{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"1.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nZaznacz właściwe dokończenie zdania.\nPrzedstawione drzewo filogenetyczne\nA. dostarcza bezpośrednich dowodów ewolucji strunowców.\nB. jest źródłem informacji o konwergencji strunowców.\nC. ukazuje tempo zmian ewolucyjnych u strunowców.\nD. przedstawia pokrewieństwa grup strunowców.\nPRZEDSTAWICIELE\nlancetnik\nrekin\ntuńczyk\nsalamandra\nżółw\nlampart\nCECHY\nkręgosłup\n0\n1\n1\n1\n1\n1\nszczęki ze stawami\n0\n1\n1\n1\n1\n1\ncztery kończyny\nkroczne\n0\n0\n0\n1\n1\n1\nowodnia\n0\n0\n0\n0\n1\n1\nwłosy\n0\n0\n0\n0\n0\n1\nMBI_1R","answer":"D","answer_text":"1.3. (0-1)\nRozwiązanie\nD\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie wyłącznie odpowiedzi D.\n0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 2. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do\nprzedstawionych informacji […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\nskutkowe, […] formułuje i przedstawia\nopinie związane z omawianymi\nzagadnieniami biologicznymi, dobierając\nracjonalne argumenty.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje […] i przetwarza\ninformacje […].\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nZdający […] formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n5) wyjaśnia rolę […], rybosomów, siateczki\nśródplazmatycznej ([…] szorstkiej), aparatu\nGolgiego […] w przemianie materii komórki.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Szorstka siateczka śródplazmatyczna: przyczyną wzrostu radioaktywności jest zachodzący\nna niej proces syntezy radioaktywnego białka/syntezy białka z radioaktywnych\naminokwasów, a przyczyną spadku radioaktywności jest transport (radioaktywnych) białek\ndo aparatu Golgiego.\n• Aparat\nGolgiego:\nprzyczyną\nwzrostu\nradioaktywności\njest\ngromadzenie\nsię\nprzetransportowanych z siateczki radioaktywnych białek, a przyczyną spadku\nradioaktywności jest wydzielanie (radioaktywnych) białek/transport (radioaktywnych)\nbiałek do pęcherzyków przemieszczających się w kierunku błony.\nSchemat punktowania","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D - przedstawia pokrewieństwa grup strunowców.**\n\n## Sposób 1 - Czym z definicji jest drzewo filogenetyczne\n\nDrzewo filogenetyczne to graficzny model przedstawiający **pokrewieństwo ewolucyjne** między grupami organizmów. Jego węzły (rozwidlenia) odpowiadają wspólnym przodkom, a gałęzie pokazują, które grupy są ze sobą bliżej, a które dalej spokrewnione.\n\nW tym arkuszu drzewo porządkuje strunowce (lancetnik, rekin, tuńczyk, salamandra, żółw, lampart) według kolejności pojawiania się cech (kręgosłup → szczęki → cztery kończyny → owodnia → włosy). Sama ta struktura mówi nam jedno: **jak blisko spokrewnione są poszczególne grupy** - czyli przedstawia ich **pokrewieństwo**. Odpowiedź **D**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja pozostałych opcji\n\n| Opcja | Treść | Ocena |\n| A | dostarcza bezpośrednich dowodów ewolucji | **błędna** - bezpośrednie dowody ewolucji to skamieniałości, narządy homologiczne, dane molekularne; drzewo to interpretacja/model zbudowany NA PODSTAWIE takich dowodów, a nie sam dowód |\n| B | jest źródłem informacji o konwergencji | **błędna** - konwergencja (zbieżność) to niezależne powstanie podobnych cech u grup NIEspokrewnionych; drzewo pokazuje pokrewieństwo (dywergencję od wspólnego przodka), a nie konwergencję |\n| C | ukazuje tempo zmian ewolucyjnych | **błędna** - drzewo z arkusza pokazuje kolejność rozgałęzień i pojawiania się cech, ale NIE skaluje czasu ani tempa zmian (gałęzie nie są wyskalowane czasowo) |\n| **D** | **przedstawia pokrewieństwa grup strunowców** | **POPRAWNA** - to podstawowa, definicyjna funkcja drzewa filogenetycznego |\n\nPo wyeliminowaniu A, B, C jednoznacznie pozostaje **D**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n> **A - \"bezpośrednie dowody ewolucji\":** Drzewo filogenetyczne jest **rekonstrukcją** (modelem) opartą na danych - to wniosek z dowodów, nie dowód. Bezpośrednimi dowodami ewolucji są np. skamieniałości form przejściowych, narządy homologiczne i szczątkowe, dane biochemiczne i genetyczne.\n\n> **B - \"konwergencja\":** Konwergencja to niezależne wykształcenie podobnych cech u organizmów niespokrewnionych (np. skrzydła ptaka i owada). Drzewo pokazuje **wspólne pochodzenie** i rozchodzenie się linii (dywergencję), a nie zbieżność niezależnych linii.\n\n> **C - \"tempo zmian ewolucyjnych\":** Aby ocenić tempo zmian, gałęzie musiałyby być wyskalowane w jednostkach czasu lub liczby zmian. To drzewo jedynie porządkuje grupy według kolejności pojawiania się cech - nie zawiera informacji o tempie.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga 1:** Najczęściej mylona jest opcja A - drzewo \"wygląda jak dowód\", ale jest interpretacją danych, a nie samym dowodem. Bezpośrednie dowody to materialne ślady (skamieniałości, homologie), nie schemat.\n\n> ⚠️ **Uwaga 2:** Nie myl **pokrewieństwa** (wspólne pochodzenie - to czytamy z drzewa) z **podobieństwem cech**. Dwie grupy mogą być podobne z powodu konwergencji, mimo że na drzewie są daleko od siebie.\n\n> ⚠️ **Uwaga 3:** To drzewo nie ma osi czasu ani skali - dlatego nie da się z niego odczytać ani wieku grup, ani tempa zmian (odrzucamy C).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za zaznaczenie wylacznie odpowiedzi D.\n\n**0 pkt** - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.3. (0-1)<br>Zaznacz właściwe dokończenie zdania.<br>Przedstawione drzewo filogenetyczne<br>A. dostarcza bezpośrednich dowodów ewolucji strunowców.<br>B. jest źródłem informacji o konwergencji strunowców.<br>C. ukazuje tempo zmian ewolucyjnych u strunowców.<br>D. przedstawia pokrewieństwa grup strunowców.<br>PRZEDSTAWICIELE<br>lancetnik<br>rekin<br>tuńczyk<br>salamandra<br>żółw<br>lampart<br>CECHY<br>kręgosłup<br>0<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>szczęki ze stawami<br>0<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>cztery kończyny<br>kroczne<br>0<br>0<br>0<br>1<br>1<br>1<br>owodnia<br>0<br>0<br>0<br>0<br>1<br>1<br>włosy<br>0<br>0<br>0<br>0<br>0<br>1<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>1.3. (0-1)<br>Rozwiązanie<br>D<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaznaczenie wyłącznie odpowiedzi D.<br>0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.<br>Zadanie 2. (0-2)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje,<br>odnosi się krytycznie do<br>przedstawionych informacji […],<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>skutkowe, […] formułuje i przedstawia<br>opinie związane z omawianymi<br>zagadnieniami biologicznymi, dobierając<br>racjonalne argumenty.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>Zdający odczytuje […] i przetwarza<br>informacje […].<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki<br>badań biologicznych.<br>Zdający […] formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia rolę […], rybosomów, siateczki</li></ol>\n<p>śródplazmatycznej ([…] szorstkiej), aparatu<br>Golgiego […] w przemianie materii komórki.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Szorstka siateczka śródplazmatyczna: przyczyną wzrostu radioaktywności jest zachodzący<br>na niej proces syntezy radioaktywnego białka/syntezy białka z radioaktywnych<br>aminokwasów, a przyczyną spadku radioaktywności jest transport (radioaktywnych) białek<br>do aparatu Golgiego.<br>• Aparat<br>Golgiego:<br>przyczyną<br>wzrostu<br>radioaktywności<br>jest<br>gromadzenie<br>się<br>przetransportowanych z siateczki radioaktywnych białek, a przyczyną spadku<br>radioaktywności jest wydzielanie (radioaktywnych) białek/transport (radioaktywnych)<br>białek do pęcherzyków przemieszczających się w kierunku błony.<br>Schemat punktowania</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D - przedstawia pokrewieństwa grup strunowców.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Czym z definicji jest drzewo filogenetyczne</h4>\n<p>Drzewo filogenetyczne to graficzny model przedstawiający <strong>pokrewieństwo ewolucyjne</strong> między grupami organizmów. Jego węzły (rozwidlenia) odpowiadają wspólnym przodkom, a gałęzie pokazują, które grupy są ze sobą bliżej, a które dalej spokrewnione.</p>\n<p>W tym arkuszu drzewo porządkuje strunowce (lancetnik, rekin, tuńczyk, salamandra, żółw, lampart) według kolejności pojawiania się cech (kręgosłup → szczęki → cztery kończyny → owodnia → włosy). Sama ta struktura mówi nam jedno: <strong>jak blisko spokrewnione są poszczególne grupy</strong> - czyli przedstawia ich <strong>pokrewieństwo</strong>. Odpowiedź <strong>D</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja pozostałych opcji</h4>\n<p>| Opcja | Treść | Ocena |<br>| A | dostarcza bezpośrednich dowodów ewolucji | <strong>błędna</strong> - bezpośrednie dowody ewolucji to skamieniałości, narządy homologiczne, dane molekularne; drzewo to interpretacja/model zbudowany NA PODSTAWIE takich dowodów, a nie sam dowód |<br>| B | jest źródłem informacji o konwergencji | <strong>błędna</strong> - konwergencja (zbieżność) to niezależne powstanie podobnych cech u grup NIEspokrewnionych; drzewo pokazuje pokrewieństwo (dywergencję od wspólnego przodka), a nie konwergencję |<br>| C | ukazuje tempo zmian ewolucyjnych | <strong>błędna</strong> - drzewo z arkusza pokazuje kolejność rozgałęzień i pojawiania się cech, ale NIE skaluje czasu ani tempa zmian (gałęzie nie są wyskalowane czasowo) |<br>| <strong>D</strong> | <strong>przedstawia pokrewieństwa grup strunowców</strong> | <strong>POPRAWNA</strong> - to podstawowa, definicyjna funkcja drzewa filogenetycznego |</p>\n<p>Po wyeliminowaniu A, B, C jednoznacznie pozostaje <strong>D</strong>.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<blockquote><strong>A - &quot;bezpośrednie dowody ewolucji&quot;:</strong> Drzewo filogenetyczne jest <strong>rekonstrukcją</strong> (modelem) opartą na danych - to wniosek z dowodów, nie dowód. Bezpośrednimi dowodami ewolucji są np. skamieniałości form przejściowych, narządy homologiczne i szczątkowe, dane biochemiczne i genetyczne.</blockquote>\n<blockquote><strong>B - &quot;konwergencja&quot;:</strong> Konwergencja to niezależne wykształcenie podobnych cech u organizmów niespokrewnionych (np. skrzydła ptaka i owada). Drzewo pokazuje <strong>wspólne pochodzenie</strong> i rozchodzenie się linii (dywergencję), a nie zbieżność niezależnych linii.</blockquote>\n<blockquote><strong>C - &quot;tempo zmian ewolucyjnych&quot;:</strong> Aby ocenić tempo zmian, gałęzie musiałyby być wyskalowane w jednostkach czasu lub liczby zmian. To drzewo jedynie porządkuje grupy według kolejności pojawiania się cech - nie zawiera informacji o tempie.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 1:</strong> Najczęściej mylona jest opcja A - drzewo &quot;wygląda jak dowód&quot;, ale jest interpretacją danych, a nie samym dowodem. Bezpośrednie dowody to materialne ślady (skamieniałości, homologie), nie schemat.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 2:</strong> Nie myl <strong>pokrewieństwa</strong> (wspólne pochodzenie - to czytamy z drzewa) z <strong>podobieństwem cech</strong>. Dwie grupy mogą być podobne z powodu konwergencji, mimo że na drzewie są daleko od siebie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga 3:</strong> To drzewo nie ma osi czasu ani skali - dlatego nie da się z niego odczytać ani wieku grup, ani tempa zmian (odrzucamy C).</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie wylacznie odpowiedzi D.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za kazde inne rozwiazanie lub za brak odpowiedzi.</p>"}]}