{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nPodaj wszystkie możliwe pary genotypów rodzicielskich, przy których prawdopodobieństwo\nurodzenia dziecka mającego grupę krwi Rh+ wynosi 100%. Zastosuj odpowiednie oznaczenia\nalleli, które zostały podane w tekście.\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"12.1. (0-1)\nRozwiązanie\nGenotypy: DD x dd, DD x Dd, DD x DD\nlub\nzapis genotypów: DD x dd lub dd x DD, DD x Dd lub Dd x DD, DD x DD (kolejność nie ma\nznaczenia)\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie wszystkich możliwych różnych par genotypów, bez uwzględnienia\nlub z uwzględnieniem płci rodziców.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nPary genotypów dające **100% prawdopodobieństwo Rh+** u potomstwa:\n\n| kobieta | mężczyzna |\n| DD | DD |\n| DD | Dd |\n| Dd | DD |\n| DD | dd |\n| dd | DD |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm genetyczny: warunek konieczny i wystarczający\n\n**Dziecko jest Rh+, jeśli ma przynajmniej jedno D (genotyp DD lub Dd).**\n\nDziecko będzie Rh- tylko wtedy, gdy odziedziczy **d** od obojga rodziców → genotyp *dd*.\n\n**Warunek na 100% Rh+:** żadne dziecko z tej pary nie może być *dd*.\nTo znaczy: **co najmniej jedno z rodziców musi być DD** (homozygota dominująca) - wtedy każde dziecko dostaje przynajmniej jedno D od tego rodzica.\n\nPrzejdźmy przez wszystkie możliwe genotypy:\n\n| Genotyp Rh+ | Możliwe |\n| DD (homozygota dominująca) | tak |\n| Dd (heterozygota) | tak |\n\n**Rh- = tylko dd** (homozygota recesywna)\n\nTeraz analizujemy krzyżówki:\n\n**Przypadki, gdy przynajmniej jedno z rodziców to DD:**\n\n1. \\(\\text{DD} \\times \\text{DD}\\) → potomstwo: **100% DD** ✔\n2. \\(\\text{DD} \\times \\text{Dd}\\) → potomstwo: **50% DD + 50% Dd** = 100% Rh+ ✔\n3. \\(\\text{Dd} \\times \\text{DD}\\) → potomstwo: **50% DD + 50% Dd** = 100% Rh+ ✔\n4. \\(\\text{DD} \\times \\text{dd}\\) → potomstwo: **100% Dd** ✔\n5. \\(\\text{dd} \\times \\text{DD}\\) → potomstwo: **100% Dd** ✔\n\n**Pozostałe kombinacje - dlaczego nie dają 100%:**\n\n| Krzyżówka | Potomstwo | % Rh+ |\n| Dd × Dd | 1/4 DD, 2/4 Dd, **1/4 dd** | **75%** ✗ |\n| Dd × dd | 1/2 Dd, **1/2 dd** | **50%** ✗ |\n| dd × Dd | 1/2 Dd, **1/2 dd** | **50%** ✗ |\n| dd × dd | **100% dd** | **0%** ✗ |\n\n**Wniosek:** Jedynym warunkiem wystarczającym jest obecność **co najmniej jednego rodzica DD**.\n\n## Sposób 2 - Tablice Punnetta dla każdej pary (weryfikacja)\n\nPokażę tylko graniczne przypadki wymagające weryfikacji:\n\n**DD × dd** (np. para B: kobieta *dd*, mężczyzna *DD*):\n\n| | D | D |\n| **d** | Dd | Dd |\n| **d** | Dd | Dd |\n\n→ 4/4 = **100% Dd = Rh+** ✔\n\n**Dd × Dd** (para D, najczęstszy błąd uczniów):\n\n| | D | d |\n| **D** | DD | Dd |\n| **d** | Dd | **dd** |\n\n→ 3/4 Rh+, 1/4 Rh- → **NIE 100%** ✗\n\n## Sposób 3 - Logika alleli: reguła \"blokady d\"\n\nMyślimy o allelu *d* jak o \"zagrożeniu\" - dziecko będzie Rh- tylko jeśli dostanie *d* od **obu** rodziców jednocześnie.\n\n**Jedyna ochrona 100%:** przynajmniej jeden rodzic przekazuje **wyłącznie D** - czyli jest **DD**.\n\n- DD przekazuje zawsze D → niezależnie od drugiego rodzica, dziecko zawsze dostaje D → zawsze Rh+ ✔\n- Dd przekazuje D lub d (50/50) → jeśli drugi rodzic też może dać d → ryzyko *dd* ✗\n- dd przekazuje zawsze d → dziecko Rh+ tylko jeśli drugi rodzic da D → ale drugi musi być DD, nie Dd\n\n**Zatem: para spełnia warunek ⟺ przynajmniej jeden z rodziców = DD**\n\nPary: DD×DD, DD×Dd, Dd×DD, DD×dd, dd×DD - dokładnie 5 par. ✔\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie wszystkich mozliwych roznych par genotypow (DD x dd, DD x Dd, DD x DD), bez uwzglednienia lub z uwzglednieniem plci rodzicow.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość praw Mendla i zasad dziedziczenia autosomalnego (dominacja pełna, gen autosomowy). Karta wzorów (str. 4) zawiera wzory Hardy'ego-Weinberga \\((p+q=1\\), \\((p+q)^2 = p^2 + 2pq + q^2)\\), ale dotyczą one częstości alleli w populacji, a nie konkretnej krzyżówki.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - podanie tylko pary **DD × DD** i pominięcie 4 pozostałych. Zadanie pyta o **WSZYSTKIE** pary, więc brakująca choćby jedna = 0 pkt!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Para **Dd × Dd** daje tylko 75% Rh+ - uczniowie mylą \"Rh+ × Rh+\" z \"100% Rh+\". Fenotip Rh+ to DD **lub** Dd, więc para D z tabeli ma **3 różne kombinacje genotypów**, z których tylko 2 dają 100%.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Para **dd × DD** i **DD × dd** to **dwie różne pary** (kobieta vs mężczyzna jest inna) - obie muszą być wymienione, bo pytanie pochodzi z tabeli, gdzie płeć jest określona. Niektóre klucze traktują je jako jedną parę - sprawdź zapis w poleceniu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stosuj **dokładnie oznaczenia z zadania** - duże D i małe d. Użycie np. R/r lub innych liter = 0 pkt orientacyjnie (brak oficjalnego klucza w serwisie).","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.1. (0-1)
Podaj wszystkie możliwe pary genotypów rodzicielskich, przy których prawdopodobieństwo
urodzenia dziecka mającego grupę krwi Rh+ wynosi 100%. Zastosuj odpowiednie oznaczenia
alleli, które zostały podane w tekście.
MBI_1R

","answer_text_html":"

12.1. (0-1)
Rozwiązanie
Genotypy: DD x dd, DD x Dd, DD x DD
lub
zapis genotypów: DD x dd lub dd x DD, DD x Dd lub Dd x DD, DD x DD (kolejność nie ma
znaczenia)
Schemat punktowania
1 p. - za podanie wszystkich możliwych różnych par genotypów, bez uwzględnienia
lub z uwzględnieniem płci rodziców.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Pary genotypów dające 100% prawdopodobieństwo Rh+ u potomstwa:

\n

| kobieta | mężczyzna |
| DD | DD |
| DD | Dd |
| Dd | DD |
| DD | dd |
| dd | DD |

\n

Sposób 1 - Mechanizm genetyczny: warunek konieczny i wystarczający

\n

Dziecko jest Rh+, jeśli ma przynajmniej jedno D (genotyp DD lub Dd).

\n

Dziecko będzie Rh- tylko wtedy, gdy odziedziczy d od obojga rodziców → genotyp dd.

\n

Warunek na 100% Rh+: żadne dziecko z tej pary nie może być dd.
To znaczy: co najmniej jedno z rodziców musi być DD (homozygota dominująca) - wtedy każde dziecko dostaje przynajmniej jedno D od tego rodzica.

\n

Przejdźmy przez wszystkie możliwe genotypy:

\n

| Genotyp Rh+ | Możliwe |
| DD (homozygota dominująca) | tak |
| Dd (heterozygota) | tak |

\n

Rh- = tylko dd (homozygota recesywna)

\n

Teraz analizujemy krzyżówki:

\n

Przypadki, gdy przynajmniej jedno z rodziców to DD:

\n
  1. DD×DD → potomstwo: 100% DD ✔
  2. DD×Dd → potomstwo: 50% DD + 50% Dd = 100% Rh+ ✔
  3. Dd×DD → potomstwo: 50% DD + 50% Dd = 100% Rh+ ✔
  4. DD×dd → potomstwo: 100% Dd ✔
  5. dd×DD → potomstwo: 100% Dd ✔
\n

Pozostałe kombinacje - dlaczego nie dają 100%:

\n

| Krzyżówka | Potomstwo | % Rh+ |
| Dd × Dd | 1/4 DD, 2/4 Dd, 1/4 dd | 75% ✗ |
| Dd × dd | 1/2 Dd, 1/2 dd | 50% ✗ |
| dd × Dd | 1/2 Dd, 1/2 dd | 50% ✗ |
| dd × dd | 100% dd | 0% ✗ |

\n

Wniosek: Jedynym warunkiem wystarczającym jest obecność co najmniej jednego rodzica DD.

\n

Sposób 2 - Tablice Punnetta dla każdej pary (weryfikacja)

\n

Pokażę tylko graniczne przypadki wymagające weryfikacji:

\n

DD × dd (np. para B: kobieta dd, mężczyzna DD):

\n

| | D | D |
| d | Dd | Dd |
| d | Dd | Dd |

\n

→ 4/4 = 100% Dd = Rh+ ✔

\n

Dd × Dd (para D, najczęstszy błąd uczniów):

\n

| | D | d |
| D | DD | Dd |
| d | Dd | dd |

\n

→ 3/4 Rh+, 1/4 Rh- → NIE 100% ✗

\n

Sposób 3 - Logika alleli: reguła "blokady d"

\n

Myślimy o allelu d jak o "zagrożeniu" - dziecko będzie Rh- tylko jeśli dostanie d od obu rodziców jednocześnie.

\n

Jedyna ochrona 100%: przynajmniej jeden rodzic przekazuje wyłącznie D - czyli jest DD.

\n\n

Zatem: para spełnia warunek ⟺ przynajmniej jeden z rodziców = DD

\n

Pary: DD×DD, DD×Dd, Dd×DD, DD×dd, dd×DD - dokładnie 5 par. ✔

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za podanie wszystkich mozliwych roznych par genotypow (DD x dd, DD x Dd, DD x DD), bez uwzglednienia lub z uwzglednieniem plci rodzicow.

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów CKE - wystarczy znajomość praw Mendla i zasad dziedziczenia autosomalnego (dominacja pełna, gen autosomowy). Karta wzorów (str. 4) zawiera wzory Hardy'ego-Weinberga (p+q=1, (p+q)2=p2+2pq+q2), ale dotyczą one częstości alleli w populacji, a nie konkretnej krzyżówki.

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - podanie tylko pary DD × DD i pominięcie 4 pozostałych. Zadanie pyta o WSZYSTKIE pary, więc brakująca choćby jedna = 0 pkt!
\n
⚠️ Uwaga: Para Dd × Dd daje tylko 75% Rh+ - uczniowie mylą "Rh+ × Rh+" z "100% Rh+". Fenotip Rh+ to DD lub Dd, więc para D z tabeli ma 3 różne kombinacje genotypów, z których tylko 2 dają 100%.
\n
⚠️ Uwaga: Para dd × DD i DD × dd to dwie różne pary (kobieta vs mężczyzna jest inna) - obie muszą być wymienione, bo pytanie pochodzi z tabeli, gdzie płeć jest określona. Niektóre klucze traktują je jako jedną parę - sprawdź zapis w poleceniu.
\n
⚠️ Uwaga: Stosuj dokładnie oznaczenia z zadania - duże D i małe d. Użycie np. R/r lub innych liter = 0 pkt orientacyjnie (brak oficjalnego klucza w serwisie).
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

DD x dd, DD x Dd, DD x DD

"}]}