{"id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2015-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2015,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nPrzedstaw funkcję korzenia batata, inną niż utrzymywanie rośliny w podłożu\ni pobieranie wody z solami mineralnymi. Uwzględnij widoczne na rysunku\nprzystosowanie w budowie korzenia do pełnienia tej funkcji.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n14.1.\n14.2.\n15.1.\n15.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"15.2. (0-1)\nPrzykładowe rozwiązania\n• Funkcja spichrzowa/gromadzenie materiałów zapasowych dzięki obecności bulw/\nzgrubień zawierających dużo miękiszu spichrzowego.\n• Umożliwia przetrwanie/jest formą przetrwalną/przetrwalnikową w niesprzyjających\nwarunkach dzięki gromadzeniu materiałów zapasowych w bulwach/ zgrubiałych\nczęściach.\n• Bulwy (korzeniowe) umożliwiają rozmnażanie wegetatywne.\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie funkcji korzenia batata polegającej na gromadzeniu materiałów zapasowych\nlub umożliwieniu rozmnażania wegetatywnego ze wskazaniem na bulwy (korzeniowe).\n0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.\nZadanie 16. (0-3)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych.\nUczeń rozumie i stosuje terminologię\nbiologiczną […], rozróżnia próbę\nkontrolną […], formułuje wnioski\nz przeprowadzonych […]\ndoświadczeń.\nI. Poznanie świata organizmów\nna różnych poziomach organizacji\nżycia.\nZdający […] przedstawia […]\nprocesy i zjawiska biologiczne […],\nprzedstawia i wyjaśnia zależności\nmiędzy organizmem a środowiskiem\n[…].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji.\nZdający odczytuje, selekcjonuje,\nporównuje i przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Uczeń:\n1) porównuje warunki życia roślin w wodzie\ni na lądzie oraz wskazuje cechy roślin, które\numożliwiły im opanowanie środowiska lądowego.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.\nZdający:\n3) analizuje […] budowę liścia, określając związek\nich budowy z pełnioną funkcją.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n2) określa […] mechanizmy transportu wody ([…],\ntranspiracja […])\n3) przedstawia warunki wymiany gazowej u roślin,\nwskazując odpowiednie adaptacje w ich budowie\nanatomicznej.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nKorzeń batata pełni funkcję **spichrzową (magazynującą)** - gromadzi materiały zapasowe (skrobię, cukry). Przystosowaniem widocznym na rysunku jest **zgrubienie korzenia** (znaczne rozrośnięcie miękiszu spichrzowego w korzeniu).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n1. Batat (*Ipomoea batatas*) wytwarza **korzenie spichrzowe** - silnie zgrubiałe korzenie boczne lub główny, w których miękisz jest rozrośnięty i wypełniony ziarnami skrobi oraz innymi substancjami zapasowymi.\n2. W czasie wegetacji roślina produkuje cukry podczas fotosyntezy, transportuje je floemem do korzeni i odkłada jako **skrobię** (polisacharyd zapasowy).\n3. W niekorzystnych warunkach (susza, chłód, okres spoczynku) lub na potrzeby wzrostu roślina hydrolizuje skrobię z powrotem do cukrów i czerpie z nich energię / budulec.\n4. **Przystosowanie budowy widoczne na rysunku:** masywne, bulwiaste zgrubienie korzenia = rozbudowany miękisz spichrzowy zajmujący większość przekroju poprzecznego.\n\n**Wniosek:** Funkcja spichrzowa + widoczne zgrubienie = kompletna odpowiedź na 1 pkt.\n\n## Sposób 2 - Argumentacja przez analogię/kontrast (inne rośliny z korzeniami spichrzowymi)\n\nZgrubienie korzenia jako cecha spichrzowa jest cechą wspólną kilku znanych roślin użytkowych:\n\n| Roślina | Organ spichrzowy | Substancja zapasowa |\n| Batat (*Ipomoea batatas*) | korzeń spichrzowy | skrobia, cukry |\n| Marchew (*Daucus carota*) | korzeń spichrzowy | cukry, karoten |\n| Rzodkiewka (*Raphanus sativus*) | korzeń spichrzowy | cukry, glukozynolany |\n| Burak ćwikłowy (*Beta vulgaris*) | korzeń spichrzowy | sacharoza |\n\nWidzimy wyraźny wzorzec: **zgrubienie = korzeń spichrzowy = funkcja magazynowania substancji zapasowych**. Batat idealnie wpisuje się w ten schemat. Kontrast z cienkim korzeniem włośnikowym (wyspecjalizowanym wyłącznie w absorpcji) pokazuje, że zgrubienie jest morfologicznym dowodem funkcji spichrzowej, a nie absorpcyjnej.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie funkcji korzenia batata polegajacej na gromadzeniu materialow zapasowych lub umozliwieniu rozmnazania wegetatywnego ze wskazaniem na bulwy (korzeniowe).\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość morfologii i fizjologii roślin (korzeń spichrzowy, miękisz spichrzowy, substancje zapasowe). Żadne wzory matematyczne ani chemiczne nie są wymagane.\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |\n| \"Korzeń służy do rozmnażania wegetatywnego\" | Technicznie możliwe u batata, ale **nie odwołuje się do zgrubienia** widocznego na rysunku i nie jest \"funkcją korzenia\" wynikającą ze struktury - klucz tego nie punktuje samodzielnie |\n| \"Korzeń magazynuje wodę\" | Zbyt ogólne / mylące: batat magazynuje **substancje organiczne (skrobię)**, nie wodę; magazynowanie wody to cecha kaktusów (łodygi) lub roślin sukulentów |\n| \"Korzeń przeprowadza fotosyntezę\" | Błąd merytoryczny - korzenie nie mają chloroplastów, nie fotosyntetyzują |\n| Sama odpowiedź \"funkcja spichrzowa\" bez opisu przystosowania | Niekompletna - klucz wymaga **OBU** elementów: funkcji + przystosowania widocznego na rysunku |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie wymaga **dwóch elementów naraz** - funkcji i przystosowania. Podanie samej funkcji bez odwołania do rysunku = 0 pkt. Zawsze kończ zdaniem o zgrubieniu!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić **korzenia spichrzowego** (zgrubiały korzeń, np. batat, marchew) z **bulwą łodygową** (zgrubiała łodyga, np. ziemniak). Ziemniak to **NOT** korzeń - to pęd podziemny (stolon)! Maturzyści często piszą \"jak ziemniak\" - a to zupełnie inny organ.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Rozmnażanie wegetatywne przez korzenie spichrzowe (batat faktycznie tak się rozmnaża) to **wtórna/dodatkowa funkcja** - klucz CKE pyta o funkcję powiązaną z **widocznym zgrubieniem**, czyli o spichrzanie.","image":"img/biologia-2015-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2015 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-1)<br>Przedstaw funkcję korzenia batata, inną niż utrzymywanie rośliny w podłożu<br>i pobieranie wody z solami mineralnymi. Uwzględnij widoczne na rysunku<br>przystosowanie w budowie korzenia do pełnienia tej funkcji.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>14.1.<br>14.2.<br>15.1.<br>15.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>15.2. (0-1)<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Funkcja spichrzowa/gromadzenie materiałów zapasowych dzięki obecności bulw/<br>zgrubień zawierających dużo miękiszu spichrzowego.<br>• Umożliwia przetrwanie/jest formą przetrwalną/przetrwalnikową w niesprzyjających<br>warunkach dzięki gromadzeniu materiałów zapasowych w bulwach/ zgrubiałych<br>częściach.<br>• Bulwy (korzeniowe) umożliwiają rozmnażanie wegetatywne.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie funkcji korzenia batata polegającej na gromadzeniu materiałów zapasowych<br>lub umożliwieniu rozmnażania wegetatywnego ze wskazaniem na bulwy (korzeniowe).<br>0 p. - za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.<br>Zadanie 16. (0-3)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki<br>badań biologicznych.<br>Uczeń rozumie i stosuje terminologię<br>biologiczną […], rozróżnia próbę<br>kontrolną […], formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych […]<br>doświadczeń.<br>I. Poznanie świata organizmów<br>na różnych poziomach organizacji<br>życia.<br>Zdający […] przedstawia […]<br>procesy i zjawiska biologiczne […],<br>przedstawia i wyjaśnia zależności<br>między organizmem a środowiskiem<br>[…].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji.<br>Zdający odczytuje, selekcjonuje,<br>porównuje i przetwarza informacje<br>pozyskane z różnorodnych źródeł<br>[…].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe. Uczeń:</li><li>porównuje warunki życia roślin w wodzie</li></ol>\n<p>i na lądzie oraz wskazuje cechy roślin, które<br>umożliwiły im opanowanie środowiska lądowego.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje […] budowę liścia, określając związek</li></ol>\n<p>ich budowy z pełnioną funkcją.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>określa […] mechanizmy transportu wody ([…],</li></ol>\n<p>transpiracja […])</p>\n<ol><li>przedstawia warunki wymiany gazowej u roślin,</li></ol>\n<p>wskazując odpowiednie adaptacje w ich budowie<br>anatomicznej.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Korzeń batata pełni funkcję <strong>spichrzową (magazynującą)</strong> - gromadzi materiały zapasowe (skrobię, cukry). Przystosowaniem widocznym na rysunku jest <strong>zgrubienie korzenia</strong> (znaczne rozrośnięcie miękiszu spichrzowego w korzeniu).</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<ol><li>Batat (<em>Ipomoea batatas</em>) wytwarza <strong>korzenie spichrzowe</strong> - silnie zgrubiałe korzenie boczne lub główny, w których miękisz jest rozrośnięty i wypełniony ziarnami skrobi oraz innymi substancjami zapasowymi.</li><li>W czasie wegetacji roślina produkuje cukry podczas fotosyntezy, transportuje je floemem do korzeni i odkłada jako <strong>skrobię</strong> (polisacharyd zapasowy).</li><li>W niekorzystnych warunkach (susza, chłód, okres spoczynku) lub na potrzeby wzrostu roślina hydrolizuje skrobię z powrotem do cukrów i czerpie z nich energię / budulec.</li><li><strong>Przystosowanie budowy widoczne na rysunku:</strong> masywne, bulwiaste zgrubienie korzenia = rozbudowany miękisz spichrzowy zajmujący większość przekroju poprzecznego.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Funkcja spichrzowa + widoczne zgrubienie = kompletna odpowiedź na 1 pkt.</p>\n<h4>Sposób 2 - Argumentacja przez analogię/kontrast (inne rośliny z korzeniami spichrzowymi)</h4>\n<p>Zgrubienie korzenia jako cecha spichrzowa jest cechą wspólną kilku znanych roślin użytkowych:</p>\n<p>| Roślina | Organ spichrzowy | Substancja zapasowa |<br>| Batat (<em>Ipomoea batatas</em>) | korzeń spichrzowy | skrobia, cukry |<br>| Marchew (<em>Daucus carota</em>) | korzeń spichrzowy | cukry, karoten |<br>| Rzodkiewka (<em>Raphanus sativus</em>) | korzeń spichrzowy | cukry, glukozynolany |<br>| Burak ćwikłowy (<em>Beta vulgaris</em>) | korzeń spichrzowy | sacharoza |</p>\n<p>Widzimy wyraźny wzorzec: <strong>zgrubienie = korzeń spichrzowy = funkcja magazynowania substancji zapasowych</strong>. Batat idealnie wpisuje się w ten schemat. Kontrast z cienkim korzeniem włośnikowym (wyspecjalizowanym wyłącznie w absorpcji) pokazuje, że zgrubienie jest morfologicznym dowodem funkcji spichrzowej, a nie absorpcyjnej.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za podanie funkcji korzenia batata polegajacej na gromadzeniu materialow zapasowych lub umozliwieniu rozmnazania wegetatywnego ze wskazaniem na bulwy (korzeniowe).</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan lub za brak odpowiedzi.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość morfologii i fizjologii roślin (korzeń spichrzowy, miękisz spichrzowy, substancje zapasowe). Żadne wzory matematyczne ani chemiczne nie są wymagane.</p>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |<br>| &quot;Korzeń służy do rozmnażania wegetatywnego&quot; | Technicznie możliwe u batata, ale <strong>nie odwołuje się do zgrubienia</strong> widocznego na rysunku i nie jest &quot;funkcją korzenia&quot; wynikającą ze struktury - klucz tego nie punktuje samodzielnie |<br>| &quot;Korzeń magazynuje wodę&quot; | Zbyt ogólne / mylące: batat magazynuje <strong>substancje organiczne (skrobię)</strong>, nie wodę; magazynowanie wody to cecha kaktusów (łodygi) lub roślin sukulentów |<br>| &quot;Korzeń przeprowadza fotosyntezę&quot; | Błąd merytoryczny - korzenie nie mają chloroplastów, nie fotosyntetyzują |<br>| Sama odpowiedź &quot;funkcja spichrzowa&quot; bez opisu przystosowania | Niekompletna - klucz wymaga <strong>OBU</strong> elementów: funkcji + przystosowania widocznego na rysunku |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie wymaga <strong>dwóch elementów naraz</strong> - funkcji i przystosowania. Podanie samej funkcji bez odwołania do rysunku = 0 pkt. Zawsze kończ zdaniem o zgrubieniu!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić <strong>korzenia spichrzowego</strong> (zgrubiały korzeń, np. batat, marchew) z <strong>bulwą łodygową</strong> (zgrubiała łodyga, np. ziemniak). Ziemniak to <strong>NOT</strong> korzeń - to pęd podziemny (stolon)! Maturzyści często piszą &quot;jak ziemniak&quot; - a to zupełnie inny organ.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Rozmnażanie wegetatywne przez korzenie spichrzowe (batat faktycznie tak się rozmnaża) to <strong>wtórna/dodatkowa funkcja</strong> - klucz CKE pyta o funkcję powiązaną z <strong>widocznym zgrubieniem</strong>, czyli o spichrzanie.</blockquote>"}]}