieka (autorzy: M. Saba’aneh i P.X. Molina)\nNa podstawie: www.cartoonmovement.com\nUzasadnij, że plakaty dotyczą łamania tej samej wolności człowieka - w odpowiedzi podaj\nnazwę tej wolności i odnieś się do właściwych elementów graficznych tych plakatów.\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Nazwa wolnosci: **wolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow)**. Plakat 1 - **olowek** to symbol pisanego slowa, prasy, dziennikarstwa, sztuki rysunkowej (rysownicy, autorzy karykatur). **Sruby/zaciski** dociskajace go to symbol cenzury, blokady, ograniczania mozliwosci pisania/wypowiedzi. Obrazuje to opresje wobec dziennikarzy, rysownikow, pisarzy - tych, ktorzy poslugja sie slowem pisanym. Olowek **nie moze pisac**, bo jest unieruchomiony. Plakat 2 - **golebica (golabek pokoju)** to symbol pokoju, ale takze symbol **slowa Bozego, dobrej nowiny, wolnosci duchowej**. W kontekscie wolnosci slowa - **golebica niesie wiadomosc/przeslanie**. **Czarny dym/chmura** atakujaca i pochlaniajaca golebice to symbol opresji, niszczenia wolnosci niesienia przekazu. Wolnosc wypowiedzi jest **tlumiona** przez czarne sily (cenzura, reziim, autorytaryzm). Oba plakaty pokazuja **lamanie wolnosci slowa**: pierwszy - przez fizyczne uniemozliwienie pisania (sruby na olowku), drugi - przez metafore niszczenia niosacych przekaz (golebica atakowana przez czarny dym/chmure). Wspolny mianownik: **opresja wobec tych, ktorzy mowia, pisza, niosa slowo**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nWolnosc slowa - definicja i zrodla\n\nWolnosc slowa (wolnosc wypowiedzi, wolnosc wyrazania pogladow) to jedno z podstawowych praw czlowieka, gwarantowane:\n\n- Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka (1948), art. 19: \"Kazda osoba ma prawo do wolnosci wyrazania opinii [...]\";\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (1966), art. 19;\n- Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950), art. 10;\n- Karta Praw Podstawowych UE, art. 11;\n- Konstytucja RP, art. 54 ust. 1: \"Kazdemu zapewnia sie wolnosc wyrazania swoich pogladow oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.\"\n\nWolnosc slowa obejmuje:\n\n- wolnosc poszukiwania informacji;\n- wolnosc otrzymywania informacji;\n- wolnosc rozpowszechniania informacji (przez slowo mowione, pisane, drukowane, w mediach elektronicznych).\n\nCzesto wymiennie uzywa sie tez nazw: wolnosc wyrazania pogladow, wolnosc prasy, wolnosc mediow, wolnosc opinii.\n\nPlakat 1 - olowek w zaciskach\n\nSymbolika:\n\n- Olowek = narzedzie pisarza, rysownika, dziennikarza, sztukmistrza. Klasyczny symbol slowa pisanego, prasy, satyry rysunkowej.\n- Sruby/zaciski/imadlo = mechanizm gniotaca, blokujaca - symbol cenzury, prasy panstwowej, opresji.\n- Olowek unieruchomiony = autor nie moze pisac, mowic, ryssowac.\n\nMahmoud Saba'aneh (autor) jest palestynskim rysownikiem, byl wieziony w Izraelu - jego prace czesto poruszaja temat wolnosci tworczosci i wolnosci slowa, zwlaszcza w kontekstach gdzie wladze ograniczaja swobode wypowiedzi.\n\nPlakat 2 - czarna chmura pochwytujaca golebice\n\nSymbolika:\n\n- Bialaa golebica (golabek pokoju) = symbol pokoju, dobra, duchowosci, wolnosci. W tradycji chrzescijanskiej takze Ducha Swietego, slowa Bozego, dobrej nowiny.\n- Czarna chmura/dym formowany w ksztalt potwora = symbol opresji, zla, mocy ciemnych, autorytaryzmu, cenzury.\n- Pochwytywanie golebicy przez chmure = niszczenie pokoju/wolnosci/przekazu przez sily reziimu.\n\nPedro X. Molina (autor) jest nikaraguanskim rysownikiem, czesto krytykujacym rzady Daniela Ortegi w Nikaragui - jego prace dotycza ograniczania wolnosci slowa i represji wobec dziennikarzy.\n\nWspolne przeslanie\n\nOba plakaty pokazuja lamanie wolnosci slowa przy uzyciu odmiennych metafor:\n\n- Plakat 1: bezposrednio - narzedzie pisania jest unieruchomione (cenzura wewnetrzna/zewnetrzna).\n- Plakat 2: posrednio - niosacy przeslanie (golebica) jest atakowany przez sily ciemne (cenzura, terror).\n\nArgument w stylu CKE\n\n\"Plakaty dotycza wolnosci slowa (wolnosci wypowiedzi). Plakat 1 przedstawia olowek ujety w zaciski/sruby - olowek to symbol narzedzia, ktorym sie pisze i tworzy (dziennikarstwo, sztuka), a zaciski symbolizuja cenzure i ograniczenie tej dzialalnosci. Plakat 2 ukazuje biala golebice atakowana przez czarna chmure - golebica jest symbolem pokoju i niosacego przekaz, a czarna chmura symbolizuje opresje, ktora dlawi mozliwosc rozpowszechniania slowa. Oba plakaty pokazuja zatem zjawisko cenzury i tlumienia mozliwosci wyrazania pogladow - czyli lamanie wolnosci slowa.\"\n\nTypowy błąd: Czesty blad: napisanie \"wolnosc prasy\" - to OK, bo to czesc wolnosci slowa, ale lepsza odpowiedz jest szersza - \"wolnosc slowa/wypowiedzi\". Drugi blad: opis plakatow BEZ POWIAZANIA Z WOLNOSCIA - polecenie wymaga odniesienia do elementow graficznych i powiazania ich z TA SAMA wolnoscia. Trzeci blad: napisanie \"wolnosc twórczosci artystycznej\" - to mozliwe ale waska interpretacja.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"prawa czlowieka, wolnosci, ikonografia, plakat spoleczny","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nFragment deklaracji dotyczącej praw człowieka\nZWAŻYWSZY, że uznanie przyrodzonej godności oraz równych i niezbywalnych praw\nwszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju\nświata,\nZWAŻYWSZY, że nieposzanowanie i nieprzestrzeganie praw człowieka doprowadziło do\naktów barbarzyństwa, które wstrząsnęły sumieniem ludzkości, i że ogłoszono uroczyście jako\nnajwznioślejszy cel ludzkości dążenie do zbudowania takiego świata, w którym ludzie\nkorzystać będą z wolności […] przekonań oraz z wolności od strachu i nędzy, […]\nPRZETO ZGROMADZENIE OGÓLNE ogłasza uroczyście […] [niniejszą deklarację] jako\nwspólny najwyższy cel wszystkich ludów i wszystkich narodów […].\nwww.unic.un.org.pl\nO prawach człowieka\nPrawa człowieka zrodziły się w środowisku państw […] wywodzących się z kultury\neuropejskiej. […] Tymczasem różne części świata rozwijają się swoim własnym rytmem,\ntraktując tradycje polityczne, prawne i kulturowe jako czynnik integrujący społeczność lokalną.\nUniwersalny charakter praw przyjętych z inspiracji Zachodu na gruncie Narodów\nZjednoczonych nie wystarcza, aby własne obyczaje i tradycje zapomnieć i odrzucić. [ ]\nTradycji kulturowych przestrzega się nie tylko w zachowaniach społecznych, ale uwzględnia\nje także miejscowe prawo. Jeśli przy tym jeszcze niedawno wydawało się, że następuje\nuniwersalizacja wzorców kulturowych i dominującym staje się zachodni sposób myślenia, to\nod kilku lat obserwować można tendencje powrotu do korzeni, podkreślanie odrębności i brak\nzgody na bezkrytyczne przyjmowanie koncepcji zachodnich. Próby ich upowszechnienia coraz\nczęściej traktowane są w kategoriach działań o charakterze imperialnym […].\nG. Michałowska, Prawa człowieka i ich ochrona, Warszawa 2000, s. 115-117.\n22.1. Podaj nazwę deklaracji, której fragment przytoczono.\n22.2. Na podstawie materiałów źródłowych sformułuj argument i kontrargument do tezy:\nPrawa człowieka mają charakter uniwersalny.\nArgument -\nKontrargument -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n21.\n22.1. 22.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **22.1. Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka** (przyjeta przez Zgromadzenie Ogolne ONZ **10 grudnia 1948 r.** w Paryzu, rezolucja 217 A III). Sygnaly w tekscie: - \"ZGROMADZENIE OGOLNE oglasza uroczyscie [...] niniejsza Deklaracje\" - to Zgromadzenie Ogolne ONZ; - \"akty barbarzynstwa, ktore wstrzasnely sumieniem ludzkosci\" - nawiazanie do II wojny swiatowej i Holocaustu; - \"dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow\" - charakter uniwersalny. **22.2.** **Argument ZA (prawa czlowieka maja charakter uniwersalny):** Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka zostala uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ **dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow** (cytat z preambuly). Opiera sie na **przyrodzonej godnosci** czlowieka i **rownych, niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej** - czyli prawach przynaleznych kazdej osobie niezaleznie od narodowosci, rasy, religii, kultury czy plci. Sam dokument zostal podpisany w 1948 r. przez wiekszosc panstw swiata, co pokazuje globalne uznanie tych praw. Uniwersalnosc jest zasada zalozycielska systemu praw czlowieka. **Kontrargument PRZECIW (prawa czlowieka NIE maja charakteru uniwersalnego):** Drugi tekst zwraca uwage, ze prawa czlowieka **zrodzily sie w europejskim systemie panstw, wywodzacych sie z kultury europejskiej**. Rozne czesci swiata maja **wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe** (np. systemy prawne oparte na szariacie, prawie konfucjanskim, prawie zwyczajowym), ktore moga byc nie do pogodzenia z zachodnim koncepcjem praw indywidualnych. **Universalny charakter praw przyjetych z inspiracji Zachodu** moze byc postrzegany jako forma kulturowego imperializmu lub narzucania zachodnich wartosci. To **relatywizm kulturowy** - argument, ze prawa czlowieka sa konstrukcja kulturowa, a nie obiektywnie uniwersalna.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nPowszechna Deklaracja Praw Czlowieka (PDPCz) - kontekst\n\nData uchwalenia: 10 grudnia 1948 r. (rocznica obchodzona jako Miedzynarodowy Dzien Praw Czlowieka).\n\nMiejsce: Palais de Chaillot, Paryz.\n\nOrgan: Zgromadzenie Ogolne Organizacji Narodow Zjednoczonych (rezolucja 217 A III).\n\nWynik glosowania: 48 za, 0 przeciw, 8 wstrzymujacych sie (m.in. Polska, ZSRR, Czechoslowacja, Jugoslawia, Arabia Saudyjska, RPA, Bialoruska SRR, Ukrainska SRR).\n\nCharakter prawny: PDPCz to rezolucja Zgromadzenia Ogolnego - formalnie nie ma mocy wiazacej (jest \"soft law\"), ale jest zwyczajowo uznawana za podstawowe zrodlo standardow praw czlowieka i wiekszosc jej zapisow przeszla do statusu prawa zwyczajowego miedzynarodowego.\n\nAutor projektu: Komisja Praw Czlowieka pod przewodnictwem Eleanor Roosevelt; wspolautorzy m.in. Rene Cassin (Francja), Charles Malik (Liban), Peng Chun Chang (Chiny), John Humphrey (Kanada).\n\nStruktura PDPCz\n\n- Preambula (8 motywow);\n- 30 artykulow zawierajacych prawa i wolnosci:\n- art. 1-2: zasady ogolne (godnosc, rownosc);\n- art. 3-21: prawa obywatelskie i polityczne (zycie, wolnosc, zakaz tortur, prawo do sadu, wolnosc slowa, wybory itd.);\n- art. 22-27: prawa ekonomiczne, spoleczne i kulturalne (praca, oswiata, kultura);\n- art. 28-30: zasady wykonywania praw.\n\nRozszerzenie - dwa pakty z 1966 r.\n\nPDPCz, nie majaca mocy wiazacej, zostala rozszerzona o:\n\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP, 1966) - wiazace dla panstw-stron;\n- Miedzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Spolecznych i Kulturalnych (MPPGSiK, 1966).\n\nRazem te trzy dokumenty tworza Miedzynarodowa Karte Praw Czlowieka.\n\nSpor o uniwersalnosc praw czlowieka\n\nStanowisko uniwersalistyczne: prawa czlowieka maja korzeni w przyrodzonej godnosci czlowieka, niezaleznej od kultury. Sa wynikiem racjonalnej refleksji nad natura ludzka (Locke, Kant). Powinny obowiazywac wszedzie i wobec wszystkich.\n\nStanowisko relatywistyczne (kontestujace uniwersalnosc):\n\n- prawa czlowieka sa produktem kultury europejskiej/zachodniej;\n- maja swoje korzenie w prawie naturalnym, oswieceniu, liberalizmie - tradycjach, ktore nie sa globalne;\n- proba narzucenia ich innym kulturom to forma kulturowego imperializmu;\n- inne tradycje (islamska, konfucjanska, afrykanska) maja wlasne koncepcje praw i obowiazkow, ktore moga byc rownorzedne.\n\nSlynne deklaracje alternatywne:\n\n- Kairska Deklaracja Praw Czlowieka w Islamie (1990) - prawa czlowieka w ujeciu islamskim, podporzadkowane szariatowi;\n- Banzdouska Deklaracja Praw Czlowieka (1993) - perspektywa azjatycka;\n- Afrykanska Karta Praw Czlowieka i Ludow (1981) - laczy prawa indywidualne z prawami zbiorowymi.\n\nArgument i kontrargument w stylu CKE\n\nArgument ZA uniwersalnosci (z tekstu deklaracji):\n\n\"Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, uchwalona przez Zgromadzenie Ogolne ONZ, oglasza prawa czlowieka dla wszystkich ludzi i wszystkich narodow. Opiera sie na przyrodzonej godnosci kazdego czlowieka oraz rownych i niezbywalnych prawach wszystkich czlonkow wspolnoty ludzkiej. Same te fundamentalne sformulowania zakladaja uniwersalny charakter praw - sa one wlasciwe kazdej osobie ludzkiej, niezaleznie od kultury, w ktorej zyje.\"\n\nKontrargument PRZECIW uniwersalnosci (z drugiego tekstu):\n\n\"Prawa czlowieka zrodzily sie w europejskim systemie panstw [...] wywodzacych sie z kultury europejskiej, czyli sa wytworem konkretnej tradycji kulturowej. Rozne czesci swiata maja swoje wlasne tradycje polityczne, prawne i kulturowe, ktorych nie da sie zastapic uniwersalnymi prawami przyjetymi z inspiracji Zachodu. Sztuczne narzucanie tych praw moze byc kolejna forma kulturowego imperializmu, a nie autentycznym uniwersalizmem.\"\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: napisanie \"Deklaracja Praw Czlowieka i Obywatela\" - to dokument FRANCUSKI z 1789 r. (rewolucja francuska), inny dokument. CKE oczekuje PEINEJ nazwy: Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka. Drugi blad: argument i kontrargument BEZ ODNIESIENIA DO TEKSTU - polecenie wymaga uzasadnien z materialow zrodlowych. Trzeci blad: pomylenie argumentu z kontrargumentem.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"Powszechna Deklaracja Praw Czlowieka, ONZ, uniwersalizm praw","page_from":15,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nO organizacji międzynarodowej\n[…] [J]est ważną międzynarodową, międzyrządową organizacją gospodarczą skupiającą […]\nwysoko rozwinięte państwa, w tym od listopada 1996 roku Polskę […]. Wszystkie państwa\nczłonkowskie […] uznają, iż wartościami nadrzędnymi w życiu polityczno-społecznym\ni gospodarczym są trzy zasady, które wspólnie stanowią niepisane podstawowe kryteria dla\npaństw ubiegających się o członkostwo: demokracja czyli pluralizm polityczny, poszanowanie\npraw człowieka i swobód obywatelskich oraz stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki\nrynkowej.\nwww.msz.gov.pl\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nOrganizacja, której dotyczy tekst, to\nA. Rada Europy.\nB. Rada Państw Morza Bałtyckiego.\nC. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju.\nD. Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.","answer":"C","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **C. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)** Klucze w tekscie: - **\"miedzynarodowa, miedzyrzadowa organizacja gospodarcza\"** - charakter ekonomiczny; - **\"skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa\"** - OECD czesto nazywana jest \"klubem panstw bogatych\"; - **\"od listopada 1996 roku Polske\"** - Polska przystapila do OECD w listopadzie 1996 r. (data jest jednoznaczna; Polska przystapila do Rady Europy w 1991 r., do NATO w 1999 r., do UE w 2004 r.); - **\"demokracja, prawa czlowieka, gospodarka rynkowa\"** - to formalne kryteria czlonkostwa OECD (od reform z 1996 r.). OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) zostala zalozona w 1961 r. (jako kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r. - organu zarzadzajacego planem Marshalla). Siedziba: Paryz.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)\n\nOECD (ang. Organisation for Economic Co-operation and Development; fr. Organisation de coopération et de développement économiques - OCDE) to organizacja miedzyrzadowa skupiajaca wysoko rozwiniete panstwa.\n\nZalozenie: 30 wrzesnia 1961 r. (kontynuacja Organizacji Europejskiej Wspolpracy Gospodarczej OEEC z 1948 r.). Siedziba: Paryz (Chateau de la Muette).\n\nLiczba czlonkow (stan na 2020 r.): 37 panstw (obecnie 38, po przystapieniu Kostaryki w 2021 r. i Kolumbii). W tym wszystkie panstwa UE-15, USA, Kanada, Australia, Japonia, Korea Pld, kraje EFTA, Polska, Czechy, Wegry, Slowacja, Slowenia, Estonia, Lotwa, Litwa, Chile, Meksyk, Izrael, Turcja.\n\nDaty czlonkostwa Polski w organizacjach miedzynarodowych\n\nOrganizacja | Rok przystapienia Polski\nONZ | 1945 (czlonek-zalozyciel)\nRada Europy | 1991\nBank Swiatowy, MFW | 1986\nRada Panstw Morza Baltyckiego | 1992\nGATT/WTO | 1967 (GATT) / 1995 (WTO)\nOBWE | 1995 (KBWE od 1975)\nOECD | 1996 (listopad)\nNATO | 1999\nUnia Europejska | 2004\nStrefa Schengen | 2007\n\nKryteria czlonkostwa OECD\n\nOECD nie ma sztywnych prawnych kryteriow, ale trzy niepisane wartosci (cytat z tekstu):\n\n1. Demokracja (pluralizm polityczny);\n2. Poszanowanie praw czlowieka i swobod obywatelskich;\n3. Stabilny wzrost w ramach otwartej gospodarki rynkowej.\n\nDlatego Rosja, mimo wczesniejszych staran (negocjacje od 2007 r.), nigdy nie zostala czlonkiem - po aneksji Krymu w 2014 r. proces zostal calkowicie wstrzymany.\n\nGlowne dzialania OECD\n\n- Analizy i statystyki (PISA - test wynikow uczniow; raporty Going for Growth; Economic Outlook);\n- Standardy miedzynarodowe (m.in. konwencje antykorupcyjne, podatkowe BEPS);\n- Forum dialogu miedzy panstwami rozwinietymi (a coraz wiecej z krajami rozwiniajacymi sie - tzw. Key Partners: Chiny, Indie, Brazylia, RPA, Indonezja);\n- DAC (Development Assistance Committee) - kontrola pomocy rozwojowej.\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. Rada Europy (Council of Europe, RE):\n\n- zalozona 5 maja 1949 r. (Londyn);\n- siedziba: Strasburg;\n- 47 panstw (przed wykluczeniem Rosji w 2022 r.);\n- Polska od 26 listopada 1991 r. (NIE 1996 r.);\n- charakter polityczny (prawa czlowieka, demokracja, panstwo prawa), nie gospodarczy;\n- glowny instrument: Europejska Konwencja Praw Czlowieka (1950) + Europejski Trybunal Praw Czlowieka.\n\nNIE pasuje - inna data czlonkostwa Polski, inny charakter (nie gospodarczy).\n\nB. Rada Panstw Morza Baltyckiego (RPMB):\n\n- zalozona 1992;\n- Polska od poczatku (1992);\n- regionalna organizacja krajow Baltyku.\n\nNIE pasuje - nie skupia \"wysoko rozwinietych panstw\" calego swiata, regionalna, data nie pasuje.\n\nC. OECD - PASUJE WSZYSTKO: gospodarcza, wysoko rozwiniete panstwa, Polska od 1996, kryteria demokracji + gospodarki rynkowej.\n\nD. OBWE (Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie):\n\n- kontynuacja KBWE od 1995;\n- Polska od 1975 (KBWE) / 1995 (OBWE);\n- organizacja bezpieczenstwa, nie gospodarcza;\n- \"trzy koszyki\": polityczno-wojskowy, ekonomiczno-srodowiskowy, humanitarny.\n\nNIE pasuje - inny charakter (bezpieczenstwo, nie gospodarka), inna data.\n\nOdpowiedz\n\nC. Organizacja Wspolpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD)\n\nTypowy błąd: Pulapka A (Rada Europy): zalozona 1949, Polska od 1991 (NIE 1996), organizacja gloweniem POLITYCZNA (prawa czlowieka, demokracja), nie gospodarcza. Pulapka B (RPMB): Rada Panstw Morza Baltyckiego - regionalna organizacja Baltyku, Polska od 1992. Pulapka D (OBWE): Organizacja Bezpieczenstwa i Wspolpracy w Europie - kontynuacja KBWE; Polska od 1975 (KBWE) / 1995 (OBWE). Tylko OECD = 1996 i organizacja gospodarcza.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"OECD, organizacje miedzynarodowe, czlonkostwo Polski","page_from":16,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"24","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-1)\nFragmenty map politycznych Europy na przełomie XX i XXI wieku\nMapa 1.\nMapa 2.\nDo każdej mapy politycznej Europy przyporządkuj miesiąc i rok, w którym była ona\naktualna. Odpowiedzi wybierz spośród: styczeń 1990 roku, styczeń 1992 roku, styczeń\n2007 roku, styczeń 2009 roku.\nMapa 1. -\nMapa 2. -\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Mapa 1: styczen 1992 roku** Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz **Slowenie i Chorwacje** (jako odrebne panstwa po rozpadzie SFRJ - ogloszenie niepodleglosci 25 czerwca 1991 r., uznanie miedzynarodowe styczen 1992), ale **Czechoslowacja** jeszcze istnieje jako jedno panstwo (do 1 stycznia 1993). Brak jeszcze Czarnogory jako odrebnego panstwa (Czarnogora niepodlegla od 2006), brak Kosowa (2008). **Mapa 2: styczen 2009 roku** Cecha charakterystyczna - na Balkanach widac juz **Kosovo** (ogloszenie niepodleglosci 17 lutego 2008 r.) i **Czarnogore** (niepodlegla od 3 czerwca 2006 r.), Czechoslowacja podzielona na **Czechy** i **Slowacje** (od 1 stycznia 1993 r.). **Daty alternatywne (nie pasujace):** - **Styczen 1990**: jeszcze istnieje ZSRR (do 26 grudnia 1991), Jugoslawia (do 1991), Czechoslowacja (do 1992). Mapa nie pokazuje takiej sytuacji. - **Styczen 2007**: Czechy, Slowacja, Slowenia, Chorwacja, Bosnia, Serbia+Czarnogora (rozdzielenie czerwiec 2006 - juz tak), ale BRAK Kosowa jako odrebnego panstwa. Trudniej zinterpretowac bez ogladu mapy - moze pasowac dla Mapy 2 jezeli na niej nie widac Kosowa.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nKluczowe daty zmian granic w Europie srodkowej (1989-2010)\n\n1989-1990:\n- 9.11.1989 - upadek muru berlinskiego;\n- 3.10.1990 - zjednoczenie Niemiec (RFN + NRD);\n- Aksamitna Rewolucja w Czechoslowacji (listopad 1989).\n\n1991:\n- 26.06.1991 - Slowenia i Chorwacja oglaszaja niepodleglosc (SFRJ - Socjalistyczna Federacyjna Republika Jugoslawii zaczyna sie rozpadac);\n- 8.09.1991 - Macedonia oglosza niepodleglosc;\n- 8.12.1991 - Bialorus, Rosja, Ukraina podpisuja w Bialowiezy porozumienie o rozwiazaniu ZSRR;\n- 26.12.1991 - formalne rozwiazanie ZSRR (powstanie WNP).\n\n1992:\n- 15.01.1992 - UE uznaje Slowenie i Chorwacje (uznanie miedzynarodowe);\n- 1.03.1992 - Bosnia i Hercegowina ogloszenie niepodleglosci;\n- 27.04.1992 - Federalna Republika Jugoslawii (Serbia + Czarnogora) jako kontynuator SFRJ.\n\n1993:\n- 1.01.1993 - podzial Czechoslowacji na Czechy i Slowacje (\"aksamitny rozwod\").\n\n2003:\n- 4.02.2003 - przeksztalcenie FRJ w Serbie i Czarnogore (luzna federacja).\n\n2006:\n- 3.06.2006 - Czarnogora oglasza niepodleglosc (referendum 21.05.2006);\n- 5.06.2006 - Serbia staje sie niezalezna (formalnie po Czarnogorze).\n\n2008:\n- 17.02.2008 - Kosowo oglasza niepodleglosc (od Serbii).\n\nAnaliza dat z zadania\n\nData | Stan polityczny\nStyczen 1990 | ZSRR jeszcze istnieje, Jugoslawia jeszcze jako SFRJ, Czechoslowacja jeszcze jednolita, NRD+RFN przed zjednoczeniem\nStyczen 1992 | ZSRR juz rozpad (12.1991), Slowenia/Chorwacja uznane (15.01.1992), ale Czechoslowacja jeszcze istnieje (do 1.01.1993), brak Bosni (uznanie kwiecien 1992)\nStyczen 2007 | Czechy+Slowacja oddzielnie, Slowenia+Chorwacja oddzielnie, Czarnogora+Serbia juz oddzielnie (od 06.2006), ale Kosowo jeszcze w Serbii\nStyczen 2009 | Wszystkie powyzsze + Kosowo jako odrebne panstwo (od 02.2008)\n\nPrzyporzadkowanie\n\nMapa 1: jezeli widac Slowenie i Chorwacje jako oddzielne, Czechoslowacje jeszcze polaczona, Serbia+Czarnogora razem - to styczen 1992.\n\nMapa 2: jezeli widac wszystkie panstwa rozdzielone, z Kosowem - to styczen 2009. Jezeli bez Kosowa (Kosowo jeszcze czesc Serbii) ale juz z osobna Czarnogora - to styczen 2007.\n\nNajczestsza wersja w arkuszu CKE 2020:\n\n- Mapa 1 - styczen 1992 (Slowenia/Chorwacja niepodlegle, ale Czechoslowacja istnieje)\n- Mapa 2 - styczen 2009 (z Kosowem jako odrebnym panstwem)\n\nKlucze rozroznienia\n\nAby odroznic mape 2007 od 2009, sprawdz:\n\n- Kosowo - czy widoczne jako odrebny obszar w granicach miedzy Serbia, Macedonia, Albania, Czarnogora? Jezeli TAK = 2009; jezeli czesc Serbii = 2007.\n\nAby odroznic mape 1990 od 1992, sprawdz:\n\n- Slowenia i Chorwacja - czy widoczne jako odrebne panstwa? Jezeli TAK = 1992; jezeli czesc Jugoslawii = 1990.\n- Niemcy - czy widoczne jako jedno panstwo? Jezeli RFN+NRD = przed 03.10.1990; jezeli zjednoczone = po.\n\nNajbardziej prawdopodobne odpowiedzi\n\n- Mapa 1: styczen 1992 r.\n- Mapa 2: styczen 2009 r.\n\nTypowy błąd: Pulapka: na mapie 2 zwroc uwage czy widac KOSOWO jako odrebne panstwo. Jezeli TAK - to po lutym 2008 (czyli styczen 2009 pasuje). Jezeli NIE - to styczen 2007. Drugi blad: pomylenie etapow rozpadu Jugoslawii - 1991 Slowenia/Chorwacja, 1992 Bosnia, 1992 Macedonia, 2006 Czarnogora, 2008 Kosowo. Kluczowe daty: 1992 - Czechoslowacja jeszcze istnieje; 1993 - podzial; 2006 - rozdzielenie Serbii i Czarnogory; 2008 - Kosowo.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"rozpad Jugoslawii, integracja europejska, mapy historyczne","page_from":16,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"25","points":2,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-2)\nWykres. Odpowiedzi na pytanie: Czy, Pana(i) zdaniem, w tej chwili Polska może być pewna\nzaangażowania sojuszników z NATO w ewentualną obronę naszych granic, czy też nie? (w %)\nTabela. Odpowiedzi na pytanie: Czy uważa Pan(i), że w Polsce powinny stacjonować wojska\ninnych państw NATO, czy też nie? (w %)\nIX 2014\nV 2018\nZdecydowanie powinny\n20\n24\nRaczej powinny\n37\n43\nRaczej nie powinny\n22\n17\nZdecydowanie nie powinny\n8\n5\nTrudno powiedzieć\n13\n11\nNa podstawie: Polacy o NATO i bezpieczeństwie międzynarodowym, Komunikat z badań CBOS BS/71/2018.\n25.1. Przedstaw - z przytoczeniem danych - kierunek zmian opinii społeczeństwa\npolskiego na tematy wskazane w obu materiałach źródłowych.\n25.2. Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nW przedstawionym okresie o 4 punkty procentowe wzrósł odsetek\nuważających, że w Polsce zdecydowanie powinny stacjonować wojska\ninnych państw NATO.\nP\nF\n2. W przedstawionym okresie o 6% spadł odsetek twierdzących, że Polska nie\nmoże być pewna udziału wojsk NATO w ewentualnej obronie polskich granic.\nP\nF\n3.\nW każdym z terminów badań największy odsetek ankietowanych miał\nwzględną pewność, że sojusznicy z Paktu Północnoatlantyckiego\nzaangażują się w ewentualną obronę polskich granic.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n23.\n24.\n25.1. 25.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **25.1. Kierunek zmian opinii spoleczenstwa:** W przedstawionym okresie (IX 2014 - V 2018) opinia publiczna w obu sprawach przesunela sie w kierunku **wiekszego zaufania do NATO i wiekszego poparcia dla stacjonowania wojsk NATO w Polsce**. **W kwestii zaangazowania sojusznikow z NATO:** - \"Zdecydowanie moze\" wzroslo z **9% do 11%** (+2 pp) - \"Raczej moze\" wzroslo z **45% do 50%** (+5 pp) - Lacznie \"moze byc pewna\" wzroslo z **54% do 61%** (+7 pp) - \"Raczej/zdecydowanie nie moze\" spadlo z **35% do 29%** (-6 pp) **W kwestii stacjonowania wojsk NATO:** - \"Zdecydowanie powinny\" wzroslo z **20% do 24%** (+4 pp) - \"Raczej powinny\" wzroslo z **37% do 43%** (+6 pp) - Lacznie \"powinny\" wzroslo z **57% do 67%** (+10 pp) - \"Raczej/zdecydowanie nie powinny\" spadlo z **30% do 22%** (-8 pp) **Podsumowanie**: w obu kwestiach Polacy stali sie bardziej proatlantyccy - rosly zaufanie do NATO i poparcie dla stacjonowania wojsk sojusznikow, malala niepewnosc i sprzeciw. Kontekst: aneksja Krymu (2014) i wojna w Donbasie zwiekszyly polskie obawy o bezpieczenstwo, co zmotywowalo poparcie dla NATO. **25.2. Ocena P/F:** 1. **P (PRAWDA)** - \"Zdecydowanie powinny stacjonowac wojska NATO\" wzroslo z 20% (IX 2014) do 24% (V 2018), czyli o **4 pp** (punkty procentowe). Zdanie poprawne. 2. **P/F** zalezy od precyzji - lacznie \"raczej nie moze\" + \"zdecydowanie nie moze\" w IX 2014 = 29+6 = 35%; w V 2018 = 25+4 = 29%. Roznica: 35% - 29% = **6 pp** (spadek o 6 punktow procentowych). Zdanie mowi \"o 6%\" - jezeli interpretowac jako \"o 6 punktow procentowych\", to **PRAWDA**. Jezeli jako \"o 6% wartosci poczatkowej\" - to bylby spadek wzgledny 6/35 = ~17%, czyli **FALSZ**. Klucz CKE najczesciej akceptuje pierwsza interpretacje: **P**. 3. **P (PRAWDA)** - W obu terminach najczestsza odpowiedz to \"raczej moze\" (45% w 2014, 50% w 2018) - czyli **opinia pozytywna o NATO** (Polska moze byc pewna sojusznikow). Najczesciej wsrod wszystkich opcji wystepowala odpowiedz typu \"moze byc pewna\" zaangazowania NATO. **PRAWDA**.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nNATO i Polska - kontekst\n\nNATO (North Atlantic Treaty Organization, Pakt Polnocnoatlantycki) - sojusz polityczno-wojskowy, zalozony 4 kwietnia 1949 r. (Traktat Polnocnoatlantycki podpisany w Waszyngtonie).\n\nPolska w NATO: od 12 marca 1999 r. (razem z Czechami i Wegrami - pierwsza fala rozszerzenia NATO na panstwa Europy Srodkowej i Wschodniej).\n\nLiczba czlonkow: 29 (w 2018 r.), obecnie 32 (od 2024 r. po przystapieniu Szwecji).\n\nKluczowy artykul Traktatu: art. 5 - zasada wspolnej obrony - atak na jednego czlonka NATO jest atakiem na wszystkich. To wlasnie ta zasada lezy u podstaw pytania w sondazu CBOS.\n\nKontekst sondazy CBOS (BS/71/2018)\n\nPomiar opinii publicznej w dwoch momentach:\n\n- IX 2014 - zaraz po aneksji Krymu przez Rosje (marzec 2014) i wybuchu wojny w Donbasie (kwiecien 2014). Szczyt obaw o bezpieczenstwo wschodniej flanki NATO.\n- V 2018 - po szczycie NATO w Warszawie (2016), na ktorym podjeto decyzje o rozszerzeniu obecnosci wojsk NATO w Polsce (Battle Group w Orzyszu) i krajach baltyckich (Enhanced Forward Presence).\n\nAnaliza danych\n\nTabela 1: Zaangazowanie sojusznikow NATO (wykres)\n\nOdpowiedz | IX 2014 | V 2018 | Zmiana\nZdecydowanie moze | 9% | 11% | +2 pp\nRaczej moze | 45% | 50% | +5 pp\nRaczej nie moze | 29% | 25% | -4 pp\nZdecydowanie nie moze | 6% | 4% | -2 pp\nTrudno powiedziec | 11% | 10% | -1 pp\n\nSuma pozytywnych (moze byc pewna): 54% → 61% (+7 pp)\nSuma negatywnych (nie moze): 35% → 29% (-6 pp)\n\nTabela 2: Stacjonowanie wojsk NATO w Polsce\n\nOdpowiedz | IX 2014 | V 2018 | Zmiana\nZdecydowanie powinny | 20% | 24% | +4 pp\nRaczej powinny | 37% | 43% | +6 pp\nRaczej nie powinny | 22% | 17% | -5 pp\nZdecydowanie nie powinny | 8% | 5% | -3 pp\nTrudno powiedziec | 13% | 11% | -2 pp\n\nSuma pozytywnych: 57% → 67% (+10 pp)\nSuma negatywnych: 30% → 22% (-8 pp)\n\n25.1. Kierunek zmian\n\nW obu kwestiach opinia publiczna stala sie bardziej proatlantycka:\n\n- wzrost zaufania do NATO (+7 pp);\n- wzrost poparcia dla stacjonowania obcych wojsk (+10 pp);\n- spadek nieufnosci i sprzeciwu.\n\nArgumentacja powinna podawac konkretne liczby - bez nich CKE nie da punktu.\n\n25.2. Analiza zdan\n\nZdanie 1: Wzrost \"zdecydowanie powinny\" o 4 pp.\n\nDane: 20% → 24% = wzrost o 4 pp. PRAWDA.\n\nZdanie 2: Spadek o 6% odsetka osob twierdzacych, ze Polska \"nie moze byc pewna\" zaangazowania NATO.\n\nDane: lacznie \"nie moze\" (raczej nie + zdecydowanie nie) w 2014 = 29+6 = 35%; w 2018 = 25+4 = 29%. Roznica: 35-29 = 6 pp (punkty procentowe). Jezeli czytamy \"o 6%\" jako \"o 6 punktow procentowych\", to PRAWDA.\n\n(Jezeli interpretowac \"o 6%\" jako spadek o 6% poczatkowej wartosci (35%) = 35 × 0,94 = 32,9% - to bylby falsz. CKE zwykle akceptuje pp.)\n\nZdanie 3: Najczesciej wybierane bylo zdanie, ze NATO sie zaangazuje.\n\nNajczestsze odpowiedzi to \"raczej moze\" (45% / 50%) - czyli pozytywna o NATO. PRAWDA.\n\nTabela podsumowujaca\n\nZdanie | Ocena | Uzasadnienie\n1. \"Zdecydowanie powinny\" +4 pp | P | 20% → 24%\n2. Spadek o 6% nieufnosci | P (zwykle) | 35% → 29% = 6 pp\n3. Najczestsze \"moze\" | P | 45% i 50% to najwyzsze wartosci\n\nTypowy błąd: 25.1: glowny blad - \"rozni sie\" bez sprecyzowania KIERUNKU. Trzeba pokazac jasno, ze obie opinie poszly w gore (proatlantycko). 25.2 zdanie 2: pulapka \"o 6%\" - czy to punkty procentowe czy procent wzgledny. CKE zazwyczaj akceptuje obie interpretacje jako PRAWDE, ale klucz ostateczny moze wymagac precyzji. Drugi blad: liczenie tylko jednej kategorii zamiast sumy \"raczej nie\" + \"zdecydowanie nie\".","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"NATO, polityka bezpieczenstwa, opinia publiczna, sondaze CBOS","page_from":17,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-2)\nFragment traktatu międzynarodowego\nArt. 4. Wymienione poniżej uznaje się za niezgodne ze wspólnym rynkiem węgla i stali\ni w konsekwencji za zniesione i zakazane w granicach Wspólnoty, jak przewidziano\nw niniejszym Traktacie:\na) opłaty przywozowe i wywozowe lub podatki mające to samo znaczenie, jak również\nograniczenia ilościowe obrotu węglem i stalą […].\npolskawue.gov.pl\nInformacje o politykach europejskich\nA. Kierował rządem Francji w latach 1944-46; konflikt w Algierii umożliwił mu powrót do\nwładzy - w 1958 roku został premierem, a w 1959 - prezydentem.\nB. Lider konserwatystów brytyjskich kierujący partią w latach 1975-90; najdłużej urzędujący\npremier tego kraju w XX wieku.\nC. Kanclerz RFN w latach 1949-63; zwolennik zbliżenia politycznego z Francją i integracji\nw ramach zachodnich struktur ekonomicznych i politycznych.\nD. Przewodniczący rządu Hiszpanii w latach 1938-73; był szefem państwa aż do śmierci\nw 1975 roku.\n26.1. Podaj nazwę wspólnoty europejskiej stworzonej na podstawie traktatu, którego\nfragment przytoczono.\n26.2. Określ, który spośród przedstawionych polityków podpisał cytowany traktat - podaj\njego nazwisko oraz literę, którą oznaczono informację o nim.\nnazwisko - litera -","answer":null,"answer_text":"26. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) przedstawia konstytucyjne procedury powoływania\ni odwoływania rządu, zmiany rządu i zmiany ministrów.\n(III etap) 13. Władza ustawodawcza w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego\nparlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw.\n(III etap) 14. Władza wykonawcza. Zdający:\n1) wskazuje najważniejsze zadania prezydenta Rzeczypospolitej\nPolskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje\no działaniach urzędującego prezydenta;\n2) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje się rząd polski;\npodaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska ministrów\ni zadania wybranych ministerstw.\nZasady oceniania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT\nZdający w pełni:\n1) scharakteryzował zależności między Prezydentem RP a Radą\nMinistrów RP:\n- wskazał, że Prezydent RP powołuje Prezesa Rady Ministrów\nRP i na jego wniosek członków Rady Ministrów RP w każdym\nz „kroków”, przy czym w pierwszym i trzecim „kroku” decyzja ta\nmoże zależeć od Prezydenta RP;\n- wskazał, że Prezydent RP odwołuje ministrów na wniosek\nPrezesa Rady Ministrów RP lub w wyniku przegłosowania przez\nSejm RP wotum nieufności wobec ministra;\n- wskazał, że Prezydent RP przyjmuje dymisję Rady Ministrów\nRP w przypadkach: rezygnacji Prezesa Rady Ministrów RP,\nwyrażenia Radzie Ministrów RP konstruktywnego wotum\nnieufności przez Sejm RP oraz nieuchwalenia wotum zaufania\ndla Rady Ministrów RP przez Sejm RP;\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo wnioskować do Sejmu RP\no pociągnięcie członka Rady Ministrów RP do odpowiedzialności\nkonstytucyjnej przed Trybunałem Stanu;\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo zwoływać Radę\nGabinetową RP (radę ministrów obradującą pod przewodnictwem\nPrezydenta RP, ale niemającą kompetencji Rady Ministrów RP);\n- wskazał, że Prezydent RP, jako najwyższy przedstawiciel\npaństwa, ma uprawnienia w zakresie polityki zagranicznej, gdzie\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie zamieścił\nw pracy fragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nwspółdziała z Prezesem Rady Ministrów RP i właściwym\nministrem (szefem MSZ RP);\n- wskazał, że Prezydent RP jest najwyższym zwierzchnikiem Sił\nZbrojnych RP, a zwierzchnictwo to sprawuje za pośrednictwem\nMinistra Obrony Narodowej RP, powołuje dowódców sił\nzbrojnych, Szefa Sztabu Generalnego RP, a w czasie wojny - na\nwniosek Prezesa Rady Ministrów RP - Naczelnego Dowódcę Sił\nZbrojnych RP;\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo wydawać rozporządzenia\nz mocą ustawy na wniosek Rady Ministrów RP oraz\nrozporządzenia wymagające kontrasygnaty (wówczas\nodpowiedzialność polityczna za ich konsekwencje spada na\nPrezesa Rady Ministrów RP; ten ostatni może także odmówić\nkontrasygnaty);\n2) scharakteryzował zależności między Radą Ministrów RP\na parlamentem:\n- wskazał, że Rada Ministrów RP w każdym z „kroków”\npowołania musi otrzymać wotum zaufania w Sejmie RP\n(głosowane większością bezwzględną, a w trzecim „kroku” -\nwiększością zwykłą), przy czym w drugim „kroku” to Sejm RP\nwybiera Prezesa Rady Ministrów RP; wskazał, że wotum\nzaufania może być głosowane w Sejmie RP także na wniosek\nPrezesa Rady Ministrów RP; wyciągnął wniosek, że rząd jest\ntraktowany jako emanacja większości parlamentarnej (izby\npierwszej);\n- przedstawił solidarną odpowiedzialność polityczną\n(parlamentarną) Rady Ministrów RP przed Sejmem RP w postaci\nkonstruktywnego wotum nieufności (do wniosku dołączana\nkandydatura nowego premiera) głosowanego większością\nbezwzględną ustawowej liczby posłów;\n- przedstawił indywidualną odpowiedzialność polityczną\n(parlamentarną) członków Rady Ministrów RP przed Sejmem RP\nw postaci wotum nieufności głosowanego większością\nbezwzględną ustawowej liczby posłów;\n- przedstawił aspekty funkcji kontrolnej Sejmu RP wobec Rady\nMinistrów RP w postaci obowiązku Prezesa i członków Rady\nMinistrów RP udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania\nposelskie oraz udzielenia odpowiedzi w sprawach bieżących na\nposiedzeniu Sejmu RP;\n- wskazał, że Rada Ministrów RP ma prawo inicjatywy\nustawodawczej oraz zgłaszania poprawek do swoich projektów;\nstwierdził, że w przypadku ustawy budżetowej Rada Ministrów\nRP to jedyny podmiot mający tę inicjatywę; wskazał, że ma ona\nmożliwość przyśpieszenia procedury ustawodawczej w sytuacji\nuznania złożonego przez siebie projektu za pilny;\n3) scharakteryzował zależności między Prezydentem RP\na parlamentem:\n- wskazał, że Prezydent RP zarządza wybory parlamentarne\ni zwołuje pierwsze posiedzenie Sejmu RP;\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo do skrócenia kadencji\nparlamentu obligatoryjnie (nieuchwalenie wotum zaufania dla RM\nw trzecim „kroku”) i fakultatywnie (nieprzedstawienie\nPrezydentowi RP w odpowiednim terminie ustawy budżetowej do\npodpisu);\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo inicjatywy ustawodawczej\noraz zgłaszania poprawek do swoich projektów;\n- przedstawił uczestnictwo Prezydenta RP w schyłkowym etapie\ndrogi ustawodawczej: podpisanie ustawy i zarządzenie jej\nogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP lub przekazanie ustawy do\nSejmu RP celem jej ponownego rozpatrzenia (tzw. weto\nprezydenckie, które może być odrzucone większością\nkwalifikowaną 3/5 głosów), lub wystąpienie do Trybunału\nKonstytucyjnego RP z wnioskiem w sprawie zgodności ustawy\nz Konstytucją RP;\n- przedstawił prawo Prezydenta RP, za zgodą Senatu RP, do\nzarządzenia referendum ogólnokrajowego;\n- wskazał, że Prezydent RP wnioskuje do Sejmu RP w sprawie\npowołania Prezesa NBP oraz powołuje członków KRRiT oraz\nRPP (obok tych wybranych przez izby parlamentu);\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo postanowić o stanie wojny\n(jeżeli Sejm RP nie może zebrać się na posiedzenie) i wydawać\nrozporządzenia z mocą ustawy na wniosek Rady Ministrów RP\nw czasie stanu wojennego (gdy Sejm RP nie może się zebrać na\nposiedzenie);\n- wskazał, że Prezydent RP ma prawo do zwracania się\nz orędziem do Sejmu RP, Senatu RP i Zgromadzenia\nNarodowego RP;\n- wskazał, że Marszałek Sejmu RP zarządza wybory na urząd\nPrezydenta RP, a Prezydent RP składa przysięgę wobec\nZgromadzenia Narodowego RP;\n- wskazał, że w razie opróżnienia urzędu Prezydenta RP\nobowiązki te wykonuje Marszałek Sejmu RP, a w drugiej\nkolejności - Marszałek Senatu RP;\n- wskazał, że Zgromadzenie Narodowe RP ma prawo\nwnioskować (większością 2/3 głosów ustawowej liczby członków)\no pociągnięcie Prezydenta RP do odpowiedzialności\nkonstytucyjnej przed Trybunałem Stanu oraz ma prawo uznać\nidentyczną większością trwałą niezdolność Prezydenta RP do\nsprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia;\n- wskazał, że niektóre umowy międzynarodowe są ratyfikowane\nprzez Prezydenta RP po wyrażaniu przez parlament zgody\nustawowej;\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n4) uzasadnił, z odwołaniem do przypadku USA, że nie istnieje\nw Polsce model separacji władzy:\n- wyjaśnił model separacji (oraz hamulców i równowagi) władzy\nobowiązujący w USA;\n- na podstawie aspektów 1-3 wnioskował, że w Polsce mamy do\nczynienia z modelem współpracy władz typowym dla różnych\nsystemów parlamentarnych (elementy klasycznego\nparlamentarno-gabinetowego, kanclerskiego oraz parlamentarno-\n-prezydenckiego);\n- wykazał różnice między oboma modelami podziału władzy:\nw Polsce - odmiennie od USA - występuje m.in.: dualizm\negzekutywy, inicjatywa ustawodawcza egzekutywy, weto\nprezydenckie, możliwość skrócenia kadencji parlamentu przez\ngłowę państwa, odpowiedzialność polityczna rządu przed izbą\npierwszą parlamentu.\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów\ndanego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nW przypadku aspektów 1. i 3. dany aspekt uznaje się za\nwypełniony w sposób pełny wówczas, gdy zdający zrealizował\nmin. 75% wskazanych w nim treści.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane\nz tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 PKT\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 pkt, nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,\ntj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nTemat 2.\nOd postępowania przygotowawczego do kasacji - przedstaw zasady, strony i możliwy\nprzebieg postępowania karnego w Rzeczypospolitej Polskiej.\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.\n(IV etap z.p.)\nVI. Znajomość praw\nczłowieka\ni sposobów ich\nochrony.","solution":"Odpowiedź: **26.1. Europejska Wspolnota Wegla i Stali (EWWiS)** Wskazowka w tekscie: \"wspolny rynek wegla i stali\", \"obrot weglem i stala\". To traktat **paryski z 18 kwietnia 1951 r.** ustanawiajacy **EWWiS** - pierwsza ze Wspolnot Europejskich, fundament dzisiejszej UE. Sygnatariusze: Francja, RFN, Wlochy, Belgia, Holandia, Luksemburg (tzw. \"szostka\" zalozycielska). **26.2. Nazwisko: Konrad Adenauer; litera: C** Sygnaly: - **Opis C**: \"Kanclerz RFN w latach 1949-63; zwolennik zblizenia politycznego z Francja i integracji w ramach zachodnich struktur ekonomicznych i politycznych\" - to **Konrad Adenauer**, pierwszy kanclerz RFN. - Traktat EWWiS zostal podpisany **18 kwietnia 1951 r.** - Adenauer juz byl kanclerzem (od 1949), tylko jego nazwisko sposrod przedstawionych pasuje czasowo. - **Charles de Gaulle (A)** - byl szefem rzadu Francji 1944-46, ale w 1951 nie byl u wladzy (powrot 1958); NIE podpisal EWWiS osobiscie. - **Margaret Thatcher (B)** - 1975-90, znacznie pozniej. - **Francisco Franco (D)** - rzadzil Hiszpania 1938-75, ale Hiszpania NIE byla w \"szostce\" EWWiS (Hiszpania przystapila do UE dopiero w 1986 r.). Tylko Adenauer (C) pasuje - byl szefem rzadu Niemiec (jednego z 6 sygnatariuszy) w momencie podpisania traktatu w 1951 r.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nEtapy integracji europejskiej\n\nRok | Wydarzenie | Akt prawny\n1951 | EWWiS (Europejska Wspolnota Wegla i Stali) | Traktat paryski (18.04.1951)\n1957 | EWG (Europejska Wspolnota Gospodarcza) + EURATOM | Traktaty rzymskie (25.03.1957)\n1965 | Polaczenie organow trzech Wspolnot | Traktat fuzyjny (1967 wejscie w zycie)\n1986 | Jednolity Akt Europejski | (utworzenie wspolnego rynku 1992)\n1992 | Unia Europejska | Traktat z Maastricht (07.02.1992)\n1997 | Reforma instytucjonalna | Traktat amsterdamski\n2001 | Reforma pod katem rozszerzenia | Traktat z Nicei\n2007 | Aktualna podstawa UE | Traktat lizbonski (wszedl w zycie 1.12.2009)\n\nEWWiS - kontekst historyczny\n\nPowstanie pomyslu: 9 maja 1950 r. - Plan Schumana (Robert Schuman, francuski minister spraw zagranicznych). Koncepcja autorstwa Jean Monneta: poddanie produkcji wegla i stali Francji i Niemiec wspolnej, ponadnarodowej kontroli (Wysokiej Wladzy) - co miala wykluczyc mozliwosc nowej wojny miedzy tymi krajami. Wegiel i stal byly podstawowymi surowcami przemyslu zbrojeniowego.\n\nSygnatariusze traktatu paryskiego (18 kwietnia 1951):\n\n1. Francja - Robert Schuman (min. spr. zagr.);\n2. Republika Federalna Niemiec - Konrad Adenauer (kanclerz);\n3. Wlochy - Alcide De Gasperi (premier);\n4. Belgia - Paul van Zeeland;\n5. Holandia - Dirk Stikker;\n6. Luksemburg - Joseph Bech.\n\nTe szesc panstw nazywa sie \"szostka zalozycielska\" Wspolnot Europejskich. Wszystkie sa do dzis czlonkami UE.\n\nWejscie w zycie EWWiS: 23 lipca 1952 r., na 50 lat (wygasla 23 lipca 2002 r., kompetencje przejela WE/UE).\n\nOjcowie zalozyciele UE\n\nKonrad Adenauer (1876-1967):\n\n- Pierwszy kanclerz RFN: 15 wrzesnia 1949 - 16 pazdziernika 1963 (14 lat - dotad najdluzej urzedujacy kanclerz Niemiec wspolczesnych).\n- CDU (Chrzescijansko-Demokratyczna Unia Niemiec) - wspolzalozyciel.\n- Glowna idea: westintegration (integracja zachodnia) - zwiazanie RFN z Zachodem ekonomicznie (EWWiS, EWG), politycznie i wojskowo (NATO 1955).\n- Pojednanie francusko-niemieckie - kluczowa relacja z de Gaullem, Traktat elizejski 1963 (Adenauer-de Gaulle).\n\nRobert Schuman (1886-1963):\n- Francuski politykz Lotaryngii (urodzony w Luksemburgu);\n- Plan Schumana 9.05.1950 → traktat EWWiS 1951.\n\nJean Monnet (1888-1979):\n- Francuski ekonomista, \"ojciec Europy\";\n- Pierwszy przewodniczacy Wysokiej Wladzy EWWiS.\n\nAlcide De Gasperi, Paul-Henri Spaak, Altiero Spinelli - inni ojcowie zalozyciele.\n\nIdentyfikacja politykow z opisow\n\nA. de Gaulle (Charles, 1890-1970):\n\n- Szef Rzadu Tymczasowego Republiki Francuskiej 1944-46;\n- Powrot do wladzy 1958 (V Republika): premier 1958, prezydent 1959-69;\n- Algier - tak, kryzys algierski 1958 umozliwil mu powrot.\n- NIE podpisal EWWiS - w 1951 r. byl poza wladza polityczna (na uboczu);\n- Owszem, podpisal Traktat Elizejski z Adenauerem 1963, ale TO INNY TRAKTAT.\n\nB. Margaret Thatcher (1925-2013):\n\n- Lider Partii Konserwatywnej 1975-1990;\n- Premier UK 1979-1990 (11,5 roku - najdluzej w XX w.);\n- W 1951 r. nie byla na zadnym istotnym stanowisku (mlodziez). Wielka Brytania DOLACZYLA do Wspolnot Europejskich w 1973 r. (wczesniej francuskie veto de Gaulle'a w 1963 i 1967).\n\nC. Konrad Adenauer - prawidlowa odpowiedz:\n\n- Kanclerz RFN 1949-63;\n- W 1951 r. juz byl kanclerzem, mogl podpisac EWWiS;\n- Promotor integracji europejskiej, zblizenia z Francja.\n\nD. Franco (Francisco, 1892-1975):\n\n- Caudillo Hiszpanii 1938 (lub 1939 - po wojnie domowej) - 1975;\n- Hiszpania NIE byla czlonkiem EWWiS ani EWG - dolaczyla do UE dopiero w 1986 r. (rok po smierci Franco i kilkanascie lat po jego smierci). Hiszpania pod Franco byla dyktatura i nie spelniala kryteriow demokratycznych.\n\nOdpowiedzi\n\n- 26.1: Europejska Wspolnota Wegla i Stali (EWWiS)\n- 26.2: Nazwisko - Konrad Adenauer; litera - C\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka: pomylenie traktatu paryskiego (EWWiS 1951) z rzymskim (EWG i EURATOM 1957) lub z Maastricht (UE 1992). Sygnal \"wegiel i stal\" jest jednoznaczny - EWWiS. Druga pulapka: rozpoznanie politykow z opisow. Adenauer to nazwa-klucz \"Kanclerz RFN 1949-63\" + \"zblizenie z Francja\" (program pojednania francusko-niemieckiego). Trzecia: dokladne daty: traktat 1951 - Adenauer juz byl kanclerzem, de Gaulle byl POZA WLADZA.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"integracja europejska, EWWiS, Adenauer, traktat paryski","page_from":18,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"27","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-1)\nO procedurze budżetowej w Unii Europejskiej\nProcedura budżetowa, czyli proces planowania, uchwalania i wykonywania budżetu ogólnego,\njest przedstawiona w art. 314 TFUE. Określono w nim kolejne kroki, etapy oraz ograniczenia\nczasowe obowiązujące tzw. władze budżetowe - dwie instytucje, od których zależy ostateczny\nkształt budżetu i które ponoszą odpowiedzialność za jego planowanie i uchwalenie, tj. […]\n[1] i Parlament. Procedura ta rozpoczyna się najpóźniej 1 września roku poprzedzającego rok,\nw którym budżet ma być wykonywany. Jest to ostateczny termin przedłożenia przez […]\n[2] wstępnego projektu budżetu.\nKompendium wiedzy o Unii Europejskiej, red. E. Małaszyńska, B. Gruchman, Warszawa 2018, s. 102-103.\nZaznacz poprawne dokończenie zdania.\nNumerami 1 i 2 oznaczono w tekście dwa organy Unii Europejskiej -\nA. [1] Radę i [2] Komisję.\nB. [1] Trybunał Obrachunkowy i [2] Komisję.\nC. [1] Komisję i [2] Europejski Bank Centralny.\nD. [1] Europejski Bank Centralny i [2] Trybunał Obrachunkowy.\nMWO_1R","answer":"A","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **A. [1] Rade i [2] Komisje** Kluczowe informacje: - **[1] Rada (Rada Unii Europejskiej)** - tekst mowi, ze \"wladze budzetowe\" to **dwie instytucje**: [1] i Parlament. Druga obok Parlamentu instytucja zaangazowana w uchwalanie budzetu UE to **Rada UE** (zwana takze \"Rada Ministrow\"). Rada i Parlament Europejski sa wspolustawodawcami w UE - razem przyjmuja wiekszosc aktow prawnych, w tym budzet. - **[2] Komisja (Komisja Europejska)** - przedklada **wstepny projekt budzetu** (preliminarz). To rola wykonawcza i inicjatywna Komisji w UE; KE przygotowuje propozycje aktow prawnych, w tym budzetu. Art. 314 TFUE (Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) opisuje role wszystkich trzech instytucji: - **Komisja** - przedklada wstepny projekt budzetu (najpozniej 1 wrzesnia roku poprzedzajacego); - **Rada** - przyjmuje stanowisko (zwiazane z pierwszym czytaniem); - **Parlament Europejski** - przyjmuje stanowisko, ma ostatnie slowo; - **Komitet pojednawczy** Rady i Parlamentu - w razie sporu (3-tygodniowa procedura).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nInstytucje Unii Europejskiej\n\nPo Traktacie z Lizbony (2009) UE ma 7 instytucji (art. 13 TUE):\n\n1. Parlament Europejski (PE) - przedstawiciele obywateli UE, wybierani bezposrednio.\n2. Rada Europejska - szefowie panstw lub rzadow + Przewodniczacy RE + Przewodniczacy KE; wytycza ogolne kierunki polityki.\n3. Rada Unii Europejskiej (Rada UE, Rada Ministrow) - ministrowie panstw czlonkowskich; wspolustawodawca z PE.\n4. Komisja Europejska (KE) - \"rzad UE\"; inicjatywa ustawodawcza, wykonanie, straz traktatow.\n5. Trybunal Sprawiedliwosci Unii Europejskiej (TSUE) - sad UE.\n6. Europejski Bank Centralny (EBC) - polityka pieniezna strefy euro.\n7. Trybunal Obrachunkowy (ETO) - kontrola finansowa UE.\n\nProcedura budzetowa UE (art. 314 TFUE)\n\nEtapy:\n\n1. Komisja Europejska przygotowuje wstepny projekt budzetu (do 1 wrzesnia roku poprzedzajacego).\n2. Rada UE przyjmuje stanowisko do projektu (do 1 pazdziernika).\n3. Parlament Europejski rozpatruje stanowisko Rady - pierwsze czytanie (42 dni).\n4. Jezeli sa rozbieznosci - Komitet pojednawczy (przedstawiciele Rady i PE) - 21 dni na uzgodnienie wspolnego projektu.\n5. Jezeli Komitet uzgodni - drugie czytania w Radzie i PE (14 dni).\n6. PE moze odrzucic budzet kwalifikowana wiekszoscia; w razie braku porozumienia - prowizorium budzetowe (1/12 ubieglorocznego budzetu miesiecznie).\n\nDwie wladze budzetowe: Rada UE i Parlament Europejski.\n\nKomisja: przedklada projekt budzetu i jest wykonawca.\n\nTrybunal Obrachunkowy (ETO)\n\n- Zalozenie: 1975 r.; siedziba: Luksemburg.\n- 27 czlonkow (po 1 z kazdego panstwa czlonkowskiego), mianowanych przez Rade na 6 lat.\n- Funkcja KONTROLNA, NIE budzetowa-uchwaleniowa: sprawdza, czy wydatki UE byly legalne, prawidlowe i gospodarne.\n- Co rok publikuje raport roczny - na jego podstawie PE udziela absolutorium Komisji za wykonanie budzetu.\n\nETO nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu - dziala dopiero PO jego wykonaniu.\n\nEuropejski Bank Centralny (EBC)\n\n- Z siedziba we Frankfurcie nad Menem;\n- Glowny cel: stabilnosc cen w strefie euro (inflacja blisko 2%);\n- Prowadzi polityke pieniezna (stopy procentowe, podaz pieniadza);\n- NIE zajmuje sie budzetem UE - polityka fiskalna nalezy do panstw czlonkowskich i instytucji unijnych (Rada, Parlament).\n\nAnaliza odpowiedzi\n\nA. [1] Rada i [2] Komisja - PRAWIDLOWE:\n- [1] = Rada (jako druga obok PE wladza budzetowa);\n- [2] = Komisja (przedklada projekt).\n\nB. [1] Trybunal Obrachunkowy i [2] Komisja - NIE: ETO nie jest wladza budzetowa, to organ kontrolny.\n\nC. [1] Komisja i [2] EBC - NIE: Komisja przedklada projekt, ale nie uchwala go (rola innej instytucji, nie wladza budzetowa); EBC nie zajmuje sie budzetem.\n\nD. [1] EBC i [2] Trybunal Obrachunkowy - NIE: ani EBC, ani ETO nie sa wladzami budzetowymi.\n\nTriada budzetowa UE (pamiec klucza)\n\n- Inicjatywa → Komisja Europejska (przedklada projekt);\n- Uchwalanie → Rada UE + Parlament Europejski (wspolnie - \"wladze budzetowe\");\n- Kontrola → Trybunal Obrachunkowy (po wykonaniu).\n\nOdpowiedz\n\nA. [1] Rade i [2] Komisje\n\nTypowy błąd: Glowne pulapki: - **Trybunal Obrachunkowy** (B, D) - to organ KONTROLNY, sprawdza wydatkowanie budzetu PO fakcie. Nie uczestniczy w uchwalaniu budzetu. - **EBC** (C, D) - prowadzi polityke pieniezna euro, nie zajmuje sie budzetem UE. - Pamietaj triada: **inicjatywa - Komisja; decyzja - Rada + Parlament; kontrola - Trybunal Obrachunkowy + NIK panstw**.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"budzet UE, organy Unii Europejskiej, Komisja, Rada","page_from":18,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nFragment mapy politycznej Europy\nO Europejskim Obszarze Gospodarczym\nWszystkie państwa, oznaczone na mapie numerami 1-4, należą do Europejskiego Obszaru\nGospodarczego i strefy Schengen. Europejski Obszar Gospodarczy powstał w celu rozszerzenia\nrynku wewnętrznego UE na trzy państwa należące do EFTA: Islandię, Norwegię\ni Liechtenstein. Wszystkie przepisy prawne UE odnoszące się do jednolitego rynku\nwewnętrznego są na bieżąco przyjmowane do ustawodawstwa krajów EFTA.\nNa podstawie: www.europarl.europa.eu\nOceń, czy obywatel Rzeczypospolitej Polskiej niemający obywatelstwa żadnego z państw\noznaczonych na mapie numerami mógł w latach 2008-2019 korzystać z podanych\nmożliwości. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Mógł przekraczać granice każdego z państw oznaczonych na mapie numerami\nbez kontroli granicznej.\nP\nF\n2. Mógł prowadzić swobodną działalność gospodarczą na terytorium każdego\nz państw oznaczonych na mapie numerami.\nP\nF\n3. Mieszkając na terytorium każdego z państw oznaczonych na mapie numerami,\nmógł brać udział w wyborach organów władz lokalnych tych państw.\nP\nF\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n26.1. 26.2.\n27.\n28.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **1. P (PRAWDA)** - Wszystkie cztery panstwa naleza do **strefy Schengen** (Islandia od 2001, Norwegia od 2001, Liechtenstein od 2011, Szwajcaria od 2008). Choc Szwajcaria nie jest w EOG, jest w Schengen przez umowy bilateralne. Obywatel UE moze przekraczac granice bez kontroli. (UWAGA: jezeli ktores z panstw na mapie NIE jest w Schengen, np. jest to Wielka Brytania - to FALSZ. Typowo w arkuszu 2020 r. wszystkie 4 panstwa to EOG/EFTA, ktore sa w Schengen.) **2. P (PRAWDA)** - Obywatel UE moze prowadzic swobodna dzialalnosc gospodarcza we wszystkich krajach EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein - mocy art. 31 Porozumienia EOG - swoboda przedsiebiorczosci) oraz w Szwajcarii (mocy umowy bilateralnej UE-Szwajcaria z 1999 r. o swobodnym przeplywie osob). **Cztery swobody UE** (towary, uslugi, osoby, kapital) sa rozszerzone na EOG. **3. F (FALSZ)** - Prawo udzialu w **wyborach lokalnych** w kraju zamieszkania przysluguje **obywatelowi UE** w **innych panstwach czlonkowskich UE** (art. 22 TFUE). Panstwa EOG (Islandia, Norwegia, Liechtenstein) i Szwajcaria **NIE sa czlonkami UE**, wiec **NIE obowiazuje tam** to prawo dla obywateli UE. Obywatel polski mieszkajacy w Norwegii **nie ma prawa** glosowac w wyborach do norweskich rad gmin czy wojewodztw (z wyjatkiem programow narodowych, ktore Norwegia moglaby sama wprowadzic).\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOrganizacje europejskie - mapa pojeciowa\n\nOrganizacja | Czlonkowie (przyklad) | Funkcja\nUE (Unia Europejska) | 27 panstw (po Brexicie) | Pelna integracja polityczna i ekonomiczna\nEOG (Europejski Obszar Gospodarczy) | UE + Islandia, Norwegia, Liechtenstein | Wspolny rynek (4 swobody UE)\nEFTA (Europejskie Stowarzyszenie Wolnego Handlu) | Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria | Wolny handel miedzy panstwami\nStrefa Schengen | UE (bez Irlandii i Cypru) + Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein | Brak kontroli na granicach wewnetrznych\nStrefa euro | 20 panstw UE | Wspolna waluta\n\nEOG (Europejski Obszar Gospodarczy)\n\nPorozumienie o EOG z 2 maja 1992 r. (Porto). Wszedl w zycie 1 stycznia 1994 r.\n\nCzlonkowie: 27 panstw UE + Islandia, Liechtenstein, Norwegia (3 panstwa EFTA, ktore wybraly EOG).\n\nCo zapewnia EOG:\n\n- Cztery swobody UE: swobodny przeplyw towarow, uslug, osob, kapitalu.\n- Wspolny rynek - jeden zbior regulacji.\n- Wspolpraca w obszarach: badania, ochrona srodowiska, edukacja, polityka spoleczna.\n\nCo NIE obejmuje EOG:\n\n- Wspolna polityka rolna i rybacka.\n- Unia celna (Islandia, Norwegia, Liechtenstein zachowuja wlasne stawki celne wobec krajow trzecich).\n- Polityka zagraniczna i bezpieczenstwo.\n- Wspolna waluta.\n- Prawo unijne polityczne (obywatelstwo UE, prawa wyborcze).\n\nSZWAJCARIA: jest w EFTA ale NIE jest w EOG (Szwajcarzy odrzucili przystapienie w referendum 6.12.1992 - 50,3% przeciw). Zamiast tego Szwajcaria ma umowy bilateralne z UE (najwazniejsza z 1999 r. - swobodny przeplyw osob).\n\nStrefa Schengen\n\nKonwencja z Schengen (1985-1990, wdrozenie 1995). Likwiduje kontrole graniczne miedzy panstwami strefy.\n\nCzlonkowie Schengen (stan na 2020):\n\n- 22 panstwa UE (wszystkie z UE oprocz Irlandii, Cypru, Bulgarii, Rumunii, Chorwacji);\n- 4 panstwa nie-UE: Islandia, Norwegia, Szwajcaria, Liechtenstein.\n\nWszystkie 4 panstwa EFTA/EOG sa w Schengen.\n\nAnaliza zdan\n\nZdanie 1: Mozliwosc przekraczania granic bez kontroli wszystkich 4 panstw.\n\nJezeli numery 1-4 to Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria - wszystkie sa w Schengen. PRAWDA.\n\n(Gdyby jednym z panstw byla Wielka Brytania - nigdy nie byla w Schengen, wiec FALSZ. Ale tekst mowi o EOG, do ktorego UK nalezala tylko jako czesc UE; w arkuszu 2020 byl jeszcze Brexit kontekst.)\n\nZdanie 2: Swobodna dzialalnosc gospodarcza.\n\nEOG zapewnia swobode przedsiebiorczosci (art. 31 Porozumienia EOG) - obywatel UE moze zakladac firmy w Islandii, Norwegii, Liechtensteinie. Szwajcaria zapewnia podobne prawo przez umowy bilateralne. PRAWDA.\n\nZdanie 3: Udzial w wyborach do wladz lokalnych.\n\nArt. 22 ust. 1 TFUE: \"Kazdy obywatel Unii majacy miejsce zamieszkania w panstwie czlonkowskim, ktorego nie jest obywatelem, ma prawo glosowania i kandydowania w wyborach lokalnych w panstwie czlonkowskim, w ktorym ma miejsce zamieszkania [...].\"\n\nKlucz: \"panstwo czlonkowskie\" = panstwo czlonkowskie UE. Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria nie sa panstwami czlonkowskimi UE, wiec to prawo NIE OBOWIAZUJE tam. Obywatel polski w Oslo nie ma automatycznego prawa do glosowania w wyborach do tamtej rady miejskiej.\n\nFALSZ.\n\n(Norwegia z wlasnej inicjatywy przyznaje prawo wyborcze w wyborach lokalnych wszystkim osobom mieszkajacym tam co najmniej 3 lata - ale to wlasny przepis, NIE wynika z porozumienia EOG ani z obywatelstwa UE.)\n\nTabela odpowiedzi\n\nZdanie | Ocena | Uzasadnienie\n1. Bez kontroli granicznej | P | Wszystkie 4 panstwa w Schengen\n2. Swobodna dzialalnosc gosp. | P | EOG + umowy ze Szwajcaria gwarantuja swobode przedsiebiorczosci\n3. Glosowanie w wyborach lokalnych | F | Art. 22 TFUE dotyczy tylko panstw UE, nie EOG\n\nTypowy błąd: Glowna pulapka zdania 3: studenci czesto sadza, ze \"swobody UE\" obejmuja prawa wyborcze. Tak nie jest - prawa wyborcze sa CZESCIA OBYWATELSTWA UE (art. 22 TFUE), ktore nie rozszerza sie na EOG. EOG to glownie cztery swobody RYNKOWE (towary, uslugi, osoby, kapital), bez praw politycznych. Drugi blad: pomylenie strefy Schengen z UE - Norwegia jest w Schengen, ale NIE w UE. Trzeci: zdanie 1 - jezeli ktores z panstw nie jest w Schengen (np. Wielka Brytania), to byloby FALSZ; ale Islandia, Norwegia, Liechtenstein, Szwajcaria sa w Schengen.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"strefa Schengen, EOG, EFTA, swobody UE","page_from":19,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"29","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-2)\nFragment mapy politycznej Afryki, Azji i Europy\nO sytuacji w państwach Afryki w XXI wieku\nOpis A. 3 lipca 2013 roku wojsko przejęło władzę w kraju i jednocześnie obaliło rządy Bractwa\nMuzułmańskiego i prezydenta Muhammada Mursiego. Tym samym armia odzyskała władzę,\nutraconą po obaleniu Husniego Mubaraka w wyniku „arabskiej wiosny”.\nOpis B. Lipcowa eskalacja przemocy w 2016 roku była poważnym naruszeniem zawartego\nw 2015 roku porozumienia pokojowego mającego zakończyć trwającą od 2013 roku wojnę\ndomową, w której o władzę w tym najmłodszym afrykańskim państwie rywalizowali Salva Kiir\nz grupy etnicznej Dinka i Riek Machar z grupy Nuer.\nDo każdego opisu wydarzeń dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym\noznaczono je na mapie.\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Opis A: Egipt - numer 4** Klucze w opisie: - **Bractwo Muzulmanskie**; - **Prezydent Muhammad Mursi** (Mohamed Morsi) - pierwszy demokratycznie wybrany prezydent Egiptu (czerwiec 2012); - **Husni Mubarak** - dlugoletni prezydent Egiptu (1981-2011, obalony 11 lutego 2011); - **\"Arabska wiosna\"** w Egipcie (styczen-luty 2011 - Plac Tahrir); - **3 lipca 2013** - zamach stanu przeprowadzony przez **gen. Abdela Fattaha el-Sisiego** (obecnego prezydenta Egiptu). Egipt jest na mapie pomiedzy Libia, Arabia Saudyjska (Morze Czerwone) i Sudanem - czyli polnocno-wschodnia Afryka. Numer w arkuszu CKE 2020 to typowo **4**. **Opis B: Sudan Poludniowy (Republika Sudanu Poludniowego) - numer 6** Klucze w opisie: - **\"Najmlodsze afrykanskie panstwo\"** - Sudan Poludniowy oglosil niepodleglosc **9 lipca 2011 r.**, najmlodsze panstwo Afryki (i jedno z najmlodszych na swiecie). - **Salva Kiir** (z grupy Dinka) - prezydent Sudanu Poludniowego od poczatku. - **Riek Machar** (z grupy Nuer) - wiceprezydent, potem przywodca opozycji zbrojnej. - **Wojna domowa od 2013 r.** (15 grudnia 2013 - rozlam w SPLM). - **Porozumienie pokojowe 2015** (Addis Ababa, sierpien 2015) - **eskalacja w lipcu 2016** (walki w Dzubie). Sudan Poludniowy jest na poludnie od Sudanu, na zachod od Etiopii. Numer w arkuszu CKE 2020 to typowo **6**. **Tabela odpowiedzi:** | Opis | Nazwa panstwa | Numer na mapie | |---|---|---| | A | Egipt | 4 | | B | Sudan Poludniowy | 6 |\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nOpis A - Egipt\n\nKontekst historyczny: Arabska Wiosna w Egipcie (2010-2013)\n\n- 25 stycznia 2011 - poczatek protestow na Placu Tahrir w Kairze (po protestach w Tunezji od grudnia 2010).\n- 11 lutego 2011 - Husni Mubarak (prezydent Egiptu od 1981, 30 lat u wladzy) ustepuje. Wladze przejmuje Najwyzsza Rada Sil Zbrojnych (SCAF) pod kierownictwem feldmarszalka Husseina Tantawiego.\n- Czerwiec 2012 - wybory prezydenckie. Wygrywa Mohamed Mursi (Muhammad Mursi) z Bractwa Muzulmanskiego - pierwszy demokratycznie wybrany prezydent Egiptu. Druga tura: Mursi 51,7%, Ahmed Shafiq 48,3%.\n- Rok rzadow Mursiego (czerwiec 2012 - lipiec 2013) - kontrowersyjne decyzje, w tym dekret z listopada 2012 dajacy mu wielkie uprawnienia (\"konstytucyjny zamach stanu\"), niezadowolenie spoleczne.\n- Czerwiec-lipiec 2013 - masowe protesty (ruch Tamarrod) zadajace dymisji Mursiego.\n- 3 lipca 2013 - zamach stanu: wojsko pod dowodztwem gen. Abdela Fattaha el-Sisiego (wtedy ministra obrony) obala Mursiego, zawiesza konstytucje, przejmuje wladze.\n- Maj 2014 - wybory; el-Sisi zostaje prezydentem (96,9% glosow, ale niska frekwencja).\n- Bractwo Muzulmanskie zostalo zdelegalizowane jako organizacja terrorystyczna.\n\nGeografia: Egipt graniczy z Libia (zachod), Sudanem (poludnie), Izraelem (polnocny wschod), ma dostep do Morza Srodziemnego i Czerwonego (Kanal Sueski).\n\nOpis B - Sudan Poludniowy\n\nPowstanie panstwa:\n\n- 9 lipca 2011 - Sudan Poludniowy oglasza niepodleglosc po referendum (styczen 2011 - 98,83% za niepodlegloscia). Zakonczyl sie tym II wojna domowa w Sudanie (1983-2005) zakonczona porozumieniem w Naivashie (CPA 2005).\n- Najmlodsze panstwo Afryki i jedno z najmlodszych panstw swiata (oficjalny czlonek ONZ od 14 lipca 2011).\n- Stolica: Dzuba (Juba).\n- Pierwszy prezydent: Salva Kiir Mayardit (z grupy etnicznej Dinka - najwieksza grupa etniczna kraju, ok. 35%).\n- Pierwszy wiceprezydent: Riek Machar Teny (z grupy etnicznej Nuer - druga co do wielkosci, ok. 16%).\n\nWojna domowa:\n\n- Lipiec 2013 - Salva Kiir dymisjonuje Macharu i caly rzad.\n- 15 grudnia 2013 - poczatek wojny domowej. Kiir oskarza Machara o probe zamachu stanu. Walki wzdluz lini etnicznych Dinka vs Nuer.\n- Sierpien 2015 - Porozumienie pokojowe (ARCSS - Agreement on the Resolution of the Conflict in the Republic of South Sudan) podpisane w Addis Abebie.\n- Lipiec 2016 - eskalacja przemocy w Dzubie (walki miedzy zwolennikami Kiira i Machara, ucieczka Machara z kraju).\n- Wojna trwala do wrzesnia 2018 (R-ARCSS - nowe porozumienie pokojowe).\n- Wojna pochlonela ponad 400 000 zycia, ponad 4 mln uchodzcow wewnetrznych i zewnetrznych.\n\nGeografia: Sudan Poludniowy graniczy z Sudanem (polnoc), Etiopia (wschod), Kenia (poludniowy wschod), Uganda (poludnie), Demokratyczna Republika Konga (poludniowy zachod), Republika Srodkowoafrykanska (zachod).\n\nLokalizacja na mapie (typowe numery z arkusza 2020)\n\nPatrzac na widoczne na mapie: Algieria, Czad, Arabia Saudyjska, Etiopia. Numery 1-6 oznaczaja prawdopodobnie:\n\nNumer | Panstwo\n1 | Maroko (lub Mauretania)\n2 | Tunezja\n3 | Libia\n4 | Egipt\n5 | Sudan\n6 | Sudan Poludniowy\n\nOdpowiedzi\n\nOpis | Panstwo | Numer | Klucz identyfikacyjny\nA | Egipt | 4 | Mursi, Bractwo Muzulmanskie, Mubarak, 2013\nB | Sudan Poludniowy | 6 | \"najmlodsze panstwo afrykanskie\", Dinka i Nuer, Kiir i Machar\n\nTypowy błąd: Glowne pulapki: - **Opis B \"najmlodsze afrykanskie panstwo\"** - to niemal sygnatura Sudanu Poludniowego (2011). Studentom czesto myli sie to z Erytrea (niepodlegla 1993). - **Opis A \"Bractwo Muzulmanskie + Mursi\"** - to Egipt, NIE Tunezja czy Libia (gdzie Arabska Wiosna tez sie odbyla, ale z innymi przywodcami: Ben Ali w Tunezji, Kaddafi w Libii). - Lokalizacja na mapie: typowo arkusze CKE numeruja panstwa w kolejnosci geograficznej. Egipt = polnocno-wschodnia Afryka; Sudan Pld = polnocno-wschodnia Afryka, na poludnie od Sudanu.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":"Arabska Wiosna, konflikty zbrojne, Egipt, Sudan Poludniowy","page_from":20,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"30","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-1)\nO „Sprawiedliwym Handlu”\n„Sprawiedliwy Handel” (Fair Trade) to zorganizowany ruch społeczny, który wykorzystuje\npodejście rynkowe, aby poprawiać sytuację mieszkańców krajów rozwijających się oraz\npromować zrównoważony rozwój. Główne założenia „Sprawiedliwego Handlu” to oferowanie\nlepszych warunków handlowych oraz ochrona praw nieuprzywilejowanych producentów\ni pracowników z krajów Globalnego Południa. Poza uczciwą ceną, producenci otrzymują od\npartnerów handlowych z Globalnej Północy wsparcie, aby móc prowadzić swoją działalność\nw sposób zrównoważony, bezpieczny dla ludzi i środowiska.\nNa podstawie: www.fairtrade.org.pl\nMWO_1R\nPrzedstaw korzyści - po jednej dla każdej z podanych kategorii - jakie niesie za sobą\nudział w opisanym w tekście ruchu „Sprawiedliwy Handel”.\nkorzyść dla nabywców z Globalnej Północy -\nkorzyść dla społeczeństw z krajów producentów -","answer":null,"answer_text":"30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n2) wyjaśnia, na czym polega praworządność i jakie zasady oraz\ninstytucje stoją na jej straży;\n3) wskazuje gałęzie prawa i kodeksy, w których szukać należy\nodpowiednich przepisów;\n5) przedstawia różnicę między sędziami a ławnikami.","solution":"Odpowiedź: **Korzysc dla nabywcow z Globalnej Polnocy:** Nabywcy (konsumenci) z Globalnej Polnocy maja mozliwosc **etycznej konsumpcji** - kupujac produkty oznaczone certyfikatem Fair Trade, maja **gwarancje moralna i pewnosc**, ze ich pieniadze nie wspieraja wyzysku, pracy dzieci, niegodziwych warunkow pracy w krajach producentow. Konsumenci moga **realizowac swoje wartosci** (sprawiedliwosc, ekologia, solidarnosc) przez wybor zakupow. Maja tez dostep do **produktow wysokiej jakosci** (kawa, kakao, banany, herbata) wytwarzanych z mniejszym wplywem na srodowisko. Alternatywnie: dostep do informacji o pochodzeniu produktow, zwiekszenie spokoju sumienia konsumenta, mozliwosc realnego wplywu na zmiane warunkow zycia w krajach Poludnia poprzez codzienne wybory zakupowe. **Korzysc dla spoleczenstw z krajow producentow:** Spoleczenstwa krajow producentow (Globalne Poludnie) otrzymuja **wyzsze, sprawiedliwsze ceny** za swoje produkty (kawa, kakao, bananne, herbata, bawelna) - co przeklada sie na **lepsze wynagrodzenia, wyzszy standard zycia, ograniczenie ubostwa**. Czesc dochodow Fair Trade idzie na **fundusze rozwojowe** dla spolecznosci (szkoly, szpitale, infrastruktura wodociagowa, oswiata). Producenci sa **chronieni przed wyzyskiem** posrednikow i wahaniami cen surowcow na rynkach globalnych (gwarantowana cena minimalna). Alternatywnie: ochrona praw pracownikow (zakaz pracy dzieci, godne warunki pracy), wzmocnienie lokalnych spoldzielni rolniczych, zrownowazony rozwoj (ekologiczne metody upraw), zatrzymanie migracji ekonomicznej.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie\n\nFair Trade (Sprawiedliwy Handel) - kontekst\n\nGeneza ruchu: korzeni siegaja lat 40. XX w. (sklepy chrzescijanskich kosciolow w USA importujace rzeczywiscia z Puerto Rico). Wspolczesny ruch sformalizowany w latach 80.-90.\n\nGlowne organizacje:\n\n- Fairtrade International (zalozona 1997 jako FLO - Fairtrade Labelling Organizations) - najwiekszy system certyfikacji.\n- World Fair Trade Organization (WFTO, dawniej IFAT).\n- Network of European Worldshops (NEWS).\n- European Fair Trade Association (EFTA).\n\nGlowne produkty Fair Trade:\n\n- Kawa (najwiekszy rynek Fair Trade);\n- Kakao i czekolada;\n- Banany;\n- Herbata;\n- Cukier trzcinowy;\n- Bawelna;\n- Kwiaty;\n- Rekodzielo, biżuteria.\n\nStandardy Fair Trade:\n\n1. Cena minimalna - producenci otrzymuja co najmniej wyznaczona cene minimalna pokrywajaca zrownowazone koszty produkcji (nawet gdy cena rynkowa spada).\n2. Premia Fair Trade - dodatkowa kwota przeznaczona na rozwoj spolecznosci (szkoly, szpitale, infrastruktura).\n3. Praca uczciwa - zakaz pracy dzieci, zakaz pracy przymusowej, swoboda zwiazkow zawodowych, godne warunki BHP.\n4. Zrownowazenie srodowiskowe - ograniczenie pestycydow, zakaz GMO, pielegnacja bioroznorodnosci.\n5. Transparentnosc lancuchow dostaw.\n\nPojecia: Globalna Polnoc i Poludnie\n\nGlobalna Polnoc:\n\n- Kraje wysoko rozwiniete: Europa Zachodnia i Polnocna, Ameryka Polnocna, Australia, Japonia, Nowa Zelandia, Korea Pld.\n- Beneficjenci historii kolonialnej i industrializacji.\n- Konsumenci produktow tropikalnych (kawa, kakao, banany itd.).\n\nGlobalne Poludnie:\n\n- Kraje rozwijajace sie: wiekszosc Afryki, Ameryki Lacinskiej, Azji Poludniowej i Poludniowo-Wschodniej.\n- Czesto byle kolonie europejskie.\n- Producenci surowcow i taniej pracy.\n\nPodzial Polnoc-Poludnie zastapil w latach 80. wczesniejszy podzial pierwszy-drugi-trzeci swiat.\n\nKorzysc dla nabywcow z Globalnej Polnocy\n\nMechanizm: kupujac produkt z certyfikatem Fair Trade, konsument wybiera produkt nieco drozszy, ale z gwarancja etycznego pochodzenia. To akt konsumencki o charakterze moralnym.\n\nKonkretne korzysci dla nabywcy:\n\n1. Spokoj sumienia - swiadomosc, ze zakupy nie wspieraja wyzysku, pracy dzieci, znienawidzonych praktyk;\n2. Realizacja wartosci osobistych (sprawiedliwosc spoleczna, ekologia) przez codzienne wybory;\n3. Lepsza jakosc produktow - czesto Fair Trade idzie w parze z organicznym, lokalna tradycyjna uprawa;\n4. Wplyw na zmiane - kazdy zakup to glos za alternatywnym systemem ekonomicznym;\n5. Transparentnosc - mozna zobaczyc, skad produkty pochodza, jakie sa warunki produkcji.\n\nArgumentacja w klucz CKE: konsument zyskuje \"satysfakcje moralna\" / \"pewnosc etyczna\" / \"mozliwosc wsparcia rozwoju krajow Poludnia\" - to ekonomiczna wartosc dla konsumenta nawet gdy placi wiecej (premia za \"wartosc dodana\").\n\nKorzysc dla spoleczenstw z krajow producentow\n\nMechanizm: Fair Trade przelamuje klasyczny lancuch dostaw, w ktorym najwiecej pieniedzy zarabiaja posrednicy, a producent dostaje ulamek ceny detalicznej.\n\nKonkretne korzysci dla producenta i jego spolecznosci:\n\n1. Gwarantowana cena minimalna - producent placony jest co najmniej za pokrycie kosztow zrownowazonej produkcji, niezaleznie od wahan rynku;\n2. Fair Trade Premium - dodatkowa kwota (zwykle 0,15-0,20 USD za funt kawy) trafia do funduszy spolecznosci - na szkoly, szpitale, drogi, wodociagi, programy zdrowotne;\n3. Wzmocnienie spoldzielni - Fair Trade wymaga, by producenci dzialali w spoldzielniach demokratycznych - co buduje kapital spoleczny;\n4. Ochrona praw pracownikow - zakaz pracy dzieci, dostep do szkol, godne warunki pracy;\n5. Zrownowazone metody upraw - ochrona srodowiska, zachowanie bioroznorodnosci, lepsza zdrowie pracownikow;\n6. Ograniczenie migracji - gdy mozna godnie zarabiac na wsi, mniej ludzi musi emigrowac do miast lub za granice.\n\nArgumentacja w stylu CKE\n\nDla nabywcy: \"Konsumenci z Globalnej Polnocy maja mozliwosc swiadomego, etycznego wyboru - kupujac produkty Fair Trade maja gwarancje, ze ich pieniadze trafiaja do producentow w sposob sprawiedliwy i wspieraja zrownowazony rozwoj. Daje to konsumentom satysfakcje moralna i poczucie wplywu na zmniejszanie nierownosci globalnych.\"\n\nDla producenta: \"Producenci z krajow rozwijajacych sie otrzymuja gwarantowane minimalne ceny za swoje produkty oraz dodatkowa premie Fair Trade, ktora finansuje rozwoj spolecznosci - szkoly, szpitale, infrastrukture. Pozwala to wyrwanie sie z ubostwa, ochrone praw pracownikow i zrownowazony rozwoj spoleczny i srodowiskowy regionu.\"\n\nTypowy błąd: Glowne bledy: - **Korzysc dla nabywcow**: studenci czesto zapominaja, ze nabywca tez \"korzysta\" - mysla tylko o producentach. Pamietaj: konsumenci kupuja produkty Fair Trade z poczucia sprawiedliwosci - to ICH korzysc moralna/satysfakcja. - **Dla producentow**: napisanie \"wyzsze ceny\" to mialo, trzeba uzupelnic o **mechanizmy** (gwarantowana cena minimalna, fundusze rozwojowe, premia Fair Trade Premium). - Nie pomyl Fair Trade z **wolnym handlem** (free trade) - to przeciwne idee. Fair Trade interweniuje w cene, free trade chce ja zostawic rynkowi.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"Sprawiedliwy Handel, globalizacja, etyczna konsumpcja, rozwoj","page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/31","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"31","points":12,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 31. (0-12)\nWybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.","answer":null,"answer_text":"31. Sądy i Trybunały. Zdający:\n3) przedstawia strukturę sądownictwa w Polsce i wyjaśnia, jaką rolę\nodgrywają w niej Sąd Najwyższy i Krajowa Rada Sądownictwa.","solution":"Odpowiedź: **TEMAT 1 - wypracowanie wzorcowe (kluczowe punkty):** **TEZA**: W Rzeczypospolitej Polskiej zastosowano model **parlamentarno-gabinetowy** (z elementami racjonalizacji), a NIE amerykanski model **prezydencjalny z separacja wladz**. Zaleznosci miedzy Prezydentem RP, Rada Ministrow i Parlamentem ukazuja **wzajemne powiazania i kontrole**, ktorych nie ma w USA. **STRUKTURA WYPRACOWANIA (rekomendowana):** **I. Wstep**: Krotkie przedstawienie modelu amerykanskiego (separacja wladz - Locke/Madison) vs polskiego (parlamentarno-gabinetowy z trojpodzialem wladzy ale ze wspolzaleznoscia organow). **II. Wybor prezydenta:** - USA: wybory **posrednie** przez kolegium elektorow (538 elektorow); kazdy stan glosuje za \"winner-take-all\" (z wyjatkami). - Polska: wybory **bezposrednie** powszechne; w 2 turach jezeli zaden kandydat nie uzyska wiekszosci bezwzglednej (art. 127 Konstytucji RP). - **Konkluzja**: w obu sa rozne wybory niz parlamentu, ale w Polsce dochodzi do wzajemnych zaleznosci, w USA - bardziej oddzielne. **III. Relacje Prezydent - Rada Ministrow:** - **USA**: prezydent jest **szefem gabinetu** (egzekutywy) - sam mianuje sekretarzy departamentow (za zgoda Senatu), oni sa mu **podporzadkowani**. Brak premiera. Nie ma odpowiedzialnosci politycznej rzadu przed Kongresem. - **Polska**: Prezydent NIE jest szefem rzadu - na czele rzadu stoi **Prezes Rady Ministrow (premier)**. Prezydent jedynie **desygnuje** premiera (art. 154 ust. 1), powoluje rzad (na wniosek premiera), ale rzad jest odpowiedzialny **przed Sejmem** (wotum zaufania, wotum nieufnosci - art. 158-159). - **Roznice**: w USA prezydent JEST egzekutywa, w Polsce ma jedynie funkcje **arbitra** + ograniczone kompetencje (zwierzchnictwo nad silami zbrojnymi, reprezentacja w polityce zagranicznej - ale we wspolpracy z rzadem). **IV. Relacje Prezydent - parlament:** - **USA**: Kongres jest **autonomiczny** - prezydent nie moze rozwiazac Kongresu. Prezydent moze zawetowac ustawy (Kongres moze odrzucic veto 2/3 glosami). Prezydent moze byc usuniety **wylacznie** przez **impeachment** (Izba Reprezentantow wnosi oskarzenie, Senat sadzi 2/3 glosami). - **Polska**: Prezydent moze **skrocic kadencje Sejmu** (gdy Sejm nie udzieli rzadowi wotum zaufania - art. 154 ust. 3; gdy Sejm nie uchwali ustawy budzetowej w 4 mies. - art. 225). Prezydent ma **veto zawieszajace** (Sejm odrzuca 3/5 glosami - art. 122 ust. 5). Prezydent moze byc postawiony przed **Trybunalem Stanu** (Zgromadzenie Narodowe 2/3 glosami - art. 145). - **Wzajemne kontrole - oddzialywanie miedzy organami**, czego w USA jest mniej. **V. Relacje Rada Ministrow - parlament:** - **USA**: rzad (kabinet) NIE odpowiada politycznie przed Kongresem. Nie ma wotum nieufnosci. Sekretarze sa odpowiedzialni TYLKO przed prezydentem. - **Polska**: rzad jest **odpowiedzialny politycznie przed Sejmem**: - **wotum zaufania** (art. 160) - rzad sam stawia pytanie zaufania; - **wotum nieufnosci konstruktywne** (art. 158) - Sejm wskazuje nowego premiera; wiekszosc ustawowa Sejmu (231+); - **wotum nieufnosci wobec ministra** (art. 159) - wiekszosc ustawowa. - W USA: takiego mechanizmu **NIE MA**. **VI. Konkluzja**: Roznice sa zasadnicze: - **USA = separacja wladz** (organizacyjna, funkcjonalna, brak wzajemnej kontroli politycznej); - **Polska = parlamentarno-gabinetowy** (wzajemne kontrole, mozliwosc skracania kadencji parlamentu przez prezydenta, mozliwosc obalania rzadu przez Sejm, mozliwosc odwolania prezydenta przez ZN). **TEMAT 2 - postepowanie karne (kluczowe etapy):** **I. Postepowanie przygotowawcze** - **dochodzenie** (prowadzi policja/prokurator) lub **sledztwo** (prokurator/prokuratura, w sprawach powaznych). Cel: ustalenie sprawcy, zebranie dowodow. Zakonczenie: akt oskarzenia (lub umorzenie). **II. Postepowanie sadowe I instancji** - przed Sadem Rejonowym (zbrodnie - Sad Okregowy). Zasady: jawnosci, prawa do obrony, **domniemania niewinnosci** (art. 5 KPK), in dubio pro reo, kontradyktoryjnosc, ustnosci. Wyrok: skazujacy, uniewinniajacy lub umorzenie. **III. Apelacja** (Sad Okregowy lub Apelacyjny w zaleznosci od I instancji) - zwyczajny srodek odwolawczy. Termin: 14 dni od doreczenia wyroku z uzasadnieniem. **IV. Skarga kasacyjna** (Sad Najwyzszy - Izba Karna) - nadzwyczajny srodek; tylko od prawomocnych wyrokow. Wnoszona przez strony (zarzutow rai/wzgledny katalog), Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich. **V. Wznowienie postepowania** (art. 540 KPK) - moze wznowic SN jezeli ujawnia sie nowe fakty/dowody. **TEMAT 3 - ONZ i konflikty (kluczowe punkty):** **I. Kompetencje organow ONZ:** - **Rada Bezpieczenstwa** - utrzymanie pokoju i bezpieczenstwa; sankcje, operacje pokojowe, dzialania zbrojne (art. 24-50 Karty NZ). 15 czlonkow: 5 stalych z prawem veto (USA, Rosja, Chiny, UK, Francja) + 10 niestalych. - **Zgromadzenie Ogolne** - rekomendacje, dyskusje, budzet ONZ. - **Sekretariat** - Sekretarz Generalny ONZ (obecnie Antonio Guterres, od 2017). - **Miedzynarodowy Trybunal Sprawiedliwosci** - spory miedzy panstwami (Haga). **II. Glowne formy dzialania:** 1. **Operacje pokojowe** (peacekeeping) - blue helmets, np. UNIFIL (Liban), UNMIL (Liberia), MINUSMA (Mali). 2. **Sankcje** - ekonomiczne, dyplomatyczne (Korea Pln, Iran, Rosja). 3. **Pomoc humanitarna** - UNHCR, UNICEF, WFP, OCHA. 4. **Dyplomacja** - mediacje, dobre uslugi Sekretarza Generalnego. 5. **Trybunaly miedzynarodowe** ad hoc (Jugoslawia, Ruanda). **III. Aktywnosc Polski:** - Polska byla niestalym czlonkiem RB ONZ wielokrotnie (ostatnio 2018-2019). - Polscy zolnierze w misjach pokojowych: UNDOF (Wzgorza Golan), UNIFIL (Liban), MINUSMA (Mali), inne. - Stworzenie polskiego kontyngentu w UNDOF (1974) i UNIFIL (1992). - Inicjatywy w RB: rezolucje dot. praw czlowieka, ochrony dziedzictwa, zapobiegania ludobojstwu.\n\nStrona arkusza CKE z trescia zadania\n\nRozwiazanie - TEMAT 1 (rozwiniecie wzorcowe)\n\nWprowadzenie - dwa modele\n\nModel prezydencjalny (USA) opiera sie na zasadzie separacji wladz zaproponowanej przez Montesquieu i zinstytucjonalizowanej w Konstytucji USA 1787 przez Ojcow Zalozycieli (Hamilton, Madison, Jay - The Federalist Papers). Charakterystyczne cechy:\n\n1. Separacja organizacyjna - osobne wybory prezydenta (kolegium elektorow) i Kongresu (wybory bezposrednie).\n2. Separacja funkcjonalna - zakaz laczenia funkcji deputowanego i czlonka gabinetu; sekretarze sa odpowiedzialni TYLKO przed prezydentem.\n3. Separacja kompetencyjna - prezydent NIE moze rozwiazac Kongresu; Kongres NIE moze obalic prezydenta przez wotum nieufnosci (tylko impeachment, ktory wymaga 2/3 glosow Senatu - praktycznie niemozliwy).\n4. Wzajemne checks and balances: prezydent veto na ustawy, Kongres zatwierdza nominacje i traktaty.\n\nModel parlamentarno-gabinetowy (Polska) opiera sie na trojpodziale wladzy (art. 10 Konstytucji RP) ALE z silnymi mechanizmami wspolzaleznosci i wzajemnej kontroli politycznej miedzy organami.\n\nZaleznosc Prezydent RP - Rada Ministrow\n\nW odroznieniu od USA (gdzie prezydent JEST egzekutywa):\n\nPowolanie rzadu (art. 154-155 Konstytucji RP):\n\n- Prezydent desygnuje premiera, ktory proponuje sklad rzadu.\n- Prezydent powoluje rzad i odbiera od niego przysiage.\n- Sejm w ciagu 14 dni udziela wotum zaufania (wiekszosc bezwzgledna).\n- Jezeli sie nie uda: druga procedura (Sejm wybiera sklad, prezydent powoluje), potem trzecia (znowu prezydent), potem skrocenie kadencji.\n\nRola prezydenta wobec rzadu:\n\n- NIE jest szefem rzadu - to wyrazna roznica wobec USA.\n- Pelni funkcje arbitra miedzy organami wladzy (art. 126).\n- W sprawach szczegolnych moze zwolac Rade Gabinetowa (rzad pod przewodnictwem prezydenta) - ale RG nie ma kompetencji rzadu (art. 141).\n- Wspoluczestniczy w polityce zagranicznej i obronnej (zwierzchnik sil zbrojnych - art. 134).\n- Niektore akty wymagaja kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrow (art. 144 ust. 2) - wykluczone z aktow osobistych prezydenta.\n\nZaleznosc Prezydent RP - Parlament\n\nW USA: separacja, brak wzajemnej kontroli politycznej. W Polsce:\n\nPrezydent → Parlament:\n\n- Inicjatywa ustawodawcza (art. 118 ust. 1) - prezydent moze proponowac ustawy.\n- Veto zawieszajace (art. 122 ust. 5) - Sejm odrzuca 3/5 glosami (w obecnosci 1/2 ustawowej liczby poslow). Veto absolutne (jak w USA) NIE istnieje.\n- Wniosek do TK o zbadanie konstytucyjnosci (art. 122 ust. 3).\n- Skrocenie kadencji Sejmu w okreslonych przypadkach (art. 98 ust. 4):\n- gdy Sejm nie udzieli wotum zaufania w 3. procedurze (art. 154 ust. 3);\n- gdy Sejm nie uchwali ustawy budzetowej w 4 mies. (art. 225).\n\nParlament → Prezydent:\n\n- Wybor prezydenta przez Naród (NIE przez parlament - to ROZNICA wobec niektorych innych modeli parlamentarnych jak Niemcy);\n- Trybunał Stanu - Zgromadzenie Narodowe (Sejm+Senat) postanawia o postawieniu prezydenta przed TS 2/3 glosami ustawowej liczby ZN (art. 145 ust. 2). Zawieszenie obowiazkow.\n- Sejm i Senat (jako ZN) sluchaja oredzia prezydenta.\n\nZaleznosc Rada Ministrow - Parlament\n\nTO NAJWIEKSZA ROZNICA wobec USA.\n\nW USA: rzad NIE odpowiada przed Kongresem (sekretarze tylko przed prezydentem).\n\nW Polsce: rzad jest POLITYCZNIE ODPOWIEDZIALNY przed Sejmem:\n\n1. Wotum zaufania (art. 160) - premier sam stawia pytanie zaufania, glosowanie zwykla wiekszoscia.\n\n2. Wotum nieufnosci konstruktywne (art. 158):\n- 46 poslow podpisuje wniosek;\n- wskazanie kandydata na nowego premiera;\n- wiekszosc ustawowa liczby poslow (231+);\n- obecna formula chroni przed kryzysem rzadowym (kanclerska wersja).\n\n3. Wotum nieufnosci wobec ministra (art. 159) - wiekszosc ustawowa.\n\n4. Interpelacje, zapytania, pytania (art. 115) - bieżaca kontrola Sejmu.\n\n5. Komisje sledcze (art. 111) - powolywane przez Sejm.\n\nKonkluzja - separacja vs wspolzaleznosc\n\nCecha | USA (prezydencjalny) | Polska (parlamentarno-gabinetowy)\nWybor prezydenta | Posredni (kolegium elektorow) | Bezposredni\nSzef egzekutywy | Prezydent | Premier\nOdpowiedzialnosc rzadu | Tylko przed prezydentem | Przed Sejmem (wotum nieufnosci)\nRozwiazanie parlamentu | NIEMOZLIWE | Mozliwe w okreslonych przypadkach\nUsuniecie prezydenta | Impeachment (2/3 Senatu) | Trybunal Stanu (2/3 ZN)\nVeto | Absolutne (z dwie trzecie Kongresu mozna obalic) | Zawieszajace (3/5 Sejmu)\nKontrasygnata | Brak | Tak (czesc aktow prezydenta wymaga kontrasygnaty premiera)\nCharakter relacji | Separacja | Wzajemne kontrole, wspolzaleznosc\n\nWNIOSEK: W Polsce nie zastosowano amerykanskiego modelu prezydencjalnego z separacja wladz, lecz model parlamentarno-gabinetowy ze zracjonalizowanym parlamentaryzmem. Charakteryzuje go bogactwo wzajemnych zaleznosci miedzy Prezydentem, Rada Ministrow i parlamentem - czego w USA brak, gdzie obowiazuje sztywna separacja.\n\nRozwiazanie - TEMAT 2 (szkic)\n\nPostepowanie karne w Polsce reguluje Kodeks postepowania karnego (KPK) z 6 czerwca 1997 r.\n\nI. Postepowanie przygotowawcze\n\nDwa typy:\n\n- Dochodzenie - prowadzi policja (pod nadzorem prokuratora), w sprawach mniej powaznych (do 5 lat pozbawienia wolnosci). Termin: 2 miesiace, przedluzalne.\n- Sledztwo - prowadzi prokurator, w sprawach powazniejszych (zbrodnie + niektore wystepki). Termin: 3 miesiace, przedluzalne.\n\nZasady fazy przygotowawczej:\n\n- Domniemanie niewinnosci (art. 5 KPK);\n- Prawo do obrony (art. 6 KPK) - dostep do adwokata;\n- In dubio pro reo - watpliwosci na korzysc oskarzonego;\n- Mozliwosc zatrzymania (do 48h) i tymczasowego aresztowania (na wniosek prokuratora przez sad - do 3 miesiecy z mozliwoscia przedluzenia).\n\nZakonczenie:\n\n- Akt oskarzenia (gdy zebrano dowody i sprawca ustalony);\n- Umorzenie (brak dowodow, brak winy, smierć podejrzanego, przedawnienie itp.);\n- Warunkowe umorzenie (gdy spelnione warunki - zwykle 1 raz w zyciu, kara do 5 lat).\n\nII. Postepowanie sadowe I instancji\n\nWlasciwosc:\n\n- Sad Rejonowy - wystepki (do 8 lat) + niektore zbrodnie;\n- Sad Okregowy - zbrodnie + niektore wystepki (np. zabicie nieumyslne, gwalt zbiorowy).\n\nPrzebieg:\n\n1. Otwarcie rozprawy;\n2. Odczytanie aktu oskarzenia;\n3. Przesluchanie oskarzonego;\n4. Przesluchanie swiadkow i bieglych;\n5. Stronicze wnioski koncowe (prokurator, oskarzyciel posilkowy, obronca, oskarzony);\n6. Narada sadu;\n7. Wyrok (skazujacy / uniewinniajacy / umorzenie / warunkowe umorzenie).\n\nIII. Apelacja\n\n- Termin: 14 dni od doreczenia wyroku z uzasadnieniem (art. 445 KPK);\n- Sad odwolawczy: Sad Okregowy (od wyroku Rejonowego) lub Sad Apelacyjny (od wyroku Okregowego);\n- Reformatio in peius - zakaz pogorszenia sytuacji oskarzonego (gdy apeluje tylko on);\n- Wyrok II instancji: utrzymujacy, uchylajacy, zmieniajacy.\n\nIV. Kasacja\n\n- Nadzwyczajny srodek odwolawczy (art. 519 KPK);\n- Tylko od prawomocnych wyrokow II instancji;\n- Do Sadu Najwyzszego - Izba Karna;\n- Wnoszacy: strony, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich;\n- Zarzuty: tylko rai (bardzo powazne uchybienia + ograniczone zarzuty wzgledne);\n- Termin: 30 dni od prawomocnosci.\n\nV. Wznowienie postepowania\n\n- Art. 540 KPK;\n- Nadzwyczajny srodek;\n- Wlasciwosc: SN;\n- Przeslanki: nowe fakty/dowody, blad w postepowaniu, falszywy dowod itd.\n\nRozwiazanie - TEMAT 3 (szkic)\n\nI. Organy ONZ i ich kompetencje w sprawach pokoju\n\nRada Bezpieczenstwa (Karta NZ rozdz. V-VII):\n\n- 5 stalych czlonkow z prawem veto: USA, Wielka Brytania, Francja, Rosja (po ZSRR), Chiny;\n- 10 niestalych (wybieranych przez ZO na 2 lata);\n- Glowna odpowiedzialnosc za pokoj i bezpieczenstwo (art. 24 Karty);\n- Moze nakladac sankcje (gospodarcze, dyplomatyczne, militarne) - art. 41-42 Karty;\n- Moze autoryzowac operacje pokojowe;\n- Moze powolac trybunaly miedzynarodowe ad hoc.\n\nZgromadzenie Ogolne:\n\n- Wszystkie panstwa czlonkowskie ONZ (193);\n- Rekomendacje (nie wiazace);\n- \"Uniting for Peace\" Resolution (1950) - mozliwosc dzialania przy paralizie RB.\n\nSekretarz Generalny:\n\n- \"Glowna twarz\" ONZ;\n- \"Dobre uslugi\", mediacje;\n- Antonio Guterres (od 2017).\n\nMiedzynarodowy Trybunal Sprawiedliwosci (MTS, Haga):\n\n- Spory miedzy panstwami;\n- Opinie doradcze.\n\nII. Glowne formy dzialania ONZ w ostatnim 30-leciu (1990-2020)\n\nOperacje pokojowe (peacekeeping):\n\n- \"Blue helmets\" (niebieskie helmy) - sily ONZ;\n- Aktualnie ok. 12-14 misji jednoczesnie;\n- Przyklady: UNFICYP (Cypr), UNIFIL (Liban), MINUSMA (Mali), MONUSCO (DR Konga), MINUSCA (RŚrod), UNAMID (Sudan/Darfur), MINURSO (Sahara Zachodnia), UNMISS (Sudan Pld).\n\nTrybunaly miedzynarodowe ad hoc:\n\n- ICTY (b. Jugoslawia, 1993-2017);\n- ICTR (Ruanda, 1994-2015);\n- Specjalny Trybunal dla Sierra Leone;\n- Pozniej zinstytucjonalizowane: Miedzynarodowy Trybunal Karny (MTK, statut rzymski 1998).\n\nSankcje:\n\n- Rosja (po inwazji na Ukraine, ale veto - sankcje przez UE/USA bilateralne);\n- Korea Polnocna (programy nuklearne);\n- Iran (program nuklearny);\n- Libia (Kaddafi);\n- Wczesniej Irak, Jugoslawia.\n\nPomoc humanitarna:\n\n- UNHCR (uchodzcy);\n- UNICEF (dzieci);\n- WFP (wyzywienie - Nagroda Nobla 2020);\n- OCHA (koordynacja);\n- WHO (zdrowie).\n\nMediacje i dyplomacja:\n\n- Roznorodne procesy pokojowe (kolumbijski FARC 2016, etiopski 2019);\n- Wysiljnicy SG.\n\nIII. Aktywnosc Polski w ONZ\n\nPolska jako czlonek-zalozyciel ONZ (1945) jest aktywna w wielu wymiarach:\n\nNiestaly czlonek RB:\n\n- 1946-1947 (lacznie z 1947-1948 - czesto wymieniane jako 5 razy razem do 2018);\n- 1960;\n- 1970-1971;\n- 1982-1983;\n- 1996-1997;\n- 2018-2019 (ostatnia kadencja).\n\nMisje pokojowe ONZ z udzialem Polski:\n\n- UNDOF (Wzgorza Golan, Syria/Izrael) - od 1974 r.;\n- UNIFIL (Liban) - od 1992 r.;\n- UNPROFOR (b. Jugoslawia) - lata 90.;\n- MONUSCO (DR Konga);\n- MINUSMA (Mali);\n- UNAMA (Afganistan - choc NATO).\n\nPolacy uczestniczyli w wielu misjach jako obserwatorzy wojskowi i czlonkowie sztabow.\n\nInicjatywy w RB ONZ w czasie kadencji 2018-2019:\n\n- Rezolucje dot. praw czlowieka;\n- Inicjatywy ws. ochrony dziedzictwa;\n- Zapobieganie ludobojstwu;\n- Wsparcie dla Ukrainy;\n- Sankcje wobec Korei Pln.\n\nLudzie z Polski w ONZ:\n\n- Krzysztof Skubiszewski (mediator UNHCR po przemianach 1989);\n- Marek Belka (ekonomista, czesto wspolpracujacy z ONZ);\n- Adam Daniel Rotfeld (specjalny doradca SG);\n- Polscy diplomataci kierujacy misjami.\n\nWnioski:\n\nPolska jest aktywnym czlonkiem ONZ z dlugiem tradycji - od zaangazowania w wielu misjach pokojowych, przez kadencje w RB, az po inicjatywy dyplomatyczne. ONZ pozostaje glownym forum, w ktorym Polska realizuje swoje cele polityki zagranicznej w wymiarze globalnym.\n\nTypowy błąd: Glowne pulapki: - **Temat 1**: nie napisanie \"zaleznosci\" tylko \"roznic\" - polecenie wyraznie zada ZALEZNOSCI miedzy organami, czyli wzajemnych powiazan w polskim systemie i ich brak w amerykanskim. - **Temat 2**: pomylenie postepowania karnego z cywilnym - tu KARNE (KPK, prokuratura, kasacja do SN). - **Temat 3**: ograniczenie sie do ONZ jako calosc - trzeba pokazac OSOBNE KOMPETENCJE ORGANOW (RB, ZO, SG). Druga pulapka: pominiecie Polski - polecenie wymaga uwzglednienia aktywnosci RP.","image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-31.webp","solution_image":null,"topics":"wypracowanie, USA, podzial wladz, postepowanie kasacyjne, ONZ, zimna wojna","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nCharakteryzując zależności między Prezydentem RP a Radą Ministrów RP oraz między\ntymi organami a parlamentem, uzasadnij, że w Rzeczypospolitej Polskiej nie zastosowano\ntypu podziału władzy funkcjonującego w państwie, którego dotyczą materiały źródłowe.\nSchemat. Egzekutywa i legislatywa na szczeblu federalnym w Stanach Zjednoczonych\nAmeryki\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. K.A. Wojtaszczyk, W. Jakubowski, Warszawa 2017, t. II, s. 275.\nModel amerykański opiera się na normatywnej separacji władzy ustawodawczej […] oraz\nwładzy wykonawczej. Separacja ta występuje zarówno na płaszczyźnie organizacyjnej\n(odrębne wybory parlamentu i prezydenta, zakaz łączenia funkcji deputowanego i członka\ngabinetu, niemożność przedterminowego rozwiązania parlamentu), jak i na płaszczyźnie\nfunkcjonalnej (autonomia parlamentu w dziedzinie tworzenia prawa oraz prezydenta w zakresie\njego wykonywania, brak instytucji kontroli parlamentu nad prezydentem oraz brak\nodpowiedzialności politycznej egzekutywy przed parlamentem).\nA. Antoszewski, R. Herbut, Systemy polityczne współczesnego świata, Gdańsk 2004, s. 320-321.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.\n30.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nOd postępowania przygotowawczego do kasacji - przedstaw zasady i możliwy przebieg\npostępowania karnego w Rzeczypospolitej Polskiej.","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/Temat 3","paper_id":"wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Temat 3.\nScharakteryzuj działania w celu wygaszania konfliktów i ograniczania ich skutków\npodejmowane przez Organizację Narodów Zjednoczonych w ostatnim trzydziestoleciu,\nuwzględniając kompetencje jej organów i aktywność Rzeczypospolitej Polskiej w tym\nzakresie.\nna temat nr\nMWO_1R\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n31.\nMaks. liczba punktów\n12\nUzyskana liczba punktów\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nMWO_1R\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"}]}