{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nOkreśl,\ndo\nktórej\ngrupy\nroślin\njednoliściennych\nczy\ndwuliściennych\nnajprawdopodobniej należy batat. Odpowiedź uzasadnij, podając widoczne na rysunku\ndwie cechy liścia typowe dla tej grupy.","answer":null,"answer_text":"15.1. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\nJest to (najprawdopodobniej) roślina dwuliścienna, ponieważ:\n• występuje nerwacja pierzasta/dłoniasta/siatkowa,\n• liść jest trójklapowy/blaszka liściowa jest klapowana/kształt blaszki liściowej jest\nsercowaty,\n• jej liście mają ogonki liściowe/liść składa się z blaszki liściowej i ogonka.\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaliczenie batata do roślin dwuliściennych i uzasadnienie uwzględniające widoczne\nna rysunku dwie cechy liści charakterystyczne dla tej grupy roślin.\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Batat należy do roślin dwuliściennych.**\n\nDwie cechy liścia widoczne na rysunku uzasadniające tę klasyfikację:\n1. **Unerwiowanie siatkowe** (blaszka liściowa z rozgałęziającą się siecią żyłek)\n2. **Sercowaty kształt blaszki liściowej** (szeroka, niepodzielona blaszka z wyraźnym ogonkiem - cecha typowa dla dwuliściennych)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cechy diagnostyczne grup roślin\n\nRośliny okrytonasienne dzieli się na dwie klasy według zestawu cech morfologicznych. Porównanie kluczowych cech:\n\n| Cecha | Jednoliścienne (*Monocotyledones*) | Dwuliścienne (*Dicotyledones*) |\n| Unerwiowanie liścia | **równoległe / łukowate** | **siatkowe (sieciowe)** |\n| Kształt/typ liścia | wąskie, równowąskie, bez ogonka | szerokie, różne kształty, z ogonkiem |\n| Liczba płatków kwiatowych | trójkowe (3, 6) | cztero- lub pięciokowe (4, 5) |\n| Korzeń | wiązkowy | palowy lub bulwiasty (różny) |\n| Liścienie w zarodku | 1 | 2 |\n\n**Zastosowanie do batata:**\n\nRysunek pokazuje liście **sercowate** (szerokie, z wyraźnym ogonkiem liściowym) z **unerwieniem siatkowym** - sieć żyłek rozgałęzia się na wszystkie strony blaszki. To są **klasyczne cechy dwuliściennych**.\n\nDla jednoliściennych żyłki biegłyby **równolegle** wzdłuż blaszki (jak u trawy, lilii, tulipana) - na rysunku takiego układu nie ma.\n\n**Wniosek:** Batat = roślina **dwuliścienna**.\n\n*(Potwierdzenie systematyczne: wilec ziemniaczany to *Ipomoea batatas* z rodziny powojowatych *Convolvulaceae* - rzeczywiście dwuliścienna.)*\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NOT jednoliścienna\n\nGdyby batat był jednoliścienną, na rysunku **musielibyśmy widzieć**:\n- liście wąskie, taśmowate lub mieczowate (jak u kukurydzy, pszeniczy, palmy)\n- żyłki biegnące **równolegle** do osi liścia\n\nTymczasem rysunek pokazuje:\n- ✅ blaszka **sercowata** - szeroka, zaokrąglona u podstawy → cecha dwuliściennych\n- ✅ żyłki tworzą **sieć** (jedna żyłka główna → boczne → drobne, rozgałęziające się) → cecha dwuliściennych\n\n**Eliminacja prowadzi do tego samego wniosku:** jednoliścienna odpada, zostają dwuliścienne.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie z całościowego obrazu rośliny\n\nNawet bez analizy poszczególnych cech można wnioskować z **gestalt** rośliny:\n\n- **Kwiaty** widoczne na rysunku mają **5 płatków zrośniętych w lejek** (charakterystyczna budowa powojowatych) → liczba 5 → **pentameryczne = dwuliścienne**\n- **Bulwy korzeniowe** - zmodyfikowany korzeń palowy lub przybyszowy → układ korzeniowy typowy dla dwuliściennych\n- **Pnąca bylina** z szerokolistnymi pędami → pokrój typowy dla dwuliściennych pnączy (np. powój, bluszcz, fasola)\n\nTrzy niezależne obserwacje z różnych organów rośliny → **spójny wniosek: dwuliścienna**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za zaliczenie batata do roslin dwuliscienych i uzasadnienie uwzgledniajace widoczne na rysunku dwie cechy lisci charakterystyczne dla tej grupy (np. nerwacja pierzasta/siatkowa, lisc z ogonkiem lisciowym, blaszka klapowana).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie wymaga wyłącznie znajomości cech morfologicznych roślin jednoliściennych i dwuliściennych (wiedza z zakresu botaniki i systematyki).\n\nKarta wzorów EM2023 nie zawiera tabeli cech diagnostycznych klas roślin - tę wiedzę uczeń musi mieć z nauki.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd to podanie **tylko jednej cechy** zamiast dwóch - zadanie wyraźnie prosi o **dwie** cechy. Jedna cecha = 0 pkt!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczeń może chcieć napisać o **korzeniu palowym** lub **dwóch liścieniach** - to są cechy dwuliściennych, ale **niewidoczne na rysunku**. Klucz CKE wymaga cech widocznych na rysunku. Piszemy tylko o tym, co **widać na ilustracji**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie unerwiowania - u jednoliściennych żyłki są **równoległe** (patrz: liść trawy, cebuli, kukurydzy). U dwuliściennych tworzą **sieć**. Łatwy mnemonik: \"SIEć → dwuliścienne, RÓWNOlegle → jednoliścienne\" (SIERO).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie wystarczy napisać \"liść jest szeroki\" - trzeba użyć biologicznej terminologii: **\"unerwiowanie siatkowe\"** lub **\"sercowaty / szeroki kształt blaszki z ogonkiem\"**. Zbyt potoczny opis może nie być uznany przez egzaminatora.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.1. (0-1)<br>Określ,<br>do<br>której<br>grupy<br>roślin<br>jednoliściennych<br>czy<br>dwuliściennych<br>najprawdopodobniej należy batat. Odpowiedź uzasadnij, podając widoczne na rysunku<br>dwie cechy liścia typowe dla tej grupy.</p>","answer_text_html":"<p>15.1. (0-1)<br>Przykładowe rozwiązania<br>Jest to (najprawdopodobniej) roślina dwuliścienna, ponieważ:<br>• występuje nerwacja pierzasta/dłoniasta/siatkowa,<br>• liść jest trójklapowy/blaszka liściowa jest klapowana/kształt blaszki liściowej jest<br>sercowaty,<br>• jej liście mają ogonki liściowe/liść składa się z blaszki liściowej i ogonka.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaliczenie batata do roślin dwuliściennych i uzasadnienie uwzględniające widoczne<br>na rysunku dwie cechy liści charakterystyczne dla tej grupy roślin.<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Batat należy do roślin dwuliściennych.</strong></p>\n<p>Dwie cechy liścia widoczne na rysunku uzasadniające tę klasyfikację:</p>\n<ol><li><strong>Unerwiowanie siatkowe</strong> (blaszka liściowa z rozgałęziającą się siecią żyłek)</li><li><strong>Sercowaty kształt blaszki liściowej</strong> (szeroka, niepodzielona blaszka z wyraźnym ogonkiem - cecha typowa dla dwuliściennych)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cechy diagnostyczne grup roślin</h4>\n<p>Rośliny okrytonasienne dzieli się na dwie klasy według zestawu cech morfologicznych. Porównanie kluczowych cech:</p>\n<p>| Cecha | Jednoliścienne (<em>Monocotyledones</em>) | Dwuliścienne (<em>Dicotyledones</em>) |<br>| Unerwiowanie liścia | <strong>równoległe / łukowate</strong> | <strong>siatkowe (sieciowe)</strong> |<br>| Kształt/typ liścia | wąskie, równowąskie, bez ogonka | szerokie, różne kształty, z ogonkiem |<br>| Liczba płatków kwiatowych | trójkowe (3, 6) | cztero- lub pięciokowe (4, 5) |<br>| Korzeń | wiązkowy | palowy lub bulwiasty (różny) |<br>| Liścienie w zarodku | 1 | 2 |</p>\n<p><strong>Zastosowanie do batata:</strong></p>\n<p>Rysunek pokazuje liście <strong>sercowate</strong> (szerokie, z wyraźnym ogonkiem liściowym) z <strong>unerwieniem siatkowym</strong> - sieć żyłek rozgałęzia się na wszystkie strony blaszki. To są <strong>klasyczne cechy dwuliściennych</strong>.</p>\n<p>Dla jednoliściennych żyłki biegłyby <strong>równolegle</strong> wzdłuż blaszki (jak u trawy, lilii, tulipana) - na rysunku takiego układu nie ma.</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Batat = roślina <strong>dwuliścienna</strong>.</p>\n<p><em>(Potwierdzenie systematyczne: wilec ziemniaczany to *Ipomoea batatas</em> z rodziny powojowatych <em>Convolvulaceae</em> - rzeczywiście dwuliścienna.)*</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NOT jednoliścienna</h4>\n<p>Gdyby batat był jednoliścienną, na rysunku <strong>musielibyśmy widzieć</strong>:</p>\n<ul><li>liście wąskie, taśmowate lub mieczowate (jak u kukurydzy, pszeniczy, palmy)</li><li>żyłki biegnące <strong>równolegle</strong> do osi liścia</li></ul>\n<p>Tymczasem rysunek pokazuje:</p>\n<ul><li>✅ blaszka <strong>sercowata</strong> - szeroka, zaokrąglona u podstawy → cecha dwuliściennych</li><li>✅ żyłki tworzą <strong>sieć</strong> (jedna żyłka główna → boczne → drobne, rozgałęziające się) → cecha dwuliściennych</li></ul>\n<p><strong>Eliminacja prowadzi do tego samego wniosku:</strong> jednoliścienna odpada, zostają dwuliścienne.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie z całościowego obrazu rośliny</h4>\n<p>Nawet bez analizy poszczególnych cech można wnioskować z <strong>gestalt</strong> rośliny:</p>\n<ul><li><strong>Kwiaty</strong> widoczne na rysunku mają <strong>5 płatków zrośniętych w lejek</strong> (charakterystyczna budowa powojowatych) → liczba 5 → <strong>pentameryczne = dwuliścienne</strong></li><li><strong>Bulwy korzeniowe</strong> - zmodyfikowany korzeń palowy lub przybyszowy → układ korzeniowy typowy dla dwuliściennych</li><li><strong>Pnąca bylina</strong> z szerokolistnymi pędami → pokrój typowy dla dwuliściennych pnączy (np. powój, bluszcz, fasola)</li></ul>\n<p>Trzy niezależne obserwacje z różnych organów rośliny → <strong>spójny wniosek: dwuliścienna</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za zaliczenie batata do roslin dwuliscienych i uzasadnienie uwzgledniajace widoczne na rysunku dwie cechy lisci charakterystyczne dla tej grupy (np. nerwacja pierzasta/siatkowa, lisc z ogonkiem lisciowym, blaszka klapowana).</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie wymaga wyłącznie znajomości cech morfologicznych roślin jednoliściennych i dwuliściennych (wiedza z zakresu botaniki i systematyki).</p>\n<p>Karta wzorów EM2023 nie zawiera tabeli cech diagnostycznych klas roślin - tę wiedzę uczeń musi mieć z nauki.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd to podanie <strong>tylko jednej cechy</strong> zamiast dwóch - zadanie wyraźnie prosi o <strong>dwie</strong> cechy. Jedna cecha = 0 pkt!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uczeń może chcieć napisać o <strong>korzeniu palowym</strong> lub <strong>dwóch liścieniach</strong> - to są cechy dwuliściennych, ale <strong>niewidoczne na rysunku</strong>. Klucz CKE wymaga cech widocznych na rysunku. Piszemy tylko o tym, co <strong>widać na ilustracji</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie unerwiowania - u jednoliściennych żyłki są <strong>równoległe</strong> (patrz: liść trawy, cebuli, kukurydzy). U dwuliściennych tworzą <strong>sieć</strong>. Łatwy mnemonik: &quot;SIEć → dwuliścienne, RÓWNOlegle → jednoliścienne&quot; (SIERO).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie wystarczy napisać &quot;liść jest szeroki&quot; - trzeba użyć biologicznej terminologii: <strong>&quot;unerwiowanie siatkowe&quot;</strong> lub <strong>&quot;sercowaty / szeroki kształt blaszki z ogonkiem&quot;</strong>. Zbyt potoczny opis może nie być uznany przez egzaminatora.</blockquote>"}]}