{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/12.2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"12.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.2. (0-1)\nSpośród par rodziców A-D wybierz tę, w przypadku której może wystąpić choroba\nhemolityczna noworodka, wywołana tzw. konfliktem serologicznym. Odpowiedź\nuzasadnij, uwzględniając obecność Rh w erytrocytach dziecka i matki oraz możliwe\ngenotypy ojca.","answer":null,"answer_text":"12.2. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\n• Para B, ponieważ matka jest RhŻ, a dziecko odziedziczy czynnik Rh po ojcu, jeżeli\ngenotyp ojca jest DD lub może odziedziczyć czynnik Rh po ojcu, jeżeli genotyp ojca jest\nDd.\n• Para B, ponieważ matka nie ma czynnika Rh, a ojciec jest homozygotą dominującą lub\nheterozygotą, a zatem może przekazać dziecku allel kodujący ten czynnik.\nSchemat punktowania\n1 p. - za wybór pary B oraz podanie uzasadnienia odnoszącego się do braku czynnika Rh\nu matki i do prawdopodobieństwa odziedziczenia przez dziecko czynnika Rh od ojca,\nktóry jest homozygotą dominującą lub heterozygotą.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 13. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje […]\ni przetwarza informacje […].\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy\ni funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka\n(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:\n3) przedstawia powiązania strukturalne\ni funkcjonalne między narządami w obrębie\nposzczególnych układów oraz między układami.\n12. Układ dokrewny. Zdający:\n3) wyjaśnia mechanizmy homeostazy (w tym\nmechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego)\ni ilustruje przykładami wpływ hormonów na jej\nutrzymanie.\n4) wykazuje nadrzędną rolę […] przysadki mózgowej\nw regulacji hormonalnej (opisuje mechanizm\nsprzężenia zwrotnego między przysadką mózgową\na gruczołem podległym […]).\nRozwiązanie\nB\nSchemat punktowania;\n1 p. - za zaznaczenie wyłącznie odpowiedzi B.\n0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 14. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje\ninformacje […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe, […]\nformułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi\nzagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty.\nDostrzega związki między biologią\na innymi dziedzinami nauk\nprzyrodniczych […]. Rozumie\nznaczenie współczesnej biologii\nw życiu człowieka.\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy\ni funkcjonowania organizmu\nludzkiego.\nZdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych\npoziomach złożoności […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający […], selekcjonuje, […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.\n10. Narządy zmysłów. Zdający:\n1) klasyfikuje receptory ze względu na rodzaj bodźca,\nprzedstawia ich funkcje […]\n2) przedstawia budowę oka, […] oraz wyjaśnia\nsposób ich działania […]\n4) przedstawia podstawowe zasady higieny narządu\nwzroku […].\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n2) podaje […], funkcje i wyjaśnia znaczenie\nskładników pokarmowych dla prawidłowego rozwoju\ni funkcjonowania organizmu ze szczególnym\nuwzględnieniem roli witamin […].\n2. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:\n3) wymienia przyczyny schorzeń poszczególnych\nukładów ([…] narządy zmysłów) […].\nGIMNAZJUM\nVI. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka\n9. Narządy zmysłów. Zdający:\n1) przedstawia budowę oka, […] oraz wyjaśnia\nsposób ich działania;","solution":"## Poprawna odpowiedz\n\n**Para B** - matka jest Rh- (nie ma czynnika Rh), a ojciec jest Rh+ (homozygota dominujaca DD lub heterozygota Dd), wiec dziecko moze odziedziczyc po ojcu allel kodujacy czynnik Rh i byc Rh+.\n\n> Konflikt serologiczny (choroba hemolityczna noworodka) moze wystapic, gdy matka Rh- nosi plod Rh+: erytrocyty plodu z antygenem D pobudzaja uklad odpornosciowy matki do produkcji przeciwcial anty-D.\n\n## Sposob 1 - Mechanizm konfliktu serologicznego\n\n**Krok 1 - warunek po stronie matki: matka musi byc Rh- (genotyp dd).**\nMatka Rh- nie ma antygenu D na erytrocytach. Gdy do jej krwiobiegu dostana sie erytrocyty plodu Rh+ (z antygenem D), jej uklad odpornosciowy rozpoznaje antygen D jako obcy i produkuje przeciwciala IgG anty-D.\n\n**Krok 2 - warunek po stronie ojca: ojciec musi byc Rh+ (DD lub Dd).**\n- Jesli ojciec jest **DD** - kazde dziecko otrzyma allel D i bedzie Rh+.\n- Jesli ojciec jest **Dd** - dziecko z prawdopodobienstwem 1/2 bedzie Rh+ (Dd).\nW obu przypadkach dziecko MOZE byc Rh+, co umozliwia konflikt.\n\n**Krok 3 - skutek.**\nPrzeciwciala anty-D matki moga przenikac przez lozysko i niszczyc erytrocyty plodu Rh+ -> choroba hemolityczna noworodka.\n\n**Wniosek:** warunek \"matka Rh- + ojciec Rh+\" spelnia **para B**.\n\n## Sposob 2 - Eliminacja pozostalych par\n\nKonflikt serologiczny wymaga: matka Rh- ORAZ dziecko Rh+ (allel D od ojca).\n- Para, w ktorej matka jest Rh+ -> brak konfliktu (matka ma antygen D, toleruje go).\n- Para, w ktorej oboje rodzice sa Rh- -> dziecko zawsze Rh-, brak antygenu D, brak konfliktu.\n- Tylko **para B** (matka Rh-, ojciec Rh+) umozliwia urodzenie dziecka Rh+ przy matce Rh- -> mozliwy konflikt.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za wybor pary B oraz podanie uzasadnienia odnoszacego sie do braku czynnika Rh u matki i do prawdopodobienstwa odziedziczenia przez dziecko czynnika Rh od ojca, ktory jest homozygota dominujaca (DD) lub heterozygota (Dd).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n\n## Typowe pulapki\n\n> Uwaga: w uzasadnieniu trzeba uwzglednic mozliwe GENOTYPY ojca (DD lub Dd) - samo \"ojciec Rh+\" bywa niewystarczajace wg klucza.\n\n> Uwaga: konflikt dotyczy ukladu Rh (antygen D), a nie ABO. Matka musi byc Rh-, a dziecko Rh+ (allel D od ojca).","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-12.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.2. (0-1)
Spośród par rodziców A-D wybierz tę, w przypadku której może wystąpić choroba
hemolityczna noworodka, wywołana tzw. konfliktem serologicznym. Odpowiedź
uzasadnij, uwzględniając obecność Rh w erytrocytach dziecka i matki oraz możliwe
genotypy ojca.

","answer_text_html":"

12.2. (0-1)
Przykładowe rozwiązania
• Para B, ponieważ matka jest RhŻ, a dziecko odziedziczy czynnik Rh po ojcu, jeżeli
genotyp ojca jest DD lub może odziedziczyć czynnik Rh po ojcu, jeżeli genotyp ojca jest
Dd.
• Para B, ponieważ matka nie ma czynnika Rh, a ojciec jest homozygotą dominującą lub
heterozygotą, a zatem może przekazać dziecku allel kodujący ten czynnik.
Schemat punktowania
1 p. - za wybór pary B oraz podanie uzasadnienia odnoszącego się do braku czynnika Rh
u matki i do prawdopodobieństwa odziedziczenia przez dziecko czynnika Rh od ojca,
który jest homozygotą dominującą lub heterozygotą.
0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 13. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje
informacje […], wyjaśnia zależności
przyczynowo-skutkowe […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji.
Zdający odczytuje, selekcjonuje […]
i przetwarza informacje […].
II. Pogłębienie wiadomości
dotyczących budowy
i funkcjonowania organizmu
ludzkiego.
Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych
poziomach złożoności […].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

\n
  1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka
\n

(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:

\n
  1. przedstawia powiązania strukturalne
\n

i funkcjonalne między narządami w obrębie
poszczególnych układów oraz między układami.

\n
  1. Układ dokrewny. Zdający:
  2. wyjaśnia mechanizmy homeostazy (w tym
\n

mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego)
i ilustruje przykładami wpływ hormonów na jej
utrzymanie.

\n
  1. wykazuje nadrzędną rolę […] przysadki mózgowej
\n

w regulacji hormonalnej (opisuje mechanizm
sprzężenia zwrotnego między przysadką mózgową
a gruczołem podległym […]).
Rozwiązanie
B
Schemat punktowania;
1 p. - za zaznaczenie wyłącznie odpowiedzi B.
0 p. - za każde inne rozwiązanie lub za brak odpowiedzi.
Zadanie 14. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja.
Zdający objaśnia i komentuje
informacje […] wyjaśnia zależności
przyczynowo-skutkowe, […]
formułuje i przedstawia opinie
związane z omawianymi
zagadnieniami biologicznymi,
dobierając racjonalne argumenty.
Dostrzega związki między biologią
a innymi dziedzinami nauk
przyrodniczych […]. Rozumie
znaczenie współczesnej biologii
w życiu człowieka.
II. Pogłębienie wiadomości
dotyczących budowy
i funkcjonowania organizmu
ludzkiego.
Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych
poziomach złożoności […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji.
Zdający […], selekcjonuje, […]
i przetwarza informacje pozyskane
z różnorodnych źródeł […].
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka.

\n
  1. Narządy zmysłów. Zdający:
  2. klasyfikuje receptory ze względu na rodzaj bodźca,
\n

przedstawia ich funkcje […]

\n
  1. przedstawia budowę oka, […] oraz wyjaśnia
\n

sposób ich działania […]

\n
  1. przedstawia podstawowe zasady higieny narządu
\n

wzroku […].

\n
  1. Układ pokarmowy i przebieg procesów
\n

trawiennych. Zdający:

\n
  1. podaje […], funkcje i wyjaśnia znaczenie
\n

składników pokarmowych dla prawidłowego rozwoju
i funkcjonowania organizmu ze szczególnym
uwzględnieniem roli witamin […].

\n
  1. Homeostaza organizmu człowieka. Zdający:
  2. wymienia przyczyny schorzeń poszczególnych
\n

układów ([…] narządy zmysłów) […].
GIMNAZJUM
VI. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka

\n
  1. Narządy zmysłów. Zdający:
  2. przedstawia budowę oka, […] oraz wyjaśnia
\n

sposób ich działania;

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedz

\n

Para B - matka jest Rh- (nie ma czynnika Rh), a ojciec jest Rh+ (homozygota dominujaca DD lub heterozygota Dd), wiec dziecko moze odziedziczyc po ojcu allel kodujacy czynnik Rh i byc Rh+.

\n
Konflikt serologiczny (choroba hemolityczna noworodka) moze wystapic, gdy matka Rh- nosi plod Rh+: erytrocyty plodu z antygenem D pobudzaja uklad odpornosciowy matki do produkcji przeciwcial anty-D.
\n

Sposob 1 - Mechanizm konfliktu serologicznego

\n

Krok 1 - warunek po stronie matki: matka musi byc Rh- (genotyp dd).
Matka Rh- nie ma antygenu D na erytrocytach. Gdy do jej krwiobiegu dostana sie erytrocyty plodu Rh+ (z antygenem D), jej uklad odpornosciowy rozpoznaje antygen D jako obcy i produkuje przeciwciala IgG anty-D.

\n

Krok 2 - warunek po stronie ojca: ojciec musi byc Rh+ (DD lub Dd).

\n\n

W obu przypadkach dziecko MOZE byc Rh+, co umozliwia konflikt.

\n

Krok 3 - skutek.
Przeciwciala anty-D matki moga przenikac przez lozysko i niszczyc erytrocyty plodu Rh+ -> choroba hemolityczna noworodka.

\n

Wniosek: warunek "matka Rh- + ojciec Rh+" spelnia para B.

\n

Sposob 2 - Eliminacja pozostalych par

\n

Konflikt serologiczny wymaga: matka Rh- ORAZ dziecko Rh+ (allel D od ojca).

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za wybor pary B oraz podanie uzasadnienia odnoszacego sie do braku czynnika Rh u matki i do prawdopodobienstwa odziedziczenia przez dziecko czynnika Rh od ojca, ktory jest homozygota dominujaca (DD) lub heterozygota (Dd).

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.

\n

Typowe pulapki

\n
Uwaga: w uzasadnieniu trzeba uwzglednic mozliwe GENOTYPY ojca (DD lub Dd) - samo "ojciec Rh+" bywa niewystarczajace wg klucza.
\n
Uwaga: konflikt dotyczy ukladu Rh (antygen D), a nie ABO. Matka musi byc Rh-, a dziecko Rh+ (allel D od ojca).
"}]}