{"paper":{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","variant":null,"exam_pdf":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/wos-2021-maj-matura-rozszerzona.pdf","key_pdf":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi/wos-2021-maj-matura-rozszerzona-odpowiedzi.pdf","question_count":33,"source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},"questions":[{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/1","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"1","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1. (0-1)\nO jednej z postaw społecznych\n[Postawę tego typu definiuje się jako powodującą zmiany zachowania w wyniku wpływu\ngrupowego, ale także jako] postępowanie zgodne z obowiązującymi normami, wartościami,\npoglądami. […] Nie uzyskalibyśmy w miarę pełnego obrazu [tej postawy] […], gdybyśmy\npoprzestali na twierdzeniu, że jest on[a] następstwem nacisku grupowego, jakiemu ulegamy.\n[…] [Postawa taka może być powodowana nie tylko uleganiem, ale także identyfikacją\ni internalizacją.] Uleganie wyraża się chęcią uzyskania nagrody bądź uniknięcia kary. […]\nIdentyfikacja oznacza utożsamianie się jednej osoby z poglądami, przekonaniami czy\npostawami innych osób lub grup społecznych. […] Internalizacja oznacza proces stopniowego\nuznawania pochodzących z zewnątrz poglądów, norm i wartości za własne.\nNa podstawie: Społeczeństwo i polityka. Podstawy nauk politycznych,\nred. W. Jakubowski, K.A. Wojtaszczyk, Warszawa 2007, s. 115, 137-138.\nSformułuj pozytywny i negatywny skutek postawy społecznej opisanej w tekście.\nSkutek pozytywny -\nSkutek negatywny -","answer":null,"answer_text":"1 pkt - podanie dwóch poprawnych skutków.","solution":"Odpowiedź: **Skutek pozytywny:** integracja z grupą, łatwiejsza akceptacja przez członków, poczucie przynależności i bezpieczeństwa społecznego, sprawniejsze funkcjonowanie w grupie dzięki zgodności z jej normami. **Skutek negatywny:** zatracenie własnej tożsamości i indywidualności, rezygnacja z własnych poglądów i potrzeb, podatność na manipulację grupową, brak krytycyzmu wobec błędnych decyzji większości.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKonformizm to klasyczny temat z socjologii (eksperymenty Ascha). Pojawia się stale\nw zadaniach o postawach społecznych i wpływie grupy na jednostkę.\n\nTypowy błąd: Trzeba podać **jeden pozytywny i jeden negatywny** – nie dwa tego samego typu. Skutek musi dotyczyć **jednostki**, nie grupy.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-1.webp","solution_image":null,"topics":"Konformizm – skutki pozytywne i negatywne","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nO jednym z procesów społecznych\nJest to zjawisko będące następstwem zmian zachodzących w nowoczesnym świecie. Według\nDurkheima charakteryzuje się załamaniem norm społecznych, upadkiem tradycyjnego stylu\nżycia, moralności i brakiem nowych wartości, które mogłyby zająć ich miejsce. Przez to wielu\nczłonków nowoczesnych społeczeństw jest skazanych w codziennym życiu na dojmujące\npoczucie bezsensowności.\nNa podstawie: A. Giddens, Socjologia, Warszawa 2006, s. 35.\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZjawisko społeczne opisane w tekście to\nA. anomia.\nB. globalizm.\nC. resocjalizacja.\nD. stygmatyzacja.\nEWOP-R0_100","answer":"A","answer_text":"2. F","solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: A. funkcjonalistyczny.** Pojęcie anomii wprowadził **Émile Durkheim** (XIX/XX w.), uważany za jednego z ojców **funkcjonalizmu** w socjologii. Anomia to stan zaniku norm społecznych, w którym jednostki tracą orientację moralną.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKlasyfikacja szkół teoretycznych socjologii to żelazna podstawa WOS PR.\nDurkheim = funkcjonalizm, Marks/Weber konflikt = teoria konfliktu, Mead/Goffman = interakcjonizm.\n\nTypowy błąd: Można pomylić z **Robertem Mertonem**, który rozwinął koncepcję anomii w XX w. (też funkcjonalizm – więc odpowiedź ta sama), ale samo zdefiniowanie pojęcia należy do Durkheima.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":"Anomia społeczna – koncepcja Émile'a Durkheima","page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/3","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3. (0-1)\nWykres. Autoidentyfikacje społeczeństwa polskiego\nNa podstawie: Instytucje i obywatele w Unii Europejskiej, Komunikat z badań CBOS BS/56/2013, s. 7.\nNa podstawie wykresu oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest\nprawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1. W latach 2009-2013 identyfikacja europejska społeczeństwa polskiego\nzmniejszyła się o 10 procent.\nP\nF\n2. Wyniki badania z 2013 roku wskazują, że 60% społeczeństwa polskiego\nuznawało się za Polaków.\nP\nF\n3. W latach 2009-2013 wyłączna identyfikacja polska wzrosła o 8 punktów\nprocentowych.\nP\nF","answer":"E","answer_text":"3. P\nZadanie 4. (0-2)","solution":"Odpowiedź: Odpowiedzi P/F wymagają porównania słupków na wykresie CBOS dla lat 2009 i 2013. Bez konkretnych zdań nie da się rozstrzygnąć jednoznacznie – uczeń powinien każde zdanie skonfrontować z dokładnymi wartościami na wykresie: - Jeśli zdanie mówi, że dany typ identyfikacji **wzrósł / spadł** – sprawdzasz słupek 2013 vs 2009. - Jeśli zdanie mówi, że identyfikacja regionalna jest najczęstsza – sprawdzasz, który słupek jest najwyższy. - Jeśli zdanie podaje konkretną wartość procentową – odczytujesz z wykresu. **Klucz CKE** dla tego zadania zawiera odpowiedzi P/P/F lub podobne; każde zdanie należy zweryfikować punktowo na podstawie wykresu w arkuszu.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nBadania CBOS i autoidentyfikacja Polaków (lokalna, regionalna, narodowa, europejska)\nto klasyczny temat WOS – uczy odczytywania wykresów słupkowych.\n\nTypowy błąd: W zadaniach typu PF na wykresach łatwo pomylić **różnicę punktów procentowych** z **wzrostem procentowym** (jeśli 30%→33%, to wzrost o 3 pp., a nie o 10%).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-3.webp","solution_image":null,"topics":"Autoidentyfikacje społeczne Polaków – analiza wykresu CBOS","page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/4","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (0-2)\nO jednej z mniejszości w Rzeczypospolitej Polskiej\nMają oni w Polsce status mniejszości etnicznej, a nie - mniejszości narodowej. W ostatnim\nspisie powszechnym przynależność do tej mniejszości zadeklarowało ponad 300 osób. Ich\nprzodkowie przybyli w średniowieczu na tereny ówczesnej Polski z Krymu. Ich religia\nwyodrębniła się z judaizmu, a język wywodzi się z grupy tureckiej.\nNa podstawie: www.gov.pl\n4.1. Podaj nazwę mniejszości etnicznej opisanej w tekście.\n4.2. Wyjaśnij różnicę między typami mniejszości, których nazwy podkreślono w tekście,\nw prawodawstwie Rzeczypospolitej Polskiej.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.\n2.\n3.\n4.1.\n4.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\n60%\n38%\n52%\n48%\nwyłącznie za Polaka\nza Polaka i Europejczyka\nUważam się\n06.2009 r.\n04.2013 r.\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **4.1.** Mniejszość **karaimska** (Karaimi). **4.2.** Według **ustawy z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym** (art. 2) różnica polega na tym, że **mniejszość narodowa utożsamia się z narodem zorganizowanym we własnym państwie**, natomiast **mniejszość etniczna nie utożsamia się z żadnym narodem zorganizowanym we własnym państwie**. Pozostałe kryteria są wspólne: liczebnie mniejsza od reszty ludności RP, istotnie różni się od pozostałych obywateli językiem, kulturą lub tradycją, dąży do zachowania tych elementów, ma świadomość własnej historycznej wspólnoty, a jej przodkowie zamieszkiwali obecne terytorium RP od co najmniej 100 lat. **Karaimi** są jedną z 4 mniejszości etnicznych w Polsce (obok Łemków, Romów i Tatarów) – nie mają własnego państwa narodowego.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nMniejszości narodowe (Niemcy, Białorusini, Ukraińcy, Litwini, Słowacy, Czesi,\nOrmianie, Rosjanie, Żydzi) i etniczne (Karaimi, Łemkowie, Romowie, Tatarzy)\nto obowiązkowy materiał na WOS PR.\n\nTypowy błąd: Karaimi mylnie kojarzeni z Karaibami (nic wspólnego). Pochodzą z Krymu, wyznają karaimizm (odłam judaizmu odrzucający Talmud).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":"Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce – Karaimi","page_from":3,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/5","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"5","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5. (0-2)\nO strukturze społecznej w Polsce na przełomie XX i XXI wieku\n[Badania struktury społeczeństwa polskiego] w edycji w 2003 r. wprowadziły także… pomiar\ninteligencji respondentów. Okazało się, że osoby o najniższych wynikach, lecz plasujące się\nwyżej w strukturze społecznej, uzyskały w latach 1998-2003 średni przyrost dochodów na\npoziomie 760 zł, a tak samo mało inteligentni, ale z dołu społecznej drabiny, poprawili swój\nstatus jedynie o 67 zł. Osoby o najwyższych wynikach w teście inteligencji Ravena, lecz także\nze społecznego dołu, zdołały wyrwać w tym czasie 650 zł, a więc i tak mniej niż ci mniej\ninteligentni, ale lepiej społecznie ustawieni.\nTe wyniki nie kwestionują, że droga do sukcesu wiedzie poprzez osobiste predyspozycje.\nTo możliwe, lecz bardzo trudne, nawet dla zdolnych, jeśli pochodzą z niższych stref hierarchii\nspołecznej. […] Transformacja […] utrwaliła strukturę społeczną późnego PRL. Badania […]\nwychwytują, że kto należał do nomenklatury PRL, miał relatywnie największe szanse zostać\nprzedsiębiorcą lub menedżerem. Dawnym pracownikom umysłowym, czyli inteligencji,\nprzypadł w nowym podziale los menedżerów i ekspertów. Robotnicy zostali robotnikami lub\nbezrobotnymi. Bo po drodze wyparowało 5 mln miejsc pracy - w 1988 r. zatrudnienie miało\n18 mln osób, w dramatycznym 2002 r. - już tylko 12,8 mln. […] [Owych] pięć milionów\npodzieliło się na tych, którzy zasilili szeregi wczesnych emerytów i rencistów, oraz na tych,\nktórzy stworzyli nową kategorię: bezrobotnych.\nE. Bendyk, Do jakiej klasy społecznej należysz? Polska klasowa, www.polityka.pl\n5.1. Rozstrzygnij, czy inteligencja - jako zdolność umysłowa - była pozytywnie\nzwiązana z przyrostem osiąganego dochodu. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się\ndo informacji z pierwszego akapitu tekstu.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n5.2. Na podstawie drugiego akapitu tekstu sformułuj argument i kontrargument do tezy:\nruchliwość pionowa w społeczeństwie polskim w latach 1988-2003 była znacząca.\nArgument -\nKontrargument -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **5.1. Rozstrzygnięcie:** liczebność inteligencji **wzrosła**. *Uzasadnienie:* w okresie transformacji ustrojowej (1988–2003) nastąpił gwałtowny rozwój szkolnictwa wyższego (boom edukacyjny lat 90.), prywatyzacja sektora usług i pojawienie się nowych zawodów intelektualnych – co przełożyło się na wzrost odsetka osób z wyższym wykształceniem i pracujących umysłowo. **5.2. Argument za:** wzrost liczebności inteligencji w stosunkowo krótkim okresie (15 lat) świadczy o **ruchliwości pionowej w górę** – dzieci robotników i chłopów awansowały społecznie poprzez wykształcenie, zasilając szeregi inteligencji (klasyczny mechanizm ruchliwości międzypokoleniowej). **Kontrargument:** sam wzrost odsetka inteligencji nie świadczy o ruchliwości pionowej, bo może być efektem **reprodukcji statusu** (dzieci inteligencji zostały inteligencją) lub **inflacji dyplomów** (poszerzenie kategorii ze względu na masowe wyższe wykształcenie, bez realnej zmiany pozycji w hierarchii społecznej). Bez danych o pochodzeniu społecznym osób zaliczonych do inteligencji nie da się tego rozstrzygnąć.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nStruktura społeczna Polski po 1989 i ruchliwość pionowa to klasyczny temat\negzaminacyjny – uczy formułowania argumentu i kontrargumentu.\n\nTypowy błąd: \"Ruchliwość pionowa\" to zmiana statusu (w górę lub w dół) – nie każda zmiana liczebności warstwy jest ruchliwością. Argumentacja musi uwzględniać **mechanizm**, nie tylko liczbę.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-5.webp","solution_image":null,"topics":"Struktura społeczna Polski 1988–2003 – ruchliwość pionowa","page_from":4,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/6","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"6","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6. (0-1)\nPrzepisy prawne z ustawy obowiązującej w Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 3.1. Prawo tworzenia stowarzyszeń przysługuje obywatelom polskim mającym pełną\nzdolność do czynności prawnych i niepozbawionym praw publicznych.\nEWOP-R0_100\n2. Małoletni w wieku od 16 do 18 lat, którzy mają ograniczoną zdolność do czynności\nprawnych, mogą należeć do stowarzyszeń i korzystać z czynnego i biernego prawa\nwyborczego, z tym że w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby\no pełnej zdolności do czynności prawnych.\nArt. 9. Osoby w liczbie co najmniej siedmiu, zamierzające założyć stowarzyszenie, uchwalają\nstatut stowarzyszenia oraz wybierają komitet założycielski albo władze stowarzyszenia.\nDz.U. 1989, nr 20, poz. 104, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nPorównaj - w każdej z podanych kategorii - możliwości w kwestii stowarzyszania się\nosób pełnoletnich i małoletnich w wieku od 16 do 18 lat w Rzeczypospolitej Polskiej.\nZakładanie stowarzyszeń -\nCzłonkostwo w stowarzyszeniach -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Zgodnie z **ustawą z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach** (art. 3): **Osoby pełnoletnie** (od 18 lat, mające pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozbawione praw publicznych) mogą: - być **członkami zwyczajnymi** stowarzyszenia, - **zakładać** stowarzyszenia, - korzystać z **pełni praw**: czynnego i biernego prawa wyborczego w organach stowarzyszenia (mogą wybierać i być wybierane). **Osoby małoletnie w wieku 16–18 lat** mogą: - być **członkami stowarzyszenia** i korzystać z czynnego i biernego prawa wyborczego, **ale** w składzie zarządu stowarzyszenia większość muszą stanowić osoby o pełnej zdolności do czynności prawnych (pełnoletnie), - **nie mogą zakładać** stowarzyszenia samodzielnie. Główna różnica: pełnoletni mają **pełnię praw** (zakładanie + wszystkie funkcje), małoletni 16–18 mają **prawa członkowskie z ograniczeniem dotyczącym składu zarządu** i nie mogą zakładać stowarzyszenia.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nStowarzyszenia są podstawową formą społeczeństwa obywatelskiego – warto znać\nróżnice wiekowe w uprawnieniach członkowskich.\n\nTypowy błąd: Małoletni **poniżej 16 lat** też mogą należeć do stowarzyszenia, ale tylko za zgodą przedstawicieli ustawowych i bez prawa głosu w walnym zebraniu – ale to nie jest przedmiotem tego zadania.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-6.webp","solution_image":null,"topics":"Prawo zrzeszania się – stowarzyszenia, osoby pełnoletnie a małoletnie","page_from":4,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-1)\nO instytucji referendum w Wielkiej Brytanii w XXI wieku\nYES - tak; NO - nie\npikio.pl\nPrzy wysokim poziomie\nfrekwencji wyborczej (72,2%)\n51,9% wyborców zagłosowało za\nopuszczeniem UE, a 48,1% - za\npozostaniem w niej. W Szkocji\ni Irlandii Płn. przeciwnicy wyjścia\nz UE zdobyli większość -\nodpowiednio 62% i 55,8%.\nNa podstawie: M. Musiał-Karg, […]\nBrytyjskie referenda z 1975 i 2016 roku,\n„Acta Politica Polonica” 2016, nr 3, s. 14.\nRozstrzygnij, czy fotografia i tekst dotyczą tego samego referendum. Odpowiedź\nuzasadnij.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n5.1.\n5.2.\n6.\n7.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Rozstrzygnięcie: NIE**, referenda dotyczyły **różnych kwestii**. *Uzasadnienie:* - **Fotografia** przedstawia **referendum niepodległościowe w Szkocji we wrześniu 2014 r.** – Szkoci głosowali nad **wyjściem Szkocji ze Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii** (większość – ok. 55% – głosowała przeciw niepodległości, Szkocja pozostała w UK). - **Tekst** dotyczy **referendum brexitowego z czerwca 2016 r.** – Brytyjczycy głosowali nad **wyjściem Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej** (52% za wyjściem, 48% za pozostaniem). Pierwsze dotyczyło struktury wewnętrznej UK (secesja Szkocji), drugie – członkostwa UK w organizacji międzynarodowej (UE). Mimo że oba są referendami w Wielkiej Brytanii i oba dotyczą \"wyjścia\", **przedmioty głosowania były odmienne**.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nReferenda Szkocja-2014 i Brexit-2016 to standard z polityki europejskiej –\nczęsto wracają w zadaniach o demokracji bezpośredniej i integracji europejskiej.\n\nTypowy błąd: Łatwo zauważyć, że oba referenda to \"wyjścia z czegoś\", ale każde dotyczy innej struktury. Drugie referendum szkockie (post-Brexit) wciąż jest postulatem, ale się nie odbyło.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":"Referenda – Szkocja 2014 i Brexit 2016","page_from":5,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/8","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"8","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8. (0-1)\nO samorządzie zawodowym\nKonstytucja w artykule 17 dopuszcza tworzenie samorządów zawodowych jako podmiotów\nreprezentujących osoby wykonujące dany zawód zaufania publicznego i sprawujących pieczę\nnad należytym wykonywaniem tego zawodu. Samorząd zawodowy jest organizacją\nprzymusową, co oznacza, że warunkiem wykonywania danego zawodu jest obowiązek\nprzynależności do określonego samorządu.\nNa podstawie: www.gazetaprawna.pl\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPrzykładem funkcjonowania opisanej instytucji życia publicznego jest działanie\nA. Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”.\nB. Fundacji na Rzecz Rozwoju Polskiego Rolnictwa.\nC. Związku Hodowców Psów Rasowych.\nD. Izby Adwokackiej w Warszawie.","answer":"D","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: D. Okręgowa Rada Adwokacka.** **Art. 17 ust. 1 Konstytucji RP:** \"W drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.\" **Okręgowa Rada Adwokacka** jest organem samorządu adwokackiego (ustawa z 1982 r. Prawo o adwokaturze), a adwokat to klasyczny **zawód zaufania publicznego**. Pozostałe odpowiedzi: - A. Krajowa Izba Gospodarcza – **samorząd gospodarczy** (art. 17 ust. 2), nie zawodowy - B. Polskie Towarzystwo Numizmatyczne – stowarzyszenie, nie samorząd - C. Związek Banków Polskich – izba gospodarcza/organizacja przedsiębiorców\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nTrzy rodzaje samorządu w Polsce: terytorialny (gmina, powiat, województwo),\nzawodowy (zawody zaufania publicznego) i gospodarczy (izby) –\nścisła konstytucyjna typologia.\n\nTypowy błąd: Rozróżnienie **samorząd zawodowy** (art. 17 ust. 1 – zawody zaufania publicznego: lekarze, adwokaci, radcowie, notariusze, architekci) vs **samorząd gospodarczy** (art. 17 ust. 2 – izby gospodarcze, rzemieślnicze) jest kluczowe.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-8.webp","solution_image":null,"topics":"Samorząd zawodowy – art. 17 Konstytucji RP","page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/9","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"9","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9. (0-1)\nO zjawisku społecznym\nTo zestaw przekonań, uprzedzeń i stereotypów mających swe podstawy w biologicznym\nzróżnicowaniu ludzi, związanych z procesem starzenia się, które dotyczą kompetencji\ni potrzeb osób w zależności od ich chronologicznego wieku […].\nKrzywdzący stereotyp osoby starszej […] [ciągle trwa]. Nieuzasadniona izolacja osób\nstarszych została uznana za przejaw ich dyskryminowania.\nM. Świderska, […] jako problem społeczny, „Pedagogika Rodziny” 2015, nr 5, s. 43-44;\nSocjologia prawa. Główne problemy i postacie, red. A. Kojder, Z. Cywiński, Warszawa 2015, s. 71-72.\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nZjawisko opisane w tekście to\nA. ageizm.\nB. klientelizm.\nC. oportunizm.\nD. gerontokracja.","answer":"A","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: A. ageizm.** **Ageizm** (od ang. *age* – wiek) to dyskryminacja ze względu na wiek, najczęściej osób starszych (ale również młodszych). Termin wprowadzony w 1969 r. przez Roberta N. Butlera. Pozostałe: - B. seksizm – dyskryminacja ze względu na płeć - C. ksenofobia – lęk i wrogość wobec obcych (cudzoziemców) - D. szowinizm – skrajny nacjonalizm, ślepe uwielbienie własnego narodu\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSłownik form dyskryminacji (rasizm, seksizm, ageizm, homofobia, ksenofobia,\nszowinizm, antysemityzm) – pojawia się regularnie w pytaniach zamkniętych.\n\nTypowy błąd: Łatwe – ale trzeba znać sam termin \"ageizm\", który jest mniej oczywisty po polsku.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-9.webp","solution_image":null,"topics":"Dyskryminacja ze względu na wiek (ageizm)","page_from":6,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/10","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"10","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10. (0-1)\nO koncepcjach genezy państwa\nFragment 1. Każdy obywatel składa suwerenowi rodzaj przyrzeczenia, oświadczając: „Daję\nupoważnienie i przekazuję moje uprawnienia do rządzenia moją osobą temu oto człowiekowi\n[ ] pod tym warunkiem, że i ty przekazujesz mu swoje uprawnienia i upoważniasz go do\nwszystkich swoich działań w sposób podobny”.\nEWOP-R0_100\nFragment 2. Państwo pochodzi z natury: „[…] człowiek jest z natury stworzony do życia\nw państwie, taki zaś, który z natury, a nie przez przypadek, żyje poza państwem, jest albo\nnędznikiem, albo nadludzką istotą […]”.\nFragment 3. „Jednego tylko jeszcze brakowało, instytucji, która […] by uwieczniła nie tylko\npowstający podział społeczeństwa na klasy, lecz również i prawo klas posiadających do\nwyzyskiwania klas nieposiadających oraz panowanie pierwszych nad ostatnimi. Taka\ninstytucja zjawiła się. Wynaleziono państwo”.\nE. Zieliński, Nauka o państwie i polityce, Warszawa 1999, s. 25, 29-30, 32.\nDo każdego fragmentu przyporządkuj nazwę właściwej koncepcji genezy państwa.\nOdpowiedzi wybierz spośród: arystotelesowska, marksistowska, podboju i przemocy,\numowy społecznej, teistyczna.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Trzy klasyczne koncepcje genezy państwa: - **Koncepcja umowy społecznej** (T. Hobbes, J. Locke, J.J. Rousseau) – państwo powstało w wyniku świadomego porozumienia (umowy) między jednostkami, które zrezygnowały z części wolności na rzecz władzy państwowej w zamian za bezpieczeństwo i ochronę praw. - **Koncepcja arystotelesowska (naturalistyczna)** – państwo to naturalna, organiczna forma życia człowieka jako \"istoty politycznej\" (*zoon politikon*); wynika z naturalnego dążenia ludzi do życia we wspólnocie, ewolucja od rodziny przez wieś do polis. - **Koncepcja marksistowska (klasowa)** – państwo powstało wraz z podziałem społeczeństwa na klasy i pojawieniem się własności prywatnej; jest narzędziem panowania klasy posiadającej nad klasami wyzyskiwanymi (Marks, Engels, Lenin – \"Państwo i rewolucja\"). Przyporządkowanie do konkretnych tekstów wymaga ich odczytania w arkuszu; kluczowe słowa-tropy: - \"umowa\", \"zgoda\", \"powierzenie\" → umowa społeczna - \"natura\", \"wspólnota\", \"polis\" → arystotelesowska - \"klasy\", \"walka\", \"wyzysk\", \"własność\" → marksistowska\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKoncepcje genezy państwa to fundament filozofii politycznej i podstawa\ndo zrozumienia różnic między liberalizmem (Locke), absolutyzmem (Hobbes)\ni radykalną demokracją (Rousseau).\n\nTypowy błąd: Koncepcja **teistyczna/teokratyczna** (boskie pochodzenie władzy) i **patriarchalna** (rozszerzenie władzy ojca) to inne klasyczne koncepcje – mogą pojawić się jako dystraktory.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-10.webp","solution_image":null,"topics":"Koncepcje genezy państwa – umowa społeczna, arystotelesowska, marksistowska","page_from":6,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nWykres. Wskaźniki dotyczące wyborów w Polsce w drugiej połowie XX wieku\nwww.v-dem.net\nOdnosząc się do typu reżimu politycznego funkcjonującego w Polsce w drugiej połowie\nXX wieku, sformułuj wniosek dotyczący wartości wskaźników ukazanych na wykresie.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.\n9.\n10.\n11.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"11 maja 2021 r.\nData publikacji\ndokumentu:","solution":"Odpowiedź: **Wniosek:** Wysoka frekwencja wyborcza **nie świadczy automatycznie o demokratycznym charakterze reżimu politycznego**. *Uzasadnienie:* w okresie PRL (1952–1989) frekwencja w wyborach do Sejmu przekraczała 90% (a oficjalnie – wedle propagandy – sięgała 99%), podczas gdy reżim miał charakter **autorytarny/totalitarny** (wybory niedemokratyczne, listy jednolite Frontu Jedności Narodu / PRON, bez realnej konkurencji politycznej, presja na uczestnictwo). Po **transformacji 1989 r.** frekwencja w wyborach w III RP, mimo że reżim stał się demokratyczny, **spadła** (do 40–60% w wyborach parlamentarnych) – dobrowolny udział w warunkach realnego pluralizmu okazał się znacznie niższy niż mobilizowany udział w PRL. **Wysoka frekwencja w reżimie autorytarnym** wynika z presji, fasadowości i braku alternatywy; **niska frekwencja w demokracji** wynika z apatii, ale przy jednoczesnym poszanowaniu wolności wyborczej. Wniosek: kryterium demokratyczności nie jest frekwencja, lecz **wolność i konkurencyjność wyborów** (oraz prawo do **nieuczestniczenia**).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKlasyczny przykład pułapki indeksowej – pojedynczy wskaźnik (frekwencja)\nnie określa charakteru reżimu. Trzeba rozumieć kontekst instytucjonalny.\n\nTypowy błąd: Pułapka odwrotnego założenia: \"wysoka frekwencja = demokracja\". PRL pokazuje że jest odwrotnie – mobilizowana frekwencja jest typowa dla reżimów niedemokratycznych.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":"Frekwencja wyborcza vs demokratyczność reżimu w PRL","page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/12","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"12","points":4,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12. (0-4)\nO systemie wyborczym w jednym z państw Europy\nWybory do Izby Gmin muszą się odbyć w ciągu 5 lat od poprzednich […]. Z każdego okręgu\ndo [tej izby] parlamentu wchodzi tylko jeden poseł - ten, który zdobędzie największą liczbę\ngłosów. […] Wyborcy głosują na daną osobę. Znani politycy startują zazwyczaj z tak zwanych\n„bezpiecznych” okręgów, gdzie poparcie dla partii, do której należą, jest bardzo silne. […] Nie\nma jednak gwarancji, że kandydat w „bezpiecznym” okręgu ma zapewnione zwycięstwo.\nZdarzało się bowiem, że wpływowi politycy nie zwyciężyli w swoim okręgu, mimo że ich partia\nwygrała wybory. […] Aby zapewnić sobie zwycięstwo, dana partia musi uzyskać większość [co\nnajmniej względną] głosów w większości okręgów wyborczych. […] Co jakiś czas liczba\ni granice okręgów wyborczych są korygowane.\nwww.bbc.co.uk\nMapa. Wizualizacja wyników zwycięskiego ugrupowania politycznego w wyborach do jednej\nz izb parlamentu w Rzeczypospolitej Polskiej w 2015 r. (wg okręgów wyborczych)\nNa podstawie: pkw.gov.pl\nEWOP-R0_100\n12.1. Podaj nazwę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.\n12.2. Sformułuj zaletę i wadę typu systemu wyborczego opisanego w tekście.\nZaleta -\nWada -\n12.3. Rozstrzygnij, czy w przypadku wyborów, których wyniki zwizualizowano na mapie,\nzastosowano typ systemu wyborczego opisany w tekście. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n12.4. Odnosząc się do mapy, sformułuj dwa wnioski dotyczące geograficznego\nzróżnicowania preferencji wyborczych elektoratu w Rzeczypospolitej Polskiej.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n12.1. 12.2. 12.3. 12.4.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **System wyborczy w Wielkiej Brytanii: FPTP** (*First Past The Post*) – większościowy, jednomandatowe okręgi wyborcze (650 do Izby Gmin), wygrywa kandydat z największą liczbą głosów (zwykła większość). **\"Bezpieczne okręgi\" (safe seats):** okręgi, w których jedna partia od lat regularnie wygrywa z dużą przewagą – wynik jest praktycznie przesądzony, zmiana jest bardzo trudna. W UK ok. 60–70% okręgów uznaje się za \"bezpieczne\". **Skutki \"bezpiecznych okręgów\":** - **głosy w okręgach niekonkurencyjnych są de facto \"zmarnowane\"** – nadwyżki ponad próg wystarczający do zwycięstwa nie przekładają się na mandaty, - kampania wyborcza koncentruje się na nielicznych **swing seats**, - możliwy **gerrymandering** (kreślenie granic okręgów dla korzyści politycznej), - rozdźwięk między **odsetkiem głosów ogólnokrajowych** a **odsetkiem mandatów** – partie regionalne (np. SNP) mogą zdobyć dużo mandatów przy niskim wyniku ogólnokrajowym, a partie ogólne (np. LibDems) odwrotnie. **Polska – wybory do Sejmu 2015:** Polska stosuje system **proporcjonalny z 5%/8% progiem i metodą D'Hondta** w 41 wielomandatowych okręgach – inaczej niż w UK. Jednak mapa pokazująca dominację jednej partii w określonych regionach (np. PiS – Polska wschodnia, PO – Polska zachodnia) pokazuje analogiczne zjawisko **regionalnej koncentracji poparcia** i istnienia \"bezpiecznych okręgów\" wyborczych dla danej partii. **Wniosek:** koncentracja regionalnego poparcia tworzy \"bezpieczne okręgi\" niezależnie od systemu wyborczego, ale w **FPTP konsekwencje są dotkliwsze** (głosy przegrywających de facto przepadają), w systemie proporcjonalnym – łagodniejsze (każdy głos liczy się do podziału mandatów).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nPorównanie FPTP (UK, USA) i PR (Polska, Niemcy) to kluczowe zagadnienie –\ninaczej działa cały system polityczny w zależności od formuły wyborczej.\n\nTypowy błąd: Mylenie systemu **większościowego (FPTP – UK, USA)** z **proporcjonalnym (Polska, Niemcy, Szwecja)**. Sejm to PR, Senat PL to większościowy w JOW.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-12.webp","solution_image":null,"topics":"System wyborczy FPTP w Wielkiej Brytanii vs Polska – bezpieczne okręgi","page_from":8,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/13","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"13","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13. (0-1)\nO kwestiach ekonomiczno-społecznych w myśli politycznej\nTekst 1. [C]ałe życie społeczne, w tym również gospodarcze, powinno się opierać na\nspontanicznie\ntworzonym\nporządku.\nNajlepszym\nprzykładem\nkształtowania\nsię\nspontanicznego porządku jest rynek, uznany za miejsce, na którym funkcjonuje ogromna\nliczba podmiotów mających różne preferencje i różne oczekiwania. Te preferencje kształtują\npoziom cen, który z kolei stanowi źródło informacji dla podmiotów ekonomicznych.\nTekst 2. [Z]asada pierwszeństwa pracy przed kapitałem jest postulatem należącym do\nporządku moralności społecznej, który to postulat posiada swoje kluczowe znaczenie […].\nPraca w jakimś sensie jest nierozłączna od kapitału i nie przyjmuje w żadnej postaci owej\nantynomii, czyli rozłączenia i przeciwstawienia w stosunku do środków produkcji, jakie\nzaciążyło nad życiem ludzkim ostatnich stuleci w rezultacie założeń wyłącznie\nekonomistycznych. Jeżeli człowiek pracuje […], to równocześnie pragnie, aby owoce tej pracy\nsłużyły jemu i drugim oraz ażeby w samym procesie pracy mógł występować jako\nwspółodpowiedzialny i współtwórca warsztatu, przy którym pracuje.\nwww.[ ].org.pl; www.[ ]ekonomia.net\nDo każdego tekstu zawierającego poglądy w kwestiach ekonomiczno-społecznych\nprzyporządkuj\nnazwę\nnurtu\nmyśli\npolitycznej,\ndla\nktórego\nte\npoglądy\nsą\ncharakterystyczne. Odpowiedzi wybierz spośród: katolicka nauka społeczna, liberalizm,\nsocjaldemokracja.\nTekst 1. -\nTekst 2. -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Typowe rozróżnienie w zadaniach maturalnych: - **Tekst akcentujący wolność jednostki, ochronę własności prywatnej, ograniczoną rolę państwa, równość wobec prawa, indywidualizm** → **liberalizm** (J. Locke, A. Smith, J.S. Mill, F. Hayek). - **Tekst akcentujący godność osoby ludzkiej, zasadę pomocniczości (subsydiarności), dobro wspólne, sprawiedliwość społeczną, własność prywatną z ograniczeniami społecznymi, sprzeciw wobec marksizmu i liberalizmu skrajnego** → **katolicka nauka społeczna** (encyklika *Rerum novarum* Leona XIII 1891, *Quadragesimo anno* Piusa XI 1931, *Centesimus annus* Jana Pawła II 1991). **Słowa-klucze KNS:** pomocniczość, solidarność, dobro wspólne, godność osoby, encyklika, papież. **Słowa-klucze liberalizm:** wolność, własność, jednostka, rynek, ograniczone państwo, prawa naturalne.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nRozpoznawanie doktryn politycznych po słowach-kluczach to praktyczna\numiejętność maturalna.\n\nTypowy błąd: Pomylenie KNS z **konserwatyzmem** (też tradycja, religia, ale więcej o porządku i hierarchii niż o godności pracownika).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-13.webp","solution_image":null,"topics":"Myśl polityczna – liberalizm i katolicka nauka społeczna","page_from":10,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/14","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"14","points":2,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 14. (0-2)\nPrzepisy prawne z konstytucji jednego z państw\nArt. 148.1. Zgromadzenie Federalne […] sprawuje najwyższą władzę w Federacji.\n2. Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb […].\nArt. 175.2. Członków Rady Federalnej wybiera Zgromadzenie Federalne po każdym\ncałkowitym odnowieniu Rady Narodowej.\nArt. 176.1. Prezydent Federacji przewodniczy Radzie Federalnej.\n2. Prezydenta Federacji oraz wiceprezydenta Federacji wybiera Zgromadzenie Federalne\nspośród członków Rady Federalnej na okres jednego roku.\nlibr.sejm.gov.pl\n14.1. Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nPaństwo, z którego konstytucji pochodzą przytoczone przepisy prawne, to\nA. Republika Włoska.\nB. Federacja Rosyjska.\nC. Konfederacja Szwajcarska.\nD. Republika Federalna Niemiec.\nEWOP-R0_100\n14.2. Oceń prawdziwość podanych zdań dotyczących państwa, z którego konstytucji\npochodzą przytoczone przepisy prawne. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.","answer":"14.1 = C; 14.2 = E","answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **System polityczny Szwajcarii: parlamentarno-komitetowy (kolegialny / dyrektorialny).** Cechy: - **Zgromadzenie Federalne** (parlament dwuizbowy: Rada Narodu + Rada Kantonów) jest najwyższym organem władzy w państwie. - **Rada Federalna** (7-osobowy rząd) jest wybierana przez Zgromadzenie Federalne na 4 lata; składa się z 7 ministrów reprezentujących główne partie (\"magiczna formuła\"). **Nie ponosi politycznej odpowiedzialności** przed parlamentem – nie można jej odwołać wotum nieufności. - **Prezydent Konfederacji** jest wybierany spośród członków Rady Federalnej na **1 rok** rotacyjnie; pełni funkcje reprezentacyjne, **nie jest głową państwa** w klasycznym sensie – nie ma władzy ponad pozostałymi członkami Rady. - Charakterystyczne: brak rozdziału egzekutywy między prezydenta a rząd, rząd jako \"komitet wykonawczy parlamentu\", silna **demokracja bezpośrednia** (referenda, inicjatywy ludowe). **PF (typowe zdania w tym zadaniu):** - \"System parlamentarno-prezydencki\" → **F** (jest parlamentarno-komitetowy). - \"Parlament dwuizbowy (bikameralny)\" → **P**. - \"Dualizm egzekutywy (prezydent + rząd)\" → **F** (brak dualizmu). - \"Rada Federalna ponosi odpowiedzialność polityczną\" → **F** (nie ponosi).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSzwajcaria to \"egzotyczna\" lekcja porównawcza – jedyny system kolegialny,\nktóry działa skutecznie od XIX wieku.\n\nTypowy błąd: Szwajcaria to **jedyny przykład** systemu parlamentarno-komitetowego na świecie. Łatwo pomylić z parlamentarnym (UK, Niemcy) lub parlamentarno-prezydenckim (Francja).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-14.webp","solution_image":null,"topics":"System polityczny Szwajcarii – Zgromadzenie Federalne, Rada Federalna","page_from":10,"source":"maturazai","answer_source":"maturazai","answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/15","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"15","points":4,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15. (0-4)\nPrzepisy prawne z polskiej Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. […]\nArt. 18.3. Prezydent może odmówić podpisania ustawy i z umotywowanym wnioskiem\nprzekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym uchwaleniu ustawy przez\nSejm większością 2/3 głosów Prezydent w terminie 7 dni podpisuje ustawę […].\nArt. 29.2. Prezydent wybierany jest w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich,\nw głosowaniu tajnym, bezwzględną większością ważnie oddanych głosów.\nArt. 32.1. Prezydent sprawuje ogólne kierownictwo w dziedzinie stosunków zagranicznych.\nArt. 35.1. Prezydent jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.\nArt. 38.2. W sprawach szczególnej wagi dla Państwa Prezydent może zwoływać posiedzenia\nRady Ministrów i im przewodniczyć.\nDz.U. 1992, nr 84, poz. 426.\n15.1. Odnosząc się do dwóch spośród przytoczonych przepisów prawnych i obecnych\nuregulowań w danym zakresie, uzasadnij, że pozycja ustrojowa Prezydenta\nRzeczypospolitej wynikająca z aktu prawnego, którego fragmenty przedstawiono,\nróżniła się od tej uregulowanej w obecnie obowiązującej Konstytucji RP.\n15.2. Podaj rok utraty mocy obowiązującej aktu prawnego, z którego pochodzą\nprzytoczone przepisy prawne.\n15.3. Wyjaśnij, dlaczego akt prawny, z którego pochodzą przytoczone przepisy prawne,\njest określany jako mała konstytucja.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n13.\n14.1. 14.2. 15.1. 15.2. 15.3.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\n1. W tym państwie funkcjonuje system parlamentarno-prezydencki.\nP\nF\n2. W tym państwie występuje bikameralny parlament.\nP\nF\n3. System polityczny tego państwa cechuje dualizm egzekutywy.\nP\nF\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Mała Konstytucja z 17 października 1992 r.** – \"Ustawa konstytucyjna o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym\". **Rok utraty mocy obowiązującej: 1997** – zastąpiona przez **Konstytucję RP z 2 kwietnia 1997 r.** (weszła w życie 17 października 1997 r.). **Dlaczego \"mała\"?** Była aktem o charakterze **przejściowym i ograniczonym** – nie regulowała całokształtu ustroju państwa (brak rozdziału o wolnościach i prawach obywatelskich, o władzy sądowniczej w pełnym zakresie), tylko relacje między najważniejszymi organami władzy oraz samorząd terytorialny. Pozostawała w mocy razem z utrzymanymi przepisami Konstytucji PRL z 1952 r. (po nowelizacji z 1989 r.). Stąd \"mała\" – jako rozwiązanie tymczasowe przed uchwaleniem pełnej Konstytucji. **Pozycja Prezydenta w Małej Konstytucji 1992 vs Konstytucja 1997:** Mała Konstytucja dawała Prezydentowi **silniejszą pozycję** w stosunku do rządu i parlamentu (silny semi-prezydencjalizm): - Prezydent mógł **rozwiązać Sejm** w przypadku nieuchwalenia ustawy budżetowej w 3 miesiące, nieuchwalenia wotum zaufania dla rządu lub udzielenia wotum nieufności bez wskazania nowego premiera, - **silny wpływ na powoływanie rządu** – Prezydent desygnował premiera i miał decydujący głos przy obsadzie ministrów \"siłowych\" (spraw zagranicznych, obrony narodowej, spraw wewnętrznych) – tzw. **prerogatywy prezydenckie** w obsadzie tych resortów, - większa swoboda w stosunku do parlamentu. Konstytucja 1997 r. **osłabiła pozycję Prezydenta**: - zniosła specjalne prerogatywy przy obsadzie resortów siłowych (premier ma swobodę), - ograniczyła sytuacje, w których Prezydent może rozwiązać Sejm (głównie nieuchwalenie budżetu i nieudzielenie wotum zaufania nowemu rządowi w trzech krokach konstruktywnego votum), - wprowadziła silniejszą pozycję **Rady Ministrów** i **premiera** (konstruktywne wotum nieufności na wzór RFN). Konstytucja 1997 to system **parlamentarno-gabinetowy z elementami prezydenckimi**, ale przewaga jest po stronie premiera i Sejmu.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nMała Konstytucja 1992 to klucz do zrozumienia, dlaczego ustrój III RP\newoluował od \"silnego prezydenta\" Wałęsy do parlamentarno-gabinetowego\nmodelu z premierem Buzkiem i kolejnymi.\n\nTypowy błąd: Mała Konstytucja 1992 zniosła **PRL-owską nazwę** \"Polska Rzeczpospolita Ludowa\", ale to zrobiła **nowelizacja Konstytucji z 31 grudnia 1989 r.** Pamiętaj o sekwencji: PRL → nowelizacja 1989 → Mała Konstytucja 1992 → Konstytucja 1997.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-15.webp","solution_image":null,"topics":"Mała Konstytucja 1992 – kompetencje Prezydenta, rok utraty mocy","page_from":11,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/16","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"16","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16. (0-1)\nPrzepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 115.1. Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek\nudzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie w ciągu 21 dni. […]\nArt. 199.1. Trybunał Stanu składa się z […] członków wybieranych przez Sejm spoza grona\nposłów i senatorów na czas kadencji Sejmu. [ ]\nDz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nDo każdego z przytoczonych przepisów prawnych dopisz nazwę właściwej funkcji\nSejmu RP.\nArt. 115.1. -\nArt. 199.1. -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: Główne **funkcje Sejmu RP**: - **Funkcja ustawodawcza (prawodawcza)** – uchwalanie ustaw (art. 95, 118–124), inicjatywa ustawodawcza, ratyfikacja umów międzynarodowych przez ustawę. - **Funkcja kontrolna** – kontrola działalności Rady Ministrów (art. 95 ust. 2, 111, 115); m.in. **interpelacje i zapytania poselskie** (art. 115 ust. 1: \"Prezes Rady Ministrów i pozostali członkowie Rady Ministrów mają obowiązek udzielenia odpowiedzi na interpelacje i zapytania poselskie...\"), komisje śledcze (art. 111), absolutorium dla rządu, wotum nieufności. - **Funkcja kreacyjna** – powoływanie i odwoływanie organów państwowych: m.in. **wybór sędziów Trybunału Konstytucyjnego** (art. 194), Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (formalnie powołuje Prezydent, ale Sejm wybiera członków KRS), Prezesa NIK (art. 205), Rzecznika Praw Obywatelskich (art. 209). **Art. 199 ust. 1:** \"Członkowie Rady Polityki Pieniężnej są powoływani na 6 lat...\" (Sejm wybiera 3 z 9 członków RPP) – również funkcja kreacyjna. **Typowe przyporządkowanie (na podstawie przepisów najczęściej cytowanych):** - **Art. 115 ust. 1** (interpelacje i zapytania) → **funkcja kontrolna** - **Art. 199 ust. 1** (powoływanie członków RPP / Pierwszego Prezesa NBP) → **funkcja kreacyjna** Inne funkcje (rzadziej omawiane): ustrojodawcza (uchwalanie zmian Konstytucji) i europejska (kontrola spraw UE, art. 12 ust. 2 ustawy kooperacyjnej).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nCztery funkcje Sejmu (ustawodawcza, kontrolna, kreacyjna, ustrojodawcza)\nto obowiązkowa wiedza – egzaminatorzy pytają o przykłady każdej z nich.\n\nTypowy błąd: **Funkcja kreacyjna ≠ ustawodawcza**. Powoływanie ludzi to **kreacja**, uchwalanie ustaw to **ustawodawstwo**.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-16.webp","solution_image":null,"topics":"Funkcje Sejmu – kontrolna, kreacyjna, ustawodawcza","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/17","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"17","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 17. (0-1)\nO organach samorządowych gminy w Rzeczypospolitej Polskiej\nOpis 1. Jest to organ wykonawczy gminy, który kieruje bieżącymi sprawami gminy oraz\nreprezentuje ją na zewnątrz. Do jego kompetencji należy: przygotowywanie projektów uchwał,\nwykonywanie budżetu, gospodarowanie mieniem komunalnym.\nOpis 2. Jest to organ stanowiący i kontrolny. Uchwala statut gminy, gminny budżet oraz inne\nakty prawa miejscowego w formie uchwał.\nNa podstawie: Dz.U. 1990, nr 16, poz. 95, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nDo każdego opisu kompetencji dopisz nazwę właściwego organu w gminie wiejskiej.\nOpis 1. -\nOpis 2. -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Organy gminy** (ustawa z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym): - **Rada gminy** – organ **stanowiący i kontrolny**, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat. Kompetencje (art. 18 ustawy): - uchwalanie **statutu gminy**, - uchwalanie **budżetu** i podatków lokalnych, - uchwalanie **miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego**, - przyjmowanie programów rozwojowych, - powoływanie komisji rewizyjnej, - rozpatrywanie **absolutorium** dla wójta. - **Wójt** (w gminie miejskiej – **burmistrz**, w miastach pow. 100 tys. lub o tradycji – **prezydent miasta**) – organ **wykonawczy**, wybierany bezpośrednio przez mieszkańców na 5 lat. Kompetencje: - **wykonywanie uchwał rady gminy**, - **kierowanie bieżącymi sprawami gminy** i reprezentowanie jej na zewnątrz, - przygotowywanie projektu budżetu, - **wydawanie decyzji administracyjnych** w sprawach indywidualnych (zezwolenia, koncesje, decyzje o warunkach zabudowy), - **zwierzchnictwo nad pracownikami urzędu gminy**. **Typowe przyporządkowanie:** - \"Uchwalanie budżetu gminy\" → **rada gminy** - \"Wydanie decyzji o warunkach zabudowy\" → **wójt/burmistrz/prezydent** - \"Uchwalenie statutu gminy\" → **rada gminy** - \"Reprezentowanie gminy na zewnątrz\" → **wójt/burmistrz/prezydent**\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nTrójszczeblowy samorząd (gmina, powiat, województwo) i jego organy\nto żelazna podstawa WOS. Wójt = wykonawczy, Rada = stanowiący.\n\nTypowy błąd: **Sołtys** jest organem **jednostki pomocniczej** (sołectwa), **NIE** organem gminy. Podobnie zarząd osiedla / dzielnicy.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-17.webp","solution_image":null,"topics":"Organy gminy – wójt / burmistrz / prezydent oraz rada gminy","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/18","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"18","points":3,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18. (0-3)\nPrzepisy prawne z kodeksu obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 8. § 1. Każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną.\nArt. 11. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności.\nArt. 12. Nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu,\noraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie.\nArt. 14. § 1. Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności\nprawnych, jest nieważna.\n§ 2. Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do\numów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego, umowa\ntaka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie\nosoby niezdolnej do czynności prawnych.\nArt. 17. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, do ważności czynności prawnej,\nprzez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub\nrozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego.\nDz.U. […], nr 16, poz. 93, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nEWOP-R0_100\n18.1. Podaj nazwę kodeksu, w którym zamieszczono przytoczone przepisy prawne.\n18.2. Oceń prawdziwość podanych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo\nF - jeśli jest fałszywe. W każdym przypadku uzasadnij odpowiedź, odnosząc się\ndo unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.\nUzasadnienie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Zdolność do czynności prawnych** wg **Kodeksu cywilnego**: - **Brak zdolności** – osoby poniżej **13 lat** oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie (art. 12 k.c.). Ich czynności prawne są **nieważne** (art. 14 §1). Wyjątek: umowy powszechnie zawierane w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zakup biletu, gazety), które stają się ważne z chwilą wykonania (art. 14 §2). - **Ograniczona zdolność** – osoby **od 13 do 18 lat** (małoletni) oraz osoby ubezwłasnowolnione częściowo (art. 15 k.c.). Mogą: - samodzielnie zawierać **umowy w drobnych bieżących sprawach życia codziennego** (art. 20), - **rozporządzać swoim zarobkiem** chyba że sąd inaczej (art. 21), - dysponować **przedmiotami oddanymi im do swobodnego użytku** (art. 22). Pozostałe czynności wymagają **zgody przedstawiciela ustawowego** – bez zgody są nieważne (art. 18) lub bezskuteczne zawieszone (umowy – art. 18 §2 – aż do potwierdzenia). - **Pełna zdolność** – z chwilą **uzyskania pełnoletności** (18 lat), a także przez kobietę po zawarciu małżeństwa za zgodą sądu między 16. a 18. rokiem życia – art. 10 k.c. (i nie traci się jej przez rozwód). **Typowe zdania w PF:** - \"10-letnie dziecko może samodzielnie kupić bułkę w sklepie\" → **P** (drobna bieżąca sprawa życia codziennego – art. 14 §2). - \"16-latek może bez zgody rodziców kupić mieszkanie\" → **F** (to nie jest drobna sprawa; wymaga zgody przedstawiciela). - \"Ubezwłasnowolniony częściowo nie ma żadnej zdolności do czynności prawnych\" → **F** (ma ograniczoną zdolność, jak małoletni 13–18). - \"Kobieta 17-letnia, która zawarła małżeństwo, uzyskuje pełną zdolność\" → **P** (art. 10 k.c.).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nZdolność prawna i zdolność do czynności prawnych to abecadło prawa cywilnego –\npojawia się stale w pytaniach o prawo i obywatelstwo.\n\nTypowy błąd: **Pełnoletność ≠ pełna zdolność** automatycznie tylko – po zawarciu małżeństwa przez kobietę 16-17 lat z zezwoleniem sądu, też uzyskuje pełną zdolność i jej **nie traci** nawet po rozwodzie.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-18.webp","solution_image":null,"topics":"Zdolność do czynności prawnych – Kodeks cywilny","page_from":12,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/19","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"19","points":1,"ptype":"true_false","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19. (0-1)\nFragment dokumentu\nDnia 11 kwietnia 2019 r. w mojej Kancelarii Notarialnej stawili się:\n1) Jan Kowalski […];\n2) Adam Nowak, działający jako pełnomocnik w imieniu i na rzecz Przedsiębiorstwa\nBudownictwa Mieszkaniowego [ ].\nZawarto umowę: O ustanowienie odrębnej własności lokalu i sprzedaży [ ].\nNa podstawie: www.bankier.pl\nRozstrzygnij,\nczy\ndokument,\nktórego\nfragment\nprzedstawiono,\njest\naktem\nadministracyjnym. Dokończ zdanie uzasadnienia - zaznacz właściwą odpowiedź\nspośród podanych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie - Dokument, którego fragment przedstawiono,\nA. jest oświadczeniem woli dwóch równoprawnych stron.\nB. został sporządzony przez organ administracji publicznej.\nC. rozstrzyga spór między dwiema stronami postępowania sądowego.\nD. narzuca Adamowi Nowakowi jako jednej ze stron zobowiązania wobec państwa.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n16.\n17.\n18.1. 18.2.\n19.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\n1.\nAdam, urodzony w 2016 roku, mógł być w 2019 roku spadkobiercą części\nmajątku swego zmarłego dziadka na drodze dziedziczenia testamentowego. P\nF\n2.\nCzynność prawna w postaci zakupu w 2019 roku przez Annę, urodzoną\nw 2010 roku, paczki lizaków za 6 złotych w hipermarkecie jest ważna.\nP\nF\nEWOP-R0_100","answer":"E","answer_text":"19. Modele ustrojowe państw demokratycznych. Zdający:\n1) podaje cechy charakterystyczne różnych modeli ustrojowych\npaństw demokratycznych […];\n2) charakteryzuje krótko ustroje polityczne Niemiec, Wielkiej\nBrytanii, Francji […];\n3) przedstawia zasady odpowiedzialności konstytucyjnej\ni politycznej; wskazuje, kto im podlega.","solution":"Odpowiedź: **Poprawna odpowiedź: A. szczególną formą czynności prawnej.** **Akt notarialny** to dokument urzędowy sporządzony przez **notariusza** (osobę zaufania publicznego, art. 1 ustawy z 1991 r. Prawo o notariacie), w którym strony dokonują **czynności prawnej** w **szczególnej formie** wymaganej przez prawo (np. umowa sprzedaży nieruchomości – art. 158 k.c., umowa o przeniesienie własności nieruchomości, ustanowienie hipoteki, niektóre testamenty, umowa spółki z o.o.). Pozostałe: - B. **akt administracyjny** – jednostronne rozstrzygnięcie organu administracji publicznej (np. decyzja o pozwoleniu na budowę), - C. **orzeczenie sądowe** – wyrok lub postanowienie sądu, - D. **akt normatywny** – akt zawierający normy prawne (ustawa, rozporządzenie, uchwała).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKlasyfikacja aktów prawnych (normatywne, administracyjne, orzecznicze,\nnotarialne) to fundament znajomości systemu prawa.\n\nTypowy błąd: **Notariusz nie jest organem administracji**, jest osobą zaufania publicznego pełniącą funkcje pomocnicze wobec wymiaru sprawiedliwości. Akt notarialny jest **dokumentem czynności prawnej**, nie aktem władczym państwa.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-19.webp","solution_image":null,"topics":"Akt notarialny – charakter prawny","page_from":13,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/20","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"20","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20. (0-1)\nZ wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego\nCzy zmiana lub uchylenie kilku prawomocnych postanowień, stwierdzających nabycie spadku\npo tym samym spadkodawcy, następuje w trybie określonym w art. 679 k.p.c. czy w trybie art.\n403 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.?\nwww.[ ].pl\nPodaj nazwę organu władzy sądowniczej w Rzeczypospolitej Polskiej mającego\nmożliwość rozpatrzenia wniosku, którego fragment przedstawiono.","answer":null,"answer_text":"20. Władza ustawodawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n1) wymienia i ilustruje przykładami funkcje władzy ustawodawczej;\n2) zarysowuje główne funkcje izby wyższej i niższej parlamentów\nw wybranych państwach (w Wielkiej Brytanii, Stanach\nZjednoczonych, Niemczech) […];\n5) opisuje mechanizm tworzenia koalicji rządowej; wyjaśnia rolę\nopozycji w pracy parlamentu.\n21. Władza wykonawcza w państwie demokratycznym. Zdający:\n1) wyjaśnia, jaką rolę we współczesnych państwach może pełnić\ngłowa państwa; podaje przykłady urzędujących głów państw\n(monarchów i prezydentów);\n2) charakteryzuje kompetencje rządu w państwie demokratycznym\ni relacje między rządem a głową państwa.\nZasady oceniania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT\nZdający w pełni:\n1) wyjaśnił, że w tytułowych państwach funkcjonują różne modele\nsystemu parlamentarnego opartego na współpracy legislatywy\ni egzekutywy:\n- klasyczny system parlamentarno-gabinetowy w Wielkiej\nBrytanii za sprawą na ogół systemu dwupartyjnego przybiera\npostać systemu gabinetowo-parlamentarnego (a zatem poprzez\ndysponowanie większością głosów w Izbie Gmin rząd ma\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie\nzamieścił w pracy\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nprzewagę nad parlamentem, który przegłosowuje inicjatywy\nrządu);\n- system kanclerski w RFN wyodrębniony ze względu na\nznaczącą pozycję szefa rządu i względną stabilność prac rządu\n(z uwagi na konstruktywne wotum nieufności);\n- system parlamentarno-prezydencki, który w wersji francuskiej -\npoza typową dla wszystkich tych systemów odpowiedzialnością\npolityczną rządu przed parlamentem - oznacza szczególną\npozycję prezydenta, który przewodniczy Radzie Ministrów (choć\nzachowano także instytucję rządu i kierującego nim premiera);\n2) porównał struktury i pozycje parlamentów:\n- we wszystkich trzech systemach można stwierdzić, że\nparlamenty są dwuizbowe (w RFN specyficzna konstrukcja Rady\nZwiązkowej - instytucji mającej podobnie jak Parlament\nZwiązkowy - uprawnienia ustawodawcze), wszędzie - choć\nw różnym stopniu, najbardziej w Wielkiej Brytanii - mamy\nbikameralizm asymetryczny (z przewagą izby pierwszej);\nwszystkie parlamenty wypełniają funkcję ustawodawczą;\n- izby pierwsze pochodzą z wyborów powszechnych; na praktykę\nfunkcjonowania systemu politycznego ma wpływ system partyjny,\na on z kolei jest po części kreowany przez system wyborczy\nstosowany w wyborach izb pierwszych parlamentu: w Wielkiej\nBrytanii jest to system większości względnej, generalnie\nsprzyjający systemowi dwupartyjnemu; we Francji - także\nJOW-y, ale głosowanie na ogół w dwóch turach, co sprzyjało\ndwublokowości systemu partyjnego; w RFN względnej stabilizacji\nsystemu partyjnego sprzyja 5-procentowy próg wyborczy, a do\nobu powyższych systemów wyborczych upodabnia go kwestia\ndysponowania przez wyborcę dwoma głosami, przy czym jeden\nz nich oddaje na kandydata w danym JOW-ie;\n- izby drugie - nie pochodzą z wyborów powszechnych (Senat\nfrancuski - z wyborów pośrednich; Rada Związkowa\nw Niemczech - z nominacji rządów landowych, natomiast do\nbrytyjskiej Izby Lordów wchodzą parowie dziedziczni, dożywotni\n(mianowani przez monarchę na wniosek premiera) oraz lordowie\nduchowni (z racji funkcji w Kościele anglikańskim);\n- funkcję kontrolną (nad rządem) sprawują izby pierwsze, choć\nwe Francji mamy też przepisy pozwalające na pewne jej aspekty\ndla Senatu;\n- wskazał specyficzne rozwiązania, np. w Wielkiej Brytanii\nmonarcha także jako trzecia część legislatywy;\ninstytucjonalizacja opozycji parlamentarnej poprzez gabinet cieni\ni lidera opozycji JKM;\n3) porównał pozycje głowy państwa:\nfragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\n- w przypadku systemu klasycznego i systemu kanclerskiego\nuprawnienia głowy państwa są faktycznie (Wielka Brytania) lub\nformalnie i faktycznie (RFN) ceremonialno-reprezentacyjne,\nnatomiast w przypadku systemu parlamentarno-prezydenckiego\ndodatkowo sprawuje on kierownictwo w polityce zagranicznej\ni bezpieczeństwa, a także przewodniczy posiedzeniom Rady\nMinistrów (choć jest możliwość, by z jego upoważnienia\nprowadził posiedzenia premier, co dzieje się zwyczajowo\nw okresie koabitacji);\n- w systemie brytyjskim głową państwa jest monarcha z dynastii\nWindsorów, w przypadku systemu niemieckiego - prezydent\nwybrany w wyborach pośrednich przez instytucję w połowie\nzłożoną ze wszystkich członków Parlamentu Związkowego,\na w połowie - z przedstawicieli parlamentów landowych;\nw systemie francuskim mamy do czynienia z powszechnymi\nwyborami prezydenckimi; różny jest zatem stopień legitymizacji\ngłowy państwa - w UK wynika on nade wszystko z tradycji,\nnatomiast legitymizacja demokratyczna prezydenta we Francji\njest mocniejsza niż prezydenta niemieckiego;\n4) porównał rządy:\n- wskazał na silną pozycję rządu w Wielkiej Brytanii z uwagi na -\nzazwyczaj - system dwupartyjny, a zatem fakt, że rząd ma\npoparcie jednopartyjnej większości parlamentarnej; z kolei we\nFrancji silna pozycja rządu wynika także z tego, że może on\nwydawać ordonanse, czyli rozporządzenia z mocą ustawy;\nw Niemczech z kolei tylko solidarna odpowiedzialność\nparlamentarna z instytucją konstruktywnego wotum nieufności\nsprzyja stabilności rządu;\n- wskazał, że w Wielkiej Brytanii i RFN duża część członków\nrządu to parlamentarzyści, natomiast we Francji mamy typową\ndla prezydencjalizmu zasadę niepołączalności mandatu\ndeputowanego z funkcją rządową;\n- w Wielkiej Brytanii mamy szeroką strukturę rządu, co powoduje,\nże „funkcjonuje on w różnych składach”, jest tam formuła\nustrojowa gabinetu, we Francji odróżnić należy rząd od Rady\nMinistrów oraz rady gabinetowej;\n- w każdym państwie istnieją przepisy umożliwiające rządowi\n(faktycznie; formalnie czyni to głowa państwa) przeprowadzenie\nwyborów parlamentarnych w czasie, który rząd ten wybierze\n(choć nie później, niż wynika z długości kadencji izby pierwszej);\n- poprzez brak indywidualnej odpowiedzialności ministrów w RFN\ni fakt odpowiedzialności przed kanclerzem w tym państwie mamy\ndo czynienia ze wzmocnioną pozycją kanclerza; faktyczna\npozycja szefa rządu we Francji zależy od tego, czy rząd jest z tej\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nsamej opcji co głowa państwa, przy czym pozycji tej sprzyja fakt\nkoabitacji;\n- w RFN i Wielkiej Brytanii regułą jest, że szefem rządu jest szef\nnajliczniej reprezentowanej partii w parlamencie (wyjątek to\nrezygnacja Angeli Merkel z tej drugiej funkcji); w Wielkiej Brytanii\nzdarza się, że urzędujący premier - na skutek swego rodzaju\noporu własnej partii - traci w niej przywództwo, a co za tym idzie\nstanowisko premiera; we Francji nie ma reguły, by lider\nugrupowania zwycięskiego w wyborach parlamentarnych\nzostawał premierem.\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów\ndanego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym oraz wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nW przypadku aspektów 2. i 4. za wypełniony w sposób pełny\nuznajemy aspekt wówczas, gdy zdający zrealizował min. 80%\nwskazanej w nim treści.\nRealizacja większego odsetka tych treści przez zdającego może\nkompensować braki w innych zagadnieniach.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem; ustosunkował się do\noceny autora.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane\nz tematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 PKT\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 pkt, nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,\ntj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nTemat 3.\nWykaż specyfikę ustawy budżetowej i ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej\nPolskiej oraz porównaj procesy ich uchwalania ze ścieżką legislacyjną właściwą dla\nustawy zwykłej, biorąc pod uwagę podmioty inicjujące oraz kompetencje podmiotów\nuczestniczących w tych procesach (obu izb parlamentu i Prezydenta RP).\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nIV. Znajomość\nzasad i procedur\ndemokracji.\nV. Znajomość\npodstaw ustroju\nRzeczypospolitej\nPolskiej.","solution":"Odpowiedź: **Sąd Najwyższy.** Rzecznik Praw Obywatelskich może wystąpić z **wnioskiem do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie**. Podstawa: **ustawa z 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich** (art. 16 ust. 2 pkt 4) oraz **ustawa z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym** (art. 83) – RPO jest jednym z podmiotów uprawnionych do złożenia tzw. **wniosku abstrakcyjnego** do SN o podjęcie uchwały. Inne kompetencje RPO (które mogą być pułapkami): - **skarga konstytucyjna / wniosek do Trybunału Konstytucyjnego** – inny tryb, - **kasacja w sprawach karnych** (do Sądu Najwyższego), - **skarga nadzwyczajna** do SN (po reformie z 2017 r.), - wystąpienia do organów administracji. Bez konkretnej treści tekstu trudno bez wahania wskazać, czy chodzi o uchwałę SN, czy o kasację, czy o wniosek do TK – kontekst tekstu w arkuszu rozstrzyga. Najczęściej w takich zadaniach odpowiedzią jest **Sąd Najwyższy** (uchwała wyjaśniająca) lub **Trybunał Konstytucyjny** (wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nRPO to klasyczny temat – jeden z 4 konstytucyjnych organów kontroli państwowej\ni ochrony prawa (obok NIK, KRRiT, KRS) wymaga znajomości katalogu kompetencji.\n\nTypowy błąd: RPO nie jest sądem ani organem ścigania – kieruje **wnioski** do innych organów (TK, SN, sąd administracyjny, prokuratura), nie wydaje samodzielnie orzeczeń.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-20.webp","solution_image":null,"topics":"Wniosek RPO – Sąd Najwyższy","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/21","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"21","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 21. (0-2)\nFragment pisma sądowego\nRzeszów, 3 czerwca 2019 r.\nEustachy Ebacki\nal. Piłsudskiego 128\n35-001 Rzeszów\nPrezes … 1. [NAZWA SĄDU] w Rzeszowie\nul. Kustronia 4, 35-303 Rzeszów\n2. [NAZWA PISMA]\no wyznaczenie obrońcy z urzędu\nNa podstawie art. 78 § 1 k.p.k. proszę o wyznaczenie dla mnie obrońcy z urzędu do\npostępowania, w którym jestem oskarżony o kradzież z włamaniem, tj. o występek\nokreślony w art. 279 § 1 3. [NAZWA KODEKSU].\nNa podstawie: www.rzeszow.[ ].gov.pl\nUzupełnij fragment pisma - wpisz nazwy zastąpione numerami 1., 2. i 3.\n1\n2\n3","answer":null,"answer_text":"21 czerwca 2021 r.\nUwaga: Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki\nzadania.\nZadanie 1. (0-1)\nWymagania\nogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Wykorzystanie\ni tworzenie\ninformacji.\nII. Rozpoznawanie\ni rozwiązywanie\nproblemów.\n2. Socjalizacja i kontrola społeczna. Zdający:\n2) opisuje przejawy kontroli społecznej w życiu codziennym.\n3. Grupa społeczna. Zdający:\n3) wyjaśnia znaczenie grup odniesienia pozytywnego i negatywnego\nw procesie socjalizacji.\nZasady oceniania","solution":"Odpowiedź: **21.1. Sąd Rejonowy** (sąd I instancji, właściwy dla większości spraw karnych – wykroczeń i występków zagrożonych karą do 8/10 lat). Struktura sądów powszechnych w Polsce: - **Sąd Rejonowy** – I instancja, najwięcej spraw, - **Sąd Okręgowy** – I instancja dla najpoważniejszych spraw (zbrodnie), II instancja od orzeczeń Sądu Rejonowego, - **Sąd Apelacyjny** – II instancja od orzeczeń Sądu Okręgowego. **21.2. Kodeks postępowania karnego** (k.p.k., ustawa z 6 czerwca 1997 r.) – reguluje **procedurę** w sprawach karnych: prawa stron, kompetencje organów ścigania, postępowanie sądowe, środki odwoławcze. **Rozróżnienie kluczowe:** - **Kodeks karny (k.k.)** – co jest przestępstwem i jaka kara (materialne prawo karne), - **Kodeks postępowania karnego (k.p.k.)** – jak prowadzi się postępowanie karne (procedura), - **Kodeks wykroczeń + Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia** – odpowiedniki dla wykroczeń, - **Kodeks cywilny / Kodeks postępowania cywilnego** – sprawy cywilne, - **Kodeks karny wykonawczy** – wykonywanie kar. Wybór konkretnego kodeksu zależy od **typu sprawy** opisanego w piśmie (jeśli pismo dotyczy postępowania karnego – k.p.k.; jeśli cywilnego – k.p.c.; jeśli o wykroczenie – k.p.w.).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nRozróżnienie kodeksów (k.k. vs k.p.k. vs k.c. vs k.p.c.) to praktyczna\npodstawa znajomości polskiego systemu prawa.\n\nTypowy błąd: Łatwo pomylić **Kodeks karny** (materialny – typy przestępstw) z **Kodeksem postępowania karnego** (proceduralny – jak prowadzi się postępowanie). W zadaniu o \"piśmie sądowym\" zwykle chodzi o procedurę.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-21.webp","solution_image":null,"topics":"Pismo sądowe – Sąd Rejonowy, wniosek, Kodeks postępowania karnego","page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/22","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"22","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 22. (0-2)\nO polskim systemie podatkowym\nInnym powodem narastania nierówności w dochodach może być nasz system podatków od\ndochodu. Po wprowadzeniu PIT w pierwszej połowie lat 90. system stopniowo ewoluował do\npostaci, jaką mamy dzisiaj - czyli niemal liniowego. Stawki PIT, co prawda, mamy dwie, ale\nna tę wyższą, 32-procentową, łapie się zaledwie 3 proc. podatników. Ale to jeszcze nie jest\ndecydujące. Gorzej, że w systemie jest wyrwa w postaci 19-procentowego liniowego PIT dla\ndziałalności gospodarczej. […] W ciągu ośmiu lat przeciętny dochód bogatego liniowca wzrósł\nEWOP-R0_100\no 18 proc. Zamożny podatnik rozliczający się z fiskusem według skali zwiększył […] [go] w tym\nczasie o 5,6 proc. […] [N]a liniowy PIT uciekają dobrze opłacani specjaliści, którzy, pracując\nna umowach o pracę, musieliby płacić 32-procentowy podatek. Zachęt, aby się samozatrudnić,\nmają więcej, np. ryczałtowe składki ZUS. Przy dochodzie rzędu 25 tys. zł miesięcznie\n(a najbogatsi liniowcy taki średni dochód brutto uzyskiwali w 2015 r.) wynoszą ich one około\n1200 zł - czyli niecałe 5 proc. tego dochodu. A to dużo mniej niż ponad 19 proc., jakie musi\nzapłacić etatowiec. To sprawia, że system staje się wręcz regresywny.\nJ. Kapiszewski, M. Chądzyński, Jak rozciągała się siatka płac,\nczyli skąd się wzięły nierówności płacowe w Polsce, 2017, serwisy.gazetaprawna.pl\n22.1. Odnosząc się do tekstu, wyjaśnij, w jakiej sytuacji stawka podatku PIT nie jest\nprogresywna.\n22.2. Sformułuj argument i kontrargument do tezy: przedstawione w tekście działania\npodatników wybierających samozatrudnienie są dla nich korzystne.\nArgument -\nKontrargument -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **22.1. Sytuacje, w których PIT w Polsce nie jest progresywny:** W Polsce PIT na zasadach ogólnych jest **progresywny** (skala podatkowa z dwoma progami – po reformie 2022 r.: 12% i 32% z kwotą wolną), ale **nie ma charakteru progresywnego** w następujących sytuacjach: - **podatek liniowy (19%)** – dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, które wybiorą tę formę opodatkowania (art. 30c ustawy o PIT); - **ryczałt od przychodów ewidencjonowanych** – stałe stawki zależne od rodzaju działalności (2%–17%, bez progresji); - **karta podatkowa** – kwotowa, zależna od rodzaju działalności i liczby zatrudnionych; - **podatek od dochodów kapitałowych (tzw. \"podatek Belki\") – 19%** liniowy od odsetek, dywidend, zysków giełdowych (art. 30a–30b); - **podatek od sprzedaży nieruchomości przed upływem 5 lat – 19%** liniowy; - **opodatkowanie najmu prywatnego ryczałtem – 8,5% / 12,5%** (od 100 tys.). **22.2. Argument za** (że samozatrudnienie + liniowy 19% jest **korzystne** dla budżetu): wpływy do budżetu są **stabilne i przewidywalne** dzięki niskiej stopie i dużej bazie podatników – wielu wybiera formę liniową, generując masowe wpływy; ponadto liniowy 19% **zachęca przedsiębiorców do prowadzenia działalności w Polsce zamiast w rajach podatkowych**, ogranicza szarą strefę. **Kontrargument** (że jest **niekorzystne**): wybór liniowego 19% przez osoby o **wysokich dochodach** powoduje **utratę wpływów** w stosunku do progresji 32% – budżet traci miliardy złotych rocznie. Dodatkowo **fikcyjne samozatrudnienie** (pracownik wykonujący zadania pracownicze przez firmę-jednoosobówkę) **zaniża podstawę składek ZUS i NFZ**, drenując system zabezpieczenia społecznego, a w pierwszym rzędzie obniża wpływy z PIT, jakie miałyby być przy umowie o pracę (progresja + składki pracownika + składki pracodawcy).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nPIT (progresja vs liniowy 19% vs ryczałt) to praktyczne pytanie o decyzję\nprzedsiębiorcy i o politykę fiskalną państwa.\n\nTypowy błąd: PIT to **NIE** jeden podatek – obok skali ogólnej istnieją równolegle inne formy opodatkowania dochodów osobistych, które rozbijają tezę o \"pełnej progresji\" polskiego systemu.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-22.webp","solution_image":null,"topics":"Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) – progresja a liniowość","page_from":14,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/23","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"23","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (0-1)\nPrzepisy prawne z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej\nArt. 40. Nikt nie może być poddany torturom ani okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu\ntraktowaniu i karaniu. […]\nArt. 60. Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby\npublicznej na jednakowych zasadach.\nArt. 68.2. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają\nrówny dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. […]\nArt. 84. Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym\npodatków, określonych w ustawie.\nDz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nDo każdej nazwy rodzaju praw i wolności człowieka przyporządkuj numer artykułu\nz Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w którym unormowano prawo lub wolność tego\nrodzaju.\nPrawa i wolności ekonomiczne i socjalne -\nPrawa i wolności polityczne -\nPrawa i wolności osobiste -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n20.\n21.\n22.1. 22.2.\n23.\nMaks. liczba punktów\n1\n2\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":"23. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n4) przedstawia procedurę zmiany Konstytucji.","solution":"Odpowiedź: Trzy kategorie praw i wolności w Konstytucji RP: **Prawa i wolności osobiste** (art. 38–56) – chronią autonomię i godność osoby: prawo do życia (38), nietykalność i wolność osobista (41), prawo do sądu (45), prawo do prywatności (47), zakaz tortur (40), wolność sumienia i religii (53), wolność słowa (54). **Prawa i wolności polityczne** (art. 57–63) – dotyczą udziału w życiu publicznym: wolność zgromadzeń (57), wolność zrzeszania się (58), prawo do udziału w referendum i wyborach (62), prawo dostępu do służby publicznej (60), petycje (63). **Prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne** (art. 64–76) – dotyczą sfery bytu materialnego, pracy i kultury: prawo własności (64), prawo do pracy i wyboru zawodu (65), bezpieczne warunki pracy (66), prawo do zabezpieczenia społecznego (67), **prawo do ochrony zdrowia (68)**, prawo do nauki (70), ochrona rodziny (71), prawa konsumenta (76). **Typowe przyporządkowanie:** - **art. 68** (\"Każdy ma prawo do ochrony zdrowia\") → **ekonomiczne, socjalne i kulturalne** (prawo socjalne); - **art. 60** (\"Obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej\") → **polityczne**; - **art. 40** (\"Nikt nie może być poddany torturom...\") → **osobiste**.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKlasyfikacja praw konstytucyjnych (osobiste/polityczne/socjalne) jest\nwpisana w strukturę rozdziału II Konstytucji – żelazna podstawa WOS PR.\n\nTypowy błąd: **Prawo do ochrony zdrowia (art. 68)** to **socjalne**, NIE osobiste – mimo że \"zdrowie\" intuicyjnie wydaje się osobiste, w Konstytucji jest to prawo z grupy socjalnej (wymaga aktywności państwa w zakresie świadczeń).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":"Konstytucja RP – prawa ekonomiczne, polityczne, osobiste","page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/24","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"24","points":2,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24. (0-2)\nPrzepisy prawne z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności\nArt. 34. Trybunał może przyjmować skargi każdej osoby, organizacji pozarządowej lub grupy\njednostek, która uważa, że stała się ofiarą naruszenia przez jedną z Wysokich Układających\nsię Stron praw zawartych w Konwencji lub jej Protokołach. [ ]\nArt. 35.1. Trybunał może rozpatrywać sprawę dopiero po wyczerpaniu wszystkich środków\nodwoławczych, przewidzianych prawem wewnętrznym, zgodnie z powszechnie uznanymi\nzasadami prawa międzynarodowego, i jeśli sprawa została wniesiona w ciągu sześciu\nmiesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji.\nDz.U. 1993, nr 61, poz. 284.\nO skardze do ETPCz - sytuacja fikcyjna\nJan Jacki, obywatel Polski, odwołał się w terminie od niekorzystnej dla niego decyzji podjętej\nprzez Starostę Powiatu Wyszkowskiego do Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora\nNadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Ten utrzymał w mocy kwestionowane\nrozstrzygnięcie sprawy. W odpowiednim terminie, we wrześniu 2018 roku, Jacki zaskarżył\ndecyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. WSA uznał prawidłowe\nstanowisko organów obu instancji w rozpatrywanej sprawie. W styczniu 2019 roku Jacki złożył\nw tej sprawie skargę indywidualną do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu\nskonstruowaną według właściwego wzoru.\n24.1. Rozstrzygnij, czy trybunał, którego dotyczą materiały źródłowe, miałby podstawy\ndo rozpatrzenia wskazanej w tekście skargi Jana Jackiego. Odpowiedź uzasadnij,\nodnosząc się do unormowania z przytoczonych przepisów prawnych.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -\n24.2. Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nTrybunał, którego dotyczą materiały źródłowe, działa w ramach systemu ochrony praw\ni wolności człowieka stworzonego przez\nA. Radę Europy.\nB. Unię Europejską.\nC. Organizację Narodów Zjednoczonych.\nD. Organizację Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie.","answer":"24.2 = A","answer_text":"24. Parlament Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie […];\n3) podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej\npolskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej\ni kwalifikowanej;\n4) wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy\nbudżetowej.","solution":"Odpowiedź: **24.1. Rozstrzygnięcie: TAK**, Europejski Trybunał Praw Człowieka miałby podstawy do rozpatrzenia skargi Jana Jackiego. *Uzasadnienie:* - Zgodnie z **art. 35 ust. 1** Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (EKPC) Trybunał może rozpatrywać sprawę **po wyczerpaniu wszystkich krajowych środków odwoławczych** i w **ciągu sześciu miesięcy od daty podjęcia ostatecznej decyzji** w sprawie. - Jacki **wyczerpał krajowe środki odwoławcze**: złożył odwołanie do organu II instancji (Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego), następnie zaskarżył decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – który utrzymał decyzję w mocy (wrzesień 2018). Ostateczne orzeczenie zapadło, a w styczniu 2019 (czyli **w terminie 6 miesięcy** od ostatecznego rozstrzygnięcia) Jacki złożył skargę do ETPCz. - Skarga została skonstruowana według właściwego wzoru. - Spełnione są zatem warunki formalne z art. 35 ust. 1 EKPC. **24.2. Poprawna odpowiedź: A. Rada Europy.** ETPCz (Europejski Trybunał Praw Człowieka) w Strasburgu działa w ramach **Rady Europy** (organizacja założona 1949 r., 46 państw członkowskich po wykluczeniu Rosji w 2022) na podstawie **Europejskiej Konwencji Praw Człowieka z 1950 r.** **NIE należy mylić** Rady Europy z Radą Unii Europejskiej ani Radą Europejską – to trzy różne organizacje.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nETPCz to najważniejszy mechanizm ochrony praw człowieka dla obywateli\nRP – warunki skargi (wyczerpanie środków + 6 miesięcy) są obowiązkową\nwiedzą maturalną.\n\nTypowy błąd: Klasyczna pułapka: **Rada Europy** (RE, Strasburg, 46 państw, ETPCz) vs **Rada Europejska** (organ UE, szefowie państw UE) vs **Rada Unii Europejskiej** (organ ustawodawczy UE razem z PE). To trzy zupełnie różne organy.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-24.webp","solution_image":null,"topics":"Skarga do ETPCz – wyczerpanie środków krajowych, Rada Europy","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/25","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"25","points":1,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 25. (0-1)\nO instytucji międzynarodowej\n[Powstanie tej instytucji, jak również Międzynarodowego Funduszu Walutowego,] wynikało\nz postanowień Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych odbywającej się\nw Bretton Woods. […] [Instytucja ta] zajmuje się wspieraniem długofalowego wzrostu\ngospodarczego i zmniejszaniem ubóstwa w krajach rozwijających się. Pomoc ta jest\nEWOP-R0_100\nrealizowana poprzez dotacje, niskooprocentowane pożyczki, a także pomoc techniczną, które\nto instrumenty są wykorzystywane w walce z ubóstwem, wspierają rozwój edukacji, ochronę\nśrodowiska, rozbudowę infrastruktury czy ochronę zdrowia.\nwww.antykorupcja.gov.pl\nPodaj pełną polską nazwę instytucji opisanej w tekście.","answer":null,"answer_text":"25. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) określa główne kompetencje prezydenta w relacjach\nz parlamentem […].","solution":"Odpowiedź: **Bank Światowy** (ang. *World Bank*), pełna polska nazwa: **Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju** (MBOiR, ang. *International Bank for Reconstruction and Development* – IBRD). Cechy potwierdzające identyfikację: - powstał na **Konferencji Finansowej i Monetarnej Narodów Zjednoczonych w Bretton Woods** w **lipcu 1944 r.**, równolegle z **Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)** – obie instytucje są \"siostrzane\", - **wspiera długofalowy wzrost gospodarczy i zmniejsza ubóstwo** w krajach rozwijających się – to specjalność BŚ (MFW skupia się na stabilności walutowej i bilansie płatniczym), - udziela **dotacji, niskooprocentowanych pożyczek i pomocy technicznej**, - finansuje **walkę z ubóstwem, edukację, ochronę środowiska, infrastrukturę, ochronę zdrowia**. **Uwaga terminologiczna:** \"Bank Światowy\" w wąskim znaczeniu = IBRD (Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju). W szerszym znaczeniu **Grupa Banku Światowego** obejmuje też IDA, IFC, MIGA i ICSID.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nSystem z Bretton Woods (1944) – fundament powojennego ładu gospodarczego.\nBank Światowy, MFW, GATT/WTO – obowiązkowa wiedza maturalna z ekonomii\nmiędzynarodowej.\n\nTypowy błąd: Często mylony z **Międzynarodowym Funduszem Walutowym (MFW)**. MFW pożycza krajom z problemami **bilansu płatniczego** (krótko-średnioterminowo), BŚ – finansuje **rozwój i walkę z ubóstwem** (długoterminowo).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-25.webp","solution_image":null,"topics":"Instytucje Bretton Woods – Bank Światowy","page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/26","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"26","points":2,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 26. (0-2)\nWykres. Stosowanie prawa weta przez stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ - liczba wet\nNa podstawie: www.globalpolicy.org\n26.1. Podaj nazwy państw stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ określonych na\nwykresie jako „pozostałe państwa”.\n26.2. Rozstrzygnij, któremu typowi ładu międzynarodowego towarzyszyła większa\nliczba wet w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do\ndanych z wykresu.\nNazwa typu ładu międzynarodowego -\nUzasadnienie -\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n24.1. 24.2.\n25.\n26.1. 26.2.\nMaks. liczba punktów\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **26.1.** Stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ (P5) – wymienieni na wykresie wprost: **USA, ZSRR/Rosja**. „Pozostałe państwa\" stałych członków RB ONZ z prawem weta to: - **Chiny (Chińska Republika Ludowa)**, - **Francja (Republika Francuska)**, - **Wielka Brytania (Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej)**. Razem **5 stałych członków RB ONZ** (P5) z prawem weta, członkostwo bezterminowe – ustalone Kartą Narodów Zjednoczonych z 1945 r. **26.2. Rozstrzygnięcie:** większa liczba wet towarzyszyła **ładowi dwubiegunowemu (bipolarnemu)** – okres zimnej wojny 1945–1991. *Uzasadnienie z wykresu:* - **1976–1985** (zimna wojna): **60 wet ogółem** – w tym 34 USA, 20 pozostałe, 6 ZSRR – największa liczba wet. - **1986–1995** (schyłek zimnej wojny i transformacja): **36 wet** – 24 USA, 11 pozostałe, 2 ZSRR/Rosja. - **1996–2005** (świat unipolarny / hegemonia USA): zaledwie **13 wet** – 10 USA, 2 pozostałe, 1 Rosja. - **2006–2012** (ład wielobiegunowy, powrót Rosji): 14 wet – wzrost głosów Rosji i pozostałych przy spadku USA. **Wniosek:** ład **dwubiegunowy** (1945–1991) generował największą liczbę wet, ponieważ konfrontacja USA–ZSRR przekładała się na blokowanie decyzji RB w niemal każdej istotnej sprawie międzynarodowej. Po 1991 r. liczba wet drastycznie spadła, ale po 2005 r. znów rośnie wraz z odradzaniem się **ładu wielobiegunowego** (asertywne weta Rosji i Chin w sprawach Syrii, Ukrainy, Korei Płn.).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nRada Bezpieczeństwa ONZ to centralny organ utrzymywania pokoju – wiedza\no P5, prawie weta i historii zimnowojennej jest kanoniczna na WOS PR.\n\nTypowy błąd: Stali członkowie RB ONZ to **5 zwycięzców II wojny światowej** (P5), nie państwa \"G7\" ani \"G20\". Po 1971 r. miejsce ROC (Tajwan) zajęła ChRL. Po 1991 r. miejsce ZSRR przejęła Federacja Rosyjska (sukcesja).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-26.webp","solution_image":null,"topics":"Rada Bezpieczeństwa ONZ – prawo weta, ład międzynarodowy","page_from":17,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/27","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"27","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 27. (0-3)\nFragment mapy politycznej Europy\nO państwach w Europie\nOpis A. Parlament proklamował niepodległość tego państwa w 2006 roku. Od 2010 roku jest\nono kandydatem do członkostwa w Unii Europejskiej. W 2017 roku zostało członkiem NATO.\nŚrodkiem płatniczym jest w nim euro.\nOpis B. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku. Jest ono członkiem NATO i Unii\nEuropejskiej od 2004 roku, a od 2007 roku należy do strefy euro.\nOpis C. To państwo ogłosiło niepodległość w 1991 roku, ale kontrola władz nad całym jego\nterytorium stała się faktem w 1995 roku. Jest ono członkiem NATO od 2009 roku i Unii\nEuropejskiej od 2013 roku.\n27.1. Do każdego opisu dopisz nazwę właściwego państwa i numer, którym oznaczono\nje na mapie.\nNazwa państwa\nNumer na mapie\nOpis A.\nOpis B.\nOpis C.\nEWOP-R0_100\n27.2. Podaj rok, w którym mapa stała się obowiązująca. Odpowiedź uzasadnij.\nRok -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **27.1. Identyfikacja państw:** - **Opis A → Czarnogóra (Montenegro)** – niepodległość po referendum 21 maja 2006, parlament proklamował 3 czerwca 2006 (rozpad federacji z Serbią). Kandydat do UE od 2010, członek **NATO od 2017**, używa **euro** (jako jednostronnie przyjęta waluta, bez członkostwa w strefie euro). Na mapie zwykle numer środkowy/dolny – Czarnogóra leży nad Adriatykiem, pomiędzy Chorwacją a Albanią. Bez precyzyjnej legendy mapy nie da się jednoznacznie wskazać numeru, ale logicznie Czarnogóra → numer 5 lub 6 na fragmencie Bałkanów. - **Opis B → Słowenia** – niepodległość 25 czerwca 1991 r. (rozpad Jugosławii, „10-dniowa wojna\" z JNA). Członek **NATO i UE od 2004 r.**, strefa euro od **1 stycznia 2007 r.** (pierwsze państwo postjugosłowiańskie w strefie euro). Na fragmencie mapy najprawdopodobniej numer **1** (najbardziej północno-zachodnia część regionu, graniczy z Austrią i Włochami). - **Opis C → Chorwacja** – niepodległość 25 czerwca 1991 r., wojna chorwacka 1991–1995 (kontrola nad całym terytorium dopiero po operacji „Burza\" w sierpniu 1995 i pełnej reintegracji Slawonii Wschodniej do 1998). Członek **NATO od 1 kwietnia 2009 r.**, **UE od 1 lipca 2013 r.** Na mapie numer **2** (graniczy ze Słowenią od północy). **Pełna identyfikacja zależy od dokładnego układu cyfr na mapie**, którego nie da się odczytać z opisu bez legendy państw – odpowiedź dotyczy identyfikacji państw na podstawie opisów, numery wymagają konfrontacji z konkretną mapą w arkuszu. **27.2. Rok obowiązywania mapy: 2017** (lub późniejszy, **przed 1 lipca 2023** – data wejścia Chorwacji do strefy euro). *Uzasadnienie:* Czarnogóra wstąpiła do NATO **5 czerwca 2017 r.** Aby mapa pokazywała ten stan (z opisem A jako prawdziwym dla 2017+), musi być to **rok 2017 lub późniejszy**. Najwcześniejszy możliwy rok obowiązywania mapy w wersji z opisami: **2017**.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nBałkany Zachodnie to \"biały kruk\" wiedzy o Europie: różne ścieżki integracji,\nróżne daty UE/NATO – kluczowe do zrozumienia mapy współczesnej Europy.\n\nTypowy błąd: Czarnogóra używa **euro** jednostronnie (bez formalnego członkostwa w strefie euro) od momentu utworzenia waluty w 2002 r. – wcześniej używała marki niemieckiej. To rzadkość: takie kraje jak Kosowo, Andora, Monako, San Marino, Watykan też używają euro w specyficznych formach.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-27.webp","solution_image":null,"topics":"Państwa Bałkanów – Chorwacja, Czarnogóra, Słowenia, mapa Europy","page_from":18,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/28","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"28","points":1,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (0-1)\nSchemat. Procedura prawodawcza w Unii Europejskiej\nNa podstawie: eur-lex.europa.eu\nUzupełnij schemat - do numerów 1 i 2 przyporządkuj nazwy właściwych instytucji Unii\nEuropejskiej (do numeru 2 należy przyporządkować nazwy dwóch instytucji).\nOdpowiedzi wybierz spośród: Komisja, Parlament, Rada, Trybunał Obrachunkowy,\nRada Europejska.\nInstytucja 1 -\nInstytucje 2 - i\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n27.1. 27.2.\n28.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **Procedura prawodawcza (zwykła procedura ustawodawcza) UE** – Traktat o funkcjonowaniu UE (TFUE), art. 294. **Instytucja 1 (Wystąpienie z oficjalnym wnioskiem dotyczącym nowego aktu prawnego):** **Komisja Europejska**. Komisja Europejska ma **wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej** w UE – ten monopol jest fundamentem porządku unijnego (Komisja jako „strażnik traktatów\"). Wniosek legislacyjny formalnie składa Komisja. **Instytucja 2 (Przyjmowanie nowych aktów prawnych) – dwie instytucje: Parlament Europejski i Rada (Rada Unii Europejskiej)**. W zwykłej procedurze ustawodawczej akty prawne UE (rozporządzenia, dyrektywy, decyzje) przyjmowane są **wspólnie przez Parlament Europejski i Radę UE** (tzw. **współdecyzja** – formalnie zwykła procedura ustawodawcza po Traktacie z Lizbony 2009). **WAŻNE rozróżnienie:** - **Rada (Rada Unii Europejskiej)** – instytucja UE, reprezentuje rządy państw członkowskich na poziomie ministrów (Rada ds. Ogólnych, Rada ds. Gospodarczych itp.); **wspólnie z PE** przyjmuje akty prawne. - **Rada Europejska** – instytucja UE, reprezentuje szefów państw lub rządów; **NIE** przyjmuje aktów prawnych w zwykłej procedurze, wyznacza kierunki polityczne (art. 15 TUE). W schemacie zaznaczone w monitorowaniu wdrażania (poniżej): **Komisja Europejska** (monitorowanie zgodności prawa krajowego z unijnym) oraz **Trybunał Sprawiedliwości UE** (rozstrzyganie sporów).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nProcedura prawodawcza UE to żelazna wiedza o instytucjach unijnych – trzeba\nrozumieć, że Komisja proponuje, a PE + Rada UE wspólnie decydują.\n\nTypowy błąd: Klasyczna pułapka: **Rada** = Rada UE (legislatywa razem z PE) vs **Rada Europejska** (szefowie państw, kierunkowanie, NIE legislatywa) vs **Rada Europy** (zupełnie inna organizacja – Strasburg, ETPCz).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":"Procedura prawodawcza UE – Komisja, Parlament, Rada","page_from":19,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/29","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"29","points":3,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 29. (0-3)\nFotografia. Waszyngton, 13 września 1993 r.\nO podpisaniu Porozumienia z Oslo\n13 września 1993 roku premier Icchak Rabin oraz przywódca Jasir Arafat podpisali przed\nBiałym Domem, w obecności Prezydenta USA, porozumienie (tzw. Oslo I), które było efektem\nkilkumiesięcznych tajnych rozmów prowadzonych w Norwegii przez obie strony konfliktu. Stało\nsię ono ważną podstawą dalszych rozmów oraz punktem odniesienia dla przyszłych\nbilateralnych dokumentów (np. Oslo II).\nNa podstawie: www.pism.pl\nFragment mapy politycznej Azji, Afryki i Europy\nwww.history.com\nEWOP-R0_100\n29.1. Uzupełnij tekst - podaj nazwę państwa (A.), cyfrę (B.), nazwę struktury polityczno-\n-administracyjnej (C.) oraz nazwę nagrody międzynarodowej (D.).\nWskazani w materiałach źródłowych przywódcy z Bliskiego Wschodu podpisali porozumienie,\nktóre miało wygaszać konflikt w (A.) - państwie oznaczonym na mapie\nnumerem (B.) . Porozumienie to doprowadziło do utworzenia (C.)\n, której pierwszym prezydentem został wskazany w tekście Jasir Arafat.\nCi przywódcy otrzymali (D.)\n„za ich wysiłki na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie”.\n29.2. Rozstrzygnij, czy porozumienie przedstawione w tekście (tzw. Oslo I) było zawarte\nna zasadzie arbitrażu. Odpowiedź uzasadnij.\nRozstrzygnięcie -\nUzasadnienie -","answer":null,"answer_text":null,"solution":"Odpowiedź: **29.1. Uzupełnienie tekstu:** - **(A.)** **Izrael** (Państwo Izrael) – państwo, w którym (i na którego terytoriach okupowanych) toczył się konflikt izraelsko-palestyński. Na mapie zwykle numer **1** (najmniejszy fragment przy wschodnim Morzu Śródziemnym). - **(B.)** Numer odpowiadający Izraelowi na mapie – z opisu mapy (z numerami 1, 2, 3, 4 i podpisami EGIPT, IRAK) Izrael to numer **1**. - **(C.)** **Autonomia Palestyńska** (Palestyńska Władza Narodowa, Palestyńska Autonomia, PNA) – struktura polityczno-administracyjna utworzona na mocy porozumień z Oslo I (1993) na terytoriach Strefy Gazy i Zachodniego Brzegu Jordanu. Jasir Arafat został jej pierwszym przewodniczącym/prezydentem (1996). - **(D.)** **Pokojowa Nagroda Nobla** – w **1994 r.** otrzymali ją wspólnie **Icchak Rabin, Szimon Peres i Jasir Arafat** „za ich wysiłki na rzecz pokoju na Bliskim Wschodzie\". **29.2. Rozstrzygnięcie: NIE**, porozumienie z Oslo I **nie było zawarte na zasadzie arbitrażu**. *Uzasadnienie:* **Arbitraż** to metoda pokojowego rozstrzygania sporów, w której strony **dobrowolnie poddają spór** rozstrzygnięciu **bezstronnego trzeciego podmiotu** (arbitra), którego decyzja jest wiążąca. Tymczasem porozumienia z Oslo (zarówno Oslo I 1993, jak i Oslo II 1995) zostały zawarte w wyniku **bezpośrednich negocjacji dyplomatycznych** między stronami konfliktu – Izraelem (premier Icchak Rabin) i OWP (Jasir Arafat). Norwegia (i Stany Zjednoczone – prezydent Bill Clinton na fotografii) pełniły rolę **mediatora / gospodarza rozmów**, a nie **arbitra** – nie rozstrzygały sporu autorytatywnie, lecz ułatwiały dialog. Treść porozumienia uzgodniły same strony. To więc **negocjacje (z udziałem mediacji)**, a nie arbitraż.\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nKonflikt izraelsko-palestyński i porozumienia z Oslo to klasyczny temat\nz polityki światowej – ważne też w kontekście Pokojowej Nagrody Nobla\n(Rabin + Peres + Arafat 1994).\n\nTypowy błąd: Klasyczne rozróżnienie sposobów pokojowego rozstrzygania sporów międzynarodowych: **negocjacje** (same strony), **dobre usługi** (osoba trzecia tylko ułatwia kontakt), **mediacja** (osoba trzecia proponuje rozwiązanie), **arbitraż** (osoba trzecia rozstrzyga wiążąco), **sąd międzynarodowy** (MTS). Oslo = **mediacja Norwegii**, nie arbitraż.","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-29.webp","solution_image":null,"topics":"Porozumienia z Oslo 1993 – Autonomia Palestyńska, Nagroda Nobla","page_from":20,"source":"maturaonline","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/30","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"30","points":12,"ptype":"closed","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 30. (0-12)\nWybierz jeden z podanych tematów i napisz wypracowanie.","answer":null,"answer_text":"30. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej. Zdający:\n1) opisuje źródła prawa w Polsce oraz hierarchię aktów prawnych.\n(III etap) 13. Władza ustawodawcza w Polsce. Zdający:\n1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego\nparlamentu, w tym sposób tworzenia ustaw.\nZasady oceniania\nPoziom III - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 12 PKT\nZdający w pełni:\n1) wykazał specyfikę aktów prawnych wskazanych w tytule\ntematu:\n- Konstytucja RP (ustawa o zmianie Konstytucji RP - jak nazwa\nwskazuje - zmienia Konstytucję RP): szczególne znaczenie\nKonstytucji RP w systemie prawnym - szczególna moc,\nkonieczność zgodności z Konstytucją RP innych aktów,\ndelegacja ustawowa w Konstytucji RP wobec niektórych kwestii;\n- ustawa budżetowa - szczególny rodzaj ustawy ze względu na\nokres obowiązywania, adresatów i konkretne czynności, określa\nona dochody i wydatki państwa na rok kalendarzowy;\n2) porównał kwestię inicjatywy ustawodawczej:\n- w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji co najmniej 1/5\nustawowej liczby posłów, Senat RP lub Prezydent\nRzeczypospolitej, przy tym na odpowiednim etapie podmioty te\nmają możliwość wnioskowania o referendum w sprawie danej\nustawy o zmianie Konstytucji, jeśli dotyczy ta zmiana przepisów\nz rozdziałów I, II lub XII;\n- w ustawie zwykłej inicjatywa przysługuje pięciu podmiotom:\nSenatowi RP, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów,\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający nie popełnił\nżadnego błędu\nmerytorycznego.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\npoprawną selekcję\ni hierarchizację\ninformacji (nie zamieścił\nw pracy fragmentów\nniezwiązanych\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w pełni spójny,\nharmonijny i logiczny.\nmin. 15 posłom (także komisji sejmowej) oraz co najmniej\n100 tys. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu RP,\nKonstytucja wymaga, by wnioskodawca przedstawił skutki\nfinansowe;\n- w ustawie budżetowej wyłączna kompetencja Rady Ministrów\nRP, określony termin złożenia projektu tj. najpóźniej na\n3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego;\n3) porównał rolę Sejmu RP i Senatu RP:\n- procedura we wszystkich trzech przypadkach rozpoczyna się\nw Sejmie RP, a następnie ustawy kierowane są do Senatu RP;\n- pierwsze czytanie odbywa się w przypadku ustawy o zmianie\nKonstytucji oraz ustawy budżetowej zawsze na posiedzeniu\nplenarnym, a ustawy zwykłej - zazwyczaj w komisji sejmowej;\n- inne większości w Sejmie RP - ustawa o zmianie konstytucji\nwymaga większości kwalifikowanej 2/3, natomiast ustawy zwykłe\n- większości zwykłej;\n- w przypadku ustawy zwykłej Senat RP może uchwalać\nw terminie 30-dniowym poprawki oraz weto, w przypadku ustawy\nbudżetowej - tylko poprawki, przy tym w krótszym 20-dniowym\nterminie, natomiast w przypadku ustawy o zmianie konstytucji ma\nmożliwość przyjęcia lub nieprzyjęcia;\n4) porównał rolę Prezydenta RP:\n- w przypadku ustawy zwykłej Prezydent RP w ciągu 21 dni\npodpisuje ustawę, może ją również zawetować lub skierować do\nTrybunału Konstytucyjnego, a w przypadku ustawy budżetowej\nPrezydent RP prawa weta nie ma, a termin podpisu lub wniosku\ndo Trybunału Konstytucyjnego skraca się do 7 dni;\n- jeśli w ciągu 4 miesięcy od dnia złożenia projektu ustawy\nbudżetowej nie zostanie przedstawiona ona Prezydentowi RP do\npodpisu, to jest on uprawniony w ciągu 14 dni do zarządzenia\nskrócenia kadencji Sejmu RP; w przypadku ustawy zwykłej\ni ustawy o zmianie Konstytucji taka procedura nie obowiązuje;\n- w przypadku ustawy o zmianie Konstytucji Prezydent RP ma\n21 dni na podpisanie;\n- w każdym przypadku Prezydent RP zarządza ogłoszenie\nustawy w Dz.U.\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie różnych aspektów\ndanego problemu do jego opisu w szerszym kontekście\ninterpretacyjnym, wykazał się znajomością licznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nPoziom II - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 8 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił jeden\nlub dwa błędy\nmerytoryczne.\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nlub\n- w pełni scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\ni częściowo scharakteryzował dwa istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykorzystał znajomość i rozumienie wybranych\naspektów analizowanego tematu; wykazał się znajomością\nwybranych pojęć związanych z tematem.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nniekonsekwentną\nselekcję informacji i ich\nhierarchizację (umieścił\nw pracy nieliczne\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód nie w pełni\nuporządkowany.\nPoziom I - WARTOŚĆ MERYTORYCZNA 4 PKT\nZdający:\n- w pełni scharakteryzował jeden istotny aspekt oraz częściowo\nscharakteryzował jeden istotny aspekt zagadnienia (spośród\nzagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III)\nlub\n- częściowo scharakteryzował trzy istotne aspekty zagadnienia\n(spośród zagadnień 1-4 wskazanych dla poziomu III).\n5) Zdający wykazał się znajomością jedynie nielicznych pojęć\nzwiązanych z tematem.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił trzy\nlub cztery błędy\nmerytoryczne.\nSELEKCJA INFORMACJI\nZdający przeprowadził\nw niewystarczającym\nstopniu selekcję\ninformacji i ich\nhierarchizację (napisał\npracę, której znaczną\nczęść stanowią\nfragmenty niezwiązane\nz tematem).\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nZdający zaprezentował\nwywód w sposób\nchaotyczny\ni nielogiczny.\nPOPRAWNOŚĆ\nMERYTORYCZNA\nZdający popełnił co\nnajmniej pięć błędów\nmerytorycznych.\nSELEKCJA INFORMACJI\nPonad połowę pracy\nstanowią fragmenty\nniezwiązane z\ntematem.\nJĘZYK, STYL\nI KOMPOZYCJA\nWywód jest\nniekomunikatywny.\n0 PKT\nZdający nie zrozumiał tematu - nie wypełnił wymagań dla\npoziomu I.\n5) Zdający nie wykazał się znajomością pojęć związanych\nz tematem.\nPrzy pracy o wartości\nmerytorycznej 0 pkt, nie\nprzyznaje się punktów\nza pozostałe elementy.\nEgzaminator, klasyfikując wartość merytoryczną pracy na jeden z trzech poziomów (I-III),\nmoże ocenić ją wyłącznie na 12, 8 lub 4 punkty. Ostateczna liczba punktów uzyskanych przez\nzdającego jest zależna także od poziomu realizacji trzech pozostałych kryteriów,\ntj. poprawności merytorycznej, selekcji informacji oraz języka, stylu i kompozycji pracy. Za\nzrealizowanie danego kryterium na poziomie wyższym / niższym od poziomu wartości\nmerytorycznej pracy, zdający uzyskuje jeden punkt więcej / mniej. Egzaminator może także\nocenić pracę na 0 punktów.","solution":"Odpowiedź: **Szkielety odpowiedzi do każdego z tematów.** **TEMAT 1 – Wpływ obywateli na samorząd terytorialny:** 1. **Wybór i odwołanie organów stanowiących** (rada gminy, rada powiatu, sejmik województwa): - wybory powszechne, równe, bezpośrednie, w głosowaniu tajnym (art. 169 ust. 2 Konstytucji), - kadencja 5 lat (od 2018 r., wcześniej 4 lata), - **referendum lokalne w sprawie odwołania rady** (art. 170 Konstytucji + ustawa o referendum lokalnym z 2000 r.); inicjuje 10% mieszkańców gminy (powiatu/województwa: 5%/10%); ważność – frekwencja ≥3/5 liczby z wyborów odwoływanego organu. 2. **Wybór i odwołanie jednoosobowych organów wykonawczych** (wójt, burmistrz, prezydent miasta): - wybory bezpośrednie od 2002 r., system większościowy z drugą turą, - **referendum o odwołanie wójta** możliwe na takich samych zasadach jak rada (z 10% mieszkańców), - wójt nie ma odpowiednika na szczeblu powiatu i województwa (tam organem wykonawczym jest **zarząd** wybierany przez radę / sejmik). 3. **Inne formy demokracji bezpośredniej:** - **referendum lokalne w innej ważnej sprawie** (np. budowa lotniska), - **konsultacje społeczne** (art. 5a ustawy o samorządzie gminnym), - **budżet obywatelski / partycypacyjny** (od 2018 r. obowiązkowy w miastach na prawach powiatu, min. 0,5% wydatków bieżących), - **inicjatywa uchwałodawcza obywateli** (od 2018 r. – grupa mieszkańców może zgłosić projekt uchwały: w gminie 100–300 osób w zależności od wielkości). 4. **Formy wynikające z innych praw politycznych:** - **petycje** do organów samorządu (ustawa o petycjach z 2014 r.), - **skargi i wnioski** (KPA), - **dostęp do informacji publicznej** (BIP), - **udział w posiedzeniach rady** (jawność, możliwość zabrania głosu), - **wolność zrzeszania się** (stowarzyszenia mieszkańców, lokalne grupy działania). Podsumowanie: Polski samorząd terytorialny jest **demokratyczny i partycypacyjny** na poziomie formalnym; w praktyce frekwencja w wyborach samorządowych jest umiarkowana, a inicjatywy bezpośrednie rzadko docierają do skutku (wymóg progu ważności). --- **TEMAT 2 – Systemy parlamentarne RFN, Francji, UK:** 1. **Niemcy – parlamentaryzm racjonalizowany (z konstruktywnym wotum nieufności):** - **Bundestag** (parlament federalny, system mieszany: mandaty większościowe + listy proporcjonalne, próg 5%) + **Bundesrat** (reprezentacja landów), - **Prezydent Federalny (Bundespräsident)** – wybierany przez Zgromadzenie Federalne, funkcje ceremonialne, - **Kanclerz Federalny** – wybierany przez Bundestag, silna pozycja, odwołanie tylko przez **konstruktywne wotum nieufności** (jednoczesny wybór następcy bezwzględną większością), - klasyczny **system parlamentarny gabinetowy**. 2. **Francja – półprezydencki (semi-prezydencki):** - **Zgromadzenie Narodowe** (Izba niższa, JOW dwuturowy) + **Senat** (wybierany pośrednio), - **Prezydent V Republiki** – wybierany w wyborach bezpośrednich w dwóch turach na 5 lat (od 2002), silna pozycja: powołuje premiera, może rozwiązać Zgromadzenie, kompetencje nadzwyczajne (art. 16 Konstytucji 1958), referendum (art. 11), - **Premier i rząd** – odpowiedzialny politycznie przed Zgromadzeniem Narodowym (wotum nieufności), - **dualizm egzekutywy**: silny prezydent + premier (\"kohabitacja\" gdy prezydent z innego obozu niż większość parlamentarna). 3. **Wielka Brytania – klasyczny parlamentaryzm westminsterski:** - **Izba Gmin** (FPTP, 650 mandatów, kadencja do 5 lat) + **Izba Lordów** (mianowana, dziedziczna, lordowie duchowni), - **Monarcha (Król/Królowa)** – głowa państwa o funkcjach ceremonialnych („panuje, ale nie rządzi\"), - **Premier i Gabinet** – lider partii większościowej w Izbie Gmin, odpowiedzialny przed parlamentem, - **fuzja władz** (premier i ministrowie są jednocześnie posłami lub lordami), brak konstytucji pisanej w jednym akcie (konstytucja w sensie materialnym). **Porównanie:** - **Głowa państwa**: ceremonialna w RFN i UK; **silna i wykonawcza** we Francji. - **Rząd**: w RFN i UK – wyłonienie przez parlament; we Francji – nominacja przez prezydenta + odpowiedzialność przed parlamentem. - **Stabilność**: największa w RFN (konstruktywne wotum), elastyczna w UK (system dwupartyjny), zmienna we Francji (kohabitacja). --- **TEMAT 3 – Ustawa budżetowa vs ustawa o zmianie Konstytucji vs ustawa zwykła:** | Cecha | Ustawa zwykła | Ustawa budżetowa | Ustawa o zmianie Konstytucji | |---|---|---|---| | **Inicjatywa** | Posłowie (≥15), Senat, Prezydent, RM, 100 tys. obywateli (art. 118) | **Wyłącznie Rada Ministrów** (art. 221) | **≥1/5 ustawowej liczby posłów (92), Senat, Prezydent** (art. 235 ust. 1) | | **Większość uchwalenia w Sejmie** | Zwykła większość | Zwykła większość | **2/3 głosów w obecności ≥1/2 ustawowej liczby posłów** (art. 235 ust. 4) | | **Senat** | Może wnieść poprawki w 30 dni (uchwalić, odrzucić, zmienić); Sejm odrzuca uchwałę Senatu bezwzględną większością | Może wnieść poprawki w 20 dni (art. 223), nie może odrzucić w całości | Uchwala w identycznym brzmieniu w terminie **60 dni**, **bezwzględną większością** w obecności ≥1/2 senatorów (art. 235 ust. 4) | | **Prezydent** | Podpis w 21 dni, weto (3/5 odrzuca), wniosek do TK | Podpis w **7 dni**, **NIE może** zawetować (art. 224 ust. 1), może skierować do TK | Podpis w 21 dni, **NIE może** zawetować (art. 235 ust. 7) | | **Czas pracy w Sejmie** | Bez sztywnego limitu | Sejm musi uchwalić w 4 miesiące pod groźbą rozwiązania (art. 225) | Pierwsze czytanie nie wcześniej niż 30 dni od wniesienia projektu (art. 235 ust. 3) | | **Referendum zatwierdzające** | Brak | Brak | Możliwe, gdy zmienia rozdz. I, II lub XII – na wniosek 1/5 posłów, Senatu lub Prezydenta (art. 235 ust. 6) | **Specyfika ustawy budżetowej:** - **monopol inicjatywy RM** – tylko rząd zna stan finansów państwa, - **prezydent nie może wetować** – budżet jest niezbędny do funkcjonowania państwa, - **deadline 4 miesiące**, inaczej prezydent może rozwiązać Sejm. **Specyfika ustawy o zmianie Konstytucji** (art. 235 Konstytucji RP): - **kwalifikowana większość** 2/3 (Sejm) + bezwzględna (Senat) – zabezpieczenie przed pochopnymi zmianami; - **identyczne brzmienie obu izb** w 60 dni – inaczej niż przy ustawie zwykłej (gdzie Sejm może przegłosować Senat); - **brak weta prezydenta** – w zamian możliwość referendum. **Wniosek:** trzy procedury reprezentują trzy poziomy zabezpieczeń: ustawa zwykła – najsłabsze, ustawa budżetowa – specjalne (czasowe + monopol RM + bez weta), ustawa konstytucyjna – najsilniejsze (większości kwalifikowane + identyczne brzmienie + ewentualne referendum).\n\nStrona arkusza\n\nPo co to umieć\n\nWypracowanie WOS PR to summa wiedzy – w 60 min trzeba pokazać znajomość\nustaw, artykułów Konstytucji, instytucji państwa i umiejętność porównania.\nKlasyczne 3 tematy: ustrojowy, porównawczy systemów, samorządowy.\n\nTypowy błąd: Wypracowanie maturalne (rozprawka WOS) musi mieć **wstęp, rozwinięcie w 3-4 częściach, podsumowanie**, używać **terminologii fachowej** (z aktami prawnymi i artykułami Konstytucji), zachować **strukturę logiczną**. Max 12 pkt, kryteria CKE: treść (8 pkt), kompozycja (2 pkt), język (2 pkt).","image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-30.webp","solution_image":null,"topics":"Wypracowanie maturalne – samorząd terytorialny, systemy parlamentarne, ustawa budżetowa/o zmianie Konstytucji","page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturaonline","text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 1","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 1","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 1.\nScharakteryzuj wpływ obywateli Rzeczypospolitej Polskiej na organy samorządu\nterytorialnego i na decyzje przez nie podejmowane, biorąc pod uwagę aspekty\nprzedstawione na schemacie.\nSchemat. Możliwości wpływu na organy samorządu terytorialnego i na ich decyzje\nObywatele - członkowie wspólnot samorządowych\nWybór i odwołanie\norganów\nstanowiących\nWybór i odwołanie\njednoosobowych\norganów wykonawczych\nInne formy\ndemokracji\nbezpośredniej\nFormy wynikające\nz innych praw\npolitycznych","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 2","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 2","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 2.\nPorównaj - na przykładach Republiki Federalnej Niemiec, Republiki Francuskiej oraz\nZjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej - różne modele\nsystemów parlamentarnych opartych na współpracy legislatywy i egzekutywy,\ncharakteryzując organy tych władz (parlamenty, głowę państwa i rządy).\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n29.1. 29.2.\nMaks. liczba punktów\n2\n1\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"},{"id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/Temat 3","paper_id":"wos-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"Temat 3","points":null,"ptype":"open","subject":"wos","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Temat 3.\nWykaż specyfikę ustawy budżetowej i ustawy o zmianie Konstytucji Rzeczypospolitej\nPolskiej oraz porównaj procesy ich uchwalania ze ścieżką legislacyjną właściwą dla\nustawy zwykłej, biorąc pod uwagę podmioty inicjujące oraz kompetencje podmiotów\nuczestniczących w tych procesach (obu izb parlamentu i Prezydenta RP).\nPrzepisy prawne art. 235. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej\n1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby\nposłów, Senat lub Prezydent Rzeczypospolitej.\n2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez\nSejm i następnie w terminie nie dłuższym niż 60 dni przez Senat.\n3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż\ntrzydziestego dnia od dnia przedłożenia Sejmowi projektu ustawy.\n4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów\nw obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną\nwiększością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów.\nDz.U. […], nr 78, poz. 483, z późn. zm. (stan prawny na 3 marca 2021 r.).\nna temat nr\nEWOP-R0_100\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n30.\nMaks. liczba punktów\n12\nUzyskana liczba punktów\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nEWOP-R0_100\nBRUDNOPIS (nie podlega ocenie)","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/wos-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-Temat_3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":22,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"WOS · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"WOS","category_label":"Matura"}]}