Zadanie 34 (0 - 2 pkt.)
Wprowadzenie do laboratoriów techniki inżynierii genetycznej wywołało wiele obaw co do skutków,
jakie może spowodować niekontrolowane manipulowanie genami. Liczne osiągnięcia
biotechnologii w medycynie zdają się jednak przesłaniać te zagrożenia. Np. insulinę lub interferon
produkowane przez bakterie już się stosuje z pozytywnym skutkiem, a produkowane przez drożdże
antygeny powierzchniowe wirusa żółtaczki stanowią szczepionkę przeciw tej chorobie.
Przedstaw, za pomocą dwóch argumentów, swoje stanowisko odnośnie stosowania
technik inżynierii genetycznej.
Suma punktów: dla profilu biol.-chem. = 109 pkt.
dla profili
PODKARPACKI KURATOR OŚWIATY
SS
SSS
EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI 2002
Objęte tajemnicą egzaminacyjną
do dnia 10 maja 2002 r. do godz. 14.00
WKP - 410 - 1/63/26/02/B I
KLUCZ Z BIOLOGII
a do pisemnego egzaminu dojrzałości we wszystkich typach szkół średnich dla młodzieży
a
g w toku szkolnym 2001/2002
Ź 10 maja 2002 r., godz. 14.00
5 PROPONOWANY ZAKRES TRESCI DO TEMATU 1:
ej Definicję życia można opisać dwoma równaniami: fotosyntezy i oddychania. Oceń
N 38 . + . z + + + + z
8 słuszność powyższego stwierdzenia, porównując przebieg i znaczenie obu procesów.
S|
KZ.
EJ Profil ogólny i profil biologiczno-chemiczny:
N
R Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:
£ 1. Przedstawienie procesu fotosyntezy i oddychania jako przeciwstawnych kierunków
. = metabolizmu.
Ee 2. Sformułowanie biologicznej istoty procesu fotosyntezy, jako formuły autotroficznego
= odżywiania oraz istoty procesu oddychania, jako procesu służącego do wytwarzania
energii.
ich lokalizacji:
a) przytoczenie równania fotosyntezy i oddychania,
b) wykonanie schematycznego rysunku chloroplastu i mitochondrium z zaznaczeniem
miejsc przebiegu głównych etapów obu procesów,
c) przedstawienie bilansu energetycznego obu procesów.
i oddychania.
\na) wykazanie funkcji roślin jako producentów na przykładzie analizy jednego łańcucha
troficznego (samowystarczalność ekosystemów),
b) opisanie udziału roślin w utrzymaniu równowagi gazowej biosfery,
c) przytoczenie przykładów wykorzystania roślin przez człowieka (pożywienie,
drewno, włókna, leki itp.).
Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:
\nprzebiegu fazy jasnej i fazy ciemnej).
\noraz dokładne scharakteryzowanie przynajmniej dwóch z nich.
\na) wykazanie zależności między wydajnością fotosyntezy a produkcją żywności na
Świecie,
b) wskazanie znaczenia roślin jako pionierów życia (sukcesja pierwotna, wtórna),
c) podkreślenie udziału roślin w kształtowaniu środowiska wodnego i lądowego.
7 innych organizmów.
2 7. Zwrócenie uwagi na istnienie procesu fotooddychania i przedstawienie jego ogólnej
Ę charakterystyki.
5 8. Wykazanie, że producenci są podstawą funkcjonowania ekosystemów.
E
5 Profil biologiczno-chemiczny:
3
. Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą obejmują wymagania dla profilu ogólnego
3 poszerzone o następujące treści:
= 1. Podanie i krótkie scharakteryzowanie co najmniej dwóch przykładów wykorzystania
Ń energii przez komórkę (np. skurcz mięśnia, pompy jonowe, utrzymanie stanu polaryzacji
3 komórek, pobudliwość nerwowa itp.).
£ 2. Uszczegółowienie opisu przebiegu fotosyntezy (fosforylacja cykliczna i niecykliczna
8 z wyjaśnieniem różnic na poziomie fotosystemów PSI i PSII).
ĘĄ 3. Wyjaśnienie funkcji ultrastruktur chloroplastów w przebiegu poszczególnych etapów
= fotosyntezy (lokalizacja fotosystemów, lokalizacja akceptorów w błonach tylakoidów,
funkcja stromy).
wydajności.
\nw funkcjonowaniu ekosystemów.
\nwykonanie schematu cyklu biogeochemicznego węgla.
\nz antropopresji (np. wycinania lasów tropikalnych, pustynnienie krajobrazu, erozja,
pozyskiwanie nowych terenów pod zabudowę, wylesianie itp.)
substratów, produktów, lokalizacji, niezbędnych warunków fizycznych, sposobów
wytwarzania ATP (fosforylacja fotosyntetyczna, oksydacyjna, substratowa), kierunków
przepływu energii i atomów wodoru itp.
PROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 2:
Ciągłość życia na Ziemi jest częścią ogromnego systemu współzależnych elementów, zaś
różnorodność jest przejawem wielości jego form. W kontekście powyższego stwierdzenia
wyjaśnij, co rozumiesz pod pojęciem „bioróżnorodność” oraz oceń znaczenie tego
zjawiska dla całej biosfery.
Profil ogólny i profil biologiczno-chemiczny:
Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:
a) różnorodność gatunkowa,
b) różnorodność ekosystemów.
a) ogólne przedstawienie systematycznych kategorii pod względem ich liczebności,
= b) dostrzeżenie wzajemnych zależności między organizmami,
Ę c) wymienienie interakcji międzygatunkowych antagonistycznych, nieantagonistycznych
4 i neutralnych - ilustracja po jednym przyktadzie,
Ę d) dokładne opisanie jednej zależności.
E podstawowych rodzajów na Ziemi i scharakteryzowanie jednego z nich.
Ż 5. Podanie argumentów przemawiających za koniecznością ochrony bioróżnorodności, np. -
g wartości ekologiczne, estetyczne, kulturowe itp.
3 6. Wymienienie i krótkie scharakteryzowanie dwóch przyczyn zagrażających różnorodności
3 w biosferze, np.:
= a) wymieranie gatunków,
S b) nadmierna eksploatacja zasobów przyrody,
3 c) przeludnienie,
iz d) zanieczyszczenie i zatrucie środowiska.
8 7. Zaproponowanie jednego sposobu ochrony bioróżnorodności na Ziemi, np.:
e - _ podnoszenie świadomości i aktywności ludzkiej,
= - _ eliminacja zanieczyszczeń,
Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:
\nkrajobrazów, a w tym:
a) wyjaśnienie pojęcia „różnorodność genetyczna”:
b) uzasadnienie istnienia zróżnicowanej puli genowej - podanie co najmniej
2 argumentów, np.:
chorobotwórczych organizmów: wirusów, bakterii, grzybów, owadów itp.),
\nc) wyjaśnienie wpływu monokultur rolnych, leśnych lub hodowlanych na zmniejszenie
różnorodności genetycznej w obrębie gatunków zwierząt i roślin.
z nowych zastosowań itp.),
\nprzewagę niewielkiej ilości gatunków nie wyspecjalizowanych organizmów,
np. chwastom, organizmom chorobotwórczym itp.).
r wcześniej wymienione.
vo
N
g Profil biologiczno-chemiczny:
Gd
2 Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą obejmują wymagania dla profilu ogólnego
o poszerzone o następujące treści:
3 1. Rozróżnienie pojęć: gatunek ginący i zagrożony (podanie po 1 przykładzie). sa
N 2. Scharakteryzowanie dodatkowych zagrożeń bioróżnorodności (jeżeli nie były
6 wymienione wcześniej):
3, a) dokonanie analizy zjawiska obecnego masowego wymierania gatunków,
a b) podanie większej ilości przykładów negatywnej działalności człowieka (jeśli nie
b zostały wymienione dotychczas):
4 - błędne sposoby kształtowania przestrzeni (niekontrolowana i niezorganizowana
E zabudowa, budowa dróg i zapór wodnych itp.),
‘> - nadmiernie ekspansywny rozwój turystyki,
Ee - zanieczyszczenia wód, gleb i powietrza (kwaśne deszcze, deficyt ozonu, wpływ
= człowieka na zmiany klimatu, zanieczyszczenia nawozami sztucznymi itp.),
zachodzących zmian,
\nekosystemów i przedstawienie skutków tego zjawiska na odpowiednim
przykładzie.
c) określenie wpływu masowego wycinania lasów tropikalnych na całą biosferę:
odżywczych).
d) zasygnalizowanie problemu gatunków transgenicznych i ewentualnego zagrożenia
wynikającego z ich pojawienia się w naturalnych ekosystemach.
ekosystemów oraz podanie przykładów konkretnych działań (konferencje
międzynarodowe, programy i projekty naukowe).
MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA DO TEMATU 3:
Przedstaw rozmnażanie płciowe jako warunek zmienności i zachowania ciągłości
życia na Ziemi.
ZASADY OCENIANIA:
W tekście wyróżnione i oznaczone (*) zostały zadania przeznaczone dla zdających z klas
o profilu biologiczno-chemicznym. Zostało to uwzględnione w punktacji zamieszczonej po
pakiecie zadań. W przypadku zdającego z klasy o innym profilu (określanego jako ogólny),
rozwiązanie tego typu zadań daje mu szansę uzyskania dodatkowych punktów.
sformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).
Znakiem „,/” oznaczono inną, również poprawną wersję takiej odpowiedzi.
uzyskania pełnego punktu i traktowana powinna być jako wypowiedź dodatkowa lub
r uzupełniająca.
vo
2 3. Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się tylko pełne punkty zgodnie
~ z zamieszczonym modelem oceniania.
Gd
Ko 4. Za zadania otwarte, za które można przyznać jeden punkt, przyznaje się punkt wyłącznie
5 za odpowiedź w pełni poprawną.
a 5. Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle
R punktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi (zgodnie z wyszczególnieniem
Ę w kluczu) przedstawił zdający.
= 6. Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia
5 w zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest
3 w poleceniu.
|\n
E 7. Jeżeli podane w odpowiedzi informacje (również dodatkowe, które nie wynikają z polecenia
\nw zadaniu) świadczą o zupełnym braku zrozumienia omawianego zagadnienia i zaprzeczają\n
Ee udzielonej prawidłowej odpowiedzi, odpowiedź taką należy ocenić na zero punktów.
MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA
Maksymalna
Numer . NE ‘
. Oczekiwana odpowiedź: punktacja za
zadania A
zadanie
1 Za każde z dwóch prawidłowo określonych zjawisk po 1 pkt. 2
Przykłady:
2 |a) Za w całości prawidłowe wyjaśnienie wynikające z definicji przemiany| 3
pokoleń, w którym znajdą się informacje o pokoleniu płciowym
i bezpłciowym - I pkt. Przykłady:
płciowego) i sporofitu (pokolenia bezpłciowego).
\nrozmnażających się płciowo za pomocą gamet i form diploidalnych
rozmnażających się bezpłciowo za pomocą mejospor (spor / zarodników).
b) Za w całości prawidłowe podanie każdej z dwóch nazw wraz z ilością
chromosomów dla każdego pokolenia po 1 pkt:
1 - gametofit - ln,
2 - sporofit - 2n.
3 |Za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich 8 nazw - 4 pkt.
Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 7 nazw - 3 pkt.
Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 6 nazw - 2 pkt.
5 Odpowiedź: (gametofit = g, sporofit = s)
2 widłak wroniec (s), sosna zwyczajna (s), płonnik pospolity (g), torfowiec błotny (g),
Ę salwina pływająca (s), skrzyp polny (s), lipa szerokolistna (s), długosz królewski (s).
s a) Za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich 6 określeń - 3 pkt.:
E 1-f,2-b,3-i,4-g,5-a,6-c
= Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 5 określeń - 2 pkt.
jj Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 4 określeń - 1 pkt.
b) Za prawidłowe określenie stadium cyklu -1 pkt. Przykłady:\n
iS - (Proces mejozy zachodzi) przed wytworzeniem zarodników.
"= - (Proces mejozy) jest związany z wytwarzaniem zarodników
S w zarodniach.
3 a) Za prawidłowe wyjaśnienie - I pkt. Przykłady: 2
£ - Samopylność ogranicza możliwości rekombinacji genów.
a - Samopylność moze powodować kumulowanie się niekorzystnych
2, (recesywnych) genów.
= - Samopylnos¢ prowadzi do wzrostu homozygotyczności.
b) Za podanie przykładu mechanizmu lub zjawiska - 1 pkt. Przykłady:
Za każde poprawne uzupełnienie po | pkt: 3
zygota > zarodek,
wtórne jądro woreczka zalążkowego + komórka plemnikowa > bielmo
Ściana zalążni > owocnia
7 |Za wszystkie 6 prawidłowo dopisanych rodzajów owoców - 3 pkt. 3
Za 5 prawidłowo dopisanych rodzajów owoców - 2 pkt.
Za 4 prawidłowo dopisane rodzaje owoców - I pkt.
Odpowiedzi:
Bób - strąk
Pszenica - ziarniak
Wiśnia - pestkowiec
Ogórek - jagoda
Leszczyna - orzech
Pomidor - jagoda
a) Za prawidłowe podanie nazwy każdego z dwóch typów kiełkowania po I pkt:
Groch - kiełkowanie podziemne (hipogeiczne),
Fasola - kiełkowanie nadziemne (epigeiczne).
b) Za wymienienie każdego z dwóch warunków środowiska po 1 pkt. Przykłady:
_ - wilgotność / woda,
a - odpowiednia ilość tlenu,
2 -_ światło dla niektórych roślin.
Ę a) Za każdą prawidłową nazwę po | pkt:
3 A - sporofit (sosny),
E B - owocolistek z zalążkami,
C - zalążek (z gametofitem żeńskim),\n
Ej D - ziarno pyłku / gametofit męski / przedrośle męskie.
u b) Za zakreślenie poprawnej odpowiedzi - 1 pkt:
2 odp. c.
Z c) Za prawidłowe wyróżnienie i podkreślenie obu cech - | pkt:
5 Jednopienność, rozdzielnopłciowość.
| 10 |a) Za podanie prawidłowej nazwy - 1 pkt: partenokarpia. 2
E b) Za wymienienie jednej właściwej substancji wzrostowej - | pkt: Przykłady:
3 - auksyny,
o -_ gibereliny.
= 11 |a) Za sformułowanie prawidłowego problemu badawczego - 1 pkt. Przykłady: 3
b) Za poprawne sformułowanie wniosku - 1 pkt. Przykłady:
\nc) Za poprawne określenie wieku nasion (odczytane z wykresu) - 1 pkt.
Przykłady:
12 |Za w całości prawidłowo określoną różnicę opierającą się na porównaniu obu| 1
procesów - 1 pkt. Przykłady:
na wprowadzeniu plemników do dróg rodnych samicy, natomiast podczas
zapłodnienia komórka jajowa łączy się z plemnikiem, czego wynikiem jest
powstanie zarodka.
samicy, natomiast podczas zapłodnienia jądro komórki jajowej łączy się
z jądrem plemnika i powstaje zarodek.
w czasie kopulacji i podczas niego dochodzi tylko do zbliżenia się gamet,
natomiast zapłodnienie polega na połączeniu się materiału genetycznego
komórki jajowej i plemnika.
w czasie kopulacji i podczas niego dochodzi tylko do zbliżenia się gamet,
natomiast zapłodnienie polega na połączeniu się gamet.
a 13 Za w całości prawidłowe wyjaśnienie każdego pojęcia po 1 pkt. Za
8 każde podanie do niego odpowiedniego przykładu (wystarczy tylko
iz jeden) po 1 pkt. Przykład:
a Jajorodność - typ rozrodu, w którym samice składają jaja, z których
2 rozwijają się młode np. płazy, gady, ptaki. (2 pkt.)
9 Zyworodnosé - typ rozrodu, w którym zarodek w trakcie rozwoju korzysta
z z materiału odżywczego czerpanego z organizmu matki aż do momentu
R rozpoczęcia niezależnego życia np. ssaki łożyskowe. (2 pkt.)
6 14 |Za każde w całości prawidłowe przyporządkowanie organizmów w danej| 2
3 kolumnie tabeli po 1 pkt.
Ej Zapłodnienie zewnętrzne: żaba, karp, ropucha
Zapłodnienie wewnętrzne: rekin, pies, kura, człowiek, żmija\n
$ 15 |a) Za i i - :
4 wszystkie poprawne połączenia w pary - 3 pkt.: 5
E 1-C,2-A,3-F,4-B,5-D,6-E
‘> Za 5 poprawnych połączeń w pary - 2 pkt.
Ee Za 4 poprawne połączenia w pary - I pkt.
= b) Za każdą z dwóch poprawnie sformułowanych definicji po 1 pkt. Przykłady:
polegający na powstawaniu z jednej komórki jajowej, na skutek
naturalnego rozdzielania się blastomerów w czasie bruzdkowania, więcej
niż jednego zarodka.
gatunku osobników mających (dwa lub trzy) typy kwiatów różniące się
długością szyjek słupka i nitek pręcików.
dłuższy czas (lub na całe życie), z uzyskaniem przez larwę zdolności do
rozmnażania płciowego / z osiągnięciem przez larwę dojrzałości płciowej.
zwierzęcych gruczołów rozrodczych obu płci lub gruczołu obojnaczego.
\nkomórki jajowej (odmiana rozrodu płciowego).
\nrozwoju nasion.
16 |a) Za każde prawidłowe uzupełnienie po 1 pkt: 5
Tasiemiec nieuzbrojony, gromada - tasiemce, typ - płazińce.
b) Za w całości poprawnie wyjaśnioną różnicę (wynikającą z porównania) - I pkt.
Przykład:
Żywiciel pośredni to organizm, w którym rozwija się larwa pasożyta, natomiast
zywiciel ostateczny to taki organizm, w którym bytuje dorosła postać pasożyta
rozmnażającego się płciowo.
c) Za poprawne wskazanie obu żywicieli - | pkt:
Żywiciel ostateczny - człowiek.
Żywiciel pośredni - bydło domowe / krowa.
17 | Za każdy z dwóch prawidłowo podanych przykładów po 1 pkt. Przykłady: 2
_ - pierzenie się ptaków,
a - zapadanie w sen zimowy,
2 - zachowania rozrodcze.
Ę 18 | Za każdy w całości prawidłowy podpis wraz z oznaczeniem pokolenia po | pkt:
3 1. gamety - pokolenie: płciowe
E 2. planula / orzęsiona larwa - pokolenie: bezpłciowe
= 3. polip - pokolenie: bezpłciowe
jj 4 efyra / młoda (niedojrzała płciowo) meduza - pokolenie: płciowe
s 19 |a) Za oba prawidłowe podpisy - | pkt:
3 1. owodnia,
Z 2. omocznia
z . .
Ń b) Za prawidłowe określenie każdej z dwóch funkcji po 1 pkt. Przykłady:
3 - otacza zarodek przestrzenią wypełnioną płynem owodniowym, stwarzając
| środowisko do jego rozwoju / stwarza środowisko wodne / zabezpiecza
8 zarodek przed wyschnięciem,
3 - ochrania zarodek / amortyzuje zarodek / zabezpiecza przed działaniem
= szkodliwych czynników środowiska.
c) Za prawidłowe określenie roli kosmówki - 1 pkt. Przykłady:
łożysko.
Odpowiedzi: a, e, g
21 |Za podanie rozmnażania płciowego - 1 pkt. Za logiczne uzasadnienie - 1 pkt.| 2
Przykłady:
warunkiem zachodzenia ewolucji.
\npodstawą zmienności będącej zasadniczym czynnikiem ewolucji.
22 |Za każde w całości prawidłowe przyporządkowanie po 1 pkt: 3
1-B,E
2-C,F
3-A,D
23 | Za każdą poprawnie narysowaną i podpisaną krzywą po | pkt. 3
z tod I
Ę
E
4 iH
Fi ns
a 100
wik. maksymahy = 100%
24 |a) Zawszystkie prawidłowe podpisy - I pkt: 3
I - rozwijająca się, II - ustabilizowana, III - wymierająca.
b) Za każdą z dwóch w całości prawidłowo (dokonanie porównania)
a określonych różnic po | pkt. Przykłady:
8 - _Różna ilość osobników w klasach najmłodszych i najstarszych
& w populacji rozwij ającej się, a równe ich ilości w populacji
G wymierającej.
2 - Wysoki potencjał rozrodczy w populacji rozwijającej się, mały
o potencjał rozrodczy osobników w populacji wymierającej.
z - Wysoki % przeżywalności osobników młodych (oraz będących
R w wieku reprodukcyjnym) w populacji rozwijającej się, duża
6 śmiertelność tych osobników w populacji wymierajacej.
Ej Rozrodczość rzeczywista / ekologiczna.
4 - mocznik,
E - _ dwutlenek węgla.
‘> b) Za stwierdzenie, że łożysko nie chroni przed zakażeniem wirusem HIV - I pkt.
E 27 |a) Za w całości prawidłowe określenie każdej z trzech różnic| 5
= (z wykorzystaniem porównania obu procesów) po | pkt. Przykłady:
natomiast w efekcie spermatogenezy powstają cztery plemniki / spermatydy.
\nspermatogenezy powstają plemniki, które są małe i ruchliwe.
\nw jądrach.
\na w spermatogenezie jest równomierny.
\nzarodkowego i dwukrotnie zatrzymana (w profazie I podziału
mejotycznego i metafazie II podziału mejotycznego), natomiast
spermatogeneza zachodzi od osiągnięcia dojrzałości płciowej.
spermatogeneza zachodzi przez całe życie.
b) Za w całości prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje o nierównym
podziale cytoplazmy zawierającej materiał zapasowy dla zarodka - I pkt.
Przykłady:
znajdują się w niej materiały odżywcze, z których korzystają komórki
w początkowej fazie rozwoju zapłodnionego jaja.
zawiera materiały zapasowe / odżywcze dla zarodka.
c) Zaw całości poprawne określenie stadium mejozy - | pkt:
oocyt II rzędu w stadium II metafazy mejozy
28 |a) Za każde w całości właściwie dobrane zestawienie hormonów po I pkt:
Hormony przysadkowe - FSH, LH.
Hormony produkowane przez jajnik - progesteron, estradiol.
b) Za każde prawidłowe uzupełnienie prawdy lub fałszu po 1 pkt:
_ 2. fałsz,
a 3. prawda,
2 4. fałsz.
3 Odp. b.
E 30 |Za prawidłowo dorysowane , ; 1
Ż uzupełnienie (druga linia i i i
E obrazująca brak zmiany w liczbie 4c i i i
chromosomów) - 1 pkt. ! i i\n
KO 2c/2n + +
Z aa
i i - >\n
E Gi SG, Mitoza
8 31 |Za każdy w całości prawidłowo napisany genotyp i fenotyp dziecka (na
e podstawie oznaczeń podanych w zadaniu) po 1 pkt.
= 1. II - grupa krwi A
32 |a) Za wszystkie 4 prawidłowo wpisane nazwy - 2 pkt.
Za 3 prawidłowo wpisane nazwy - 1 pkt. Przykłady:
1 - chromatydy,
2 - przewężenie pierwotne / centromer,
3 - przewężenie wtórne / NOR,
4 - trabant / satelita.
b) Za prawidłowe zdefiniowanie telomeru - 1 pkt. Za określenie jego znaczenia
Telomer to zakończenie każdego chromosomu u eukariontów (zbudowane
z wielokrotnie powtarzających się sekwencji nukleotydów). Długość tych
odcinków jest utrzymywana na stałym poziomie, ponieważ są one miejscami
zakończenia replikacji / ponieważ mają znaczenie dla stabilności DNA.
c) Za każdy z dwóch prawidłowo określonych rodzajów chromosomów po | pkt:
I-B, II-C
33 |a) Za każde prawidłowe określenie liczby chromosomów po 1 pkt:
b) Za określenie typu komórek: haploidalne - 1 pkt.
Za prawidłowe uzasadnienie - 1 pkt. Przykład:
Ponieważ w takich komórkach zmutowany gen jest w postaci jednego allelu
iujawni się bez względu na to czy byłby w formie dominującej czy
recesywnej.
c) Za prawidłowe określenie rodzaju mutacji - | pkt: Przykłady:
34 |Za każdy z dwóch logicznie brzmiących argumentów (za lub przeciw) po 1 pkt.| 2
a Przyktady:
Ś Argumenty za: A m . .
i} - Jestem za stosowaniem inżynierii genetycznej, ponieważ pomaga osobom
a przewlekle chorym np. produkcja łatwo dostępnej insuliny.
2 - Dzięki inżynierii genetycznej możemy się powszechnie szczepić na
o żółtaczkę.
a Argumenty przeciw:
R - Manipulacja genami może prowadzić do stworzenia niebezpiecznych
8 mutantów np. bakteryjnych, które mogą zagrozić ludziom.
3 - Za mało jeszcze wiemy o naturze genów, aby nimi bezkarnie manipulować,
Ej szczególnie w odniesieniu do genomu człowieka.
N
J
n
£
a SUMA PUNKTÓW: 109 pkt.
‘>
2, UWAGA: W tekście wyróżnione i oznaczone (*) zostały zadania, przeznaczone dla zdających z klas o profilu
= biologiczno-chemicznym. Zostało to uwzględnione w punktacji poniżej. W przypadku zdającego z klasy
oinnym profilu (określonego jako ogólny), rozwiązanie tego typu zadań daje mu szansę uzyskania
dodatkowych punktów.
% max. liczby ocena liczba punktów dla profilu liczba punktów dla profilu biol.-
punktów ogólnego chem.
70- 84 60 - 72 76-92
bardzo dob. 73 - 83 93 - 105
97-100 celujący 84 i więcej 106 - 109
Wykaz źródeł: rysunków i schematów, danych liczbowych i informacji słownych, które w formie
zmodyfikowanej zostały wykorzystane w konstrukcji zadań:
Operon” Reda 1996 - zad: 16.
\nWydawnictwo Operon - zad: 30, 32.
\nogólnokształcącego. WSiP, Warszawa 1989 - zad: 6, 7.
\nzad: 4, 18, 19, 32.
\nzad: 9.
\n1988 - zad: 24, 25.
\nAgmen, Warszawa 1995 - zad: 8, 15, 28.
a Odpowiedzi do wszystkich (z wyjątkiem problemowych) zadań są zgodne z treściami zawartymi
N w podręcznikach do biologii dla liceum ogólnokształcącego zatwierdzonymi przez MEN dla klasy I - IV.
iz Zgodność zadań z Podstawą programową:
5 1. Elementy cytologii i genetyki (T3). Swiadomość zmienności świata organicznego (C2).
5 2. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój
E organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie , opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej
B do wyjaśnienia procesów życiowych (02).
a 3. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Gromadzenie,
R integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych
a (02).
is 4. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - 12.5).
= Interpretowanie zależności między budową i funkcją układów i narządów w organizmach (O3).
R Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem (04).
b 5. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Struktura
a organizmów (T1). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową
| i funkcjonowaniem (04).
Ę 6. Struktura organizmów (T1). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego
e budową i funkcjonowaniem (04).
„o 7. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Struktura
= organizmów (T1). Interpretowanie zależności między Środowiskiem życia organizmu a jego budową
i funkcjonowaniem (04).
Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem (04).
\newolucjonizmu (T4).
\ni interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności (01). Umożliwienie
uczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doświadczeń biologicznych (Z1).
ewolucjonizmu (T4). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową
i funkcjonowaniem (04).
budową i funkcjonowaniem (04).
\nwraz z oceną ich wiarygodności (Ol).
\nrozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5).
\norganizmów - T2.5).
\n_ A. KARTA OCENY DO TEMATU 1 LUB 2
a do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla młodzieży
Ę
2 |-2151074-GKY4X0) A ARON DY. UV. CHA
O
Ę
Ę KOD /IMIĘ I NAZWISKO UCZNIA: 0 ececceceseee/ccneceeeeeeeeseeseeesceacaesecseceeeecesseeseeeeaeeaeeeenees
N
6 IMIĘ I NAZWISKO EGZAMINATORA: 1 ceeeesesesseeseseeseecesceseeceneceeeeceecaeeseecseeaeeaeeetaeeeeeneaeeas
Z
Ej LICZBA
S KRYTERIUM MAX. LICZBA | UZYSKANYCH
g PUNKTÓW PUNKTÓW
& [1. Zrozumienietematu a
E |2. Stopień wyczerpaniatematu a
g 3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu _ | | 4 | (|
2 [4. Terminologianaukowa a
2 |5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd I punktujemny | || (|
|6 Selekcja materiału rzeczowego _ | ||| | (4 ] | (
|7. Ilustracja konkretnymi przykładami | 4.00] (|
[8. Logiczne powiązanie faktów Ta
[9. Szata graficzna, estetyka | | | | ||| |a| OJ
[11. Kompozycjapracy WOK TA WA
|12. Poprawna polszczyma _ | | ||| ||| | 2] (|
[RAZEM: -- (| 88 |
PRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:
35 - 38 pkt. = celujący 17 - 23 pkt. = dostateczny
30 - 34 pkt. = bardzo dobry 12 - 16 pkt. = dopuszczający
24 - 29 pkt. = dobry 0 - 11 pkt. = niedostateczny
RECENZJA
WYNIK EGZAMINU
||| cena (stowniey _ _ | Popis |
= [a
Przewodniczącego Komisji
KRYTERIA OCENY PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z BIOLOGII
a + dogtebne zrozumienie tematu - 4 pkt.
3 + zrozumienie niezbędne do prawidłowego przedstawienia tematu - 3 pkt.
Ż + słabe zrozumienie tematu - 2 pkt.
ee . .
a + brak zrozumienia - 0 pkt.
o
5 2. Stopień wyczerpania materiału
z + całkowite wyczerpanie materiału dotyczącego danego tematu - 4 pkt.
R + przedstawienie większości materiału wiążącego się z tematem - 3 pkt.
6 + niepełne przedstawienie materiału wiążącego się z tematem - 2 pkt.
3 + brak podstawowych wiadomości związanych z tematem - 0 pkt.
s
E
N 3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu (dotyczy wyłącznie wiadomości
R związanych z tematem)
£ + bardzo duża ilość i różnorodność przedstawionych zagadnień - 4 pkt.
= + duża ilość i znaczna różnorodność przedstawionych zagadnień - 3 pkt.
Ee + pojedyncze treści programowe - 2 pkt.
= + brak treści programowych - 0 pkt.
przepisywania z brudnopisu.
Uwagi:
nie przyznaje dodatkowych,
\nniewystępowaniem treści nie związanych z nim - 4 pkt.
\ni umiejętności wnioskowania - 4 pkt.
a + większa część pracy opiera się na logicznym wiązaniu faktów - 3 pkt.
8 + praca we fragmentach oparta na logicznym wiązaniu faktów - 2 pkt.
E + praca chaotyczna - O pkt.
ee
d
Ko 9. Szata graficzna, estetyka
e) + zamieszczenie w pracy prawidłowo podpisanych i opisanych rysunków, wykresów,
a schematów itp., praca czytelna i przejrzysta - 2 pkt.
= + część pracy ilustrowana graficznie, drobne usterki w opisach, pismo czytelne -1 pkt.
g + brak koniecznych rysunków lub poważne usterki w ich wykonaniu bądź opisie - 0 pkt.
R
KZ.
EJ 10. Prawidłowa interpretacja zjawisk
N + wszystkie opisywane zjawiska interpretowane są zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.
Ą Uczeń dostrzega związki przyczynowo-skutkowe - 4 pkt.
Ej + większa część pracy zawiera właściwą interpretację zjawisk - 3 pkt.
+ przynajmniej połowa faktów interpretowana jest właściwie - 2 pkt.\n
Ee + brak lub błędna interpretacja większości faktów - 0 pkt.
\nproporcji - 2 pkt.
\nwłasny, zwięzły, precyzyjny - 2 pkt.
\nPRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:
35 -38 celujący
30 - 34 bardzo dobry
24-29 dobry
17-23 dostateczny
12-16 dopuszczający
0-11 niedostateczny
KARTA OCENY DO TEMATU NR 3
do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla młodzieży
|-112(0/420KY4 CO 2 OPONA DY. UV. CR
Nr Maksymalna Liczba uzyskanych : iel
zadania suma punktów punktów Uwagi nauczyciela
|A| 2] TJ
pT
a | 3] 4] Ą
g pT
3 | 5] 2]
Ej | 6 | 3]
5 | To] 3]
= Ee
5 | 9] 60]
g a
5 pom ||| 3]
6 pT
§ po ||| 4]
ka a
S KZCHNNNNEZNNM NN KOKA
& PT
3 pom ||| 2]
E pT
w pT
3 a
CJ
= pe
2 | 3 |]
pa || 3 |]
poa || 3 |]
pas | | A ||]
| 26 | 2]
| 27 | 5 |]
| oa8 SO
| a9 |A|]
| 30 |A|]
pe
| 32 | || 6] |]
| 33 | || 0600] |
| 34 | || 2] f
| Razem: | | 109 | |]
profilu ogólnego profilu biol.-chem.
35-46
|Dobry | 60 - 72 76 - 92
Bardzo dobr: 73 - 83 93 - 105
106 - 109
a
o
N
3
a
o
a
o
B
n
ci
=)
N
n
o
„8
iS)
g
Ss
N
Ą
3s
oc
3)
o
Zadanie 34 (0 - 2 pkt.)
Wprowadzenie do laboratoriów techniki inżynierii genetycznej wywołało wiele obaw co do skutków,
jakie może spowodować niekontrolowane manipulowanie genami. Liczne osiągnięcia
biotechnologii w medycynie zdają się jednak przesłaniać te zagrożenia. Np. insulinę lub interferon
produkowane przez bakterie już się stosuje z pozytywnym skutkiem, a produkowane przez drożdże
antygeny powierzchniowe wirusa żółtaczki stanowią szczepionkę przeciw tej chorobie.
Przedstaw, za pomocą dwóch argumentów, swoje stanowisko odnośnie stosowania
technik inżynierii genetycznej.
Suma punktów: dla profilu biol.-chem. = 109 pkt.
dla profili
PODKARPACKI KURATOR OŚWIATY
SS
SSS
EGZAMIN DOJRZAŁOŚCI 2002
Objęte tajemnicą egzaminacyjną
do dnia 10 maja 2002 r. do godz. 14.00
WKP - 410 - 1/63/26/02/B I
KLUCZ Z BIOLOGII
a do pisemnego egzaminu dojrzałości we wszystkich typach szkół średnich dla młodzieży
a
g w toku szkolnym 2001/2002
Ź 10 maja 2002 r., godz. 14.00
5 PROPONOWANY ZAKRES TRESCI DO TEMATU 1:
ej Definicję życia można opisać dwoma równaniami: fotosyntezy i oddychania. Oceń
N 38 . + . z + + + + z
8 słuszność powyższego stwierdzenia, porównując przebieg i znaczenie obu procesów.
S|
KZ.
EJ Profil ogólny i profil biologiczno-chemiczny:
N
R Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:
£ 1. Przedstawienie procesu fotosyntezy i oddychania jako przeciwstawnych kierunków
. = metabolizmu.
Ee 2. Sformułowanie biologicznej istoty procesu fotosyntezy, jako formuły autotroficznego
= odżywiania oraz istoty procesu oddychania, jako procesu służącego do wytwarzania
energii.
ich lokalizacji:
a) przytoczenie równania fotosyntezy i oddychania,
b) wykonanie schematycznego rysunku chloroplastu i mitochondrium z zaznaczeniem
miejsc przebiegu głównych etapów obu procesów,
c) przedstawienie bilansu energetycznego obu procesów.
i oddychania.
\na) wykazanie funkcji roślin jako producentów na przykładzie analizy jednego łańcucha
troficznego (samowystarczalność ekosystemów),
b) opisanie udziału roślin w utrzymaniu równowagi gazowej biosfery,
c) przytoczenie przykładów wykorzystania roślin przez człowieka (pożywienie,
drewno, włókna, leki itp.).
Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:
\nprzebiegu fazy jasnej i fazy ciemnej).
\noraz dokładne scharakteryzowanie przynajmniej dwóch z nich.
\na) wykazanie zależności między wydajnością fotosyntezy a produkcją żywności na
Świecie,
b) wskazanie znaczenia roślin jako pionierów życia (sukcesja pierwotna, wtórna),
c) podkreślenie udziału roślin w kształtowaniu środowiska wodnego i lądowego.
7 innych organizmów.
2 7. Zwrócenie uwagi na istnienie procesu fotooddychania i przedstawienie jego ogólnej
Ę charakterystyki.
5 8. Wykazanie, że producenci są podstawą funkcjonowania ekosystemów.
E
5 Profil biologiczno-chemiczny:
3
. Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą obejmują wymagania dla profilu ogólnego
3 poszerzone o następujące treści:
= 1. Podanie i krótkie scharakteryzowanie co najmniej dwóch przykładów wykorzystania
Ń energii przez komórkę (np. skurcz mięśnia, pompy jonowe, utrzymanie stanu polaryzacji
3 komórek, pobudliwość nerwowa itp.).
£ 2. Uszczegółowienie opisu przebiegu fotosyntezy (fosforylacja cykliczna i niecykliczna
8 z wyjaśnieniem różnic na poziomie fotosystemów PSI i PSII).
ĘĄ 3. Wyjaśnienie funkcji ultrastruktur chloroplastów w przebiegu poszczególnych etapów
= fotosyntezy (lokalizacja fotosystemów, lokalizacja akceptorów w błonach tylakoidów,
funkcja stromy).
wydajności.
\nw funkcjonowaniu ekosystemów.
\nwykonanie schematu cyklu biogeochemicznego węgla.
\nz antropopresji (np. wycinania lasów tropikalnych, pustynnienie krajobrazu, erozja,
pozyskiwanie nowych terenów pod zabudowę, wylesianie itp.)
substratów, produktów, lokalizacji, niezbędnych warunków fizycznych, sposobów
wytwarzania ATP (fosforylacja fotosyntetyczna, oksydacyjna, substratowa), kierunków
przepływu energii i atomów wodoru itp.
PROPONOWANY ZAKRES TREŚCI DO TEMATU 2:
Ciągłość życia na Ziemi jest częścią ogromnego systemu współzależnych elementów, zaś
różnorodność jest przejawem wielości jego form. W kontekście powyższego stwierdzenia
wyjaśnij, co rozumiesz pod pojęciem „bioróżnorodność” oraz oceń znaczenie tego
zjawiska dla całej biosfery.
Profil ogólny i profil biologiczno-chemiczny:
Wymagania podstawowe na ocenę dostateczną:
a) różnorodność gatunkowa,
b) różnorodność ekosystemów.
a) ogólne przedstawienie systematycznych kategorii pod względem ich liczebności,
= b) dostrzeżenie wzajemnych zależności między organizmami,
Ę c) wymienienie interakcji międzygatunkowych antagonistycznych, nieantagonistycznych
4 i neutralnych - ilustracja po jednym przyktadzie,
Ę d) dokładne opisanie jednej zależności.
E podstawowych rodzajów na Ziemi i scharakteryzowanie jednego z nich.
Ż 5. Podanie argumentów przemawiających za koniecznością ochrony bioróżnorodności, np. -
g wartości ekologiczne, estetyczne, kulturowe itp.
3 6. Wymienienie i krótkie scharakteryzowanie dwóch przyczyn zagrażających różnorodności
3 w biosferze, np.:
= a) wymieranie gatunków,
S b) nadmierna eksploatacja zasobów przyrody,
3 c) przeludnienie,
iz d) zanieczyszczenie i zatrucie środowiska.
8 7. Zaproponowanie jednego sposobu ochrony bioróżnorodności na Ziemi, np.:
e - _ podnoszenie świadomości i aktywności ludzkiej,
= - _ eliminacja zanieczyszczeń,
Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą:
\nkrajobrazów, a w tym:
a) wyjaśnienie pojęcia „różnorodność genetyczna”:
b) uzasadnienie istnienia zróżnicowanej puli genowej - podanie co najmniej
2 argumentów, np.:
chorobotwórczych organizmów: wirusów, bakterii, grzybów, owadów itp.),
\nc) wyjaśnienie wpływu monokultur rolnych, leśnych lub hodowlanych na zmniejszenie
różnorodności genetycznej w obrębie gatunków zwierząt i roślin.
z nowych zastosowań itp.),
\nprzewagę niewielkiej ilości gatunków nie wyspecjalizowanych organizmów,
np. chwastom, organizmom chorobotwórczym itp.).
r wcześniej wymienione.
vo
N
g Profil biologiczno-chemiczny:
Gd
2 Wymagania dopełniające na ocenę bardzo dobrą obejmują wymagania dla profilu ogólnego
o poszerzone o następujące treści:
3 1. Rozróżnienie pojęć: gatunek ginący i zagrożony (podanie po 1 przykładzie). sa
N 2. Scharakteryzowanie dodatkowych zagrożeń bioróżnorodności (jeżeli nie były
6 wymienione wcześniej):
3, a) dokonanie analizy zjawiska obecnego masowego wymierania gatunków,
a b) podanie większej ilości przykładów negatywnej działalności człowieka (jeśli nie
b zostały wymienione dotychczas):
4 - błędne sposoby kształtowania przestrzeni (niekontrolowana i niezorganizowana
E zabudowa, budowa dróg i zapór wodnych itp.),
‘> - nadmiernie ekspansywny rozwój turystyki,
Ee - zanieczyszczenia wód, gleb i powietrza (kwaśne deszcze, deficyt ozonu, wpływ
= człowieka na zmiany klimatu, zanieczyszczenia nawozami sztucznymi itp.),
zachodzących zmian,
\nekosystemów i przedstawienie skutków tego zjawiska na odpowiednim
przykładzie.
c) określenie wpływu masowego wycinania lasów tropikalnych na całą biosferę:
odżywczych).
d) zasygnalizowanie problemu gatunków transgenicznych i ewentualnego zagrożenia
wynikającego z ich pojawienia się w naturalnych ekosystemach.
ekosystemów oraz podanie przykładów konkretnych działań (konferencje
międzynarodowe, programy i projekty naukowe).
MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA DO TEMATU 3:
Przedstaw rozmnażanie płciowe jako warunek zmienności i zachowania ciągłości
życia na Ziemi.
ZASADY OCENIANIA:
W tekście wyróżnione i oznaczone (*) zostały zadania przeznaczone dla zdających z klas
o profilu biologiczno-chemicznym. Zostało to uwzględnione w punktacji zamieszczonej po
pakiecie zadań. W przypadku zdającego z klasy o innym profilu (określanego jako ogólny),
rozwiązanie tego typu zadań daje mu szansę uzyskania dodatkowych punktów.
sformułowania (poza odpowiedziami jednowyrazowymi i do zadań zamkniętych).
Znakiem „,/” oznaczono inną, również poprawną wersję takiej odpowiedzi.
uzyskania pełnego punktu i traktowana powinna być jako wypowiedź dodatkowa lub
r uzupełniająca.
vo
2 3. Za odpowiedzi do poszczególnych zadań przyznaje się tylko pełne punkty zgodnie
~ z zamieszczonym modelem oceniania.
Gd
Ko 4. Za zadania otwarte, za które można przyznać jeden punkt, przyznaje się punkt wyłącznie
5 za odpowiedź w pełni poprawną.
a 5. Za zadania otwarte, za które można przyznać więcej niż jeden punkt, przyznaje się tyle
R punktów, ile prawidłowych elementów odpowiedzi (zgodnie z wyszczególnieniem
Ę w kluczu) przedstawił zdający.
= 6. Jeżeli podano więcej odpowiedzi (argumentów, cech itp.) niż wynika to z polecenia
5 w zadaniu, ocenie podlega tyle kolejnych odpowiedzi (liczonych od pierwszej), ile jest
3 w poleceniu.
|\n
E 7. Jeżeli podane w odpowiedzi informacje (również dodatkowe, które nie wynikają z polecenia
\nw zadaniu) świadczą o zupełnym braku zrozumienia omawianego zagadnienia i zaprzeczają\n
Ee udzielonej prawidłowej odpowiedzi, odpowiedź taką należy ocenić na zero punktów.
MODEL ODPOWIEDZI I SCHEMAT OCENIANIA
Maksymalna
Numer . NE ‘
. Oczekiwana odpowiedź: punktacja za
zadania A
zadanie
1 Za każde z dwóch prawidłowo określonych zjawisk po 1 pkt. 2
Przykłady:
2 |a) Za w całości prawidłowe wyjaśnienie wynikające z definicji przemiany| 3
pokoleń, w którym znajdą się informacje o pokoleniu płciowym
i bezpłciowym - I pkt. Przykłady:
płciowego) i sporofitu (pokolenia bezpłciowego).
\nrozmnażających się płciowo za pomocą gamet i form diploidalnych
rozmnażających się bezpłciowo za pomocą mejospor (spor / zarodników).
b) Za w całości prawidłowe podanie każdej z dwóch nazw wraz z ilością
chromosomów dla każdego pokolenia po 1 pkt:
1 - gametofit - ln,
2 - sporofit - 2n.
3 |Za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich 8 nazw - 4 pkt.
Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 7 nazw - 3 pkt.
Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 6 nazw - 2 pkt.
5 Odpowiedź: (gametofit = g, sporofit = s)
2 widłak wroniec (s), sosna zwyczajna (s), płonnik pospolity (g), torfowiec błotny (g),
Ę salwina pływająca (s), skrzyp polny (s), lipa szerokolistna (s), długosz królewski (s).
s a) Za prawidłowe przyporządkowanie wszystkich 6 określeń - 3 pkt.:
E 1-f,2-b,3-i,4-g,5-a,6-c
= Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 5 określeń - 2 pkt.
jj Za prawidłowe przyporządkowanie tylko 4 określeń - 1 pkt.
b) Za prawidłowe określenie stadium cyklu -1 pkt. Przykłady:\n
iS - (Proces mejozy zachodzi) przed wytworzeniem zarodników.
"= - (Proces mejozy) jest związany z wytwarzaniem zarodników
S w zarodniach.
3 a) Za prawidłowe wyjaśnienie - I pkt. Przykłady: 2
£ - Samopylność ogranicza możliwości rekombinacji genów.
a - Samopylność moze powodować kumulowanie się niekorzystnych
2, (recesywnych) genów.
= - Samopylnos¢ prowadzi do wzrostu homozygotyczności.
b) Za podanie przykładu mechanizmu lub zjawiska - 1 pkt. Przykłady:
Za każde poprawne uzupełnienie po | pkt: 3
zygota > zarodek,
wtórne jądro woreczka zalążkowego + komórka plemnikowa > bielmo
Ściana zalążni > owocnia
7 |Za wszystkie 6 prawidłowo dopisanych rodzajów owoców - 3 pkt. 3
Za 5 prawidłowo dopisanych rodzajów owoców - 2 pkt.
Za 4 prawidłowo dopisane rodzaje owoców - I pkt.
Odpowiedzi:
Bób - strąk
Pszenica - ziarniak
Wiśnia - pestkowiec
Ogórek - jagoda
Leszczyna - orzech
Pomidor - jagoda
a) Za prawidłowe podanie nazwy każdego z dwóch typów kiełkowania po I pkt:
Groch - kiełkowanie podziemne (hipogeiczne),
Fasola - kiełkowanie nadziemne (epigeiczne).
b) Za wymienienie każdego z dwóch warunków środowiska po 1 pkt. Przykłady:
_ - wilgotność / woda,
a - odpowiednia ilość tlenu,
2 -_ światło dla niektórych roślin.
Ę a) Za każdą prawidłową nazwę po | pkt:
3 A - sporofit (sosny),
E B - owocolistek z zalążkami,
C - zalążek (z gametofitem żeńskim),\n
Ej D - ziarno pyłku / gametofit męski / przedrośle męskie.
u b) Za zakreślenie poprawnej odpowiedzi - 1 pkt:
2 odp. c.
Z c) Za prawidłowe wyróżnienie i podkreślenie obu cech - | pkt:
5 Jednopienność, rozdzielnopłciowość.
| 10 |a) Za podanie prawidłowej nazwy - 1 pkt: partenokarpia. 2
E b) Za wymienienie jednej właściwej substancji wzrostowej - | pkt: Przykłady:
3 - auksyny,
o -_ gibereliny.
= 11 |a) Za sformułowanie prawidłowego problemu badawczego - 1 pkt. Przykłady: 3
b) Za poprawne sformułowanie wniosku - 1 pkt. Przykłady:
\nc) Za poprawne określenie wieku nasion (odczytane z wykresu) - 1 pkt.
Przykłady:
12 |Za w całości prawidłowo określoną różnicę opierającą się na porównaniu obu| 1
procesów - 1 pkt. Przykłady:
na wprowadzeniu plemników do dróg rodnych samicy, natomiast podczas
zapłodnienia komórka jajowa łączy się z plemnikiem, czego wynikiem jest
powstanie zarodka.
samicy, natomiast podczas zapłodnienia jądro komórki jajowej łączy się
z jądrem plemnika i powstaje zarodek.
w czasie kopulacji i podczas niego dochodzi tylko do zbliżenia się gamet,
natomiast zapłodnienie polega na połączeniu się materiału genetycznego
komórki jajowej i plemnika.
w czasie kopulacji i podczas niego dochodzi tylko do zbliżenia się gamet,
natomiast zapłodnienie polega na połączeniu się gamet.
a 13 Za w całości prawidłowe wyjaśnienie każdego pojęcia po 1 pkt. Za
8 każde podanie do niego odpowiedniego przykładu (wystarczy tylko
iz jeden) po 1 pkt. Przykład:
a Jajorodność - typ rozrodu, w którym samice składają jaja, z których
2 rozwijają się młode np. płazy, gady, ptaki. (2 pkt.)
9 Zyworodnosé - typ rozrodu, w którym zarodek w trakcie rozwoju korzysta
z z materiału odżywczego czerpanego z organizmu matki aż do momentu
R rozpoczęcia niezależnego życia np. ssaki łożyskowe. (2 pkt.)
6 14 |Za każde w całości prawidłowe przyporządkowanie organizmów w danej| 2
3 kolumnie tabeli po 1 pkt.
Ej Zapłodnienie zewnętrzne: żaba, karp, ropucha
Zapłodnienie wewnętrzne: rekin, pies, kura, człowiek, żmija\n
$ 15 |a) Za i i - :
4 wszystkie poprawne połączenia w pary - 3 pkt.: 5
E 1-C,2-A,3-F,4-B,5-D,6-E
‘> Za 5 poprawnych połączeń w pary - 2 pkt.
Ee Za 4 poprawne połączenia w pary - I pkt.
= b) Za każdą z dwóch poprawnie sformułowanych definicji po 1 pkt. Przykłady:
polegający na powstawaniu z jednej komórki jajowej, na skutek
naturalnego rozdzielania się blastomerów w czasie bruzdkowania, więcej
niż jednego zarodka.
gatunku osobników mających (dwa lub trzy) typy kwiatów różniące się
długością szyjek słupka i nitek pręcików.
dłuższy czas (lub na całe życie), z uzyskaniem przez larwę zdolności do
rozmnażania płciowego / z osiągnięciem przez larwę dojrzałości płciowej.
zwierzęcych gruczołów rozrodczych obu płci lub gruczołu obojnaczego.
\nkomórki jajowej (odmiana rozrodu płciowego).
\nrozwoju nasion.
16 |a) Za każde prawidłowe uzupełnienie po 1 pkt: 5
Tasiemiec nieuzbrojony, gromada - tasiemce, typ - płazińce.
b) Za w całości poprawnie wyjaśnioną różnicę (wynikającą z porównania) - I pkt.
Przykład:
Żywiciel pośredni to organizm, w którym rozwija się larwa pasożyta, natomiast
zywiciel ostateczny to taki organizm, w którym bytuje dorosła postać pasożyta
rozmnażającego się płciowo.
c) Za poprawne wskazanie obu żywicieli - | pkt:
Żywiciel ostateczny - człowiek.
Żywiciel pośredni - bydło domowe / krowa.
17 | Za każdy z dwóch prawidłowo podanych przykładów po 1 pkt. Przykłady: 2
_ - pierzenie się ptaków,
a - zapadanie w sen zimowy,
2 - zachowania rozrodcze.
Ę 18 | Za każdy w całości prawidłowy podpis wraz z oznaczeniem pokolenia po | pkt:
3 1. gamety - pokolenie: płciowe
E 2. planula / orzęsiona larwa - pokolenie: bezpłciowe
= 3. polip - pokolenie: bezpłciowe
jj 4 efyra / młoda (niedojrzała płciowo) meduza - pokolenie: płciowe
s 19 |a) Za oba prawidłowe podpisy - | pkt:
3 1. owodnia,
Z 2. omocznia
z . .
Ń b) Za prawidłowe określenie każdej z dwóch funkcji po 1 pkt. Przykłady:
3 - otacza zarodek przestrzenią wypełnioną płynem owodniowym, stwarzając
| środowisko do jego rozwoju / stwarza środowisko wodne / zabezpiecza
8 zarodek przed wyschnięciem,
3 - ochrania zarodek / amortyzuje zarodek / zabezpiecza przed działaniem
= szkodliwych czynników środowiska.
c) Za prawidłowe określenie roli kosmówki - 1 pkt. Przykłady:
łożysko.
Odpowiedzi: a, e, g
21 |Za podanie rozmnażania płciowego - 1 pkt. Za logiczne uzasadnienie - 1 pkt.| 2
Przykłady:
warunkiem zachodzenia ewolucji.
\npodstawą zmienności będącej zasadniczym czynnikiem ewolucji.
22 |Za każde w całości prawidłowe przyporządkowanie po 1 pkt: 3
1-B,E
2-C,F
3-A,D
23 | Za każdą poprawnie narysowaną i podpisaną krzywą po | pkt. 3
z tod I
Ę
E
4 iH
Fi ns
a 100
wik. maksymahy = 100%
24 |a) Zawszystkie prawidłowe podpisy - I pkt: 3
I - rozwijająca się, II - ustabilizowana, III - wymierająca.
b) Za każdą z dwóch w całości prawidłowo (dokonanie porównania)
a określonych różnic po | pkt. Przykłady:
8 - _Różna ilość osobników w klasach najmłodszych i najstarszych
& w populacji rozwij ającej się, a równe ich ilości w populacji
G wymierającej.
2 - Wysoki potencjał rozrodczy w populacji rozwijającej się, mały
o potencjał rozrodczy osobników w populacji wymierającej.
z - Wysoki % przeżywalności osobników młodych (oraz będących
R w wieku reprodukcyjnym) w populacji rozwijającej się, duża
6 śmiertelność tych osobników w populacji wymierajacej.
Ej Rozrodczość rzeczywista / ekologiczna.
4 - mocznik,
E - _ dwutlenek węgla.
‘> b) Za stwierdzenie, że łożysko nie chroni przed zakażeniem wirusem HIV - I pkt.
E 27 |a) Za w całości prawidłowe określenie każdej z trzech różnic| 5
= (z wykorzystaniem porównania obu procesów) po | pkt. Przykłady:
natomiast w efekcie spermatogenezy powstają cztery plemniki / spermatydy.
\nspermatogenezy powstają plemniki, które są małe i ruchliwe.
\nw jądrach.
\na w spermatogenezie jest równomierny.
\nzarodkowego i dwukrotnie zatrzymana (w profazie I podziału
mejotycznego i metafazie II podziału mejotycznego), natomiast
spermatogeneza zachodzi od osiągnięcia dojrzałości płciowej.
spermatogeneza zachodzi przez całe życie.
b) Za w całości prawidłowe wyjaśnienie zawierające informacje o nierównym
podziale cytoplazmy zawierającej materiał zapasowy dla zarodka - I pkt.
Przykłady:
znajdują się w niej materiały odżywcze, z których korzystają komórki
w początkowej fazie rozwoju zapłodnionego jaja.
zawiera materiały zapasowe / odżywcze dla zarodka.
c) Zaw całości poprawne określenie stadium mejozy - | pkt:
oocyt II rzędu w stadium II metafazy mejozy
28 |a) Za każde w całości właściwie dobrane zestawienie hormonów po I pkt:
Hormony przysadkowe - FSH, LH.
Hormony produkowane przez jajnik - progesteron, estradiol.
b) Za każde prawidłowe uzupełnienie prawdy lub fałszu po 1 pkt:
_ 2. fałsz,
a 3. prawda,
2 4. fałsz.
3 Odp. b.
E 30 |Za prawidłowo dorysowane , ; 1
Ż uzupełnienie (druga linia i i i
E obrazująca brak zmiany w liczbie 4c i i i
chromosomów) - 1 pkt. ! i i\n
KO 2c/2n + +
Z aa
i i - >\n
E Gi SG, Mitoza
8 31 |Za każdy w całości prawidłowo napisany genotyp i fenotyp dziecka (na
e podstawie oznaczeń podanych w zadaniu) po 1 pkt.
= 1. II - grupa krwi A
32 |a) Za wszystkie 4 prawidłowo wpisane nazwy - 2 pkt.
Za 3 prawidłowo wpisane nazwy - 1 pkt. Przykłady:
1 - chromatydy,
2 - przewężenie pierwotne / centromer,
3 - przewężenie wtórne / NOR,
4 - trabant / satelita.
b) Za prawidłowe zdefiniowanie telomeru - 1 pkt. Za określenie jego znaczenia
Telomer to zakończenie każdego chromosomu u eukariontów (zbudowane
z wielokrotnie powtarzających się sekwencji nukleotydów). Długość tych
odcinków jest utrzymywana na stałym poziomie, ponieważ są one miejscami
zakończenia replikacji / ponieważ mają znaczenie dla stabilności DNA.
c) Za każdy z dwóch prawidłowo określonych rodzajów chromosomów po | pkt:
I-B, II-C
33 |a) Za każde prawidłowe określenie liczby chromosomów po 1 pkt:
b) Za określenie typu komórek: haploidalne - 1 pkt.
Za prawidłowe uzasadnienie - 1 pkt. Przykład:
Ponieważ w takich komórkach zmutowany gen jest w postaci jednego allelu
iujawni się bez względu na to czy byłby w formie dominującej czy
recesywnej.
c) Za prawidłowe określenie rodzaju mutacji - | pkt: Przykłady:
34 |Za każdy z dwóch logicznie brzmiących argumentów (za lub przeciw) po 1 pkt.| 2
a Przyktady:
Ś Argumenty za: A m . .
i} - Jestem za stosowaniem inżynierii genetycznej, ponieważ pomaga osobom
a przewlekle chorym np. produkcja łatwo dostępnej insuliny.
2 - Dzięki inżynierii genetycznej możemy się powszechnie szczepić na
o żółtaczkę.
a Argumenty przeciw:
R - Manipulacja genami może prowadzić do stworzenia niebezpiecznych
8 mutantów np. bakteryjnych, które mogą zagrozić ludziom.
3 - Za mało jeszcze wiemy o naturze genów, aby nimi bezkarnie manipulować,
Ej szczególnie w odniesieniu do genomu człowieka.
N
J
n
£
a SUMA PUNKTÓW: 109 pkt.
‘>
2, UWAGA: W tekście wyróżnione i oznaczone (*) zostały zadania, przeznaczone dla zdających z klas o profilu
= biologiczno-chemicznym. Zostało to uwzględnione w punktacji poniżej. W przypadku zdającego z klasy
oinnym profilu (określonego jako ogólny), rozwiązanie tego typu zadań daje mu szansę uzyskania
dodatkowych punktów.
% max. liczby ocena liczba punktów dla profilu liczba punktów dla profilu biol.-
punktów ogólnego chem.
70- 84 60 - 72 76-92
bardzo dob. 73 - 83 93 - 105
97-100 celujący 84 i więcej 106 - 109
Wykaz źródeł: rysunków i schematów, danych liczbowych i informacji słownych, które w formie
zmodyfikowanej zostały wykorzystane w konstrukcji zadań:
Operon” Reda 1996 - zad: 16.
\nWydawnictwo Operon - zad: 30, 32.
\nogólnokształcącego. WSiP, Warszawa 1989 - zad: 6, 7.
\nzad: 4, 18, 19, 32.
\nzad: 9.
\n1988 - zad: 24, 25.
\nAgmen, Warszawa 1995 - zad: 8, 15, 28.
a Odpowiedzi do wszystkich (z wyjątkiem problemowych) zadań są zgodne z treściami zawartymi
N w podręcznikach do biologii dla liceum ogólnokształcącego zatwierdzonymi przez MEN dla klasy I - IV.
iz Zgodność zadań z Podstawą programową:
5 1. Elementy cytologii i genetyki (T3). Swiadomość zmienności świata organicznego (C2).
5 2. Elementy cytologii i genetyki (T3). Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój
E organizmów - T2.5). Gromadzenie, integrowanie , opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej
B do wyjaśnienia procesów życiowych (02).
a 3. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Gromadzenie,
R integrowanie, opracowywanie wiedzy z różnych dziedzin niezbędnej do wyjaśnienia procesów życiowych
a (02).
is 4. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - 12.5).
= Interpretowanie zależności między budową i funkcją układów i narządów w organizmach (O3).
R Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem (04).
b 5. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Struktura
a organizmów (T1). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową
| i funkcjonowaniem (04).
Ę 6. Struktura organizmów (T1). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego
e budową i funkcjonowaniem (04).
„o 7. Fizjologia organizmów roślinnych i zwierzęcych (rozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5). Struktura
= organizmów (T1). Interpretowanie zależności między Środowiskiem życia organizmu a jego budową
i funkcjonowaniem (04).
Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową i funkcjonowaniem (04).
\newolucjonizmu (T4).
\ni interpretowanie wyników obserwacji i doświadczeń wraz z oceną ich wiarygodności (01). Umożliwienie
uczniom projektowania i prowadzenia obserwacji i doświadczeń biologicznych (Z1).
ewolucjonizmu (T4). Interpretowanie zależności między środowiskiem życia organizmu a jego budową
i funkcjonowaniem (04).
budową i funkcjonowaniem (04).
\nwraz z oceną ich wiarygodności (Ol).
\nrozmnażanie i rozwój organizmów - T2.5).
\norganizmów - T2.5).
\n_ A. KARTA OCENY DO TEMATU 1 LUB 2
a do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla młodzieży
Ę
2 |-2151074-GKY4X0) A ARON DY. UV. CHA
O
Ę
Ę KOD /IMIĘ I NAZWISKO UCZNIA: 0 ececceceseee/ccneceeeeeeeeseeseeesceacaesecseceeeecesseeseeeeaeeaeeeenees
N
6 IMIĘ I NAZWISKO EGZAMINATORA: 1 ceeeesesesseeseseeseecesceseeceneceeeeceecaeeseecseeaeeaeeetaeeeeeneaeeas
Z
Ej LICZBA
S KRYTERIUM MAX. LICZBA | UZYSKANYCH
g PUNKTÓW PUNKTÓW
& [1. Zrozumienietematu a
E |2. Stopień wyczerpaniatematu a
g 3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu _ | | 4 | (|
2 [4. Terminologianaukowa a
2 |5. Błędy rzeczowe - za każdy błąd I punktujemny | || (|
|6 Selekcja materiału rzeczowego _ | ||| | (4 ] | (
|7. Ilustracja konkretnymi przykładami | 4.00] (|
[8. Logiczne powiązanie faktów Ta
[9. Szata graficzna, estetyka | | | | ||| |a| OJ
[11. Kompozycjapracy WOK TA WA
|12. Poprawna polszczyma _ | | ||| ||| | 2] (|
[RAZEM: -- (| 88 |
PRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:
35 - 38 pkt. = celujący 17 - 23 pkt. = dostateczny
30 - 34 pkt. = bardzo dobry 12 - 16 pkt. = dopuszczający
24 - 29 pkt. = dobry 0 - 11 pkt. = niedostateczny
RECENZJA
WYNIK EGZAMINU
||| cena (stowniey _ _ | Popis |
= [a
Przewodniczącego Komisji
KRYTERIA OCENY PISEMNEJ PRACY MATURALNEJ Z BIOLOGII
a + dogtebne zrozumienie tematu - 4 pkt.
3 + zrozumienie niezbędne do prawidłowego przedstawienia tematu - 3 pkt.
Ż + słabe zrozumienie tematu - 2 pkt.
ee . .
a + brak zrozumienia - 0 pkt.
o
5 2. Stopień wyczerpania materiału
z + całkowite wyczerpanie materiału dotyczącego danego tematu - 4 pkt.
R + przedstawienie większości materiału wiążącego się z tematem - 3 pkt.
6 + niepełne przedstawienie materiału wiążącego się z tematem - 2 pkt.
3 + brak podstawowych wiadomości związanych z tematem - 0 pkt.
s
E
N 3. Wiadomości wykraczające poza zakres programu (dotyczy wyłącznie wiadomości
R związanych z tematem)
£ + bardzo duża ilość i różnorodność przedstawionych zagadnień - 4 pkt.
= + duża ilość i znaczna różnorodność przedstawionych zagadnień - 3 pkt.
Ee + pojedyncze treści programowe - 2 pkt.
= + brak treści programowych - 0 pkt.
przepisywania z brudnopisu.
Uwagi:
nie przyznaje dodatkowych,
\nniewystępowaniem treści nie związanych z nim - 4 pkt.
\ni umiejętności wnioskowania - 4 pkt.
a + większa część pracy opiera się na logicznym wiązaniu faktów - 3 pkt.
8 + praca we fragmentach oparta na logicznym wiązaniu faktów - 2 pkt.
E + praca chaotyczna - O pkt.
ee
d
Ko 9. Szata graficzna, estetyka
e) + zamieszczenie w pracy prawidłowo podpisanych i opisanych rysunków, wykresów,
a schematów itp., praca czytelna i przejrzysta - 2 pkt.
= + część pracy ilustrowana graficznie, drobne usterki w opisach, pismo czytelne -1 pkt.
g + brak koniecznych rysunków lub poważne usterki w ich wykonaniu bądź opisie - 0 pkt.
R
KZ.
EJ 10. Prawidłowa interpretacja zjawisk
N + wszystkie opisywane zjawiska interpretowane są zgodnie z aktualnym stanem wiedzy.
Ą Uczeń dostrzega związki przyczynowo-skutkowe - 4 pkt.
Ej + większa część pracy zawiera właściwą interpretację zjawisk - 3 pkt.
+ przynajmniej połowa faktów interpretowana jest właściwie - 2 pkt.\n
Ee + brak lub błędna interpretacja większości faktów - 0 pkt.
\nproporcji - 2 pkt.
\nwłasny, zwięzły, precyzyjny - 2 pkt.
\nPRZELICZENIE PUNKTÓW NA SKALĘ OCEN:
35 -38 celujący
30 - 34 bardzo dobry
24-29 dobry
17-23 dostateczny
12-16 dopuszczający
0-11 niedostateczny
KARTA OCENY DO TEMATU NR 3
do pisemnego egzaminu dojrzałości z biologii we wszystkich szkołach średnich dla młodzieży
|-112(0/420KY4 CO 2 OPONA DY. UV. CR
Nr Maksymalna Liczba uzyskanych : iel
zadania suma punktów punktów Uwagi nauczyciela
|A| 2] TJ
pT
a | 3] 4] Ą
g pT
3 | 5] 2]
Ej | 6 | 3]
5 | To] 3]
= Ee
5 | 9] 60]
g a
5 pom ||| 3]
6 pT
§ po ||| 4]
ka a
S KZCHNNNNEZNNM NN KOKA
& PT
3 pom ||| 2]
E pT
w pT
3 a
CJ
= pe
2 | 3 |]
pa || 3 |]
poa || 3 |]
pas | | A ||]
| 26 | 2]
| 27 | 5 |]
| oa8 SO
| a9 |A|]
| 30 |A|]
pe
| 32 | || 6] |]
| 33 | || 0600] |
| 34 | || 2] f
| Razem: | | 109 | |]
profilu ogólnego profilu biol.-chem.
35-46
|Dobry | 60 - 72 76 - 92
Bardzo dobr: 73 - 83 93 - 105
106 - 109
a
o
N
3
a
o
a
o
B
n
ci
=)
N
n
o
„8
iS)
g
Ss
N
Ą
3s
oc
3)
o